ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವನಿದ್ಯಾನಿಲಯೆ ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥಮಾಲೆ--೧೫

ಪ್ರಧಾನ ಸಂನಾದಕೆ

ರಾಜನೇವಾಸಕ_ ಬಿ. ಎಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ, ಎಂ.ಎ, ಬಿ.ಎಲ್‌,

ಪ್ರರಾಣನಾಮಚೂಡಾಮಣಿ

ಲೇಖಕರು

ಬೆನೆಗಲ್‌ ರಾಮರಾವ್‌, ಎಂ.ಎ, ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ,, ಪಾನ್ಯಂ ಸುಂದರಶಾಸ್ತ್ರಿ, ನಿರ್ದ್ವಾ.

16550

ಮೈಸೂರು ಫ ಮ್ಳ ಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ

೧೯೪೧

THE G T.A. PRESS, MYSORE — Printers and Type Founders -

«3161 rights reserve

ಅರಿಕೆ

ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ರಚುರವಾಗಿರುವ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇತಿಹಾಸ ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬರುವ ದೇವತೆಗಳು, ಖುಷಿಗಳು, ಸ್ರಣ್ಯಕ್ಟೇತ್ರಗಳು, ವರ್ರತಗಳು, ನದಿಗಳು, ದೇಶಗಳು, ರಾಜರುಗಳು, ಅವರವರ ಕಾಲದ ವೈಚಿತ್ರ್ಯಗಳು, ಮಹತ್ವ ಗಳು ಮುಂತಾದುವುಗಳ ವಿಷಯವಾದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ವಾಜ್ಮಯಾಭ್ಯಾಸದ ಸೌಕರ್ಯ ಕ್ಳಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ತಿಳಿಯವಡಿಸಲು ಅನುಕೂಲಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವೊಂದು ಕನ್ನಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಆವಶ್ಯಕನೆಂಬ ಭಾವನೆಯಿಂದ * ಪುರಾಣನಾನು ಚೂಡಾಮಣಿ'' ಎಂಬ ಸುಲಭಸ್ಸೆಲಿಯ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಕೈಕೊಂಡುದಾಯಿತು. ಈ ಗ್ರಂಧನೆನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ರಾಮಾಯಣ, ಭಾರತ, ಭಾಗವತಗಳೊಳ ಗಣ ಮುಖ್ಯ ಕಧಾಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೆ, ದೇವೀಭಾಗವತ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯವುರಾಣ, ಹರಿವಂಶ, ಲಿಂಗಪುರಾಣ, ಸ್ಟಾಂದ ಪುರಾಣ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ರಾಮಾಯಣ, ತತ್ತಸಂಗ್ರಹ ರಾಮಾಯಣ ಮುಂತಾದ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಗ್ರಂಧಗಳಲ್ಲಿನ ನಿಷಯಗಳನ್ನೂ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿನ ಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ಆ ಆ ಮೂಲಗ್ರಂಧಗಳನ್ನು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿರುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆ ನಿಷಯಕನಾದ ಸಂಸ್ಕೃತ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಮರಾರಿ, ಹಿಂದೀ, ತೆಲುಗು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡಿ ದ್ದೇವೆ. ಯಾವ ವಿಷಯವು, ಯಾವ ಗ್ರಂಥದ, ಯಾವ ಭಾಗದ, ಎಷ್ಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಅಧವಾ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಆ ಆ ವಿಷಯಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಜೌಕಕಂಸಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ತುಂಬ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಥಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಕೋಶ ಗ್ರಂಧವು ಕನ್ನಡ ವಾಬ್ಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದರವುಳ್ಳ ಸಮಸ್ತರಿಗೂ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗುವುದೆಂಬುದಾಗಿ ನಂಬುತ್ತೇವೆ.

ಈ ಕೋಶವು ಪರಿವೂರ್ಣವಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವರೂ, ಅಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹೆಸರು ಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟದ್ದರೆ ಜೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತಿ,ದ್ದಿತೆಂದು ಬೇರೆ ಕೆಲವರೂ ಆಕ್ಷೇಪಿಸುವ ಸಂಭವವಿದೆ... ಈ ಎರಡು ನಿಧವಾದ ಆಕ್ಷೇಸಣೆಗಳಿಗೂ ಅಷ್ಟೊಂದು ಅವಕಾಶ ಕೊಡಲಾಗದೆಂಬ ಭಾನನೆಯಿಂದ ನಾವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿ, ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾದ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರುವೆವು. ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ, ಲಿಂಗಾ ಯಶ, ವಿಶಿಷ್ಟಾಜ್ದೈತ ಮತಗಳಿಗೆ, ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕನ್ನಡವಾಜ್ಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರಲಾರಂಭವಾಗಿರುವ ಕ್ರೈಸ್ತ, ಮತ್ತು, ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಮತಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಸವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿ ಮಹಾವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಗಳ ವಿವರ ಗಳನ್ನೂ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಒಂದು ಅಪೇಕ್ಸೈ ನಮಗೆ ಇಲ್ಲದಿರಲಿಲ್ಲ.

11

ಕನ್ನಡನಾಜ್ಮಯದ ನಿಸಾ ಒರವಾದ ಅಭ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಈ ನಿಷಯಗಳನ್ನು*ಕೂಡ ತಿಳಿದಿರ ಬೇಕಾದುದು ಅಗತ್ಯವೇ ಸರಿ. ಆದರೆ ನಿಸ್ತಾರಭಯದಿಂದ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದುನರಿಯಲು ಧ್ಸೆ ರ್ಯ ಪಡಲಿಲ್ಲ. ದಲ್ಲದೆ ಒಂದೇ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯ ಕಯ ಸ್ಟಾನ ಮಾನಗಳು ಬೇರೆ ಜೆ ಮತದವರ pres ಏಕರ 1 ಚ ಸಮಾನವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬುದರಿಂದ, ಹೀಗೆ ಇಡೀ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇವನೆ ಕಲ ಬೆರಿಳೆ ಮಾಡುವುದು ನಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಉಪಕಾರಕವಾಗುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ಅಹ ಕಾರಕವೇ ಆಗಬಹುಜೆಂಬ ಶಂಕೆಯೂ ಬಂದಿತು. ಇನ್ನು, ಇಂತಹ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು ಕೂಡ, ಆ ಆ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಸೇರದ ಅಧವಾ ಆ ಆ ಮತದನವರ ಧರ್ಮಗ್ರಂಧಗಳನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದವರಾದ ಸಂಡಿತೋಶ್ಸಮರು ಗಳ ಒಂದು ಮಂಡಲಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವುದೇ ಕ್ಷೇಮಕರವೆಂದೂ ನಮಗೆ ತೋರಿತು

ಈ ಕೋಶವು ಮುಗಿದು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ಎಷ್ಟೋ ಬಗೆಯ ಅದಚಗ್‌ ಗಳಿಂದ ಬೇಗನೆ ಹೊರಬೀಳದೆ ನಿಂತಿದ್ದಿತು. ಇಂತಹ ಸ್ಟಿತಿಯಲ್ಲಿ ವೈೈಸೂರು ನಿಶ್ವ ನಿದ್ಣಾ ನಿಲಯದ ಗಣ್ಯ ಸದಸ ಬರೂ, ಕನ್ನಡಶಾಖೆಯ ಪ್ರದಾನಸ್ತ ತಿಥಿಭಿಗಳೂ ಉದ್ದಾ 0818 ಆ ಜಾ ಆದ ಬಟ್ಟ ಸಕ್ಕ ಪ್ರೊ|

ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಬಿ. ಎಂ. ಶ್ರೀಕಂರಯ್ಯ, ಎಂ.ಎ., ಬಿ.ಎಲ್‌, ಅವರು ಈ ಗ್ರಂಧದ ವ್ರಾಮುಖ್ಯ ತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ನಮಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವಿತ್ತರು... ಮತ್ತು ಅವರ 00888 ಈ ಕೋಶನು ಮೈಸೂರು -ವಿಶ್ನ ಸ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕನ್ನಡ ಗೃಂಧ ಮಾಲೆಯ ಒಂದು ಪುಷ್ಪನವಾಗಿ ಅರಳಲು ಅನಕಾಶನಾಯಿಶೆಂದು ಹೇಳಲು ತುಂಬ ಸಂತೋಷನಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಸಾಧ್ಯವಾದಮಟ್ಟಿಗೂ ಪ್ರಮಾದ ಸ್ಟಾಲಿತ್ಯಾದಿ ದೋಷಗಳು ತಲೆದೋರದಿರು ವಂತೆ ಬಹಳ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರುವೆನು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಲೋಪದೋಷಗಳೇನಾದರೂ ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ, ವಾಚಕರು ದಯನಿಟ್ಟು ತಿಳಸುವು ದಾದರೆ ಮುಂದಣ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಬಹ.ದೆ..

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಹುಟ್ಟರದಂಥಧ ಈ ಗ್ರಂಥವು ನಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಬಾಲ ಬಾಲಿಕೆಯರ ಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಉಪಯುಕ್ತನಾಗುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದರಾದಕೆ, ಕನ್ನಡ ತಾಯಿಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಗ್ರಂಥಕರ್ತೃಗಳ ಶ್ರಮವು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಫಲನಿತ್ತಂತಿಯೇ ಎ೦ದು ಭಾವಿಸುವೆವು.

ಬೆಂಗಳೂರು, | ಬೆನಗಲ್‌ ರಾಮರಾವ್‌, 22—9—1941. ಸಾನ್ಯಂ ಸುಂದರಶಾಸ್ತ್ರಿ

ಪುರಾಣ ಚೂಡಾಮಣಿ

ಅ

ಅಕಮೃನ.- (1) ಸುಮಾಲಿಯೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಮಗನು. ಜನಸನ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಿ ರಾಮನು ಖರ, ದೂಷಣ, ತ್ರಿಶಿರಸರನ್ನು FANE ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಇಕಿ ರಾವಣನಿಗೆ ಮೊದಲು ಶಿಳುಹಿದನು. ಇವನ ತರುವಾಯ ಶೂರ್ಪಣಖೆ ತಿಳುಹಿದಳು. ರಾಮಾಯಣ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹನೂಮಂತನಿಂದ ಹತನಾದನು [ರಾಮಾ.-ಅರ. ೩೧. ಯುದ್ಧ. ೫೬].

(1) ಒಬ್ಬ ಅರಸು ಹೆಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈತನ ಮಗನು ಹೆರಿಯೆಂಬನನು ಹತನಾಗಲು ಅಕಮ್ಭನನು ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಮರುಗು ತ್ರಿದ್ದನು. ಆಗ ನಾರದನು ಈತನಿಗೆ ಮೃತ್ಯು ಸೃಷ್ಟಿ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಈತನ ಶೋಕವನ್ನು ತೊಲಗಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ದ್ರೋಣ. ೫೨, ಶಾಂತಿ. ೨, ೬೨].

ಆಕೂಪಾರ,-ಒಂದು ಆಮೆ, ನೋಡು--ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ಮ.

ಅಕೃತವ್ರಣ,--ಶಾಂತನೆಂಬ ಮುನಿಯ ಮಗನು. ಈತನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತೀರ್ಥಯಾಶ್ರಿಗೆ ಹೊರಟು ದಾರಿತಪ್ಪಿ, ಒಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒಂದು ಹೆಬ್ಬುಲಿ ಈತನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಈತನ ಸ್ಪೇಹಿಶನಾದ ಪರಶುರಾಮನು ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಆ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಈತನು ಪಾಂಡ ವರ ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಖುತ್ತಿಜನಾಗಿದ್ದನು. ಸಾಂಡವರು ಅರಣ್ಯವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿ ದ್ವಾಗ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಪರಶುರಾಮನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು. ಅಂಬೆ ಭೀಸ್ಮನನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗಲು ಹಠ ಹಿಡಿದು ತಿರಸ್ಕೃತೆಯಾಗಿ ಈತನನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಕಳು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೧೬. ಉದ್ಯೋ. ೧೭೬].

ಆಅ ಹೋಸ. - ದಶರಥನ ಅಸ ಸ;ಮಂತ್ರಿ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಈತನಿಗೆ ಅಶೋಕ ನೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ [ರಾಮಾ.-ಬಾಲ. ೭].

ಅಕೂ ್ರರೆ-ಯದುವಂಶದ ಶ್ವಫಲ್ಪುನ ಮಗನು. ತಾಯಿ ಗಾಂದಿನಿ. ಕಂಸನ ಅಸ್ಪ್ರಮಂತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಆಹುಕನ ಮಗಳಾದ ಭುತನುನನ್ನು ಮದುವೆ ಯಾಗಿದ್ದರು. ಕಂಸನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಬಲರಾನು ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಮಧುರೆಗೆ ಕರೆತರು

ಆ ಸಿಕೆ ಶೆ ಅಕ್ಸೆ ಕುಮಾರ 2 ಅಗನ್ನಿ ಕೆಟ್ಟ

ವಾಗ ಯಮುನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತಾನಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಕ್ರೂರನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣ ನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯರೂಪ ವನ್ನು ತೋರಿದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೩೬. ಹಚ -೨, ೨೨]. ಡೌ ಭದ ಯವ ತಿ ದಲ್ಲಿ ಇವನೂ ಹೋಗಿದ್ದನು. ಪಾಂಡವರು ಅಜ್ಜಾ de ಉಪಪ್ಣಾವ್ಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾಗ ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದನು [ಭಾಗ.-೯, ೨೪, ಭಾರ.- ಆದಿ. ೨೦೧. ವಿರಾ ೭೮]. ಈತನಿಗೆ ಬಭ್ಬುನೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ [ಭಾಗ.-ವರ್‌ೌ್‌.೫].

ಅಷ್ನಕುಮಾರೆ.- ಮಂಡೋದರಿ ರಾವಣರ ಕರಿಯಮಗನು. ಹನೂಮಂತನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದನು [ರಾಮಾ - ಸುಂದ. ೪೭].

ಅಕ್ಷ್ಸಯವಣಿ,--ಗಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನವಾದ ಒಂದು ಆಲದ ಮರ. ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿತೃಪ್ರೀತ್ಯರ್ಧವಾಗಿ ಕೊಡುವ ಪಿಂಡವು ಅಕ್ಷಯವಾಗು ವುದು [ಕಾಶೀ.].

ಅಗಸ್ತ್ಯ್ಯ.--(1) ಅಗ 4 ಸ್ತ್ಯ್ಯದಾಬೆಟ್ಟದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ಆಡ್ಮೆಗಿಸಿದವನು. ಮಿತ್ರಾವರುಣರೆಂಬ ಖುಹಿಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಊರ್ವರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಹಿಶರಾಗಲ್ಟು, ಊರ್ವಶಿ ಅವರ ನೀರ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದಳು. ಆಗ ಅದರಿಂದ ಅಗಸ್ತ್ಯ್ಯನೂ ವಸಿಷ್ಕನೂ ಜನಿಸಿದರು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇವರಿಗೆ ಮೈೈತ ತ್ರಾ ವರುಣಿಯೆಂತಲೂ, ಕುಂಭಸಂಭವನೆಂತಲೂ ಹೆಸರು. ವಿದರ್ಭರಾಜಕುವರಿ ಯಾ ದೆ ಲೋಪಾಮುದ್ರೆ ಈತನ ಹೆಂಡತಿ. ದೃಢಸ್ಯು ಇವರ ಮಗನು ಈತನು ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದವನು [ವದ್ಮ-೫%, ೨3. ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೧೧. ಶಾಂತಿ. ೨೦೩. ಭಾಗ.-೬, ೧೮. ಮತ್ಸ್ಯ.-೬೧.

(1) ಒಬ್ಬ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಸಿ. ಪುಲಸ್ತ್ಯಮಹರ್ಹಿಯಿಂದ ಕರ್ದಮ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗಳಾದ ಹನಿರ್ಭುಕ್‌ ಎಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಈತನು ಸಾ ಿಯೆಂಭವ ಮನ್ವ ೦ತರದನನು [ಭಾಗ.-೪, ೧]. ಅಗಿ ಸವೇಶ್ಯ ನೆಂಬ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಭನುರ್ನೇಷರಹಸ್ಯ ವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಬ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ಯಗಳನ್ನು ಜಡ! [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೫೧]. ಸಮು ಜಲನನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿದನು [ಭಾರ.-ವನ. ೯೯. ಶಾಂತಿ. ೨೦೮],

ನೋಡು--ಅಗ್ನಿ ವೇಶ್ಯ, ಇಲ್ವಲ, ಕಾಲಕೇಯ, ಕಾವೇರಿ, ನಹುಷ, ರಾಮ, ವಿಂಧ್ಯ. ಅಗಸ್ತ್ರ್ಯತೀರ್ಥೆ.-ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ನಾರೀತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅರ್ಜುನನು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದನು [ಭಾರ.-ಆ, ೨೩೬1. ಅಗಸ ಸ್ಯ ಭ್ರಾತ.- ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಈತನು ಜನನಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಜ್ಞ್ವಾನಸಂಸನ್ನನ ಸ ಈಶನ ಹೆಸರನ್ನು ಯಾರೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈತನ ಹೆಸರು ಸುದರ್ಶನ [ಅಧ್ಯಾ.-ಅ. ೩),

CL A

ಅಗಸ್ತ್ಯಾಶ್ರಮ 9 ಅಗ್ನಿ

ಅಗಸ್ತ್ಯಾಶ್ರಮ.-ನಂಚನಟಿಗೆ ಸನಿಸಾವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ. ಶ್ರೀರಾಮನು ವನವಾಸ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದನು [ರಾಮಾ.-ಅರ. ೧೨]. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಲೋಮಶ ಮಹರ್ಷಿಯ ನಂಗಡ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ದನು [ಭಾರ.-ವನ. ೯೪]. ನಾಸಿಕವೆಂಬ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ೨೪ ಮೈಲು ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತಿಸ್ರರಿಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಅಗ್ನಿ.--ಸಂಚಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವನು. ತೇಜಸ್ಸಿಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅಭಿ ಮಾನದೇವತೆಗೂ ಇದೇ ಹೆಸರು. ಖುಗ್ವೇದದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲನೆಯ ಶೇವಐತೆ. ಅಗ್ನಿ ನಿರಾಟ್‌ವುರುಷನ ಮುಖದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು [ಭಾರ.-ಅಶ್ವ. ೧೧೧]. ನೀರಿ ನಂದೆ ಜನಿಸಿದವನು [ಉದ್ಯೋ. ೧೫ ಮತ್ತು, ೩೮]. ಚತುರ್ಮುಖನ ಕೋಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು [ಶಾಂತಿ. ೨೬೨]. ಈತನು ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮನ ಕುವರಿಯಾದ ಸ್ವಾಹೆ ಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು. ಸೃ೦ದನು ಈತನ ಮಗನು [ನನ. ೨೩೧]. ಇಕ್ಸ್ಟ್ಟಾಕು ವಂಶದ ದುರ್ಯೋಧನನೆಂಬ ಅರಸನ ಮಗಳಾದ ಸುದರ್ಶನೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸುದರ್ಶನನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು [ಅನು. ೨]. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಅರ್ಜುನನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಸಂತುಷ್ಟ ನಾಗಿ ತನಗೆ ಒತ್ತಾಸೆಮಾಡಿದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಕನಿಧ್ವಜ ರಧವನ್ನೂ, ಗಾಂಡೀವ

ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ, ಅಕ್ಲಯ್ಯತೂಣೀರಗಳನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟನು [ಆದಿ.-೨೫೦, ೨೬೦]. ಶ್ರೀ

ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಚಕ್ರಾಯುಧವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ನು [ಅದಿ ೨೫೧], ಅಗ್ನಿಯ ವಂಶವರ್ಣಕೆ [ವನ. ೨೨೦, ೨೨೪, ಫಾಯು.-೨೯. ಮತ್ಸ್ಸ್ಯ.-೧]... ಭೃಗುಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ಸರ್ವ ಕ್ಲಕನಾಗುವಂತೆ ಶಾನನನ್ಪು ಪಡೆದನು (ಆದಿ. ೬. ಶಲ್ಯ. ೪೮]. ಇಂದ್ರನು

ನ್ನ ಕೊಂದು ಬ್ರಹ್ಮಕತ್ಯೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದಾಗ ಅದರ ನಾಲೃನೆಯ ಒಂದು

ಲ್ಯ ps

೫. aE fu ಈ

ಭಾಗವನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಪರಿಗ್ರಹಿಸಿದನು [ಶಾ೦ತಿ, ೨೮೮]. ಈತನು ಸಪ್ತರ್ಷ್ನಿಗಳ ಸತ್ಲಿಯರಲ್ಲಿ ಕಾಮುಕನಾಗಿದು ಬಹಳಕಾಲ ಅನರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸಿದನು [ನನ.

೨೨೬]. ರಾವಣವಧಾನಂತರ ಶ್ರೀರಾಮನ ಚುಚ್ಚುಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾರಣೆ ಸೀತೆ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಆಕೆ ಡೋಸ ರಹಿತೆಯೆಂದು ತಿಳುಹಿದನು |ವನ. ೨೯೨, ರಾಮಾ.-ಯುದ್ಧ. ೧೨೦]. ವೈಶ್ವಾನರ ನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಶುಚಿಷ್ಮತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು... ಈ ಹುಡುಗನು ತನಗೆ ಬಾಲಾರಿಷ್ಟಜೋಷವಿರುವು ದಿ೦ಂಬುದಾಗಿ ನಾರದರ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು, ಆ ಗಂಡವನ್ನು ಶಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ತಸಸ್ಸುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಇಂದ್ರನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಇವನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವೆನೆನಲು, ಈ ಹುಡುಗನು ಇಂದ್ರನನ್ನು

ಸ ಅಜ್ಜನಾ ಛಿ ಅಬ್ಲಾರೆಪರ್ಣಿ

ಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ನೆಳೆತಂದು ರಾವಣನ ನಿಯಮುನನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿದನು. ರಾಮಾ ಯಣ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅನೇಕಮಂದಿ ರಾಕ್ಸಸರನ್ನು ಕೊಂದನು [ರಾಮಾ.-ಕಷ್ಟಿಂ., ಸುಂ., ಯುದ್ಧ.].

(11) ಊರ್ಮಿಳೆ ಮತ್ತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಹಿರಿಯ ಮಗನು. ಇವನ ರಾಜ ಧಾನಿಗೂ ಈ ಹೆಸರು ಸಲುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾರಪಧವೆಂಬ ದೇಶಕ್ಕೆ ರಾಜಧಾನಿ. [ರಾಮಾ.-ಉತ್ತರ, ೧೦೨].

ಅಜ್ಜ ನಾ.-ಉತ್ತ.ರದಿಕ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಭೌಮವೆಂಬ ದಿಗ್ಗಜದ ಕುಣ್ಣಾನೆ.

ಅಜ್ಞಾರಕ.- (1) ನವಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವನು. ಭೂದೇವಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಾನ್ಲಿಧ್ಯದಿಂದ ಅಚ್ಚ ಹೆವಳೆದ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಇವನು ತವೋಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದನು [ಬ್ರ. ವೈ.]. ರಾಕ್ಷಸ ಸಂಹಾರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣುನಿನ ದೇಹದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಬೆಮರುಹನಿಯಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಒಬ್ಬ ಪುರು ಸನು ಜನಿಸಿ ತವೋಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಗ್ರಹಮಂಡಲವನ್ನು ಸೇರಿ ಅಂಗಾರಕನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದನು [ಪಾದ್ಯ]. ದಾಕ್ಸಾಯಣೀ ನಿರಹನೀಡಿತನಾದ ಶಿವನ ಮ್ಸೆ ಬೆವರಿ ನಿಂದ ಲೋಹಿತಾಂಗನಾದ ಒಬ್ಬ ಕುಮಾರನು ಹುಟ್ಟದನು. ಭೂದೇವಿ ಇವನನ್ನು ಪುತ್ರಭಾವದಿಂದ ಸಾಕಿದಳು [ಶಿವ., ಮತ್ಸ ಕ್ರಯ, ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೧೧].

(i) ಜಯದ್ರಥನ ಒಡಹುಟ್ಟಿ ದವನು [ಭಾರ,-ಸಭಾ. ೨೬೬).

ಅಜ್ಞಾ ರಪರ್ಣ.--ಕಶ್ಯಪನಿಂದ ಮುನಿಯೆ೦ಬ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ದೇವ ಗಂಧರ್ವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಕುಬೇರನ ಆಪ್ತಮಿತ್ರನು. ಒಮ್ಮೆ ಈತನು ತನ್ನ ಮಡದಿ ಯಾದ ಕುಂಭೀನಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿವಾರ ಸಮೇತನಾಗಿ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಜಲಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ನಡಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಪಾಂಡವರು ಏಕಚಕ್ರದಿಂದ ದೌೌನದೀ ಸ್ಹಯಂವರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಸೋತು, ಶರಣಾಗತನಾಗಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಚಾಕ್ಸುಸೀ ನಿಷ್ಯೆಯನ್ನು (ಸಂಮೋಹನಾಸ್ತ್ರ) ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಧೌಮ್ಯಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಪುರೋಹಿತ ನನ್ನಾಗಿ ವರಿಸುವಂತೆ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಅರ್ಜುನನ ಬಾಹಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಗವಾದ ತನ್ನ ರಥನನ್ನು ಗಂಧರ್ವ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಚಿತ್ರರತ್ನಮುಯವನ್ನಾಗಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರ ರಥವೆಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನೂ ಚಿತ್ರರಥನೆಂಬುದಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಗಂಧರ್ವಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೬, ೧೮೬, ೧೯೯. ಸಭಾ. ೧೦]. ಪಾಂಡವರ ರಾಜಸೂಯಯಾಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಅನೇಕ ದಿವ್ಯಾಶ್ವಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು [ಸಭಾ. ೭೮].

ಅಜ ರಸ್‌ ತ್ಕ ಅಜ

ಅಜ ರಸ್‌.-ಅಂಗಿರಸನು ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮಮಾನಸವುತ್ರನಾಗಿಯೂ, ಮತ್ತೊ ಮ್ಮ ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವೈವಸ್ವತಮನ್ಹಂತರದಲ್ಲಿ ವರುಣನು ಯಜ್ಞ ಮಾಡು ತ್ರಿದ್ದಾಗ ಅಗ್ನಿಕುಂಡದಿಂದ ಜನಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೬, ಸಭಾ. ೧೧. ಅನು. ೧೩೨. ಮತ್ಸ್ಯ. ೧೯೫]. ಈತನು ವಸುಜಿಯೆಂಬ ತರುಣಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬೃಹತೀರ್ತಿ, ಬೃಹಜ್ಯೋತಿ, ಬೃಹದ್ಬ ಹ್ಮ ಬೃಹನ್ಮನ, ಬೃಹನ್ಮಂತ್ರ, ಬೃಹ ದ್ಸಾಸ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಗಳೆಂಬ ಏಳುಮಂದಿ ಪುತ್ರರನ್ನೂ, ಭಾನುಮತಿ, ರಾಕಾ, ಸಿನೀ ವಾಲೀ, ಕುಹೂ, ಅರ್ಚಿಷ್ಮತೀ, ಮಹಿಷ್ಮತೀ, ಮಹಾಮತಿಗಳೆಂಬ ಏಳು ಮಂದಿ ಪ್ರತ್ರಿಯರನ್ನೂ ಪಡೆದನು [ಭಾರ.-ನನ. ೨೨೧, ೨೨೭], ಈತನಿಗೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಉಚಧ್ಯ, ಸಂವರ್ತರೆಂಬ ಮೂವರು ಪುತ್ರರು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೭]. ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಉಚಧ್ಯ, ವಯಸ್ಕರೆಂಬ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳು (ಅನು. ೧೩೨]. ಈತನು ಕರ್ದಮ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗಳಾದ ಶ್ರದ್ಧೆಯೆಂಬವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಉಚಧ್ಯ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಗಳೆಂಬ ಪುತ್ರರನ್ನೂ, ಸಿನೀನಾಲೀ, ಕುಹೂ, ರಾಕಾ, ಅನುಮತಿಗಳೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನೂ ಪಡೆದನು [ಭಾಗ.-೪, ೧]. ಈತನು ಸ್ವಥೆಯೆಂಬ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃಜೀವತೆಗಳನ್ನೂ ಸತಿಯೆಂಬ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧರ್ವಾಂಗಿರಸರನ್ನೂ ಪಡೆದನು. [ಭಾಗ.-೬, ೬]. ಒಮ್ಮೆ ಅಗ್ನಿದೇವನು ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟನಿಂದ ಎಲ್ಲಿಯೋ ಅವಿತುಕೊಂಡನು. ಆಗ ಚತುರ್ಮುಖನು ಅಂಗಿರಸನನ್ನು ಅಗ್ನಿಯ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿಸಿದನು. ಕೆಲಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಅಗ್ನಿ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬಂದು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ತಪ್ಪಿತೆ೦ಂದು ಚಿಂತಾಕ್ರಾಂತನಾಗಿರಲು ಅಂಗಿರಸನು ಅಗ್ನಿಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಆತನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟನು [ಭಾರ.-ವನ. ೨೨೦].

ಅಚಲ.--ಗಾಂಧಾರ ರಾಜನಾದ ಶಕುನಿಯ ಸಹೋದರನು. ಏಕರಥನು. ಭಾರತ ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಹತನಾದನು [ಭಾರ.-ಉದ್ಯೋ ೧೬೮. ದ್ರೋಣ. ೩೦].

ಅಚ್ಛೋದ.--ಕಾಶ್ಮೀರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮದ ಸಮಿಸಾನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸರೋವರ. ಇದರಿಂದ ಅಜ್ಜೋದೆಯೆಂಬ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ [ಆದಿ.-೬೪].

ಅಚ್ಛೋದಾ.--ಬರ್ಹಿಷದರೆಂಬ ಪಿತೃದೇವತೆಗಳ ಮಗಳು. ಈಕೆ ಸತ್ಯವತಿ ಯಾಗಿ ಜನಿಸಿ ಸರಾಶರನಿಂದ ಫ್ಯಾಸಮುನಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಬಳಿಕ ಶಂತನುವನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಳು [ಭಾರ.-ಅದಿ. ೬೪. ಮತ್ಸ್ಯ.-೧೪]. ಈಕೆ ಅಗ್ನಿಷ್ಟಾತ್ನರೆಂಬ ನಿತೃಡೇನತೆಗಳ ಮಗಳು [ಹರಿ.-೧, ೧೮].

ಅಚ್ಚು ತಾಯು.--ಭಾರತಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಹೆತನಾದನು. ಇವನ ಮಗನು ದೀರ್ಫಾಯುರಾಜನು [ಭಾರ.-ದ್ರೋಣ. ೯೫].

ಅಜ--ಇಕ್ಟುಕುವಂಶದ ಅರಸು. ದಶರಥನ ತಂದೆ [ಭಾರ.-ವನ, ೨೭೫].

ಅಜಮಾಢ 9 ಅಣ್‌ ನ

ಅಜಮಾಡ.- (1) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ವಿಕುಂಜನ ರಾಜನಿಂದ ಸುಂದರೆಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಈತನಿಗೆ ಕೇಕಯಿ, ಗಾಂಧಾರಿ, ಯುಕ್ತಾ, ನಾಗಾ, ಐಮಲಾ ಎಂಬುದಾಗಿ ಐನರು ಮಡದಿಯರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷೆಯ ಮಗನಾದ ಸಂವರಣನು ಸೂರ್ಯನ ಮಗಳಾದ ತಸತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಶುರುವೆ೦ಬ ಮಗ ನನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೩, ೧೦೧, ೧೮೭].

(11) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಭುಮನ್ಯುರಾಜನ ಮಗನಾದ ಸುಹೋತ್ರರಿಂದ ಐಕ್ಷಾ ಎತಿಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಇವನಿಗೆ ಸುನಾಡ, ಪುರುಮಾಢರೆಂಬವರು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು. ಈತನು ಧೂಮನಿಯೆಂಬ ಮಡದಿಯಲ್ಲಿ ಖುಕ್ಸನೆಂಬ ಮಗನನ್ನೂ, ಎರಡನೆಯವಳಾದ ಫೀಲಿಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ದುಷ್ಯಂತ, ಸರ ಮೇಸ್ಮಿ--ಎ೦ಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಮೂರನೆಯನಳಾದ ಕೇಶಿನಿಯಲ್ಲಿ ಜಹ್ನುವೆಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನೂ ಸಡೆದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೦೧].

(111) ಒಂದು ಸಟ್ಟಿಣ. ಈಗ ಅಜ್ಮೇರ್‌ ಬಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಅಜಾಮಿಳ. -ಕನ್ಯಾಕುಬ್ಬದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು. ಈಶನು ಮಾತಾ ನಿತೃಗಳನ್ನೂ ಧರ್ಮಪತ್ತಿಯನ್ನೂ ಪರಿಶ್ಯಾಗಮಾಡಿ, ಶೂದ್ರಸ್ತೀ ಸಂಪರ್ಕ ಮೊದ ಲಾದ ಅನೇಕ ದುರಾಚಾರಗಳಿಂದ ಪತಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಾಣೋತ್ಸು)ಮಣ ಸಮಯ ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಗನಾದ ನಾರಾಯಣನೆಂಬವನನ್ನು ಕರೆದು, ನಾರಾಯಣಸ್ಮರಣ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ದಿವ್ಯಗತಿಯನ್ನು ಸಡೆದನು [ಭಾಗ.-೬, ೧].

ಅಜಾಮುಖಿ.--(1 ಒಬ್ಬ ನಾಗಕನ್ಯಕೆ. ಕಶ್ಯಪಮುನಿಯಿಂದ ಸುರಸೆಯೆಂಬವ ಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವಳು. ಶೂರಾಸುರ, ಪದ್ಮಾಸುರರು ಇವಳ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು. ಇವಳು ಒಮ್ಮೆ ದುರ್ಡಾಸರ ಸಂಸರ್ಗದಿಂದ ವಾತಾಪಿ ಮತ್ತು ಇಲ್ವಲರೆಂಬ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಸ್ಕಾಂ.].

ಅಜೀಗರ್ತ.-ಭೃಗುನಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ, ಒಮ್ಮೆ ಕ್ಲಾಮನು ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲ ಅನವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿ ಈತನು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಾರದೆ ತುಂಬ ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಸ್ಟರಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ನರುಣಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಮಾಡತಕ್ಕು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನರಸಶುವನ್ನು ಹುಡುಕು ತ್ರಿ,ರುವಲ್ಲಿ ಈತನು ತನ್ನ ಮಧ್ಯಮಪುತ್ರನಾದ ಶುನಶ್ಶೇಪನನ್ನು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಬೆಲೆಗೆ ಕೊಟ್ಟು, ಆ ಪಾಪದಿಂದ ನಿಶಾಜತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಶುನಕ್ಕೇಸನು ತನ್ನ ತಪೋಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅವನ ಸಿಶಾಚತ್ವವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿದನು [ದೇವೀ. ಭಾಗ.-೭, ೧೪. ಭಾರ.-ಅನು. ೩. ಬ್ರ.ವೈ.].

ಅಣ್ಣಿ ನ.--(1) ಪಶ್ಚಿ ಮದಿಕೈನಲ್ಲಿರುನ ಗಂಡಾನೆ. ಅಷ್ಟದಿಗ್ಗ ಜಗಳಲ್ಲಿ ಒ೦ದು.

ಅಜ್ಜು ನೆಪರ್ವ 9 ಅಣಿಮಾಣ್ಮನ್ಯ

(11) ಒ೦ದು ಪರ್ವತ. ಮುನಿಪುಂಗವರಲ್ಲಿ ವುರಾತನನೆನಿಸಿದ ಅಸಿತಮಹರ್ಷಿ

ಇಲ್ಲಿ ತನಸ್ಸುಮಾಡಿ ಸಿದ್ಧಿ ಯನ್ನು ಸಡೆದನು.

ಅಣ್ಣು ನಸರ್ವ. __ಫಟೋತೃಚನ ಮಗನು. ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯ ದ್ರಧನ ಸಂಹಾರವಾದ ಬಳಿಕ ರಾತ್ರಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವತಾ ಮಿಂದ ಮಡಿದನು | ಭಾರ -ಸಭಾ. ೧೯೪. ದ್ರೋಣ, ೧೫೭].

ಅಣಿ ನಾ. —ಫುಂಜಿಕಸ್ನಲಿಯೆಂಬ ಅಪ್ಸೃರಸಿ ತಾವದಿಂದ ವಾನರಜನ್ಮನನ್ನು ಸಡೆದು, ಕೇಸರಿಯೆಂಬ ಕಪಿನಾಯಕನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ, ಒಮ್ಮೆ ವನದಲ್ಲಿ ನಿಹರಿ ಸುತಿ,ದ್ಹಾಗ ವಾಯುಡೀನನು ಈಕೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಕ್ಟ ಮರುಳಾದನು. ಅಂಜನೆ ವಾಯುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಆಂಜನೇಯನನ್ನು ಪಡೆದಳು [ರಾಮಾ -ಕಿಸ್ಟಿಂ. ೬೬]. ನಿಷ್ಣುನಿನ ಮೋಹಿನೀರೂವವನ್ನು ಕಂಡು ಬೆರಗಾದ ಶಿವನ ವೀರ್ಯವು ಜಿಳಬೀಳ ಲಾಗಿ ಅದು ಗಾಳಿಗೆ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದು ಅಂಜನೆಯ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು. ಅದರಿಂದ ಆಂಜನೇಯನು ಜನಿಸಿದನು [ಶಿವ]. ಅಂಜನೆ ಅಹಲ್ಯಾಗೌತಮರ ಮಗಳು. ಅಹಲ್ಯೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಇಂದ್ರನಿಂದಲೂ ಸೂರ್ಯನಿಂದಲೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಒಮ್ಮೆ ಅತ್ರಿ ಮಹರ್ಷಿ ಈ ಮಕ್ಕಳಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಎತ್ತಿ ಕೊಂಡು ಅಂಜನೆಯನ್ನು ನಡಸುತ್ತ್ತ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಂಜನೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ಹುಟ್ಟಿನ ಗುಟ್ಟನ್ನು ಅತ್ರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದಳು. ಕೂಡಲೇ ಅತ್ರಿ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ "" ಇವರು ನನ್ನ ಮಕೃಳಲ್ಲವಾದರೆ ಕನಿಮುಖ ರಾಗಲಿ '' ಎಂದು ಶೆಪಿಸಿದನು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಕಪಿಮುಖರಾದರು, ಇವರೇ ವಾಲಿ, ಸುಗ್ರೀವರು. ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಗುಟ್ಟನ್ನು ರಟ್ಟುಮಾಡಿದ ಕೋಪದಿಂದ ಅಹಲ್ಯೆ ತನ್ನ ಮಗಳು ಕುರುಡಿಯಾಗುವಂತೆಯೂ ಅವಳ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಪಿ ಜನಿಸು ವಂತೆಯೂ ಶಾಹವಿತ್ತಳು. ಅದರಂತೆಯೇ ಹೆನೂಮಂತನು ಈಕೆಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. (ಈ ಕಥೆ ಆ೦ಧ್ರಭಾಷೆಯ "" ವಚನವಿಚಿತ್ರ ರಾಮಾಯಣ ''ವೆಂಬ ಗ್ರಂಥದ ಹೊರತು ಮತ್ತೆಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ.)

ಅಣ್ಣ ನಾನತೀ.--ಈಶಾನ್ಯದಿಕೈನಲ್ಲಿರುವ ಸುಪ್ರತೀಕವೆಂಬ ಗಂಡು ದಿಗ್ಗಜದ ಹೆಣ್ಣಾನೆ.

ಅಣಿಮಾಣ್ನ ವ್ಯ, ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಈತನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಣಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದನು. ಬಳಿಕ ಪ್ರಾಪ್ತ್ವವಯಸ್ಥನಾದ ಮೇಲೆ ತವೋನಿರತನಾಗಿ ಸಮಾಧಿ ಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕೆಲವು ಮಂದಿ ಕಳ್ಳರು ಈತನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅನಿತುಕೊಂಡರು. ರಾಜ ಭಟರು ಹಿಂದಟ್ಟಿ ಬಂದು ಕಳ್ಳರ ಜಾಡನ್ನು ಕೇಳಲಾಗಿ, ಈತನು ಮೌನ ದಿಂದಿದ್ದನು. ರಾಜಭಟರು ಕಳ್ಳರೊಂದಿಗೆ ಈತನನ್ನೂ ಎಳೆದುಯ್ದು, ಅರಸನ

ಅಣುಹ 10 ಅತಿಬಲಾ

ಅನ್ಬಣೆಯಂತೆ ಶೂಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದರು. ಕಳ್ಳರು ಸತ್ತರು. ಈತನು ಸಾಯದಿರುವು ದನ್ನು ಕಂಡು ಹೆದರಿದ ಅರಸನು ಒಡಿ ಬಂದು, ಶೂಲದಿಂದ ಇಳಿಸಿ, ಅಡ್ಮಬಿದ್ದು ಮನ್ನಿಸುವಂಕಿ ಬೇಡಿದನು. ಅಚೆಮಾಂಡವ್ಯನು ಆ ಶೂಲವನ್ನು ಮುರಿದು ಕ್ಸ ಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಹೊರಟು ಕಡೆಗೆ ಜೀಹತ್ಕಾಗಮಾಡಿದನು. ಯಮದೂತರು ಈತನನ್ನು ಯೆಮನಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದುಯ್ದರು. ಅಣಿಮಾಂಡವ್ಯನು "ನಾನು ಯಾವ ಪಾಪವನ್ನೂ ಮಾಡಿದವನ, ನನಗೆ ನರಕ ನ್ರಾಪಷ್ತವಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು? '' ಎಂದು ಯಮನನ್ನು ಕೇಳಲಾಗಿ, ಯಮನು "" ನೀನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಣಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲು ತಿದ್ದಿ. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ನರಕ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು > ಎನಲು ಕುಪಿತನಾದ ಅಣಿ ಮಾಂಡನ್ಯನು "" ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಪಾಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗತಕ್ಳವರಥ್ಯ,. ಅದು ಹೆತ್ತವರ ಪಾಲಿಗೆ ನೇರಿದುದು ಇಷ್ಟುಮಟ್ಟನ ಧರ್ಮಸೂಕ್ಸನನ್ನರಿಯದೆ ನನಗೆ ನರಕವನ್ನು ಜೊರಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆಯಾಗಿ ನೀನು ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸು '' ಎಂದು ಶಾಪವಿತ್ತನು. ಅಂತೆಯೇ ಯಮನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿದುರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು. [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೪, ೧೧೬. ಸಭಾ. ೧೪. ಮಾರ್ಕಂ.-೧೬. ಸ್ವಾಂದ. ರೇವಾ.-೧೭೦. ನಾಗ.-೧೩೬]. ಈತನು ಶೂಲದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ರಾತ್ರಿಯವೇಳೆ ಒಬ್ಬ ಸುದತಿ ತನ್ನ ಸತಿಯನ್ನು ಗೂಡೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆಯಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಕೊಂಡು ವೇಶ್ಯೆಯ ಮನೆಗೆ ಬಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆತನ ಕಾಲು ಅಣಿಮಾಂಡವ್ಯನಿಗೆ ಸೋಕ ಲಾಗಿ ಶೂಲದ ಇರಿತನನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ದುಃಖಭರಿತನಾದ ಅಣಿಮಾಂಡವ್ಯನು | ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗುವುದರೊಳಗಾಗಿ ನೀನು ಸಾಯುವೆ '' ಎಂದು ಶಾಪವಿತ್ತನು [ಗರು.-೧೪೨, ಮಾರ್ಕಂ.-೧೬).

ಅಣು ಹ.-ಯಯಾತಿನಂಶದ ನಿಭ್ರಾಜರಾಜನ ಮಗನು. ಈತನಿಗೆ ನೀಪ ನೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ. ಈತನು ವ್ಯಾಸಪುತ್ರನಾದ ಶುಕಮುನಿಯ ಮಗಳಾದ ಕೃತ್ತಿಯೆಂಬನಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನನ್ನು ಸಡೆದನು [ಭಾಗ೯, ೧೨. ಹರಿ.-೧, ೧೯, ಮತ್ಸ 3೧೫, ೨೦].

ಅತಿಕಾಯ.--ರಾವಣನಿಂದ ಧಾನ್ಯಮಾಲಿಯೆಂಬ ರಕ್ಕಸಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮಿ. ರಾವಣನ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದು ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಮಡಿದ ತರುವಾಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಬ್ರಹಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮಡಿದನು [ರಾಮಾ.- ಯುದ್ಧ. ೬೨],

ಅತಿಬಲಾ.--ಒಂದು ಮಂತ್ರನಿದ್ಯೆ, ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ತನ್ನ ಯಾಗ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮ ಣರನ್ನು ಸಿದ್ಧಾ ಶ್ರಮ ಕಕೆದುಯ್ಯುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಆಯಾಸವಾಗದಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು [ರಾಮಾ.-ಬಾಲ. |.

ಅತ್ರಿ 11 ಅದ್ರಿಕಾ

ಅತ್ರಿ.--ಈ ಮನ್ವಂತರದ ಸಸ್ತರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಬ್ರಹ್ಮಮಾನಸವುತ್ರನು. ಈತನು ಕರ್ದಮನೆಂಬ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗಳಾದ ಅನುಸೂಯೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ದುರ್ಹಾಸಮುನಿ, ಚಂದ್ರ ಈ ಮೂವರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ,-ಆದಿ. ೬೬, ನಭಾ. ೧೧. ಭಾಗ.-೪, ೧. ಮತ್ಸ ೧೪೪]. ಈತನಿಗೆ ಚಂದ್ರ, ಅರ್ಯಮರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ತುಳು [ಶಾಂತಿ. ೨೦೭]. ಈತನ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಜನಿಸಿದನು [ಭಾಗ.-೯, ೧೪]. ಈತನೇ ಚಂದ್ರನಾಗಿ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂಡಿದನು (ಅನು. ೨೬೧]. ಶ್ರೀರಾಮನು ವನವಾಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈತನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಅತ್ರಿ ಅನೇಕ ಧರ್ಮರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ತಿಳುಹಿದನು [ರಾಮಾ.-ಅಯೋ.೧೧೭]. ಈತನು ಕೆಲವು ಕಾಲ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದನು [ಬ್ರಹ್ಮ]. ಈತನು ಮಂತ್ರ ದ್ರಷ್ಟನಾದ ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ [ಮತ್ಸ್ಯ.-೧೪೪].

ಅಥರ್ವ.- (1) ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಅಂಗಿರನನಿಂದ ಸತಿಯೆಂಬ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನನು [ಭಾಗ.-೬, ೬ ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೧೧. ಉದ್ಯೋ. ೧೮]. ಈತನು ಕರ್ದಮ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗಳಾದ ಶಾಂತಿ ಅಧವಾ ಚಿತ್ತೀಯೆಂಬ ತರುಣಿಯನ್ನು ನುದುವೆಯಾಗಿ ಅಶ್ವಶಿರ ಅಧವಾ ದಧೀಚಿಯೆಂಬ ತನಯನನ್ನು ನಡೆದನು [ಭಾಗ.-೪. ೧],

(1) ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದು. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಶಾಂತಿಕ, ಪೌಷ್ಟಿಕ,

ಆಭಿಚಾರಿಕ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧಶಾಸ್ತ್ರ ಇದರ ಉಪವೇದ.

ಅದಿತಿ.--ಪ್ರಚೇತಸ ಪುತ್ರನಾದ ದಕ್ಷನ ಮಗಳು. ಕಶ್ಯಪಮುನಿಯ ಹೆಂಡತಿ. ಈಕೆ ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯರನ್ನೂ, ಇಂದ್ರನನ್ನೂ, ವಾಮನನನ್ನೂ ಹೆತ್ತವಳು. ಮುಖ್ಯ ವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಈಕೆಯ ಮಕ್ಕಳಾದುದರಿಂಡಲೇ ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಆದಿತ್ಯರೆಂಬ ಹೆಸರು. [ಭಾರ,-ಆದಿ. ೬೫, ೬೬].

ಅದೃಶ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ.--ವಸಿಷ್ಕಪುತ್ರನಾದ ಶಕ್ಷಿತುಹರ್ಷಿಯ ಹೆಂಡತಿ. ಶಕ್ತಿಪುತ್ರನಾದ ಪರಾಶರಮುನಿ ಈಕೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಶಕ್ತಿ,ಮಹರ್ಹಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷ ಸನು ನುಂಗಿದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೯೩, ೧೯೪], ಈಕೆಯ ಜನಕನಾದ ಚಿತ್ರಮುಖ ಸೆಂಬವನು ಮೊದಲು ವೈಶ್ಯನಾಗಿದ್ದು ತವೋಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಬಳಿಕ ಈಳೆ ಜನಿಸಿದಳು [ಭಾರ.-ಅನು. ೫೩].

ಅದ್ರಿ ಕಾ.-- ಒಬ್ಬ ಅಸ್ಸರಸಿ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಶಾಪದಿಂದ ಮತ್ತ ತ್ರಜನ್ಮನನ್ನು ಪಡೆದು ಯಮುನೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಒಮ್ಮೆ ಶ್ಯೇನನಕ್ಸಿಯ ಕೊಕ್ಕಿನಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ, ಉಪರಿಚರನೆಂಬ ವಸುವಿನ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ, ಮತ್ಸ ರಾಜನೆಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನೂ, ಮತ್ಸ್ಸ್ಯಗಂಥೆಯೆಂಬ ಮಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದು ಶಾಸವಿಮುಕ್ತೆಯಾದಳು. ನೋಡು-- ಸತ್ಯವತಿ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೪].

ಅಧಿರಥ 12 ಅನರಣ್ಯ

ಅಧಿರಥ.--ಕೌರವರ ಸಾರಧಿ. ಈತನ ಹೆಂಡತಿ ರಾಧೆ. ಕುಂತಿ ಕರ್ಣನನ್ನು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಲಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಬಳಿಕ ಆ ಮಗು ಇವನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು... ಇವನು ಆ ಮಗುವನ್ನು ತಂದು ತನ್ನ ಮಡದಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ರಾಧೆ ಅನನನ್ನು ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಕಾವಾಡಿದಳು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಕರ್ಣನಿಗೆ ಸೂತಪುತ್ರ, ರಾಧೀಯ-ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ರೂಢನಾದುವು. ಇವನಿಗೆ ರಾಥಿಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಂತನ, ದ್ರುಮ, ವೃಕ ರಧ, ಶತ್ರುಂಜಯ, ನಿಪಾರ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳು ಜನಿಸಿದರು [ಭಾರ.-೬೨, ೧೪೭], ಚಂದ್ರವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸತ್ಯಕರ್ಮನೆಂಬ ಅಂಗರಾಜನಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು /ಭಾಗ.-೯, ೨೩, ಹರಿ.-೧, ೩೧, ೩೨].

ಅಧಿರಾಜ.--ಒಂದು ದೇಶ. ಈಗಣ ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ ಸಂಸ್ಕಾನೆದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ದತಿಹನೆಂಬುದು ಈಗಣ ಹೆಸರು, ಪಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಂತವಕ್ರನು ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡುತ್ತಿ,ದ್ದನು. ರಾಜಸೂಯಯಾಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹದೇವನು ಈ ದೇಶವನ್ನು ನೋಲಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೩.೨].

ಅಧಿಷ್ಠಾನಪುರ —ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ಜೇದಿದೇಶದ ರಾಜಧಾಥಿ. ನೋಡು-- ಜೇದಿ. ವಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಶಿಶುವಾಲನು ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ಅನನ್ತ.--(1) ಕಶ್ಯಸಮುನಿಯಿಂದ ಕದ್ರುವೆಂಬ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಸರ್ಪರಾಜ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೬. ಸಭಾ. ೯].

(11) ಈತನು ವಿದ್ರುಮನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಮುದಿತನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ದವನು, ಜನ್ಮತಃ ನಪುಂಸಕನಾಗಿದ್ದ ಈತನನ್ನು ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಗಂಡಸನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ವೃದ್ಧಶರ್ಮನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಗಳಾದ ಚಾರುಮತಿಯೆಂಬ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ತಂದು ಈತನಿಗೆ ಮದುವೆಮಾಡಿದನು [ಕಲ್ಪಿ.].

ಅನನ್ರನಿಜಯ.--ಯುಧಿಹ್ಮಿರನ ಶಂಖದ ಹೆಸರು [ಭೀಷ್ಮ ೨೫, ೫೧].

ಅನನ್ರ ಸೇನ. ಈಶ್ವರನ ಮಗನಾದ ಸೃ೦ದನ ನಾಮಾಂತರ. ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ತಿರಸ್ಭೃತೆಯಾದ ಅಂಬೆ ಅನನ_ಸೇನನನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿಸಿ, ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಮಾಲೆಯನ್ನು ಪಡೆದಳು | ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೦೯].

ಅನರಜ್ಯ.--ಇಕ್ಸ್ಟ್ವಾಕುವಂಶದ ಪುರುಕುತ್ಸರಾಜನ ಕರಿಯ ಮಗನಾದ ತ್ರಸ ದಸ್ಯುರಾಜನ ಎರಡನೆಯ ಮಗನು. ಇವನಿಗೆ ಹರ್ಯಶ್ವ, ಬೃಹದಶ್ವರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು. ರಾವಣನು ದಿಗ್ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಭೂಮಂಡಲದ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಅರಸರು ಮರೆಹೊಕ್ಕುರು. ಈತನು ಇದಿರಿಸಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಾಗಿ ರಾವಣನು ಇವನ ರುಂಡವನ್ನು ಉರುಳಿಸಿದನು. ಆ ರುಂಡವು "* ಇದು ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಕಾರಣಭೂತನು- ಬೇರೊಬ್ಬನಿದ್ದಾನೆ. ಕಡೆಗೂ ನನ್ನ ವಂಶದ ಹುಡುಗನಿಂದಲೇ

ಅನಲ 13 ಅನಿಲ

ನಿನ್ನ ಸಾವು ದಿಟ'' ಎಂದಿತು. ಅಂತೆಯೇ ರಾಮನು ಇಕ್ಸ್ಟ್ರಾ ಕುವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ರಾನಣನನ್ನು ಕೊಂದನು [(ರಾಮಾ.-ಉತ್ತ,. ೧೯. ಭಾರ.-ಅನು. ೧೭೭, ೨೭೧]. ಅನಲ.--(1) ಅಸ್ಟವನುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೭], (11) ಗರುಡನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು [ಭಾರ.-ಉದ್ಯೋ. ೧೦೧]. ಅನಲಾ.--(1 ಕಾಮಥೇನುವಿನ ಮಗಳಾದ ರೋಹಿಣಿಯ ಮಗಳು. ಈಳೆಯ ಮಗಳು ಶುಕಿಯೆಂಬವಳು (ಆದಿ. ೬೭1.

(11) ಮಾಲ್ಯವಂತನೆಂಬ ರಾಸ್ಸಸನ ಸುಂದರಿಯೆಂಬ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ದವಳು, ಈಕೆ ವಿಶ್ವಾವಸುನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕುಂಭೀನಸಿಯೆಂಬ ವಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು [ರಾಮಾ,-ಉತ್ತರ. ೬೧].

ಅನಸೂಯಾ. -ಕರ್ದಮಮುನಿಯಿಂದ ದೇವಹೂತಿಯೆಂಬಾಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಒಂಬತ್ತುುಮಂದಿ ಹುಡುಗಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು (ನೋಡು- ಅತ್ರಿ). ವ:ಹಾಪತಿವ್ರತೆ. ಒಮ್ಮೆ ಈಕೆಯ ವಾತಿವ್ರತ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿ, ಅವರ ವರದಿಂದ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ಚಂದ್ರ, ದುರ್ಹಾಸರೆಂಬ ಮೂವರು ಮಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಶ್ರೀರಾಮನು ಅರಣ್ಯವಾಸ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ರಿಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ, ಅನಸೂಯೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಆದರಿಸಿ, ಆಕೆಗೆ ಅನೇಕ ಸ್ತ್ರೀ ಧರ್ಮರಹೆಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳುಹಿ, ಸೌಮಂಗಲ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿ ಗೊಳಿಸುವಂತಹ ವಸ್ತ್ರ, ಭೂಷಣ, ಗಂಧ, ಮಾಲ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಬಹಳವಾಗಿ ಕೊಂಡಾಡಿ ಹರಸಿದಳು ನೋಡು--ಕೌಶಿಕ [ರಾಮಾ.-ಅಯೋ. ೧೧೭],

ಅನಿರುದ್ಧ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಕೃಷ್ಣರ ಮಗನಾದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಮಗನು. ಇವನ ತಾಯಿ ರುಕ್ಮನತಿ [ಭಾರ.-ಆದಿ, ೨೦೧. ಸಭಾ.೪. ದ್ರೋಣ. ೧೧]. ಈಶನು ರುಕ್ಮಿಯ ಮೊಮ್ಮಗಳಾದ ರೋಚನೆಯೆಂಬವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ವಜ್ರನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾಗ.-೧, ೧೫, ೧೦, ೬೧]... ಬಾಣಾಸುರನ ಮಗಳಾದ ಉಷೆ ಇವನ ಹೆಂಡತಿ [ಭಾರ.-ಸಭಾ ೬೦. ಭಾಗ.-೧೦, ೬೨. ನಿಷ್ಣು.-೫, ೩೨. ಹರಿ... ೨, ೧೧೮].

ಅನಿಲ.--(1) ಅಷ್ಟ್ರವಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ನಾಯುದೇವನ ನಾಮಾಂತರ. ಈತನು ಶಿನೆಯೆಂಬವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮನೋಜವ, ಅನಿಜ್ಞಾತಗತಿಯೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೭].

(1) ಒಬ್ಬ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಮಾರನು. ಇವನ ತಂಜಿಯಾದ ವೃಷಾದರ್ಭಿ ತಾನು ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಖುತ್ತಿಜರಿಗೆ ಸ್ಲೂತಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗನಾದ ಅನಿಲನ ಹೆಣವನ್ನು ಸಸ್ತರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಖುತ್ತಿಜರಾಗಿದ್ದ ಸಸ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಆ ಶವವನ್ನೇ ಪಚನಮಾಡಿ ತಿನ್ನತೊಡಗಿದರು [ಭಾಠ.-ಅನು. ೧೪೧].

ಅನು 14 ಅನೂರು

ಅನು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ನಹುಷಸುತ್ರನಾದ ಯಯಾತಿರಾಜನಿಂದ ಶರ್ಮಿಷ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮೂನರು ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವನು. ಯಯಾತಿಯ ಕೋರಿಕೆಯಂತೆ ಇವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮುಪ್ಪನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ಯೌವನವನ್ನು ತಂಜೆಗೆ ಕೊಡಲು ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲವಾಗಿ, ಯಯಾತಿ ಇವನನ್ನು ರಾಜ್ಯಳ್ಳೆ ಅನರ್ಹನಾಗುವಂಕೆ ಶನಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಈತನು ಉತ್ತರದಿಕ್ಕೆನಲ್ಲಿ ಮ್ಲೇಜ್ಟ್ಮಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು [ಮತ್ಸ್ಯ ೩೪. ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೩. ಭಾಗ-೯, ೨೩1.

ಅನುಪಮಾ -ನೈಖತ್ಯದಿಕ್ಕೆನಲ್ಲಿರುವ ಕುಮುದವೆಂಬ ಗಂಡಾನೆಯ ಹೆಣ್ಣಾನೆ.

ಅನುಮತಿ.--ಅಂಗಿರಸಮುನಿಯಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆಯೆಂಬ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು [ಭಾಗ.-೪, ೧].

ಅನುರಾಧಾ.-ದಕ್ಷನ ಮಗಳು. ಚಂದ್ರನ ೨೭ ಮಂದಿ ಹೆಂಡಿರಲ್ಲ ಒಬ್ಬಳು. ಒಂದು ನಕ್ಸತ್ರ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೭).

ಅನುನಿಂದ (ಅನುವಿಂಧ್ಯ)---(1) ಅನಂತಿ ದೇಶದ ಅರಸನಾದ ಜಯಸೇನನು ವಸುದೇನನ ತಂಗಿಯಾದ ರಾಜಾಧಿದೇನಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಕಿರಿಯ ಮಗನು. ಇವನ ಅಣ್ಣನು ವಿಂದನೆಂಬವನು. ಅನುವಿಂದನು ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋ ಧನನ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಹತನಾದನು [ಭಾರ.-ದ್ರೋಣ. ೯೯].

(11) ಕೇಕಯ ದೇಶದ ಅರಸು. ಮಹಾಭಾರತಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯಿಂದ

ಮಡಿದನು [ಕಠ್ಯ. ೧೦].

ಅನುಸಾಲ್ವ.--ಸೌಭದೇಶದ ಅರಸನಾದ ಸಾಲ್ವರಾಜನ ತನ್ಮನು. ಸಾಲ್ವ ನನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಜೊಂದನೆಂಬ ಕೋಪದಿಂದ ಪಾಂಡವರ ಅಶ್ವಮೇಧದ ಕುದುರೆ ಯನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿ, ಕರ್ಣನ ಮಗನಾದ ವೃಷಕೇತುವಿನಿಂದ ಸರಾಜಿತನಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣ ನನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಕು ಅಶ್ವಮೇಥಧಕ್ಕೆ ನೆರವಾದನು [ಜೈಮಿ,-ಅಶ್ವ. ೧೨, ೧೪].

ಅನುಹ್ಲಾದ. -ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುನಿನಿಂದ ಕಯಾಥುವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಪ್ರಹ್ಲಾ ದನ ತಮ್ಮನು [ಆದಿ.-೬೬, ಭಾಗ-೬, ೧೮].

ಅನೂಪ.--ಒಂದು ದೇಶ. ಇದನ್ನು ಈಗ ಮಾಳವದೇಶವೆನ್ನುವರು. ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ ಮಾಹಿಸ್ಮತಿ. ಹಿಂಜಿ ಕಾರ್ತ,ವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನು ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಪಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಆಸ್ಪನಾದ ನೀಲನೆಂಬ ಅರಸು ಇಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು [ಭಾರ.-ನನ. ೧೧೭].

ಅನೂರು.-ಕಶ್ಯಸಮುನಿಯಿಂದ ನಿನತೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಗರುಡನ ಅಣ್ಣ ನು. ಸೂರ್ಯನ ಸಾರಥಿ. ಇವನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ಯಾಗ ಇವನ ಬಲಶಾಯಿ ಕದ್ರುವಿಗೆ ಮೊದಲು ಮಕ್ಕುಳಾದುದಂಿಂದ ವಿನತೆ ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಿಸುಕಿದ ಕಾರಣ,

ಅನೇನಸ 15 ಅನ್ನ ಣ್ಯ

ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಶುವಿನ ತೊಡೆ ಮೊದಲಾದ ಕೆಳಗಣ ಅಂಗಗಳು ಬೆಳೆಯದೆ ಹೋದುವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇವರಿಗೆ ಅನೂರುವೆಂಬ ಹೆಸರು. ಇವನಿಗೆ ಅರುಣನೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ. ಈತನು ತಾಮ್ರೆಯ ಮಗಳಾದ ಶ್ಯೇನಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸಂವಾತಿ, ಜಟಾಯು ಎ೦ಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೬, ೨೪, ೬೬) ೬೭, ಅನು. 30].

ಅನೇನಸ.- (1) ಇಳ್ಸ್ಟ್ವಾಕುವಂಶದ ಕಕುತ್ಸ್ಪರಾಜನ ಮಗನು. ನೋಡು ಧುಂಧುಮಾಶ [ನನ. ೨೦೫].

(11) ಚಂದ್ರವಂಶದ ಪುರೂರವನ ಮಗನಾದ ಆಯುನೆಂಬನನಿಂದ ಸ್ವರ್ಭಾ

ನನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನಾಲ್ವರು ತನಯರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠನು (ಆದಿ. ೬೯. ಹೆರಿ.-೧, ೨೯].

ಅನೌಪಮಾ.--ಬಾಣಾಸುರನ ಹೆಂಡತಿ.

ಅನ್ನ ರ" ದ್ವೀಪ.--ದ್ದಾರಳೆಯ ಸಮಿಸಾಪದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಉಪ ದ್ವೀಪ. ಯಾದನರು ಒಮ್ಮೆ ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಮಹೋತ್ಸವ ವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೨೪೧].

ಅನ್ನರ"ಧಾನ.--ಉತ್ಪಾನವಾದವಂಶದ ಪೃಧುಚಕ್ರನರ್ಲಿಯ ಮಗನು, ಇವನ ಹೆಸರು ವಿಜಯಾಶ್ಚ. ಇತರರಿಗೆ ಕಾಣದಂತೆ (ಅಂತರ್ಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿ) ಸಂಚರಿ ಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಇವನಿಗೆ ಈ ಹೆಸರೇ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು. ಇವನು ಶಿಖಂಡಿ, ನಭಸ್ವತಿಯರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ತರುಣಿಯರನ್ನು ಮಡುನೆಯಾಗಿ ಹಿರಿಯನಳಲ್ಲಿ ಪಾವಕ, ಪವಮಾನ, ಶುಚಿಯೆಂಬ ತೆನಯರನ್ನೂ ಕಿರಿಯವಳಲ್ಲಿ ಹನಿರ್ಧಾನನೆಂಬ ಮಗನನ್ನೂ ಪಡೆದನು [ಭಾಗ -೪, ೧೯].

ಅನ್ಮಕ-- (4) ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನು. ಕಶ್ಯಸನಿಂದ ದಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಶಿವನಿಂದ ಹತನಾದನು [ಭಾರ -ದ್ರೋಣ. ೪೯. ಹೆರಿ.-೨, ೮೬].

(11) ಕಶ್ಯಸಮುನಿಯಿಂದ ದನುನೆಂಬ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಮಹಿಷಾ ಸುರನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು. ಒನ್ಮೈೆ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಮಹಾಕಾಲವನದಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೂ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೂ ಘೋರಯುದ್ಧವಾಗುತ್ತಿ,ರೆಲಾಗಿ ಇವನ ಮೈಯಿಂದ ಬಿದ್ದ ಒಂದೊಂದು ಹನಿ ರಕ್ತವೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ರಾಕ್ಸಸನಾಗುತ್ತಿರಲು ಇದನ್ನು ಕಂಡು ವಿಷ್ಣು ಶುಸ್ಕರೇವತಿಯೆಂಬ ರಕ್ಕಸಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಠಿ ಮಾಡಿದನು. ಆಕೆ ಇವನ ರಕ್ತವನ್ನು ಶೋಷಿಸತೊಡಗಿದಳು. ನಿರ್ನೀರ್ಯನಾದ ಅಂಧಕನು ಶಿವನನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಳು, ಆತನ ಪ್ರಮಥಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದನು [ಮತ್ಸೃ್ಯ. ೧೭೮].

(111) ಯದುವಂಶದ ಕ್ರೋಸ್ಟರಾಜನ ಮೊಮ್ಮಗನು [ಹರಿ.-೧, ೩೪]. ಯದುವಂಶದ ಅನುರಾಜನ ಮಗನು [ಭಾಗ.-೯, ೨೪].

ಅನ್ನ ಪೊರಾ 16 ಅಪ್ಪರೆಸ್‌

(iv) ನಿಪ್ರಚಿತ್ತಿಯೆಂಬ ರಾಕ್ಸಸನಿಂದ ಸಿಂಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ದೇವ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯವನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸಿ, ಒಮ್ಮೆ ವಾರ್ವತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮರು ಳಾಗಿ ಶಿವನಿಂದ ಹತನಾದನು (ವಿಷ್ಣು.).

ಅನ್ನ ಪೂರ್ಹಾ---ಕಾಶೀಕ್ಲೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನಾದಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಶಕ್ತಿ.

ಅಸರನನ್ಹಾ.--ಒಂದು ನದಿ. ಖುಷಭಕೂಟ ಸರ್ವಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಶುಕ್ರೀ ನದಿಯೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಈಗಣ ಗಯಾ ಮತ್ತು ಪಾಟ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಗಂಗೆ ಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. [ಭಾರ.-ಆದಿ. 3೩೫. ವನ. ೧೧೦).

ಅಸರಸೇಕ.--ಸೇಕಜೇಶದ ಸಮಾಪದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇಶ. ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹದೇವನು ಈ ದೇಶದ ಅರಸರನ್ನು ಗೆದ್ದು ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ತಂದನು (ಸಭಾ. ೩೨].

ಅಪರಾನ್ತ.- ಒಂದು ದೇಶ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗಿಂಶಲೂ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಳೆ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ, ಕೊಂಕಣವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ [ಭಾರ.-ಭೀಷ್ಮ. ೯].

ಅಸರ್ವಾ.--ಸಾರ್ವತಿಯ ನಾಮಾಂತರ. ದಕ್ಷಪುತ್ರಿಯಾದ ಸತಿ ತಂದೆಯ ಮೇಲಣ ಕೋಪದಿಂದ ಜೀಹತ್ಯಾಗಮಾಡಿ, ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿ, ಮರಳಿ ಶಿವ ನನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ತಪಸ್ಸುಮಾಡತೊಡಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಫಲಾಹಾರ, ಶಾಕಾಹಾರಾದಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮರಗಳಿಂದ ತಾನಾಗಿ ಉದುರಿದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನತೊಡಗಿ ಕಡೆಗೆ ಸರ್ಣಾಹಾರವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಕಾರಣ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು [ಕುಮಾರ.].

ಅಸಾನ.--ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಪಂಚಪ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಗುದಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವುದು.

ಅಸಾನ್ರರತಮ.--ಒಬ್ಬ ಬ್ರಹ್ಮರ್ನ್ಹಿ, ನಾರಾಯಣನ ವಾಶ್ಚಿನ ಅಂಶದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು. ಈತನಿಗೆ ಸಾರಸ್ಪತ ಮುನಿಯೆಂತಲೂ, ಪ್ರಾಚೀನ ಗರ್ಭನೆಂತಲೂ, ವೇದಾಚಾರ್ಯಫೆಂತಲೂ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ [ಭಾರ.-ಶಾಂತಿ. ೩೯೯],

ಅಪ್ಸರಸ*.--ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ವಾರವಿಲಾಸಿನಿಯರು. ಸ್ಸೀರಸಮುದ್ರ ಮಥನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು (ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಂಗೈಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವರೆಂದು ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ) [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೬, ೧೩೨, ಸಭಾ. ೧೦. ನನ. ೪೩. ಅನು. ೫೦, ೨೭೧], ಇಂದ್ರನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ತ, ಗೀತಾದಿಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವುದೇ ಇವರ ಕರ್ತವ್ಯ. ಈ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಧುವೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಇವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಇಂದ್ರನ

ಅಭಿಜಿತ್ತು 17 ಅಮರಬಾಹು

ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಕುಳಿತವರ ನಿಯಮವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸುವರು. ಊರ್ವಶಿ, ಮೇನಕೆ, ರಂಭೆ, ತಿಲೋತ್ತಮೆ ಮುಂತಾದವರು ಇವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯರು.

ಅಭಿಜಿತ್ತು ದಕ್ಷನ ಮಗಳು. ಚಂದ್ರನ ಹೆಂಡತಿ. ಯಾವಾಗಲೂ ರೋಹಿ ಣಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವಳು.

ಅಭಿಭೂ.--ಕಾಶಿರಾಜನ ಮಗನು. ಭಾರತಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವಸರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ, ವಸುದಾನನೆಂಬ ಪಾಂಚಾಲರಾಜನ ಮಗನಿಂದ ಮಡಿದನು. [ಭಾರ.- ಉದ್ಯೋ. ೧೫೧. ದ್ರೋಣ. ೯೫ ಕರ್ಕ. ೩].

ಅಭಿಮನ್ಯು.--ಅರ್ಜುನಥಿಂದ ಸುಭದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ರಥಯೂಧ ಯೂಧನನು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ನೋದರಳಿಯನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೪, ೨೪೭. ಉದ್ಯೋ. ೧೭೦. ಭಾಗ-೯, ೨೨]. ವಿರಾಟಿರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಉತ್ತರೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ದನು [ನಿರಾ. ೭೮], ಮಹಾಭಾರತಯುದ್ದ ದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಗನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ನನ್ನೂ, ಕೌರವನಕ್ಷ್ಮದ ಅಂಬಷ್ಟ, ಅಲಂಬುಸರೆಂಬ ರಾಜರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದನು [ಭೀಷ್ಮ . ೫೫, ೧೦೧]. ಭಾರತಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನರು ಸಂಶಸ್ತ, ಕರೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತಿದ್ದಾಗ ಕೌರವಸೇನೆಯ ವದ್ಮ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ, ಕೌರವರನ್ನು ತತ್ತ್ವರಗೊಳಿಸಲು ಇವನ ಹಾವಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯ ಲಾರಜಿ ಜ್ರೋಣ, ಕರ್ಕ, ಜಯದ್ರಧ ಮುಂತಾದವರು ಜೊಂಬಿಯಾಗಿ ಕಾದಾಡು ತರುವಲ್ಲಿ, ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಗನು ಇವನನ್ನು ಕೊಂದನು [ಜ್ರೋಣ.೧೪,೩3೫, ೩೬೪೧೪೪೪೭, ೪೯,೭೩). ಇವನ ಸಾರಧಿಯ ಹೆಸರು ಸುಮಿತ್ರ [ದ್ರೋಣ. ೩೨೫], ದುರ್ಯೋಧನ ಪುತ್ರನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಇವನಿಂದ ಮಡಿದನು [ಜ್ರೋಣ. ೪೬].

ಅಭಿಸಾರ.- ಒಂದು ದೇಶ. ತಕ್ಷ ಶಿಲಾನಗರಿಗೆ ಉತ್ತ_ರದಲ್ಲಿಜೆ. ಇದನ್ನು ಈಗ ಹಯಾರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಚಿತ್ರಸೇನನೆಂಬ ಅರಸನನ್ನು ರಾಜಸೂಯಯಾಗಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ದಿಗ್ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನು ಸೋಲಿಸಿ, ಇವನಿಂದ ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ತಂದನು [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೨೮. ಭೀಷ್ಮ],

ಅಭ್ರುಮು.--ಸೂರ್ವದಿಕ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಐರಾವತದ ಹೆಣ್ಣಾನೆ.

ಅಮರಬಾಹು.-ಇಕ್ಟ್ರಾಕುವಂಶದ ಅನರಣ್ಯರಾಜನ ಮಗನು. ರಾನಣನು ಅನರಣ್ಯನನ್ನು ಕೊಂದ ಸೇಡನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇವನು ನಿಷ್ಣುವನ್ನು ಕುರಿತು ತಸಸ್ಸುಮಾಡಲಾಗಿ, ವಿಷ್ಣು ಮೈದೋರಿ, "" ರಾವಣನು ನಿನ್ನಂತಹ ವರಿಂದ ಮಡಿಯಲಾರನು, ನಾನೇ ನಿನ್ನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ವೆತ್ತಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲು ನೆನು'' ಎಂಬುದಾಗಿ ವರನಿತ್ತನು [ರಾಮಾ,-ಉತ್ತ್ತ್ವ. ೧೯, ೨೦, ಭಾರ,-ಅನು. ೨೭೧],

ಅಮರಾವತಿ 18 ಅಪ್ಚರೀಸ

ಅಮರಾವತಿ.--ಇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿ. ಅಮರ್ಕ.-ರಾಕ್ಷಸ ಗುರುವಾದ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಮಗನು. ಶಂಡನೆಂಬವನು

ಇವನ ಅಣ್ಣ. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ವಿದ್ಯಾಗುರುಗಳು [ಭಾಗ. ೭. ೫. ಮತ್ತ 5 ೩೩],

ಅಮಾವಸು.-ಚಂದ್ರವಂಶದ ಪುರೂರವನಿಂದ ಊರ್ವಕಶಿಯೆಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ನಿಜಯನೆಂಬುದು ಇವನ ನಾಮಾಂತರ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೯],

ಅಮ್ಭತ.--ದೀವದಾನವರು ಕ್ಲೀರಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮಧನಮಾಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಬಂದುದು [ಭಾರ.-ಅದಿ. ೧೮. ಭಾಗ.-೮ ,೬, ರಾಮಾ.-ಬಾಲ. ೪೫. ವಿಷ್ಣು.- ೧, ೯. ಪದ್ಮ-೩, ೯, ೬, ೨೬೦], ತನ್ನ ತಾಯ ದಾಸೀತ್ವವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಗರುಡನು ಕದ್ರುನಿಗೆ ಅಮೃತವನ್ನು ಜೀವಲೋಕದಿಂದ ಅಪಹೆರಿಸಿ ತಂದನು [ಭಾರ.- ಆದಿ, ೩೩, ಅನು. ೨೮]. ಉದಂಕ ಮಹರ್ಷಿಗಾಗಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಅಮೃತವನ್ನು ತರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿನು [ಭಾರ.- ಅಶ್ವ. ೫೫].

ಅಮ್ಸುಶೀಷ.- (1) ಸೂರ್ಯವಂಶದ ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಮಗನಾದ ನಾಭಾಗನ ಮಗನು. ದಾನಶೂರನೂ ಭಗವದ ಎಕೂನೂ ಎನಿಸಿದ್ದನು [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೮. ದ್ರೋಣ. ೬೪. ಶಾಂತಿ. ೨೮. ಅನು. ೧೨೪]. ಇವನಿಗೆ ವಿರೂಪ, ಶಂಭು, ಕೇತು ಮಂತರೆಂಬ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳು [ಭಾರ,-ಹ್ರೋಣ. ೬೪. ಭಾಗ೯, ೬].

(i) ಇಕ್ಸ್ಟ್ವಾಕುವಂಶದ ಮಾಂಧಾತೃ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ಬಿಂದುಮತಿ ಯೆಂಬ ರಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಅರಸು... ಇವನ ಮಗನು ಯನನಾಶ್ವನು. ಈ ಅಂಬರೀಷನು ಒಮ್ಮೆ ಯಾಗದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಕೊ೦ಡಿರಲು, ಯಾಗಪಶು ನಷ್ಟವಾದಕಾರಣ, ಇವನು ಶುನಶೈೇಸನೆಂಬ ಖುಹಿಪುತ್ರನನ್ನು ಲಕ್ಷ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಬೆಲೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಯಾಗವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿ ಸಿದನು [ರಾಮಾ.-ಬಾಲ. ೬೧]. ನಭಗನ ಮಗನೂ ನಾಭಾಗನ ಮೊಮ್ಮಗನೂ ಆದ ಒಬ್ಬ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಾಗ್ರೇಸರನು. ಏಕಾದಶೀವ್ರತ ಪರಾಯಣನಾಗಿದ್ದ ಇವನ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಭಂಗವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿ ದ್ವಾದಶಿಯ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಇವನ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಆಹೂತನಾಗಿ, ಸ್ನಾನಾದಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಬರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಹಳ ಹೊತ್ತಿನ ವರೆಗೂ ಹಿಂದಿರುಗಲಿಲ್ಲ. ಪಾರಣಾಕಾಲ ಮಾರುವಡೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ಅಂಬರೀಷನು ಮಿಕ್ಟು ಖುಸಿಗಳ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಪಾರಣೆಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಜಲ ಪ್ರಾಶನಮಾಡಿ ದನು. ಕೂಡಲೇ ದುರ್ವಾಸನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಅಂಬರೀಷನನ್ನು ಶಪಿಸಿ, ನಿಷ್ಣುವಿನ ಚಕ್ಳಾಯುದಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ, ತನ್ಸಿಸಿಕೊಳ್ಳ ಲಾರಡೆ ಅಂಬರೀಷನನ್ನೇ ಮರೆಹೊಕ್ಕು

ಅಮ್ಬ್ಚ ಹ್ಮ 19 ಅಮ್ಚಾಲಿಕಾ

ಸಾರಾದನು [ಭಾಗ.-೯, ೪]. ಇಕ್ಸ್ಸಾ ಎಕುವಂಶದ ಅರಸು. ವಿಷ್ಣು ವಿನ ವರದಿಂದ ಚಕಾಾಯುಧವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಈತನಿಗೆ ಕ್ರಿಲೋಕಸುಂದರಿ ಯಾದ ಶ್ರೀಮತಿಯೆಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಳು. ಒಮ್ಮೆ ಪರ್ವತ, ನಾರದರು ಈತನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಶ್ರೀಮತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಹಹರವಶರಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಶ್ರೀಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದೆ ಅಂಬರೀಷನನ್ನು ಶನಿಸಹೋಗಿ, ಚಕ್ರಾಯುಧದಿಂದ ತೇಜೋಭಂಗವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಕಡೆಗೆ ಅಂಬರೀಷನು ಶ್ರೀಮತಿಯನ್ನು ವಿಷ್ಣು ನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಮಾಡಿದನು [ಲಿಂಗ. ಅದ್ಭುತ. ರಾ.-೩].

ಅಮ್ಬಷ್ಠ.--(1) ಕಂಸನ ಮಾವುತನು. ಬಲರಾಮ, ಕೃಷ್ಣರು ಮಧುರೆ ಯನ್ನು ಹುಗುವಾಗ ಕಂಸನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಕುನಲಯಾಪೀಡನೆಂಬ ಆನೆಯನ್ನು ರಾಮ, ಕೃಷ್ಣರ ಮೇಲೆ ಓಡಿಸಿ, ಆನೆಯೊಂದಿಗೆ ತಾನೂ ಹತನಾದನು. [ಭಾಗೆ.- ೧೦-೪].

(11) ದುರ್ಯೋಧನ ಪಕ್ಷದ ಅರಸು. ಭಾರತಯುದ್ದ ದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮನ್ಯುನಿ ನಿಂದ ಸೋತು, ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಹತನಾದನು [ಭಾರ.-ಭೀ. ೯೬. ದ್ರೋಣ. ೯೩].

ಅಮಾ TD ಪಾರ್ವತಿಯ ನಾಮಾಂತರ.

(11) ಕಾಶಿರಾಜನ ಮಗಳು. ಅಂಬಿಕೆ, ಅಂಬಾಲಿಕೆಯರು ಇವಳ ಒಡ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಕಾಶಿರಾಜನು ಈ ಮೂವರಿಗೂ ಸ್ವಯಂವರವನ್ನು ನರ್ಪಡಿಸಿದನು. ಭೀಷ್ಮನು ಇವಳನ್ನೂ ಇವಳ ತಂಗಿಯರನ್ನೂ ಅಪಹರಿಸಿ ತಂದನು. ಆಗೆ ಅಂಬೆ ತಾನು ಸೌಭರಾಜನನ್ನು ವರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಲು ಭೀಸ್ಮನು ಅವಳನ್ನು ಸೌಭನಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೦೯, ೧೧೦]. ಇವಳನ್ನು ಭೀಷ್ಮನು ಅಪಹರಿಸಿದ ನಾದುದರಿಂದ ಸೌಭರಾಜನು ಇವಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಇವಳು ಭೀಷ್ಮ ನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವಂತೆ ಆತನನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಗೊಳಿಸಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನವು ಸಫಲವಾಗದಿರಲು, ಸರಶುರಾಮನನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಳು, ಅವನಿಂದ ಭೀಷ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿಸಿದಳು. ಅದೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಲು, ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಸಲು ವಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ತನಸ್ಸುಮಾಡಿ ಶಿಖಂಡಿಯೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ದ್ರುಪದ ರಾಜನ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದಳು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೦೯. ಉದ್ಯೋ, ೧೭೩, ೧೭೭, ೧೮೬].

ಅಮಾ ಬಳಿಕಾ. ಕಾಶಿರಾಜನ ಮಗಳು. ಅಂಬಾ, ಅಂಬಿಕೆಯರ ತಂಗಿ. ಭೀಷ್ಮನು ಇವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ತಂದು, ತನ್ನ ಬಲತಮ್ಮನಾದ ವಿಚಿತ್ರ ನೀರ್ಯನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿದನು. ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನ ಮರಣಾನಂತರ ಇವಳು ತನ್ನ ಅತ್ತೈೆಯಾದ ಸತ್ಯವತಿಯ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ವ್ಯಾಸಮುನಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಪಾಂಡುರಾಜನನ್ನು ಸಡೆದಳು. ಇವಳ ದಾಸಿ ವ್ಯಾಸರ ಅನುಗ್ರಹೆದಿಂದ ವಿದುರಥೆಂಬ ಕುಮಾರನನ್ನು

ಅನ್ಚಿಕಾ 20 ಅರಜಸ್‌

ಸಡೆದಳು. ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂಬಾಲಿಳೆ ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯೊಂದಿಗೆ ತವೋವನಕ್ಕೆ ಹೋದಳು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೩, ೧೧೦, ೧೧೫, ೧೩೭].

ಅನಿ ಕಾ,--ಇವಳೂ ಕಾಶಿರಾಜನ ಮಗಳು. ಅಂಬೆಯ ತಂಗಿ. ಭೀಷ್ಮನು ಇವಳನ್ನೂ ವಿಚಿತ್ರನೀರ್ಯನಿಗೆ ಮದುವೆಮಾಡಿದ್ದರು. ಸತಿ ಸಂತತಿಯಿಲ್ಲಜಿ ಮಡಿದ ಕಾರಣ ಇವಳು ತನ್ನ ಅತ್ತಯಾದ ಸತ್ಯವತಿಯ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ವ್ಯಾಸಮುಹರ್ಷಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿ೦ದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನು ಪಡೆದು, ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯೊಂದಿಗೆ ತಪೋವನವನ್ನು ಸೇರಿದಳು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೩, ೧೧೫, ೧೩.೭].

ಅಂ ಶುಮನ್ಮ.---ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಸಗರಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗನಾದ ಅಸಮಂಜನ ಮಗನು. ಸಗರಪುತ್ರರು ಸಗರನ ಯಜ್ಞಾಶ್ವವನ್ನು ಹುಡುಕಹೋಗಿ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಕಪಿಲ ಮುನಿಯ ಕೋಪಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಭಸ್ಮವಾಗಲಾಗಿ, ಈತನು ಕಪಿಲಮುನಿಯನ್ನು ಬೇಡಿ, ಯಜ್ಞಾಶ್ವವನ್ನು ಪಡೆದು, ತನ್ನ ಚಿಕ್ಪಪ್ಪಂದಿರಿಗೆ ಸದ್ಗತಿಯತ್ತುಂಟು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆಕಾಶದಿಂದ ಗಂಗೆಯನ್ನು ತಂದು ಆ ಬೂದಿಯ ಮೇಲೆ ಹರಿ ಯಿಸಬೇಕೆ೦ಂಬುದನ್ನು ಗರುಡನ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು ಬಂದು, ಕುದುರೆಯನ್ನು ತಂದು ಸಗರನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಯಜ್ಞ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ, ಸಗರನಿಂದ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದು, ಕೆಲಕಾಲ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡುತ್ತಿ,ದ್ದು, ತನ್ನ ಮಗನಾದ ದಿಲೀಪನಿಗೆ ಪಟ್ಟ ಗಟ್ಟ, ಗಂಗೆಯನ್ನು ತರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತವೋವನಕ್ಕೆ ಹೋದನು [ರಾಮಾ.-ಬಾಲ. ೪೧. ಭಾರ.-ವನ. ೧೦೭].

ಅಯುತಾಂಯು.--ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಅರಸು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಇವನ ಮಗನು ಖುತುಪರ್ಣರಾಜನು [ಭಾರ.-ವನ. ೬೩].

ಅಯೋಧ್ಯಾ. ಒ೦ದು ಪಟ್ಟಣ. ಮೋಕ್ಸ್ಸದಾಯಕಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾ ದುದು. ಸರಯೂ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಕೋಸಲದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ [ವನ. ೨೯೨],

ಅಯೋಮುಖೀ.--ಒಬ್ಬ ರಕ್ಕಸಿ. ಸೀತಾಪಹರಣಾನ೦ತರ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಇವಳು ಮಾತಂಗಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮದ ಬಳಿ ಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಂಧಿಸಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಮೋಹಿಸಿ, ಶೂರ್ಹಣಖೆಯಂತೆಯೇ ಕಿವಿ, ಮೂಗುಗಳನ್ನು ಕುಯ್ಸಿಕೊ೦ಂಡಳು [ರಾಮಾ.-ಅರ. ೬೯].

ಅರಜಸ*.--ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನ ಮಗಳು. ಒಮ್ಮೆ ಈಕೆ ಏಕಾಕಿನಿಯಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದಂಡನೆಂಬ ಅಸುರನು ಅವಿವಾಹಿತೆಯಾಗಿದ್ದ ಈಕೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು, ಮಾನಭಂಗಗೊಳಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಈಕೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತನ್ನ

ತಂಜೆಗೆ ತಿಳುಹಿ, ಆತನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿ ದ್ಗಳು [ರಾಮಾ,-ಉತ್ಕೃರಕಾಂಡ ೮೦],

ಅರಿಸ್ಟ 21 ಅರುಣ

ಅರಿಷ್ಟ್ರ.-- (1) ಒಬ್ಬ ಖುಷಿ. ಒಮ್ಮೆ ಈತನ ಮಗನನ್ನು ಹೈಹೆಯ ರಾಜ ಶುಮಾರನು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲಾಗಿ, ಈತನು ತನ್ನ ತವೋಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಬದುಕಿಸಿಕೊಂಡನು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೮೭].

(11) ಒಬ್ಬ ಅಸುರನು. ಇವನು ಕಂಸನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ, ನಂದಗೋಕುಲ ದಲ್ಲಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವೃಷಭರೂಪ ದಿಂದ ಬಂದು ಪೀಡಿಸತೊಡಗಿ ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಹತನಾದನು [ಭಾರ.-ನ. ೫೩. ಭಾಗ.- ೧೦, ೩೬. ಹರಿ.- ೨, ೨೧. ವಿಷ್ಣು.-೫, ೧೪].

ಅರಿಷ್ಟ ನೇಮಿ.--(1) ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಲ್ಲಿ ವಾಂಡುಪುತ್ರನಾದ ಸಹಜೀವನ ಹೆಸರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವನ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ತಂತಿಪಾಲ [ಭಾರೆ.-ನಿ. ೧೩].

(11) ಕಶ್ಯಸಮುನಿಯ ನಾಮಾಂತರ. ಈತನು ಸಗರಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಅನೇಕ

ಮೋಕ್ಸಸಾಧನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ಶಾಂ. ೨೦೭].

ಅರಿಷ್ಟ್ರಾ.--ಕಶ್ಯಸಮುನಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಈಕೆ ಹಾಹಾ ಹೊಹೂ ನೊದಲಾದ ಗಂಧರ್ವರನ್ನೂ ಅಲಂಬುನಾ ಮೊದಲಾದ ಅಸ್ಸರಸಿಯರನ್ನೂ ಹೆತ್ತಳು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೬].

ಅರಿಹ.--ಕ್ಸತ್ರಿಯನು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಅನರಾಚೀನರಾಜನಿಂದ ವಿದರ್ಭರಾಜ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಮರ್ಯಾಜಿಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಈತನು ಆಂಗಿಯೆಂಬವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮಹಾಭೌಮನೆಂಬ ತನಯನನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೩].

ಅರುಜ.--ರಾವಣನ ಅನುಚರನಾದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನು. ವಿಭೀಷಣನಿಂದ ಹತನಾದನು (ಭಾರ.-ವನ. 3೮೬].

ಅರುಣ.--(1) ಸೂರ್ಯನ ಸಾರಥಿ. ನೋಡು--ಅನೂರು. ಈತನು ತನ್ನ ಜನನಿಗೆ ದಾಸೀತ್ವವು ಬರುವ ಹಾಗೆ ಶಾಸನಿತ್ತನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೬. ಶಾಂತಿ. ೨೦].

(11) ವಿಪ್ರಚಿತ್ತಿ,ನಂಶದ ಒಬ್ಬ ದಾನವನು. ಈತನು ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರಾನುಷ್ಕಾನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿ, ಆತನ ಮೂಲಕ, ತನಗೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾವು ಬಾರದಂತೆ ವರವನ್ನು ಹಡೆದು ಲೋಕಕಂಟಕನಾ ಗಿರುವಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳ ಕೋರಿಕೆಯಂತೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಈತನ ಬಳಿ ಸಾರ್ದು ಮಾತ ನಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ "" ನಾನಿಬ್ಬರೂ ಮಿತ್ರರು. ಗಾಯತ್ರೀಡೇವಿ ನಮಗೂ ನಿನಗೂ ಉಪಾಸ್ಯದೇವತೆ ಒಬ್ಬಳೇ ಅಲ್ಲವೇ ?'' ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಮಾತನಾ ಡಿದನು. ಅರುಣನು ದೇವತೆಗಳ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ತಾನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವುದು ನ್ಯಾಯವಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಗಾಯತ್ರೀ ಪುನಶ್ಚರಣೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತೇಜೋಹೀನನಾದನು (ಜೇ. ಭಾಗ.-೧೦, ೧೩].

ಅರುಣಾ 22 ಅರುನ್ಸ ತೀ

ಅರುಣಾ. ಒಂದು ನದಿ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಹಿಮವತ್ಸರ್ವತಕ್ಟೂ ನಡುವೆ ಇಡೆ. ಸರಸ್ವತೀ ನದಿ ಇದರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ಓಘವತೀ ಯೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು [ಭಾರ.-ಶಲ್ಕ. ೫, ೪೪].

ಅರುಣಿ.--ಒಬ್ಬ ಖ.ಹಿ. ಈತನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ ಒಬ್ಬ ಬೇಡನು ಈತನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವೆನೆಂದು ಹೆದರಿಸಿದರು. ಮುನಿ ಎದೆಗುಂದದೆ ತನ್ನ ನತೌನದಿಂದಿದ್ದನು. ಬೇಡನು ಈತನ ಸಿ ಎರಚಿತ್ತತೆಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಶರಣಾಗತ ನಾಗಿ ತನ್ನನ್ನೇ ಉದ ರಿಸಬೇಕೆಂದು ERIE ಮುನಿ ಮಾತನಾಡದೆ ಅಲಿಂದ ಎದ್ದು 7೮8 ಬೇಡನು ಆತನ ಹಿಂಜಿಯೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಬ್ಬುಲಿ ಆ ತಾಪಸನನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಿತು. ಬೇಡನು ಆ ಹುಲಿ ಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಕನಿಕರಗೊಂಡ ಮುನಿ "" ಎಂದಿಗೂ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ತಪ್ಪದಿರು '' ಎಂದು ಆ ಬೇಡನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು [ನರಾ.]

ಅರುನ್ನ ತೀ.-ನಸಿಸ್ಠ್ಮಮಹರ್ಷಿಯ ಹೆಂಡತಿ. ಈಕೆಗೆ ಅಕ್ಷಮಾಲೆಯೆಂಬ ನಾಮಾಂತರವಿರುತ್ತದೆ. ಶಕ್ತಿಮಹರ್ಷಿಯ ಜನನಿ [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೧೧. ವನ. ೧೩.೨. ಉ. ೧೧೭]. ಈಕೆ ಕರ್ದಮಮುನಿಯಿಂದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ಪುತ್ರಿಯಾದ ದೇನಹೂತಿಯೆಂಬಾಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವಳು. ಈಕೆಗೆ ಊರ್ಜೆಯೆಂ ಬುದು ನಾಮಾಂತರ. ಮರೀಚಿಮುನಿಪತ್ನಿಯಾದ ಕಲೆಯೂ, ಅಂಗಿರಸನ ಪತ್ನಿ ಯಾದ ಶ್ರದ್ಧೆಯೂ, ಪುಲಸ್ಸ್ಯನ ಮಡದಿಯಾದ ಹೆನಿರ್ಭುಕ್‌ ಎಂಬವಳೂ ಸ್ರಲಹನ ಒಡತಿಯಾದ ಗತಿಯೆಂಬವಳೂ, ಕ್ರತುಮುನಿಯ ಹೆಂಡತಿ ಕ್ರಿಯೆಯೆಂ ಬವಳೂ, ಭೃಗುಷತ್ತಿಯಾದ ಖ್ಯಾತಿಯೆ೦ಬವಳೂ, ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸ ಮುಧಿಪತ್ನಿ ಯಾದ ಶಾಂತಿಯೂ, ಅತ್ರಿಪತ್ತಿಯಾದ ಅನಸೂಯೆಯೂ, ಕಸಿಲಮಹರ್ಷಿೀಯೂ ಈಕೆಯ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು [ಭಾಗ.-೪, ೧. ಮತ್ಸ್ಯ. ೨೦೧]. ಒಮ್ಮೆ ಈಕೆ ಪತಿ ದ್ರೋಹವಸ್ತೆಸಗಿದ ಕಾರಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಒರೊಪವನ್ನು ತಾಳಿದಳು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೨೫೯]. ಅಗ್ನಿ ಸಪ್ತರ್ಹಿಗಳ ಸತಿ ಯರನ್ನು, ಕಾಮಿಸಿದಾಗ, ಸ್ವಾಹಾದೇವಿ ಮಿಕ್ಕ ಆರು ಮಂದಿ ಖುಹಿಸತ್ತಿಯರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಫಡಿಸಿದ ಳಾದರೂ ಅರುಂಧತಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ [ವನ.-೨೨೭೩]. ಈಳೆ ವಸಿಷ್ಮನ ಇದಿರಿಗೆ ಬಂದರೆ ಅದರಿಂದ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಉತ್ಪಾತ ಸೂಚಕ (ಭೀಷ್ಮ ೨]. ಒಮ್ಮೆ ಈಕೆ ಉಕ್ಕಿನ ಬೋರೆ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪಾಕ ಮಾಡಿ ಈಶ್ವರನಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಶಲ್ಯ. ೪೯]. ಅರುಂಧತಿ (ಆ ಹೆಸರಿನ ನಕ್ಸತ್ರ) ಯಾರಿಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವರಿಗೆ ಮರಣ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿರುವುದಿ೦ದು ಊಹಿಸಬೇಕು [ಶಾಂತಿ. ೩೨೨]. ಈಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಖುಹಿಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅನೇಕ

ಅರ್ಚಿಸ್ಮತೀ 28 ಅರ್ಜುನ

ಧರ್ಮರಹೆಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದಳು [ಅನು. ೧೯೬]. ವಿವಾಹವಾದ ರಾತ್ರಿ ನೂತನ ಜಟ! ಈ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವಾಡಿಕೆ ತಿ ತ್ರಿನರ್ಣ ದವರಲ್ಲಿಯೂ ವೈದಿಕ RO [ಶಿವ.]

ಅರ್ಚಿಷ್ಮತೀ.--ಅಂಗಿರಸ ಮುನಿಯ ಮಗಳು. ಪೂರ್ಗಿಮಾತಿಧಿಯ ಅಭಿ ಮಾನದೇವತೆ [ವನ. ೨೨೧].

ಅರ್ಜುನ. (1) ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನ ಮಗನು [ನೋಡು--ಗೌತನಿಸಾ].

(i) ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನಿಗೂ ಈ ಹೆಸರು ಸಲುತ್ತದೆ.

(111) ಪಾಂಡುರಾಜನ ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಕುಂತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಮೂಲಕ ಜನಿಸಿದವನು. ಇವನ ಜನನಕಾಲದ ಗ್ರಹಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಇವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಆಕಾಶವಾಣಿ ನುಡಿಯಿತು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೩, ೧೩೨]. ಒಮ್ಮೆ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ಗಂಗಾನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾನಕ್ಸಾಗಿ ಇಳಿದಾಗ ಅವರ ಕಾಲನ್ನು ಒಂದು ಮೊಸಳೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿ ಅರ್ಜುನನು ಅದನ್ನು ಸನ [ಆದಿ. ೧೪೩]. ದ್ರೊ (ಣಾಚಾರ್ಯ ರು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯ ವರ್ಗದ ಯೋಗ್ಯ ತೆಯನ್ನು ಸರೀಕ್ಷಿಸ ವುದಕ್ಕಾಗಿ ಗೆ ಅನೆ ಪ್ರೃಪರೀಕ್ಷೆ ಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಗುರಿಯನ್ನು Fk ಮೆಚ್ಚಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು [ಆದಿ. ೧೪೩]. ನ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಇಷ್ಟಾನುಸಾರ ಗುರು ದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ದ್ರುಪದನನ್ನು ಹಿಂಗಟ್ಟು ಬಿಗಿದು ತಂದು ದ್ರೋಣನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು [ಆದಿ. ೧೪೮]. ದೌಶ್ರಿಪದೀ ಸ್ವಯಂನರಕ್ಕಾಗಿ ವಾಂಡವರು ದ್ರುಪದನ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿದ ಅಂಗಾರಪದ್ದನೆಂಬ ಗಂಧರ್ವನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಅವನಿಂದ ಚಾಕ್ಸುಹೀ ನಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಸಡೆದು ಅವನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಧೌಮ್ಯಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ತನ್ಮು ಪುರೋಹಿಶನನ್ನಾಗಿ ವರಿಸಿದನು [ಆದಿ. ೧೮೬]. ದ್ರೌಪದೀ kB ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಲಾ ತ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪದಿಂದ ಮತ್ಸ ತ್ರಯೆಂತ್ರ ಶ್ರವನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು. ಪದಿ ಅರ್ಜುನನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ವರಣ ಮಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಕಿದಳು [ಆದಿ. ೨೦೩]. ದೆ ತ

ಸ್ವಯಂವರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನನ್ನು ಯುಪ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು (ಆದಿ. 5೦೫]. ದೌಸನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹೆ |ಅದಿ. ೬೧೫). ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡು ತಒದ್ಧಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದೌೌನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಆಯುಧ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗದೆ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅವರನ್ನು ಕ ಪಾಸ

ವನ್ನು ನಿ ನೀಗಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾನುಸಾರವಾಗಿ, ಅರ್ಜುನನು ತೀರ್ಥ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟನು [ಆದಿ. ೨೩೩]. ನಾಗಕನ್ಯೈೆಯಾದ ಉಲೂಸಿಯನ್ನು ಮದುವೆ ಯಾಗಿ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಇರಾನಂತನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು [ಆದಿ. ೨೩೪]. ಮುಣಲೂ

ಅರ್ಜುನ 24 ಅರ್ಜುನ

ರಿನ ರಾಜನಾದ ಮಲಯಧ್ವಜನ ಮಗಳಾದ ಚಿತ್ರಾಂಗಡಿಯನ್ನು ಮಡುವೆಯಾಗಿ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಭ್ರುವಾಹೆನನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಸಡೆದನು (ಆದಿ. 5೦೫, ೨೩೭]. ನಾರೀ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವಾಗ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಒಂದು ಮೊಸಳೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹೊರಗೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು, ಶಾವದಿಂದ ಮೊಸಳೆಯಾಗಿ ವರ್ಗೆಯೆಂಬ ಅಪ್ಪರಸಿ ತನ್ನ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಶಾಸಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳುಹಲಾಗಿ ಅಂತೆಯೇ ಆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಣ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಯ ರೂಸದಿಂದಿದ್ದ ಅಸ್ಸರಸಿಯರನ್ಸೆಲ್ಲ ವಿಶಾಸೆಯರನ್ನಾಗಿಸಿದನು [ಆದಿ. ೨೩೬, ೨೩೭]. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥಕ್ತೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸುಭದ್ರಾನರಿಣಯೆ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮರುಗಿ, ಕೃಷ್ಣನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಸನ್ಯಾಸಿ ವೇಷವನ್ನು ತಳೆದು, ಬಲರಾಮನಿಂದ ಸುರಸ್ಪ್ರ್ಯೃುತನಾಗಿ ಸುಭದ್ರೆಯ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಯತಿ ವೇಷದಿಂದ ವಾಸಮಾಡಿದುದು. ಸುಭದ್ರಾ ವಿವಾಹ [ಆದಿ. ೨೩೮, ೨೪೨]. ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನರು ಯಮುನೆಯಲ್ಲಿ ಜಲಕ್ರೀಡೆಯಾಡು ತ್ರಿರುವಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೂಪದಿಂದ ಬಂದು, ಶ್ರೇಶಕಿ ರಾಜನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತನಗೆ ಅಜೀರ್ಸ್ಯ ವುಂಟಾಗಿರುವುದೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ತಾನು ಖಾಂಡನ ವನವನ್ನು ಸುಡತೊಡಗಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂದ್ರನ ಸೇವಕರು ತನ್ನನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿದ ಕೆಂತಲೂ ಅದಕ್ಕೆ ತನಗೆ ಸಾಹಾಯ್ಯಮಾಡಬೇಕೆಂತಲೂ ಜೀಳಲಾಗಿ, ಅರ್ಜುನನು ಸಮ್ಮತಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಗಾಂಡೀವವೆಂಬ ದಿವ್ಯ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ, ಅಶ್ರಯ ಶೂಣೀರ ಗಳನ್ನೂ ಬಿಳಿಯ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹೊಡಿದ ದಿವ್ಯರಥನನ್ನೂ ಪಡೆದು, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಸುಡಿಸಿದುದು, ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ, ಇಂದ್ರನ ಪರಾ ಜಯ, ಮಂದಪಾಲನಕಥೆ, ಮಾಯಾಸುರನಿಗೆ ಅಭಯಪ್ರದಾನ [ಆದಿ. ೨೪೮, ೨೬೦]. ಅರ್ಜುನನ ರಥದ ಧ್ವಜದಮೇಲೆ ಹನೂಮಂತನು ನೆಲೆಸಿದ್ದು [ಆದಿ. ೨೫, ೧. ವನ, ೧೫೩. ಉ. ೫೬]. ಮಯಾಸುರನಿಂದ ದೀವದತ್ತ್ತವೆಂಬ ಶಂಖವನ್ನು ಪಡೆದನು [ಸಭಾ.೩]. ರಾಜಸೂಯಯಾಗಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಜೈತ್ರಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಕುಳಿಂಗ, ಪ್ರಾಗ್ಜೊ ಸೀತಿ ದೇಶಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದದ್ದು [ಸ. ೨೭]. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅನ್ನಗಿರಿ, ಉಲೂಕಪುರ, ಮೋದಾಪುರ, ಉರಗಾಪುರ, ಕಾನ್ಫೋಜ, ಯಷಿಕ ಮುಂತಾದ ಜೀಶಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಕೆಂಪುರುಷಖಂಡ, ಇಲಾವೃತ, ಕೇತುಮಾಲ ಮೊದಲಾದ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ದಿಗ್ವಿಜಯ [ಸ. ೨೮, 8೯]. ಅರ್ಜುನನ ಸಾರಥಿ ಪೂರು ಎಂಬವನು [ಸ. ೩೬]. ಇಂದ್ರಕೇಲಸರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಸಸ್ಸು [ನನ. ೩೭]. ಕಿರಾತರೂಸಿಯಾದ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ [ನನ. ೩೯]. ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರ ಲಾಭ [ನನ. ೪೦]. ದಿಕ್ಬಾಲಕ ರಿಂದ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದದ್ದು [ನನ. ೪೧]. ಜೀವಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುವಿಕೆ, ಚಿತ್ರಸೇನನೆಂಬ ಗಂಧರ್ವನಿಂದ ಗಾಂಧರ್ವವೇದವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿದಶು [ವನ.೪೩].

ಅರ್ಜುನ 25 ಅರ್ಜುನ

ನಿನಾತಕನಚರ ವಧೆ [ವನ. ೧೭೦, ೧೭೪]. ಹಿರಣ್ಯವುರವಾಸಿಗಳಾದ ವೌಲೋಮ, ಕಾಲಳೇಯರೆಂಬ ರಾಕ್ಸಸರನ್ನು ಜೊಂದನು (ವನ. ೧೭೫], ಇಂದ್ರನು ಸಂತುಷ್ಭ ನಾಗಿ ತನ್ನ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ಕವಚ ಕಿರೀಬಾದಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಗೌರವಿಸಿದನು. [ನನ. ೧೭೬]. ಊರ್ನಶಿಯಿಂದ ನವುಂಸಕನಾಗುವಂತೆ ಶಾವ [ನನ. ೪೪]. ಅಜಾ ಗತವೇಷದಿಂದ ನಿರಾಟಿ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಾಸಮಾಡುವಾಗ ಅರ್ಜುನನ ಹೆಸರು ಬೃಹೆನ್ನಳೆ [ನಿ. ೩]. ವಿರಾಟನಗರಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ದಾರಿ ನಡೆ ಯೆಲಾಗದೆ ಬಳಲಿದ ದೌೌಸದಿಯನ್ನು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಕರೆ ತಂದನು [ನಿರಾ. ೬]. ನಸ್ರಂಸಕನೇಷದಿಂದ ವಿರಾಟನಗರ ಪ್ರವೇಶ [ನಿ.೧೧]- ಅರ್ಜುನನ ಹನ್ನೊಂದು ಹೆಸರುಗಳು, ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಚನ, ಮತ್ತು) ಅವುಗಳನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಿದ ಫಲ (ನಿರಾ. ೪೩]. ಕರ್ನ ನ ಪರಾಜಯ, ಜ್ರೋಣಸರಾಜಯ, ಅಶ್ವ ತ್ಥಾಮ ಪರಾಜಯ (ಉತ್ತರಗೋಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ) [ನಿರಾ. ೫೮, ೫೯, ೬೦]. ದುಶ್ಕಾ ಸನ ಸರಾಜಯ, ದುರ್ಯೋಧನ ಪರಾಜಯ, ಸಮ್ಮೋಹನಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಯೋಗ (ನಿರಾ. ೬೫, ೬೬, ೬೭]. ಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ನನ್ನು ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ವರಿಸಿದನು [ಉಜ್ಯೋ.೭]. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಸಂಧಿ, ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತಿಳಿದನು [ಉ.೭೭]. ಅರ್ಜುನ ನಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದ್ರೌಪದಿ, ಸುಭದ್ರೆ, ಉಲೂಪಿ, ಚಿತ್ರಾಂಗಡೆಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿ, ಅಭಿಮನ್ಯು, ಇರಾವಂತ, ಬಭ್ರುವಾಹನರೆಂಬ ತನಯರು ಜನಿಸಿದರು [ಉ. ೧೬೯]. ಅರ್ಜುನ ದುಶ್ಯಾಸನರ ಯುದ್ಧ [ಭೀ. ೧೧೦]. ಶರಶಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪವಡಿಸಿದ್ದ ಭೀಷ್ಮನಿಗೆ ಅಂಬಿನ ತಲೆದಿಂಬನ್ನೊದನಿಸಿ, ಸರ್ಜನ್ಯಾಸ್ತ್ರಪ ಯೋಗದಿಂದ ಭೀಷ್ಮನ ದಾಹವನ್ನು ಶಾಂತಿಗೊಳಿಸಿದನು [ಭೀ. ೧೨೦, ೧೬೧]. ಸಂಶಪ_ಕಕೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ [ದ್ರೋ. ೨೭. ಕ. ೧೮, ೪೮, ೫೫]. ಭಗದತ್ತನ ವಥೆ [ಡ್ರೋ. ೨೮, 5೯]. ಕೃಷ್ಣ ನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಅರ್ಜುನನು ಜಯಪ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ವರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು [ದ್ರೋ. ೭೯]. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಸಂಗಡ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆಹೋಗಿ ಮರಳಿ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರ ವನ್ನು ಶಿವನಿಂದ ಪಡೆದನು [ಜ್ರೋ. ೮೦, ೮೧]. ಕರ್ಮಹು ಇನ್ನೂ ಸಾಯಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಜೋಸದಿಂದ ಯುಧಿಸ್ಮಿರನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ, ಗಾಂಡೀನವನ್ನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಜೊಡುವಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿ, ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡ ಅರ್ಜುನನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಪ್ರಯತ್ನ [ಕ. ೬೧, ೩೩]. ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಕರ್ಣ ಪುತ್ರ ವೃಷಸೇನನ ನಥೆ [ಕ. ೯೦]. ಕರ್ನ ನ ನಾಗಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅರ್ಜುನನ 4ರೀಟ ಉರುಳಿಬೀಳಲು, ನಾಗಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿದ್ದ ತಕ್ಷಕ ಪುತ್ರನಾದ ಅಶ್ವಸೇನನ ವಥೆ (ಕ. ೯೭]. ಕೃಷ್ಣನ ತುಳಿತದಿಂಪ ಅರ್ಜುನನ ರಥ ಕುಸಿದುದು [ಕ. ೯೭]. ಕಠ್ಣವಥೆ [ಕ. ೯೮]. ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜು

ಅರ್ಧ ನಾರೀಶ್ವರ 26 446%

ನನ ರಥದಿಂದ ಇಳಿಜೊಡನೆಯೇ ಹನೂಮಂತನು ತೆರಳಲು ಆ ರಥ ಸುಟ್ಟು ಹೋದದ್ದು [ಶೆ. ೬೩]. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಬ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ರ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯಸ್ರ್ರಪ್ರಯೋಗ [ಸ”. Wl, ಅಶ್ವ ಮೇಧತುರಗಸಂರಕ್ಷ ನೆದಿಗ್ನಿ ಜಯ [ಅಶ್ವ , ೬೨, ೮೫1. ಭಗದತ್ತಹ ಮಗ ಹ ಯಜ್ಞ ದತ್ತ ನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ [ಅಶ್ವ. ೭೫, ೭೬). ಅರ್ಜುನನು Re ರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ದ ಮಾಡುವಾಗ ಗಾಂಡೀವನು ನೆಲಳ್ಳೆ ಬಿದ್ದುದು | ಅಶ್ವ. ಬಭ್ಚುವಾಹನನಿಂದ ಅರ್ಜುನನ ವಥೆ [ಅಶ್ವ. ೭೯]. ಉಲೂಮಿ ಜೂ ಕತ್ತ ದಿಂದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಬದುಕೆಸಿದಳು ಅಶ್ವ. ಆ೧]. ಜರಾಸಂಧನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಮೇಘಸಂಧಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು [ಅಶ್ವ. ೮೩]. ಅರ್ಜುನನ ಹುರ್ಲ ಕಣಗಳನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದ್ದು [ಅಶ್ವ. ೮೯). ಕೃಷ್ಣ ನಿರ್ಯಾಣಾನಂತರ ಅರ್ಜುನನು ವಸು ಜೀವಾದಿಗಳೆನ್ನು ಸಂತನಿಸಲು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಬಂದದ್ದು ನೌ. ೬], ಕೃಷ್ನ ನ ೧೬ ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಅರ್ಜುನನು ಹಸ್ತಿನಾವತಿಗೆ ಕರೆತರುನಾಗ ಹ ಯಲ್ಲಿ ಮ್ಲೇಚ್ಛರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ--ಅರ್ಜುನನ ಪ ಸರಾಜಯ ([ವತೌ. ಆ]: ಮಹಾ ಪ್ರಸ್ಥಾ ನ ಮತ್ತು, ದೇಹಪಾತ ಮಹಾ. ೨].

ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ಚರ.--ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಾಕಾದಷ್ಟು ಪ್ರಜಾವೃದ್ಧಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಿನನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸುಮಾಡಲಾಗಿ ಶಿವನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿರೂಪ ವನ್ನು ಪ್ರ ತ್ರೇಕಮಾಡಿ, ದಕ್ಸಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸುವಂತೆ ಅಪ್ಪಣೆಮಾಡಿದನು. ಇಂತು ಶಕ್ತಿಯುಕ್ತ ನಾಗಿದ್ದ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರನೆಂಬ ಹಸರು [ಶಿವ].

ಅರ್ಥ ನಾರೀಶ್ಚರ.--ಚ್ಛಂಗಿಯೆಂಬ ಗಣನಾಯಕನು ಮೋಕ್ಸಾರ್ಮಿಯಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಅಸಡ್ಡೆಮಾಡಿ ಶಿವನ (ನಿರ್ಗುಣ ರೂಪವ) ಫ್ಲೇ ಧ್ಯಾನಿಸ ತೊಡಗಲಾಗಿ, ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡ ಪಾರ್ವತಿ ಭೃಂಗಿಯ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದಳು. ಶಿವನು ಭಕ್ತನ ಮೇಲಣ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ತನ್ನ ದಂಡಾಯುಧನನ್ನು ಭ್ಯೃಂಗಿಗೆ ಆಸರೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಪಾರ್ವತಿಯ ಸಿಟ್ಟು ಇಮ್ಮಡಿಯಾಗಿ ಕೇದಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿ, ಶಿವನ ಅರ್ಧಾಂಗವನ್ನು ಸೂರೆಗೊಂಡಳು [ಶಿನ., ಕೇದಾರ].

ಅರ್ವಾವಸು.--ನಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಪುತ್ರನಾದ ರೈಭ್ಯಮಹರ್ಹಿಯ ಎರಡನೆಯ ಮಗನು. ಇನನ ತಮ್ಮನ ಹೆಸರು ಸರಾನಸು. ಒಮ್ಮೆ ಅರ್ವಾವಸು ಮೃಗನೆಂಬ ಭ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಂದು ಮರಳಿ ಬದುಕಿಸಿದನು. [ಭಾರ.-ನನ. ೧೩೭, ೧೪೦].

ಅಲಕನನ್ನಾ.- ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಗಂಗೆ [ಭಾರ.-ಆ. ೧೮೬].

ಅಲಕಾ.--ಕುಬೇರನ ರಾಜಧಾನಿ [ಭಾರ.-ಆ. ೩೯, ಸ. ೧೦. ವನ, ೧೬೩].

ಅಲಮ್ಚಲ 217 ಅವನ್ನ

ಅಲಮ್ಚ ಲ.--ಜಟಾಸುರನ ಮಗನು. ಭಾರತ ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ, ಇರಾವಂತನನ್ನು ಕೊಂದು ಘಟೋತೃಚನಿಂದ ಮಡಿದನು [ಭಾರ.-ದ್ರೋ. ೧೭೫].

ಅಲಮುನ್ಬಸ.--(1 ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ದುರ್ಯೋಧನನ ಸಕ್ಸದವನು. ಸಾತ್ಯಕಿ ಯಿಂದ ಹತನಾದನು [ಜ್ರೋ. ೧೪೦].

(10 ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನು. ಮುಹಾರಧನು. [ಭಾರ.-ಉ. ೧೬೭]. ಅಣ್ಣ ನಾದ ಬಕನನ್ನೂ, ತಂದೆಯಾದ ಕಿಮ್ಮಾರನನ್ನೂ ಭೀಮನು ಕೊಂದ ಸೇಡನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದುರ್ಯೋಧನನಪರವಾಗಿ ಭಾರತಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಘಟೋ ತೃಚನಿಂದ ಸತ್ತನು [ಭೀ. ೪೫, ೮೧, ೮೨, ೧೦೦, ೧೦೧. ಜ್ರೋ.೨೫, ೧೦೮, ೧೦೯. ಸ್ತ್ರೀ, ೨೬7,

ಅಲಮ್ಬು ಸಾ.-ಕಶ್ಯಪಮುನಿಯಿಂದ ಅರಿಷ್ಟೈಯೆಂಬ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅಪ್ಸರಸಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ದಧೀಚಿಮುನಿ ಸರಸ್ವತೀ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆತನ ನಿಯಮವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಲಾಗಿ ದಧೀಚಿಮುನಿಯ ನೀರ್ಯದಿಂದ ಸಾರಸ್ಪತಮಹರ್ಷಿ ಜನಿಸಿದನು. [ಭಾರ.-ಆ. ೬೬, ೧೩೨, ವಿ. ೧೪. ಅನು. ೫೦, ೨೭೧. ಶಲ್ಯ. ೫೨].

ಅಲರ್ಕ.--(1) ಉದಾರ ಗುಣಭರಿತನಾದ ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಈತನು ಒಬ್ಬ ಕುರುಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು [ರಾಮಾ.-ಅಯೋ. ೧೨].

(11) ಚಂದ್ರವಂಶದ ಅರಸು. ಈತನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ವಿವಾಹವನ್ನು ನಡೆಯಿಸಿದವನು [ಅಶ್ವ.-೩೧]. ಈತನು ವತ್ಸನೆಂಬ ಅರಸಿನ ಮಗನು. ಕಾಶೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು [ವಾಯು ೯೨, ಹರಿ. ೧, ೩೨].

(111) ಒಂದು ಕ್ರಮಿ. ಕರ್ಣನು ಪರಶುರಾಮನಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರನಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಪರಶುರಾಮನು ಕರ್ಣನ ತೊಡೆಯಮೇಲೆ ತಲೆಯಿಟ್ಟು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನ ತೊಡೆಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿತು [ಭಾರೆ.-ಶಾಂ. ೩].

ಅಲಾಯುಧ.- ಬಕಾಸುರನ ತಮ್ಮನು. ದುರ್ಯೋಧನನ ಪಕ್ಸ್ಗದನನು. ಭೀಮಾ ರ್ಜುನರಿಂದ ಸೋತು, ಘಟೋತೃಚನಿಂದ ಮಡಿದನು [ಭಾರ.-ಡ್ರೋ. ೯೬, ೧೬೮, ೧೭೮, ೧೭೯. ಶಲ್ಯ. ಸ.

ಅವತ್ತೀ-- ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಳ್ಳೆ ಮಾಳವ ದೇಶದ ಒಳಗಣ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕಜೇಶ... ಪಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂದಾನುವಿಂದರೆಂಬ ಸೋದರರು ರಾಜ್ಯ ಭಾರಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜಸೂಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಜೇವನು ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಜಯಿಸಿದರು. ಮೋಕ್ಸ್ಸದಾಯಕಗಳೆಂದು ಪ್ರರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧಗಳಾದ ಏಳು ಸಟ್ಟಣ

ಅನಿಕ್ಸಿತ 28 ಅಶ್ಮಕ

ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಇದರೆ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿತು [ಭಾರ.-ವನ. ೮೭. ಸಭಾ. ೩೨]. ಚಾಕ್‌ ಕೃಷ್ಣರ ವಿದ್ಯಾಗುರುವಾದ ಸಾಂದೀಪಿನಿ ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆತನಲ್ಲಿ ple ಸಷ್ಣ್ಣರು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಮಾಡಿದರು [ಭಾಗ.- ೧೦, ೪೫, ಹೆರಿ. ೨, ೩೩. ವಿಷ್ಣು. ೫, ೨೧].

ಅವಿಕ್ಸಿತ.--(1) ಚಂದ್ರನಂಶದ ಕುರುರಾಜನ ಮಗನು. ಇವನಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿತ, ಶಬಲಾಶ್ಚ, ವಿರಾಜ, ನಿರಾಜ, ಶಾಲ್ಮಲಿ, ಉಜ್ಜ್ಜೈಶ್ರವ, ಭಂಗಕಾರಕ, ಜಿತಾರಿ-- ಎಂಬ Kr ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು. ಅಶ್ವ ಸವಂತನೆಂಬುದು ಈತನ ಹೆಸರು [ಭಾರ.- ಆ. ೧೦೧]. ನೋಡು--ಕರಂಧಮ.

(11) ಚಂದ್ರವಂಶದ ಕರಂಧಮ ರಾಜನ ಮಗನು. ಈತನ ಮಗನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಮರುತ್ತ,ನೆಂಬ ಅರಸು [ಅಶ್ವ.-೪]. ಕರಂಧಮನಿಂದ ವೀರೆಯೆಂಬ ವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಈತನ ಜನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟಗ್ರಹೆಗಳು ಜನನ ಲಗ್ನ ವನ್ನು ನೋಡದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಜೋಯಿಸರ ಸೂಚನೆಯಂತೆ "ತನಗೆ ಅವಿಕೆ ಕ ತನೆಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ಈತನ ಮಗನು ಮರುತ್ತರಾಜನು [ಮಾರ್ಕಂ.-೧೧೯-೧ Ped

ಅನಿನ್ನ 3° ಹಿಬ್ಬು ರಾಕ್ಸಸ. ವಿಭೀಷಣನ ಮಂತ್ರಿ. ಬಹಳ ನೀಪಿವಂತ. ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಮರೆಹೋಗುವಂತೆ ಅನೇಕವೇಳೆ ರಾವಣನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿ, ಅದು ಸಫಲವಾಗದಿರಲು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ರಾಮನ ಕುಶಲವಾಕ್ಷೈೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಚಾರರ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು, ತ್ರಿಜಟೆಯ ಮೂಲಕ ಸೀತೆಗೆ ತಿಳುಹುತ್ತಿದ್ದನು [ರಾಮಾ.-ಸು. ೩೭. ಭಾರ. ವ. 5೮೦), ಅಶೋಕ--(1 ಕಾಮ್ಯುಕವನದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ತೀರ್ಥ. (11) ದಶರಥನ ಮಂತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು [ರಾಮಾ.-ಬಾಲ. ೪]. (11) ರಾವಣನ ಮಂತ್ರಿ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು [ಯುದ್ಧ. ಇ೧೨೯]). ಅಶೋಕವನ.--(1) ಯಯಾತಿರಾಜನು ದೇವಯಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ರಮಣೀಯವಾದ ಉದ್ಯಾನ [ಮತ್ಸ್ಯ. ೩೧].

(1) ರಾವಣನ ಉದ್ಯಾನ [ರಾಮಾ.-ಸುಂ].

(111) ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೀತಾರಾಮರು ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂಡು ಉದ್ಯಾನ "ರಾನಾ. ಉ, ೪೩].

ಅಶ್ಮಕ.-- (1 ಇಕ್ಸ್ಟ್ವಾಕುವಂಶದ ಕಲ್ಮಾ ಷಪಾದರಾಜನ ರಾಣಿಯಾದ ಮದ ಯಂತಿ ರ ಜಾ' AMR ಕಷ್ಟಸಡುತ್ತಿರಲಾಗಿ ವಸಿಷ ನು ಆಕೆಯ ಗರ್ಭವನ್ನು ಅಶ್ಮ ದಿಂದ (ಕಲ್ಲಿನಿಂದ) ಸೀಳಿ ಮಗುವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದ ಕಾರಣ ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ರೂಢವಾಯಿತು. [ಭಾರ.-ಆ. ೧೨೮,೧೯೩. ವಿಷ್ಣ್ಯು. ೪,೪],

ಅಶ್ವತರ 29 ಅಶ್ವತ್ಥಾಮಾ

(1) ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ಈತನು ವಿದೇಹ ಜನಕನಿಗೆ ಸಂಸಾರವನ್ನು ತೊರೆಯುವ ಉಪಾಯಗಳನ್ನೂ ಸುಖದುಃಖಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಪ್ರಕಾರವನ್ನೂ ಜೋಧಿ ಸಿದನು [ಶಾಂತಿ. ೨೮],

(111) ಕಲ್ಮಾ ಸಪಾದನ ಮಗನಾದ ಅಶ್ಮಕನು ಪರಿಸಾಲಿಸುತ್ತಿ_ ದ್ದ ದೇಶ. ಇವನು ಭಾರತಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನಿಂದ ಮಡಿದನು [ಸಭಾ. ೭೮. ಜ್ರೋ. ೩೭].

ಅಶ್ವ ತರ.-ಸರ್ನರಾಜ. ಇವನ ಮಕ್ಕುಳೂ ಕುವಲಾಶ್ವನೂ ಆವ್ತಮಿತ್ರರು. ಕುವಲಾಶ್ವನ ರಾಣಿಯಾದ ಮದಾಲನೆ ಮಡಿದುದರಿಂದ ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕುವಲಾಶ್ವನನ್ನು ಸಂಶವಿಸಿ, ಅಶ್ವತರನು ತಾನು ಸರಸ್ವತಿಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದ ಗಾನವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿ, ಮದಾಲಸೆಯನ್ನು ಬದುಕಿಸಿದನು [ಮಾರ್ಕ.-೧೯-೨೬. ಭಾರ.-ಆ. ೩೫. ಉ. ೧೦೩].

ಅಶ್ಚತೀರ್ಥ.--ಕನ್ಯಾಶುಬ್ಬದ ಬಳಿ ಗಂಗಾಯಮುನೆಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ತೀರ್ಥ. ಖುಚೀಕಮುರಿ ಗಾಧಿಪುತ್ರಿಯಾದ ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡು ವಂತೆ ಬೇಡಲಾಗಿ, ಗಾಧಿ ಒಂದು ಕಿವಿ ಕಪ್ಪಗೂ ಮೈಯ್ಯೆಲ್ಲಾ ಬೆಳ್ಳಗೂ ಇರುವ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕನ್ಯಾಶುಲ್ಕವಾಗಿ ಬೇಡಿದನು. ಆಗ ಖುಚೀಕನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಇಂತಹ ಸಾವಿರ ಕುದುರೆಗಳು ನದಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದುವು. ಇದರಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶವು ಅಶ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಪಡೆಯಿತು. ಇದು ಈಗಣ ಕನೂಜ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ ಕ್‌ -ವನ. ೯೩, ೧೧೬].

ಅಶ್ಚತ್ನ.- (1) ಪಾರ್ವತೀಪರಮೇಶ್ವರರು ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತ,ರಾಗಿದ್ದಾಗ, ದೇವತೆಗಳ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಅವರ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಭಂಗವನ್ಮುಂಟುಮಾಡಿದನು. ಪಾರ್ವತಿ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನೆ ಲ್ಲ ಮರವಾಗುವಂತೆ ಶಾಪನಿತ್ತಳು. ಆಗ ವಿಷ್ಣು ಅಶ್ವತ್ಥ

ಕ್ಲವಾದನು [ಪದ್ಮ].

(11) ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ. ಇವನೂ ಇವನ ತಮ್ಮನಾದ ನಿಷ್ಣಲನೂ ವ ಕ್ಸ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ. ತಮ್ಮ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಬ೦ದವರಕ್ರೆಲ್ಲ ನುಂಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕಿಲ್ಲರೂ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರನಾದ ಶನೈಶ್ಚರನನ್ನು ಮರೆಹುಗಲು, ಶನೈಶ್ಚರನು ಆ wi ಣರ ಶಪಶೃಕಿ_ಯನ್ನು ತಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಭೊಂದರು [ಬ್ರಹ್ಮ ].

ಅಶ್ನೆತ್ಥಾಮಾ.- (1) ಮಾಲವ ದೇಶದ ಅರಸನಾದ ಇಂದ್ರನರ್ಮನ ಆನೆ. ಇದನ್ನು ಭೀಮನು ಕೊಂದನು (ಭಾರ. ದ್ರೋ. ೧೯೧, ೧೯೪].

(ii) ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಕೃನಿಯೆಂಬಾಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಹಾಲಿಗೆ

ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನಿಷ್ಟೋದಕವನ್ನು ಪಾನಮಾಢಿದನು [ಭಾರ.-ಳ. ಹಳ, ೬೮, ೧೪೦],

ಅಶತಾಮಾ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮಾ 80 ಸ

ಈತನು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೂಡಲೇ ಕುದುರೆಯಹಾಗೆ ಅರಚಿದನು. ಆಗ ಇವನಿಗೆ ಅಶ್ವ ತ್ಥಾಮನೆಂದು ಹೆಸರಿಡುವಂತೆ ಆಕಾಶವಾಣಿ ನುಡಿದುದು [ಆದಿ.೧೪೦. ದ್ರೋ.೧೯೭]. ಅಸಂಖ್ಯೇಯ ಗುಣರಥನು [ಉದ್ಯೋ. ೧೬೭]. ದ್ರೋಣನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸಂಧಿಸಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಲಾರದೆ ತಲ್ದಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಇವನು. ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಇದಿರಿಸಿ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಿದನು [ವಿರಾ. ೫೯]. ಅರ್ಜುನನ ಸಂಗಡ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಸೋತನು [ವಿರಾ. ೬೦. ಕರ್ನ. 3೩]. ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಕಕ್ಲ ನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದನು [ನಿರಾ. ೬೪]. ಮಾಹಿಷ್ಕತಿಯ ಅರಸನಾದ ನೀಲರಾಜನ ಸಂಗಡ ಯುದ್ಧ [ಜ್ರೋ. ೩೧]. ಘಟೋತೃಚನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ [ದ್ರೋ. ೧೫೭]. ದ್ರೋಣ ವಧಾನಂತರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಸೇನಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಗೆ ಕೊಡದೆ ಕ್ಡ ನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರ್ನನಿಗೂ ಕೃಪನಿಗೂ ನಡೆದ ವಾಗ್ದಾದದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನು ಕೃಪನನ್ನು ತಿರಸ್ಕುರಿಸಲಾಗಿ, ಇವನು ಕಠನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿ ಕೃಪ ದುರ್ಯೋಧನರಿಂದ ಅಡ್ಡಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿನು [ದ್ರೋ. ೧೬೦]... ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಯೋಗ [ದ್ರೊ SO]: ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಾರದೆ ಶಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗಮಾಡಿ ಓಡಿಹೋದನು [ಜ್ರೋ. ೨೦೨]. ಭೀಮನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ [ಕ. ೧೨]. ಯುಧಿಸ್ಮಿರನು ಅಶ್ವತ್ಠಾಮ ನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದ್ದು [ಕ. ೫೦]. ಸಾಂಹ್ಯರಾಜನನ್ನು ಕೊ೦ದನು [ಕ. ೫೬]. ಧೃಷ್ಟ ದ್ಯುಮ್ಹ ನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ [ಕ. ೫೮]. ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೆ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ [ಕ. ೯೪]. ದುರ್ಯೋಧನನು ಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ಅವಿತು ಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ ಕೃಪ, ಕೃತವರ್ಮರೊಂದಿಗೆ ದುರ್ಯೋಧನನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು ಶಲ್ಯ. ೩೦]. ದುರ್ಯೋಧನನು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಗೆ ಸೇನಾಧಿಪತಿತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಅಶ ತ್ಥಾಮನು ವಾಂಡವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಮಾಡಿದನು [ಶಲ್ಯ. ೬೬, ನೌನ್ಲಿ. ೩]. ಗೂಬೆ ಅನೇಕ ಕಾಗೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದುದನ್ನು ಕಂಡು, ಪಾಂಡವ ರನ್ನೂ ತಾನು ಅಂತೆಯೇ ಕೊಲ್ಲಬಹುದೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದು [ಸೌ, ೧]. ಪಾಂಡ ನರ ಶಿಬಿರದ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಗೆ ಮಹಾಭೂತ ದರ್ಶನ (ಸೌ. ೬]. ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟು ಶಿವನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿ, ಶೈವ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದುದು (ಸೌ, ೭]. ಪಾಂಡವರ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ, ಶಿಖಂಡಿ ಮತ್ತು ಉಪ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕೊಂದುದು (ಸೌ. ೮]. ದ್ರೌಪದಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಭೀಮನು ಅಶ್ಚತ್ಥ್ಯಾಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನ [ಸೌ.೧೧. ಭಾಗ. ೧, ೭]. ಪಾಂಡವರ ವಥೆಗಾಗಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರ (ಅಸಾಂಡವೇಯಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಐಷೀಕಾಸ್ತ್ರ) ವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದು [ಸೌ. ೧೩]. ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಶಾಪ ಮತ್ತು, ಪಾಂಡ ನರು ಅವನ ಶಿರೋರತ್ನವನ್ನು ಕಸುಗೊಂಡುದು (ಸೌ, ೧೬. ಭಾಗ. ೧, ೭].

ಅಶ್ಚನದಿ 31 ಅಶ ಸೇನ

) ಸೀ

ಅಶ್ವನದಿ.--ಚರ್ಮಣ್ಣತೀ ನದಿಯ ಒಂದು ಉಪನದಿ, ಕುಂತಿ ಕರ್ಣನನ್ನು ಹೆತ್ತ,ಕೂಡಲೇ ಒಂದು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಈ ನದಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲಿಬಿಟ್ಟಿಳು [ವನ. ೩೦೯]. ಅಶ್ವಪತಿ.--(1) ಕೇಕಯ ದೇಶದ ಅರಸು. ದಶರಥನ ಕಿರಿಯ ರಾಣಿಯಾದ ಕೇಕಯಿ ಈತನ ಮಗಳು. ಈತನ ಮಗನು ಯಭಧಾಜಿತ್ತು.. ಅಶ್ವಪತಿ ಒಬ್ಬ

ಬ ಮುನಿಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ತಿರ್ಯಗ್ನಂತುಗಳ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದನು. ಒಮ್ಮೆ

ಒಂದು ಇರುವೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಕ್ಕನು. ಸಮಾಪನಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಣಿ ಅಂತು ನಗು ವುದಕೈ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಮಾಡಿದಳು. ಅಶ್ವಪತಿ «« ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಲಾಗದು. ಹೇಳಿಜೆನಾದರೆ ಒಡನೆಯೇ ಸಾಯುನೆನು '' ಎಂದನು. ರಾಣಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸುಮ್ಮನಿರದೆ ಬಲಾತ್ಸುರಿಸಲಾಗಿ, ಅಶ್ವಪತಿ ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡು ತನ್ನ ಮಡದಿ ಯನ್ನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಡಿಸಿದನು [ರಾಮಾ.-ಅಯೋ. ೧, ೩೫].

(11) ಮದ್ರಜೀಶದ ಅರಸು. ಈತನ ರಾಣಿ ಮಾಲತಿ. ಈತನು ಸಂತಾನಾ ಸೇಳ್ಸೆಯಿಂದ ೧೮ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಾವಿತ್ರಿಯನ್ನು ಉಪಾಸನೆಮಾಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಒಬ್ಬ ಮಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ಮಗಳಿಗೆ ಸಾವಿತ್ರಿಯೆಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟು, ದ್ಯುಮತ್ಸೇನನ ಮಗನಾದ ಸತ್ಯವಂತನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು [ಭಾರ.-ನನ. 5೯೪. ಬ್ರಹನ್ಸ. ಪ್ರಕೃತಿಖಂ. ೨೩೨],

ಅಶ್ಚನೇಧ.--ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಯಜ್ಞ [ಭಾರ.-ಆ. ೧೨೯. ವನ. ೧೦೬. ಶಾಂತಿ. ೧೫೧. ಅಶ್ವ. ೧೯೦. ರಾಮಾ. ಚಾಲ. ೧೪].

ಅಶ್ವತಶಿರಸ್‌.- (1) ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದನು. ಈತನು ಅನುದಿನವೂ ಒಮ್ಮೆ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ನೇದವನ್ನು ನಾರಾಯಣ ಮಾಡು ತ್ತಿದ್ದನು [ಶಾಂತಿ. ೧೨೭]. ಈತನು ಅಧರ್ನಾಂಗಿರಸರೆಂಬ ಖುಹಿಗಳ ಮಗನು [ಭಾಗ,-೪. ೧].

(11) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಒಮ್ಮೆ ಈತನ ಯಜ್ಞ ಶಾಲೆಗೆ ಕಪಿಲ ಮುತ್ತು ಜೈಗೀ ಸವ್ಯರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮುನಿಗಳು ಬಂದು ನಾನಾ ರೂಪಗಳಿಂದ ಈತನನ್ನು ಮೋಹ ಗೊಳಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಅಶ್ವಶಿರನು ಆ ಮುನಿಪುಂಗನರಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನ ಪಾರ ಮಾರ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದು ತನ್ನ ಮಗನಾದ ಸ್ಫೂಲತಿರನಿಗೆ ಸಟ್ಟಿಗಟ್ಟಿ, ತಾನು ತಸಸ್ಸಿಗೆ ಹೋದನು [ನರಾ].

ಅಶ್ಚಸೇನ.--ಸರ್ಪರಾಜನಾದ ತಕ್ಸಕನ ಮಗನು. ಖಾಂಡನನನ ದಹನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿಕೊಂಡ ಸರ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಇವನೂ ಒಬ್ಬನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೨೫೩, ೨೫೪. ಶಲ್ಯ. ೬೨]. ಕಠ್ಚನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ,ನಾಗಾಸ್ತ್ರ ದಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕು ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಹತನಾದನು [ಕಠ್ಣ. ೯೭],

ಅಶ್ವಿನಿ 82 ಅಷ್ಪಮೂರ್ತಿ

ಅಶ್ಮಿ ನೀ.--ದಕ್ತ್ಮನ ಮಗಳು. ಚಂದ್ರನ ೨೭ ಮಂದಿ ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು [ಭಾರ.-ಅದಿ. ೬೬, ೬೭. ಭಾಗ. ೬, ೫].

ಅಶ್ವಿ ನೀಕುವತಾರರು.--ದೇವತೆಗಳ ವೈದ್ಯರು. ಸೂರ್ಯಪತ್ನಿಯಾದ ಸಂಜ್ಞಾ ದೇನಿ ಕುದುರೆಯ ರೂಪದಿಂದಿದ್ದಾಗ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಅವಳಮಕ್ಕುಳು. ಮಹಾರೂಪವಂತರು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೭. ಭಾಗ-೬, ೬. ವರಾಹ. ೨೦. ವಾಯು. ೮೪. ಹೆರಿ.-೧, ೯. ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ. ೬. ನಾನ್ನ .-೫, ೮. ವಿಷ್ಣು.-೩, ೨. ಶಿವಪು. ಉಮಾ. ೩೫] ಒಮ್ಮೆ ಇವರು ಚ್ಯವನಪತ್ತಿಯಾದ ಸುಕನ್ರೈಯ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚಿ ವ್ಸ ದೃನಾದ ಚ್ಯವನನಿಗೆ ಸೌಂದರ್ಯ, ತಾರುಣ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ, ಆತನ ಮೂಲಕ ಶರ್ಯಾತಿ ರಾಜನು ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಫು ದೇವತೆಗಳಂತೆಯೇ ಹನಿರ್ಭಾಗವನ್ನು ವಡೆದರು [ವನ.-೧೨೪]... ಆಪೋದನೆಂಬ ಧೌಮ್ಯ ಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಉಪ ಮನ್ಯು ಎಕ್ಕಡೆಲೆಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಕುರುಡನಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ಮರಳಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು [ಆದಿ.-೩].. ಪಾಂಡುವಿನ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಮಾದ್ರಿ ಇವರ ಮೂಲಕ ನಕುಲ, ಸಹಡೇವರನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಆದಿ.-೬೩, ೧೩೩]. ಇವರು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು (ಶಾಂತಿ. ೨೦೭].

ಅಷ್ಟ ಕೆ.- ಒಬ್ಬ ಖಯಸಿ. ಯಯಾತಿ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಮಾಧವಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾ ಮಿತ್ರನಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು [ಉದ್ಯೊ. ೧೧೯]. ಈತನು ತನ್ನ ಮಾತಾಮಹನಾದ ಯೆಯಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ನಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದನು [ಆದಿ.-೮೬. ಮತ್ಸ 3 ೩೮, ಹರಿ.-೧, ೨೭].

ಅಷ್ಟ ಮೂರ್ತಿ.--ಈಶ್ಚರನ ನಾಮಾಂತರ.

ಹೆಸರು ಸ್ಥಾ ನ ಹೆಂಡತಿ ಸಂತಾನ ೧. ಭವ ಜಲ ಉಷೆ ಶುಕ್ರ ೨. ಶರ್ವ ಭೂಮಿ ಸುಳೇಶಿ ಅಂಗಾರಕ ೩. ಈಶಾನ ವಾಯು ಶಿವೆ ಹನೂಮಂತ ೪, ಪಶುಪತಿ ಅಗ್ನಿ ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ಫ೦ದ ೫. ಭೀಮ ಆಕಾಶ ದಿಕ್ಟು ಸ್ವರ್ಗ ೬, ಉಗ್ರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದೀಕ್ಷೆ ಸಂತಾನ ೭. ಮಹಾದೇವ ಚಂದ್ರ ರೋಹಿಣಿ ಬುಧ

ಆ, ರುದ ಸೂರ cad ಭ್ರ ನ್ಯ ಸುವರ್ಚಲೆ ಶಕೈಶ್ಚರ

ಅಸ್ಟವಸು 58 ಅಸಮಣ್ಣ

ಅಷ್ಟ ವಸು.--ಧರ್ಮಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ದಕ್ಷ್ಮಪ್ರತ್ರಿಯಾದ ವಸುಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು. ಧರ, ಧ್ರುವ, ನೋಮ, ಅಹ, ಅನಿಲ, ಪ್ರತ್ಯೂಷ, ಪ್ರಭಾನ ರೆಂಬುದಾಗಿ ಎಂಟು ಮಂದಿ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೭]. ಅಹನೆಂಬವಸನಿಗೆ ಸಾವಿತ್ರನೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ [ಅನು.-೨೫೫]. ದ್ರೋಣ, ಪ್ರಾಣ, ಧ್ರುವ, ಅರ್ಕ, ಅಗ್ವಿ, ದೋಷ, ವಸು, ವಿಭಾವಸುಗಳೆಂಬ ಎಂಟು ಮಂದಿ [ಭಾಗ.-೬ ೬]. ಆಸ, ಧ್ರುವ, ಸೋಮ, ಧರ್ಮ ಅನಿಲ, ಅನಲ, ಪ್ರತ್ಯೂಷ, ಪ್ರಭಾಸರೆಂಬುದಾಗಿ ಎಂಟು ಮಂಡಿ [ನಿಷ್ಣು.-೧, ೨೫]. ಆಪ, ಧರ, ಧ್ರುವ, ಸೋಮ, ಅನಿಲ, ಅನಲ, ಪ್ರತ್ಯೂಷ, ವ್ರಭಾಸರೆಂಬುದಾಗಿ ಎಂಟು ಮಂದಿ [ಹರಿ.-೧. ೩]. ಒಮ್ಮೆ ಇವರೆಂಟು ಮಂದಿಯೂ ತಮ್ಮ ಮಡದಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತ, ವಸಿಷ್ಕನ ಆಶ್ರಮದ ಬಳಿ ನಂದಿನೀಥೇನು ವನ್ನು ಕಂಡು ಅವಹರಿಸ ತೊಡಗಿ, ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವಂತೆ ಶಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಆಗ್ಗೆ ಶಂತನು ಚಕ್ರನರ್ಶಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿದ್ದ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನುಷರಾಗಿ ಜನಿ ಸಿದರು. ಹಿರಿಯನನಾದ ಆಪನೆಂಬವನು ವಸಿಷ್ಮನ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣವಾದು ದರಿಂದ ಅವನು ಭೀಷ್ಮಾಚಾರ್ಯನಾಗಿ ಜನಿಸಿ, ಬಹುಕಾಲ ಬದುಕಿದ್ದನು. ಮಿಕ್ಕ ಏಳು ಮಂದಿಯೂ ಹುಟ್ಟಿ | ದೊಡನೆಯೇ ಸತ್ತು, ಶಾಸವನ್ನು ನೀಗಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಣ ದೇಹವನ್ನು ನಡೆದರು [ಆದಿ.-೧೦೨]. ಇವರ ಸೆಂತಾನ ಮತ್ತು ವಂಶಾನು ಕ್ರಮಣಿಳೆ [ಆದಿ.-೬೭].

ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ. ಒಬ್ಬ ಖುಷಿ. ಉದ್ದಾಲಕಮುನಿಯ ಮಗಳಾದ ಸುಜಾತೆ ಯಲ್ಲಿ ಕಹೋಳಮುನಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು. ಶ್ವೇತಕೇತು ಮಹರ್ಷಿ ಈತನ ಸೋದರ ಮಾವನು. ಕಹೋಳಮುಖನಿ ಒಮ್ಮೆ ವೇದಾಧ್ಯಯನಮಾಡುತ್ತ. ಅಸಸ್ವರವನ್ನು ನುಡಿದನು. ಆಗ್ಗೆ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಶು (ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು) ನಗಲಾಗಿ, ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡ ಕಹೋಳಮುನಿ ಇವನನ್ನು ಅಷ್ಟ್ರಾವಕ್ರನಾಗುವಂತೆ ಶಾಪವಿತ್ತ್ವನು. ಕಹೋಳನು ಜನಕರಾಜನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಾದಮಾಡಿ ಸೋತು ಜಲಾಧಿವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು ತಿ .ರಲಾಗಿ, ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು ತನ್ನ ಜನನಿಯಿಂದ ಆ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಜನಕ ನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆತನನ್ನೂ, ವರುಣಪುತ್ರನಾದ ಬಂದಿಯನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿ, ತನ್ನ ತಂಜೆ ಯನ್ನೂ ಮಾತಾಮಹನಾದ ಉದ್ದಾಲಕನನ್ನೂ ಕರೆತಂದನು. ಬಳಿಕ ತಂಜಿಯ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಸಮಂಗಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ತನ್ನ ದೇಹದ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಕೊಂಡನು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೩೪,೧೩೫,೧೩೬]. ಈಶನು ವದಾನ್ಯನೆಂಬ ಮುನಿಯ ಮಗಳಾದ ಸುಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು [ಭಾರ.-ಅನು. ೫೦, ೫೨].

ಅಸಮಂಣ್ಣು---(1) ಇಕ್ಸ್ಟ್ಟಾ ಕುವಂಶದ ಸಗರಚಕ್ರವರ್ಶಿಯಿಂದ ಅರಿಷ್ಟನೇವಿು ಪುತ್ರಿಯಾದ ಸುಮತಿಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಇವನು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಆಡುವ

ಅಸಿಕ್ಸೀ 94 ಅಸುರ

ಮಕ್ಕಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸರಯೂ ನದಿಯಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿ ಹಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಜೆಗಳು ಸಗರನಲ್ಲಿ ಮೊರೆಯಿಡಲಾಗಿ ಸಗರನು ಇವನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಇವನ ಮಗನು ಅಂಶುಮಂತನು (ಭಾರ.-ವನ. ೧೦೭. ಭಾಗ-೯. ೮. ಹರಿ.-೧. ೧೫. ವಿಷ್ಣ್ಯು.-೪. ೪]. ಸುಮತಿಗೆ ಕೇಶಿನಿಯೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ [ರಾಮಾ.-ಬಾಲ. ೪೧].

(11) ಭೋಜನೆಂಬ ರಾಜನ ಮಗನು. ಪಟ್ಟಿಣವಾಸಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಭೋಜನು ಇನನನ್ನು ದೇಶದಿಂದ ಹೊರದೂಡಿದನು [ಸಭಾ.೮೬]. ಇವನು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಅಸಮಂಜನೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಭೋಜನೆಂಬುದು ಸಗರನ ನಾನಾಂತರವಾಗಿರಬಹುದು.

ಅಸಿಕ್ಸೀ.- (1) ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮನ ಹೆಂಡತಿ. ದಕ್ಷನು ಅಘಮರ್ಷಣ ತೀರ್ಥದ ಬಳಿ ಶಪಸ್ಸುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಿಷ್ಣ್ಯು ದಕ್ಷನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಪಂಚಜನನೆಂಬ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗಳಾದ ಅಸಿಕ್ನಿಯನ್ನು ದಕ್ಷನಿಗೆ ಕೊಡಿಸಿ ಮಡುವೆಮಾಡಿದರು. ಈಕೆಗೆ ನೀರಿಣಿಯೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ. ಈಕೆ ದಕ್ಷನಿಂದ ಹರ್ಯಶ ಪ ಶಬಲಾಶ್ವರೆಂಬ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಅರವತ್ತು ಮಂದಿ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನೂ ಪಡೆದಳು [ಭಾಗ.-೬, ೫].

(11) ಒಂದು ನದಿ. ಚಂದ್ರಭಾಗಾ (ಚನಾಬ್‌) ಎಂಬುದಾಗಿ ರೂಢ

ವಾಗಿದೆ [ಭೀಷ್ಮ ೯].

ಅಸಿತ.-ಒಬ್ಬ ಪುರಾತನ ಮಹರ್ಷಿ. ಮರೀಚಿ ಮುನಿಯ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ದವನು. ಈತನು ಹಿಮವಂತನ ಮಗಳಾದ ಎಕಸರ್ಲೆಯನ್ನು ಮದುನೆಯಾಗಿದ್ದನು. ಈತನ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಸರ್ಪಭೀತಿ ತೊಲಗುವುದು [ಭಾರ.-ಆ. ೫೩, ೫೮. ಸ. ೪. ಶ. ೫೧. ಶಾಂತಿ. ೨೩೬, ೨೮೧. ಹೆರಿ.-೧. ೧೮].

ಅಸಿಪತ್ರ.-ಒಂದು ನರಕ [ಭಾರ.-ಅನು. ೨೩೦. ಭಾಗ.-೫. ೨೬, ನಿಷ್ಣು.- ೨. ೬. ಮಾರ್ಕ. ೧೧. ದೇ. ಭಾ.-೮. 5೧. ಶಿವ.- ಉಮಾ. ಆ, ಸಸ್ಳು. ಮಾಹೇ. ೩೯.- ಬ್ರಹ್ಮನೈ.-೨೯].

ಅಸಿಲೋಮು---ದನುವಂಶದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನು. ನಿಷ್ಣು ವಾನುನಾವತಾರ ದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಕೊಂದನು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೬].

ಅಸೀ.- ಕಾಶೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಳಿ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಒಂದು ನದಿ.

ಅಸುರ.--ರಾಕ್ಸಸರು. ಇವರು ಚತುರ್ಮುಖನ ಜಘನ ಪ್ರಜೀಶದಿಂದ ಜನಿಸಿ, ಆತನೊಡನೆ ಕ್ರೀಡಿಸತೊಡಗಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಳು ಆತನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡಲಾಗಿ ಆ ಜೀಹದಿಂದ ದಿವ್ಯಸೌಂದರ್ಯ ಭರಿತೆಯಾದ ಲಲನಾರತ್ನ ಹೊರಬಂದಿತು. ಅಸುರರು ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ

ಹಿಂಥೆರಳಿದರು [ಭಾಗ,-೬. ೧೮, ೮ ೧೦]. ಅಸುರರ ವಂಶಾವಳಿ [ಭಾರ,-ಳದಿ. ೬೬,

ಅಸ್ತಿ 85 ಆಕಾಶ

ಶಾಂತಿ. ೨೩೪. ಭಾಗ.-೬, ೧೮. ವಿಷ್ಣು.-೧.೨೧]. ಅಸುರರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅರಸರಾಗಿ ಜನಿಸುವಿಕೆ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೫].

ಅಸ್ಲಿ. ಜರಾಸಂಧನ ಮಗಳು. ಇವಳೂ ಇವಳ ತಂಗಿಯಾದ ಪ್ರಾಸ್ತಿ,(ಸ್ರಾನಿ_) ಯೂ ಕಂಸನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು [ಸಭಾ. ೧೪].

ಅಹ.--ಅಸ ಸ ವಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ನೋಡು--ಅಷ್ಟವಸು. ಇವನಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿ, ಶಮ, ಶಾನ,, ಮುನಿ ಯೆಂಬುದಾಗಿ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೭].

ಅಹಂಯಾತಿ.--ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಶರ್ಯಾತಿ ರಾಜನಿಂದ ತ್ರಿಶಂಕು ಪುತ್ರಿಯಾದ ವರಾಂಗಿಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಇವನು ಕೃತನೀರ್ಯನ ಮಗ ಳಾದ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸಾರ್ವಭ”ೌ್‌ಮನನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ.- ಆ. ೬೩].

ಅಹಲ್ಯಾ.--ಗೌತನು ಮುನಿಯ ಹೆಂಡತಿ. ಸಂಚಕನ್ಯೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಉದಂಕನೆಂಬ ಮುನಿಕುಮಾರನು ಗೌತಮನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಯಾವ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಲಾಗಿ, ಅಹಶೈ ಸೌದಾಸ ರಾಜನ ಹೆಂಡತಿ ಧರಿಸಿರುವ ಓಲೆಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ ಅವುಗ ಳನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಭಾರ.-ಅಶ್ವ. ೫೬]. ಈಕೆ ಪುದ್ಗಲ ಮಹರ್ಷಿಯ ಮಗಳು. ಈಕೆಯ ಮಗನು ಶತಾನಂದ. ಶತಾನಂದನ ಮಗನು ಸತ್ಯದ್ಭತಿ. ಸತ್ಯಧೃತಿಯ ಮಗನು ಶರದ್ವಂತ. ದಿವ್ಯಸುಂದರಿ [ಭಾಗ.-೯. ೨೧]. ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸಸೃಷ್ಟಿ ಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವಳು [ರಾಮಾ.-ಉ. ೩೦]. ವದ್ರ್ಯಶ್ವರಾಜನಿಂದ ಮೇನಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವಳು [ಹೆರಿ.-೧, ೩೨]. ದಿವೋದಾಸನು ಈಕೆಯ ಒಡಹುಟ್ಟಿ ದವನು [ಭಾಗ.- ೯, ೨೨. ಹೆರಿ.-೧, ೩೨]. ಇಂದ್ರನು ಅಹಲ್ಯೆಯನ್ನು ಮೋಹಿಸಿದುದು [ಭಾರ.-ಉ.೧೨. ಶಾಂತಿ. ೩೫೧. ರಾಮಾ.-ಬಾ. ೪೮. ಉತ್ತ, ೩೦. ಬ್ರಹ್ಮ ೮೭].

ಅಹಿಕ್ಸ್ಟೇ(ಚ್ಛ) ತ್ರ---ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ರೋಹಿಲಖಂಡಡಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಸಾಂಚಾಲಜೀಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿತು. ಹ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ದ್ರುಪದನನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಇದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಈಗ ಇದಳ್ಕೆ ರಾಮನಗರವೆಂದು ಹೆಸರು, ಕೀಲಿ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ೨೦ ಮೈಲಿಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿಡೆ [ಭಾರ.-ಆ. ೧೪೮].

ಆ

ಆಕಾಶ.--ಸಂಚಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಇದರ ವರ್ಯ ನೆ [ಭಾರ.-ವ. ೨೧೪ ಭೀ. ೫, ಶಾಂ, ೨೫೮, ಅನು. $೪೫],

ಆಳಾಶರಾಜ 56 ಆಡೀ

ಆಕಾಶರಾಜ.--ಸುಧರ್ಮರಾಜನ ಮಗನು. ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ಪದ್ಮಾವತಿ ಯನ್ನು ವೇ೦ಕಟರಮಣಸ್ವಾವಿುಿ ಮೋಹಿಸಲಾಗಿ, ಆತನಿಗೆ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳುವಳಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟುದಲ್ಲಜೆ ತಿರುಪತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಳ ವನ್ನು ಕಟ್ಟಸಿಕೊಟ್ಟನು [ಸ್ಪಾ.- ವೈ ಖಂ. ೩-೭].

ಆಕೂತಿ.--(1) ಸ್ವಾಯಂಭುವಮನುವಿನ ಮೂವರು ಪುತ್ರಿ ಯರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವಳು. ಈಕೆ ರುಚಿಯೆಂಬ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಳು [ಭಾಗ.-೪, ೧].

(1) ಉತಾ_ನವಾದ ವಂಶದ ವ್ಯಷ್ಟರಾಜನ ಮಗನಾದ ಸರ್ವತೇಜಸ್ಸೆಂಬ ಅರಸನ ಹೆಂಡತಿ. ಈಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಚಕ್ಸುಸ್‌ ಎಂಬಾತನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಮನುಗಳಲ್ಲಿ ಆರನೆಯವನು [ಭಾಗ.-೪, ೧೩].

ಆಗ್ನೀಧ್ರ.--ಸ್ರಿಯವ್ರತರಾಜನಿಂದ ಬರ್ಹಿಷ್ಮತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಈತನು ವೂರ್ವಚಿತಿಿ,ಯೆಂಬ ಅಸ್ಸರಸಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ನಾಭಿ, ಕೆಂಪುರುಷ, ಹರಿ, ಇಲಾವೃತ, ರಮ್ಯಳ, ಹಿರಣ್ಮಯ, ಕುರು, ಭದ್ರಾಶ್ವ, ಕೇತುಮಂತರೆಂಬ ಒಂಭತ್ತು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದು, ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆ ಒಂಭತ್ತು ಮಂದಿಗೂ ಹಂಚಿ ಕೊಟ್ಟ. ಇವರು ಪಾಲಿಸಿದ ಖಂಡಗಳು ಇವರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ರೂಢನಾದುವು [ಭಾಗ.-೫, ೧. ವಿಷ್ಣು.-೨, ೧].

ಆಗ್ಸೇಯ ಕೋಸಲ --ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥದ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿದೆ, ಅಯೋಧ್ಯೆ ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ. ವಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಬೃಹದ್ಬಲನೆಂಬ ರಾಜನು ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [ಭಾರ.-ಸ. ೩೧]. ಇವನು ದುರ್ಯೋಧನನ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನಿಂದ ಹತನಾದ [ಉದ್ಯೋ.-೪, ೧೬೬. ಭೀ. ೫೬. ದ್ರೋ. ೪೩],

ಆಜೀರಸ.--ಅಂಗಿರಸನ ಮಗ. ದೇವಗುರುನಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ನಾಮಾಂತರ.

ಆಣಿ ನೇಯೆ.- ಅಂಜನೆಯ ಮಗ. ಹರೂಮಂತ ನೋಡು--ಅಣ್ವನಾ.

ಆಡೀ.--() ಅಂಧಕಾಸುರನ ಮಗ. ತನ್ನ ತಂಜೆಯನ್ನು ಕೊಂದ ಶಿನನ ಮೇಲಣ ಹೆಗೆಯನ್ತು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿ, ತನ್ನ ನಿಜ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೇ ತನಗೆ ಮರಣನಾಗದಂತೆ ವರವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಬಳಿಕ ವರಪ್ರಭಾವ ದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕಿರುಗುಟ್ಟಿ ಸಿ, ಒಮ್ಮೆ ಸರ್ಪರೂಪದಿಂದ ಕೈಲಾಸವನ್ನು ಸೇರಿ, ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಒಳಹೊಕ್ಕು, ವಾರ್ವತೀರೂಪದಿಂದ ಶಿವನ ಬಳಿ ಸಾರ್ದನು. ಇವನನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ಶಿವನು ಇವನ ಮೋಸವನ್ನು ತಿಳಿದು ಕೊಂದನು ಮತ್ಸ್ಯ. -೧೫೫|.

(11) ಹೆಂಸವಕ್ಷಿ--ವಸಿಷ್ಕನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಶಾಪದಿಂದ ಹೆಂಸರೂಸವನ್ನು

ತಳೆದು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ಬಕಪಕ್ಸಿಯಾಗುವಂತೆ ಶಪಿಸಿ, ಹೋರಾಡಿದ್ದು [ಮಾರ್ಕಂ.-೯],

ಆಶ್ರೇಯ 27 ಆಪ

ಆಶ್ರೇಯ.--ನಾಮದೇವಖುಷಿಯ ಶಿಷ್ಯ [ಭಾರ.-ನನ. ೧೯೫]. ಜನಮೇ ಜಯನ ಸರ್ವಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ [ಆದಿ.-೫೩, ೫೦೦, ೪೬]. ಈತನು ವಿದುರನಿಗೆ ಜ್ಞಾ.ನೋವದೇಶ ಮಾಡಿದನು [ಭಾಗ -೧, ೩].

ಆದಿತ್ಯ. ಕಶ್ಯನನಿಂದ ಅದಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು. ಧಾತೃ, ಮಿತ್ರ, ಅರ್ಯಮ, ಶಕ್ರ, ವರುಣ ಅಂಶ, ಭಗ, ನಿವಸ್ವಂತ, ವೂಷ, ಸವಿತೃ, ತ್ವಷ್ಟ್ರೃ, ವಿಷ್ಣು ಎಂಬು ದಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ | ಭಾರ.-ಆ. ೬೬, ೧೩೨, ೫೨೦. ೨೦೭]. ಅಂಶ, ಭಗ, ಮಿತ, ವರುಣ, ಧಾತೃ, ಅರ್ಯಮ, ಜಯಂತ, ಭಾಸ್ಕರ, ತ್ವಷ್ಟ್ಟೃ, ಮೂಸ ಇಂದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಗಳೆಂಬುದಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಮಂದಿ [ಭಾರ.-ಅನು. 3೫೫. ನಿಷ್ಣು. ೧, ೧೫. ಭಾಗ.- ೬, ೬]. ಇನರ ಸಂತತಿ ವರ್ಲನೆ [ಭಾಗ.-೬, ೧೮].

ಆದಿಶೇಷ.--ಕಶ್ಯಪನಿಂದ ಕದ್ರುವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಈತನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ತನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿಸಿ ವರವನ್ನು ನಡೆದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವನು [ಭಾರ.-ಆ. ೩೫, ೬೬].

ಆಧೂರ್ಕರೆಜಸ".- ಚಂದ್ರವಂಶದ ಕುಶಿಕರಾಜನ ಎರಡನೆಯ ಮಗ. ಇವನ ಮಗನಾದ ಗಯರಾಜನು ಅನೇಕ ಯಜ ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೀರ್ತಿನಡೆದನು. ಇವ ನಿಗೆ ಅಮೂರ್ತರೆಜನೆ೦ಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ [ಭಾರ.-ವನ. ೯೩].

ಆನಕ. -ಯದುವಂಶದ ಶೂರರಾಜನಿಂದ ಮಾರಿಷೆಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಹತ್ತುಮಂದಿ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯವ. ವಸುದೇವನ ತಮ್ಮು [ಭಾಗ.-೧೦, ೧].

ಆನಕದುಂದುಭಿ.--ವಸುದೇವನ ನಾಮಾಂತರ. ಈತನ ಜನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಆನಕ (ತಮಟೆ) ದುಂದುಭಿ (ನಗಾರಿ) ಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸಿದರು. ಇಂತಹ ದಿವ್ಯವಾದ್ಯರವದೊಂದಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಈ ಹೆಸರು [ಭಾಗ.-೧೦, ೧].

ಆನರ್ರ್ಕ.-ಇಕ್ಸ್ಟ್ಯಾಕು ಪುತ್ರನಾದ ಶರ್ಯಾತಿ ರಾಜನ ಮಗ. ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಸಮಾಸ ದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಒಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಅರಸನಾಗಿದ್ದು ಕುಶಸ್ಥಲೀನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ದನು. ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಕುಶಸ್ಥಲಿಯೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ. ಇಂತು ಆನರ_ನು ಪಾಲಿಸುತಿ,ದ್ದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಆನರ್ರದೇಶವೆಂದು ಹೆಸರು. ಇದು ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತ,ರದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ [ಭಾರ.-ಸ. ೧೪. ಭೀ. ೯]. (ಈ ದೇಶವು ಈಗಣ ಗುಜರಾತ ಮತ್ತು ಮಾಳವ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ).

ಆನ್ಕ ಪ್ರಾಗಗಣ ತೆಲುಗು ದೇಶ. ಕೃಷ್ಣಾ ಗೋದಾವರೀ ನದಿಗಳ ನಡುವೆ ಇದಿ [ಭಾ.-ಭೀ. ೯].

ಅಪು ಅಸ ಸ,ವಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ನೋಡು- ಅಷ್ಕನಸು.

ಆಪಸ್ತಮ್ಸ 39 ಆರುಣಿ

ನ. ಎರಕ, ಮತ್ಸ್ಯ್ಯ.-೭). ಕುತ 8 ಅಕ್ಷನೂತ್ರೆ. ಈಳೆಯ ಮಗನು ಕರ್ಕಿ [ಬ್ರಹ್ಮ- ೧೩೦]. ತೈತ್ತಿರೀಯ (ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದ) ಶಾಖಾನಲಂಬಿಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ್ವ ಗಳಾದ ಧರ್ಮ, ಗೃಹ್ಯ, ಶ್ರೌತನೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದವನು. ಹದಿನೆಂಟು ಮಂದಿ ಸ್ಮೃತಿಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಕಶ್ಯನಮಹರ್ಷಿ ದಿತಿಯಿಂದ ಪುಶ್ರಕಾಮೇಷ್ಟಿಯಾಗ ಮಾಡಿಸಿದಾಗ ಈತನು ಆಚಾರ್ಯನಾಗಿದ್ದ [ಮತ್ಸ್ಯ್ಯ.- ೭].

ಆಸೋದ.--ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಧ?ಮ್ಯನೆಂಬುದು ಈತನ ನಾಮಾಂಶರ. ಉಪಮನ್ಯು, ಆರುಣಿ, ಬೈದರೆಂಬನರು ಈತನ ಶಿಷ್ಯರು [ಭಾರ.-ಆ. ಹಿ].

ಆಯೆತಿ.--ಚಂದ್ರವಂಶದ ನಹುಷರಾಜನಿಂದ ವಿರಜೆಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ದವನು... ಯಯಾತಿ ರಾಜನ ಒಡಹುಟ್ಟಿ ದವನು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೯].

ಆಯು.--(1) ಚಂದ್ರವಂಶದ ಪುರೂರನನಿಂದ ಊರ್ರಶಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಇವನಿಗೆ ಧೀಮಂತ, ಅಮಾವಸು, ದೃಢಾಯು, ವನಾಯು, ಶತಾಯುಗಳೆಂಬುದಾಗಿ ಐವರು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು. ಈತ ಸ್ವರ್ಭಾನನಿಯೆಂಬವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ನಹುಷ, ವೃದ್ಧಶರ್ಮ ರಜಿ, ಗಯ, ಅನೇನಸಕೆಂಬ ಐವರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೩. ಹರಿ.- ೧, ೨೮, ವಾಯು.- ೯೨. ಭಾಗ.- ೯, ೧೭. ಬ್ರಹ್ಮ- ೧೧].

(i) ಒಬ್ಬ ಮಂಡೂಕರಾಜ. ಇವನು ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ಸುಶೋಭನೆ ಯನ್ನು ಇಕ್ಸಾ 4ಕುವಂಶದ ಸರೀಕ್ಷಿತನೆಂಬ ಅರಸನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಿದ [ಭಾರ.-ವ. ೧೯೫].

(ii) ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವಿತಕಾಲ. ಅದನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಾಧನ ಗಳು [ಭಾರ.-ಉ. ೩೯. ಅನು. ೧೬೯]. ಆಯುಷ್ಯವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಕಾರಣ ಗಳು [ಭಾರ.-ಉ. ೩೭. ಶಾ೦ತಿ. ೧೯೨. ಅನು. ೧೬೧. ಅಶ್ವ. ೧೮].

ಆಯುರ್ನೇದ.--ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಇದು ಖುಗ್ಗೇದದ ಉಪವೇದ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಬಂದುದು [ಭಾಗ.-೩, ೧೨].

ಆರಟ್ಟಿ.--ಒಂದು ದೇಶ. ನಿಪಾಶಾ (2688) ಮತ್ತ್ತು ಶತದ್ರೂ (901161) ನದಿಗಳ ನಡುನೆ ಕೇಕಯ ದೇಶಕ್ಕೆ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಈಗ ಪಂಜಾಬ್‌ ದೇಶನೆನ್ನುತ್ತಾರೆ [ಭೀಷ್ಮ ೯೦. ಜ್ರೋ. ೧೯೪].

ಆರುಣೆ.--ಆರುಣಖುಹಿಯ ಮಗ. ಉದ್ದಾಲಕನೆಂಬುದು ಇನನ ನಾಮಾಂ ತರ. ಆವೋದನೆಂಬ ಧೌಮ್ಯಮಹರ್ಹಿಯ ಶಿಷ್ಯ, ನೋಡು- ಉದ್ದಾಲಕ. [ಭಾರ.- ಆ. ೩],

ಅಸಸ್ತಮೃ್ಮ.--ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಭೃಗುವಂಶದವನು [ಭಾರ.-ವ

ಆರುಷೀ 99 ಆರ್ಸ್ಟಿಷೇಣ

ಆರುಷೀ.--ಮನುಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗಳು. ಭೃಗುಮಹರ್ಷಿ ಪುತ್ರನಾದ ಚ್ಯವನ ಮುನಿಯನ್ನು ಮುದುವೆಯಾಗಿ ಔರ್ವನೆಂಬ ಶನಯನನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೭].

ಆರ್ಜಯು.--ಗಾ೦ಂಧಾರರಾಜನಾದ ಸುಬಲನ ಮಗ. ಶಕುನಿಯ ಒಡಹುಟ್ಟ ದನ. ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಇರಾನಂತನಿಂದ ಹತನಾದನು [ಭೀಷ್ಮ-೯೦].

ಆರ್ದ್ವಕ.--ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಇಕ್ಟಾಕುವಂಶದ ವಿಷ್ಟಗಶ್ಚರಾಜನ ಮಗ. ಈತನ ಮಗ ಯುನನಾಶ್ವರಾಜ [ವನ.-30೫].

ಆರ್ದ್ರಾ.--ದಕ್ಷನ ಮಗಳು. ಚಂದ್ರನ ೨೭ ಮಂದಿ ನತ್ತಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೭].

ಆರ್ಯಕ.--(!) ಸರ್ನ್ವರಾಜ.. ಸರ್ಪಜನನಿಯಾದ ಕದ್ರುವಿನ ಮಗ. ಅವನು ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ಭೋಜೆ (ಮಾರಿಷೆ) ಯನ್ನು ಯದುಕುಲೋತ್ಪನ್ನನಾದ ಶೂರ ರಾಜನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಿದ. ವಾಂಡುರಾಜನ ಹಿರಿಯ ರಾಣಿಯಾದ ಕುಂತಿಯೂ ವಸುದೇವನೂ ಈ ಮಾರಿಷೆಯ ಮಕ್ಕಳು. ಹೀಗಾಗಿ, ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮುನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಾವುಗಳಿಂದ ಕಚ್ಚಿಸಿ, ವಿಷ ಮಿಶ್ರವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸಿ, ನದಿಯಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿಸಿದಾಗ, ಆರ್ಯಕನು ಭೀಮನನ್ನು ತನ್ನ ಮರಿಮಗನೆಂಬ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ, ನಾಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದುಯ್ದು ಅಮೃತ ಪಾನಮಾಡಿಸಿ, ಭೀಮನಿಗೆ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಬಲವು ಬರುವಂತೆ ಹರಸಿ ಕಳು ಹಿಸಿದ [ಭಾರ.-ಆ. ೩೫, ೧೩೮. ಉ. ೧೦೩, ೧೦೪].

(11) ಸುಗ್ರೀವನ ಮಧುವನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಧಿಮುಖನ ನಾಮಾಂ

ತರ. ಇವನು ಸುಗ್ರೀವನ ಸೋದರಮಾವ [ರಾಮಾ.-ಸು. ೬೭].

ಅರ್ಯಾವರ್ರ.-ಸೊರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಹಿಮವತ್ಪರ್ವತಕ್ಕೂ ನಿಂಧ್ಯಪರ್ವತಕ್ಕೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶ... ಆರ್ಯರು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು [ಶಾಂತಿ.-೩೩೩)] .

ಆರ್ಶ್ಯಶೃಂಗಿ.--ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ, ಬಕಾಸುರನ ವಂಶದವ. ಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇರಾವ೦ಂತನನ್ನು ಕೊಂದ [ಭೀ.-೯೦, ೧೦೧]. ಇವನೇ ಅಲಂಬುಸನೆಂಬ ರಕ್ಕಸ [ಹ್ರೋ.-೧೦೯]. ಇವನು ಬೇರೊಬ್ಬನೆಂತಲೇ ತೋರುತ್ತದೆ [ಶಲ್ಯ. ೨].

ಆರ್ಸಿ ಸೇಣ.--(1) ಚಂದ್ರವಂಶದ ಅರಸು, ಹೆಂಡತಿ ಜಯೆ, ಈತನು ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮಿಥುವೆಂಬ ರಕ್ತಸನು ರಾಣಿಯನ್ನೂ, ಪುರೋಟತನನ್ನೂ ಅಸಹರಿಸಲಾಗಿ ದೇವನಾಪಿಮುನಿ ತನ್ನ ತವೋಮಹಿಮೆಯಿಂದ ರಕ್ಕಸನನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಠೆತಂದ [ಬ್ರಹ್ಮಾ .].

ಅನಿಶ್ಚಿತ 40 ಇಳ್ಲುಮತೀೀ

(11) ಒಬ್ಬ ರಾಜರ್ಷಿ. ಹಮವನತ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಗಂಧಮಾದನಪರ್ವತದ ಬಳಿ ತನಸ್ಸುಮಾಡುತ್ತ್ವಿದ್ದ. ವಾಂಡವರು ತೀರೃಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಈತನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಲ ಕಾಲ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೫೯, ೧೬೧].

(iii) ಕೃತಯುಗದ ಒಬ್ಬ ರಾಜರ್ಷಿ. ಈತನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನಾದನು [ಭಾರ.- ನ. ಆ, ಶ. ೪೦].

ಆನಿಕ್ಸಿತ.--ಅವಿಕ್ಸಿತರಾಜನ ಮಗನಾದ ಮರುತ್ತನ ನಾಮಾಂತಕ [ಭಾರ.- ೫೦೦, ಎ೮].

ಆಶಾ.--ಆನೆ (ತೃಷ್ಣೆ). ಇದರ ಸ್ವರೂವ ಮತ್ತು ನಿಂದೆ [ಭಾರ.-ಅದಿ. ೬೯, ೭೯, ೧೨೪. ಉ. ೩೯, ೬೪, ಶಾಂತಿ. ೧೯೫, ೧೨೮, ೧೭೩, ೧೭೬, ಎ೮೨),

ಆಶ್ಲೇಷಾ.--ದಕ್ಷನ ಮಗಳು. ಚಂದ್ರನ ೨೭ ಮಂದಿ ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರ [ಭಾರ.- ಆ. ೬೭[.

ಆಶ್ಚಲಾಯನ.-- ನಿಶ್ಚಾಮಿತ್ರಮಹರ್ಷಿಯ ಮಗನು. ಶಾಖಾಪ್ರವರ್ತಕನಾದ ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಖುಗ್ದೇದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ವೇಲಾಯನರೆಂಬ ಶಾಖೆಯವರಿಗೆ ಗೃಹ್ಯ, ಧರ್ಮ ಶತ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದವನು. ೧೮ ಮಂದಿ ಸ್ಮೃೃತಿಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [ಭಾರ.- ಅನು. ೭].

ಆಶ್ಮಿ ನೇಯ.-ನೋಡು-ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳು.

ಆಸ್ತಿ (ಕ.--ಭೃಗುವಂಶದ ಜರತ್ಪಾರುವೆಂಬ ಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ವಾಸುಕಿಯ ತಂಗಿಯಾದ ಜರತ್ವಾರುವೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಈತನು ಜನಮೇಜಯ ಸರ್ಪಯಾಗವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ತನ್ನ ಸೋದರಮಾವಂದಿರಾದ ಸರ್ಪಗಳಿಗೆ ಜನಮೇ ಜಯನಿಂದ ಅಭಯಪ್ರದಾನಮಾಡಿಸಿದ [ಭಾರ.-ಆ. ೧೧, ೫೮, ದೇ. ಭಾಗ.-೨, eed

ಆಹುಕ.--(1) ಯದುವಂಶದ ಅರಸು. ಉಗ್ರಸೇನನ ತಂಡೆ [ಭಾರ.-ಸ. ೪. ಭಾಗ-೯, ೨೪. ವಿಷ್ಣು.-೪, ೧೪]. ಇವನಿಗೆ ನೂರು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳು [ಸಭಾ.- ೧೪]. ಸಾಲ್ವನಿಗೂ ಆಹುಕನಿಗೂ ಯುದ್ಧ ವನ. ೧೫].

(11) ಹಬ್ಬ ಬೇಡ. ಶಿನಭಕ್ತ್ವಾಗೆ ್ರೇಸರನಾಗಿದ್ದು ಮುಂದಣ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ

ಬ ನಳಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು [ಲಿಂಗ.- ೬೬]. ನೋಡು- ನಳ.

KS ಇಕ್ಕುಮತೀ.- ಒಂದು ನದಿ. ರೋಹಿಲ್ಲಖಂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತ ದೆ. ಇದರ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಿಜೇಹಜನಕನ ತಮ್ಮನಾದ ಕುಶಥ್ವಜನ ಠಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ

ಇಕ್ಸ್‌ ಎಸ 41 ಇನ್ನ ಎ

ಸಾಂಕಾಶ್ಯನಗರವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಈಗ ಕಾಳೀನದಿಯೆಂದು ವ್ಯವಹರಿ ಸುವರು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೩].

ಇಳ್ಸ್ಟ್ಮಾ ಕು.--ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಪೈ ನಸ್ಟ್ರತಮನುವಿನ ಮಗ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಅರಸು. ಇವನಿಗೆ ಶಶಾದ, ವಿಕುಕ್ಸಿ, ನಿಮಿ, ದಂಡಕ, ವಿಶಾಲ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಪುತ್ರರೂ, ಸುವರ್ಲೆಯೆಂಬ ಮಗಳೂ ಇದ್ದರು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೯, ಭಾಗ-೯, ೬. ಹೆರಿ.- ೧, ೧೧. ರಾಮಾ.-ಉತ್ಸ,. ೭೯]. ಇಕ್ಸ್ಟ್ಟಾಕುವಂಶವರ್ಹನ [ವನ. ೨೦೬. ಅನು. ೨. ಅಶ್ವ. ೪. ಹರಿ.-೧, ೧೧. ರಾಮಾ.-ಬಾಲ. ೭೦. ಭಾಗ, ವಿಷ್ಣು.-೪, ೧. ಬ್ರಹ್ವ- ೭. ರಿವ.-ಉಮಾ. ೩೭, ೩೯]. ಯಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ [ಭಾರ.-ಶಾಂತಿ. ೧೯೭].

ಇಡಾ.--ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯವಾದ ಒಂದು ನಾಡಿ.

ಇತಿಹಾಸ.--ಒಂದು ಗ್ರಂಧ. ಕಾವ್ಯಗಳಂತೆ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿರದೆ, ಪುರಾಣಗಳಂತೆ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಬೋಧಿಸಹೆ, ಚಾರಿತ್ರಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸತಕ್ಕುದು. ಭಾರತ, ರಾಮಾಯಣ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಇನ್ಲೀವರಾಕ್ಚ.--ನಲನಾಭನೆಂಬ ಗಂಧರ್ವನ ಮಗ. ಬ್ರಹ್ಮನಿತ್ರನೆಂಬ ಮುಕಿ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಆಯುರ್ವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈತನು ಮರೆಯಾಗಿದ್ದು ಗ್ರಹಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮನಿತ್ರನನ್ನು ಸರಿಹಾಸಮಾಡಿ, ಆತನ ಶಾಪದಿಂದ ರಾಕ್ಸಸ ಜನ್ಮನನ್ನು ಪಡೆದು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನೇ ತಿನ್ನತೊಡಗಿ, ಸ್ವಾರೋಚಿಯ ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಶಾಪ ನಿಮುಕ್ತನಾದನು [ಮಾರ್ಕ.-೬೦].

ತಿನ್ನು ಮತಿ.-ನಿದರ್ಭದೀಶದ ಅರಸನಾದ ಭೋಜನ ಮಗಳು. ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಅಜರಾಜನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ದಶರಥನನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಒಮ್ಮೆ ದೇವ ಲೋಕದಿಂದ ಇಳಿದುಬರುತ್ತ್ವಿದ್ದ ನಾರದಮುನಿಯ ಮೇಲಣ ಹೂಮಾಲೆ ಈಳೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದುದರಿಂದ ಸತ್ತಳು. ವೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಹರಿಣಿಯೆಂಬ ದಿವ್ಯಾಂಗನೆ. ತೃಣಬಿಂದುರಾಜನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಭಂಗನನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ ಆತನ ಶಾನದಿಂದ ಭೂಮಿ ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದಳು. ಮಹಾಸುಕುಮಾರಿ [ರಘಂ.-೭].

ಇನ್ನ ೨.- ಡೇಪತೆಗಳ ಅರಸು. ಚತುರ್ಮುಖನ ಹಗಲಲ್ಲಿ ೧೪ ಮಂದಿ ಇಂದ್ರರು ರಾಜ್ಯ ಭಾರಮಾಡುವರು. ಇದು ಅಧಿಕಾರದ ಹೆಸರೇ ಹೊರತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲ. ಯಜ್ಞ, ರೋಚನ, ಸತ್ಯಜಿತ್‌, ತ್ರಿಶಿಖ, ವಿಭು, ಮಂತ್ರದ್ರುಮ, ಪುರಂದರ, ಬಲಿ, ಅದ್ಭುತ, ಶಂಭು, ವೈವೃತಿ, ಖುತಧಾಮ, ದಿವಸ್ಸತಿ, ಶುಚಿಗಳೆಂಬುದಾಗಿ ೧೪ ಮಂದಿ. ಇವರಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯನನಾದ ಪುರಂದರಕೆಂಬವನು ಈಗ ಇಂದ್ರನಾಗಿದ್ದಾಕೆ. ಹೆಂಡತಿ ಶಚೀಜೀವಿ. ಜಯಂತನು ಈತನ ಮಗ. ಈತನ ಸಭೆಗೆ ಸುಧರ್ಮ ವೆಂತಲೂ, ಉಪ್ಪುರಿಗೆಗೆ ವೈಜಯಂತವೆಂತಲೂ, ಆನೆಗೆ ಐರಾನತವೆಂತಲೂ, ಕುದು

ಇನ್ನ ೨ ಕ ಇನ್ನ

ಕಿಗೆ ಉಚ್ಛೈಶ್ರವನ್ಸೆ೦ಬುದಾಗಿಯೂ ಹೆಸರು. ವಜ್ರವು ಈತನ ಆಯುಧ. ಸರ್ವಗಳು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿಿದ್ದ ಅಮೃತವನ್ನು ತಂದನು [ಆದಿ. ೩೪]. ಕುಂತಿಯು ಈತನಿಂದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಆ. ೬೩]. ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸುವಂತೆ ವ್ರಾರ್ದಿಸಿದನು. [ಆದಿ. ೬೫]. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇಷದಿಂದ ಕರ್ಣನ ಕವಚಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಬೇಡಿ ಪಡೆದನು [ಅದಿ. ೬೮. ನನ. ೩೧೧]. ಇಂದ್ರನ ಸಭಾವರ್ದನೆ ಸಭಾ. ೭]. ಇಂದ್ರಕೀಲಸರ್ವತದಲ್ಲಿ ಅಜ೯೯ನನು ತಪಸ್ಸುಮಾಡು ತ್ರಿದ್ದಾಗ ಆತನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿ ವನ. ೩೮]... ದಮಯೆಂಶೀ ಸ್ವಯಂವರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದ (ವನ. ೫೧]. ವಾಂಡವರು ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತ ದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ [ನನ. ೧೬೭]. ರಾವಣನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡು ತಿ__ದ್ಧ ರಾಮನಿಗೆ ತನ್ನ ರಥವನ್ನು ಕಳುಹಿದ [ಭಾರ.-ವನ. ೨೯೧. ರಾಮಾ.-ಯು. ೧೦೩]. ದಿತಿಪುತ್ರನಾದ ವಜ್ರಾಂಗನಿಂದ ಸೋತು ಚತುರ್ಮುಖ ಕಶ್ಯಪರ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆ [ನಸ್ಫಾ.-ಕೌಮಾರಿ. ೧೪). ನಿಶ್ವರೂವಾಚಾರ್ಯನನ್ನು ಕೊಂದು ಬ್ರಹ್ಮ ಹತ್ಯೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಗಭಾರ.-ಉದ್ಯೋ. ೯. ಭಾಗ,-೬, ೯]. ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು ಬ )ಹ್ಮಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಸಡೆದ [ಉದ್ಯೋ.-೧೦. ಶಾಂತಿ. ೨೮೮. ಅಶ್ವ. ೧೧. ಭಾ-ಗ.೬, ೧೨. ಪದ್ಮ.-೨. ರಾಮಾ.-ಉತ್ತ. ೮೫]. ತಾರಾಕಾಸುರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮುಂತಾಗಿ [ಸ್ಟಾ.-ಕೌಮೂರಿ. ೩೦, ೩೨]. ದುರ್ವಾಸನ ಶಾಪದಿಂದ ರಾಜ್ಯಭ್ರಷ್ಟ ಸ್ನನಾದ [ [ಸದ್ಮ- ೩. ಬ್ರ.ವೈ.-೫೬. ನಿಷ್ಣು.-೧, ೯]. ನಮುಚಿಯ ವಧೆ [ಭಾರ.-ಶಲ್ಯ. ೪೪]. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಂತ್ಚಗುಣ ನಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂವಾದ [ಶಾಂತಿ. ೮೪]. ಶತ್ರು ಜಯೋಪಾಯ ವಿಷಯ ಸಂವಾದ [ಶಾಂತಿ. ೧೦೩]. ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ [ಶಾಂ. ೨೩.೨], ನಮುಚಿ, ಮಹಾಬಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸಂವಾದ. ರಾಜಧರ್ಮ ನಿಷಯವಾಗಿ ಮಾಂಧಾತರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ಶಾಂತಿ. ೬೩]. ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಹತ ರಾದವರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿ, ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಂಬರೀಷನೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ [ಶಾಂ. ೯೮]. ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿ ಮಾಡಿದ್ದು [ಶಾಂತಿ. ೧೨೪, ೨೨೯]. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಬಟ್ಟ ರಾಜ್ಯಭ್ರಂಶ ಭಾಗ, -೬, ೭, ಸ್ಟಾಂ.-ಕೇದಾರ. ೯]. ಪತಿವ್ರತಾ ಮೌಹಾತ್ಮ 3ಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ [ಅನು. ೧೪]. ಸಂನರ್ತನು ಇಂದ್ರನ I ಸ್ತ೦ಭಿಸಿದ್ದು [ಅಶ್ವ. ೧೦]. ಚ ಹ ವನಮುನಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲತೊಡಗಿದಾಗ ಇಂದ್ರನ ಬಾಹುಸ್ತೊಂಭನ [ವನ. ೧೨೫]. ಅನ್ಫುತವನ್ನು ಬೇಡಿದ ಉದಂಕಮುನಿಯನ್ನು ವಂಚಿಸಿದ್ದ [ಅಶ್ವ. ೫೫]. ಶಂಬರನೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಸಂವಾದ [ಅನು. ೭೧]. ಅಹಲೈಯ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿ, ಸಹೆಸ್ರಾ ಕ್ಸ ನಾಗುವಂತೆ ಗೌೌತಮನಿಂದ ಶಾಪವನ್ನು ನಡೆದಡ್ಗು[ರಾಮಾ,-

ಇನ್ಸ್ಟ್ರಕೀಲ 43 ಇನ್ನ ದೇಶ

ಲಲ, ೪೯]. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮೇನಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಂಗಗೊಳಿಸಿದ್ದು [ರಾಮಾ.-ಬಾಲ. ೬೩]. ವೂರ್ವದಿಕ್ಸಿನ ಅಧಿಪತಿ. ಬಲಿ, ನಮುಚಿ, ಪುಲೋಮ, ಬಲ ಮುಂತಾದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದನು. ಖುಗ್ದೇದದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಧಿದೇವತೆ,

ಇನ್ನ ಕೇಲ. --ಹಿಮುನತ್ರಾಂತದ ಒಂದು ನರ್ವತ. ಪಾಂಡವರು ಅರಣ್ಯ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅರ್ಜುನನು ವ್ಯಾಸಮಹರ್ಸಿ ಯ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಈ ಪರ್ವತ ದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಕುರಿತು ತನಸ್ಸುಮಾಡಿ, ಬಳಿಕ ಇಂದ್ರನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಶಿನನನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿಸಿ, ಸಾಶುವತಾಸ್ರ್ರವನ್ನು ನಡೆದನು [ಭಾರ,-ವನ.೩೭].

ಇನ್ಸ ಜಿತ್‌. _ಮಂಡೊದರೀ ರಾವಣರ ಮಗ. ಲಕ್ಷ್ಮ್ಮಣನಿಂದ ಹತನಾದನು. [ಭಾರ.-ವನ. ೬೮೬, ೨೯೦]. ಇವನು ಹುಟ್ಟದಕೂಡಲೇ ಮೇಘದಂತೆ ನಾದ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಇವನಿಗೆ ಮೇಘನಾದನೆಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು [ಅಧ್ಯಾ.-ಉ. ೨]. ರಾವಣ ನಿಗೆ ಹಗೆಯಾಗಿದ್ದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಜಯಿಸಿದುದರಿಂದ ಇವನ ಹೆಸರು ಇಂದ್ರಜಿತ ನೆಂತಲೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿಜಿ [ರಾಮಾ,-ಉ. ೨೫, ೩೦]. ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೆನೂಮಂತನು ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹೆನೂಮಂತನನ್ನು ಬಿಗಿದು ರಾವಣನಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದುಯ್ದ [ರಾಮಾ.-ಸು. ೪೨]... ರಾಮಾಯಣ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಂಗದನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ನಾಗವಾಶದಿಂದ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಮೂರ್ಛಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ [ರಾಮಾ.-ಯು. ೪೫]. ಕುಂಭಕರ್ಮನು ಹತನಾದ ತರುವಾಯ ವಾನರ ಸೈನ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲಾ ತತ್ತ್ವರಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಮೂರ್ಛೆ ಗೊಳಿಸಿದ [ರಾಮಾ.-ಯು. ೭%]. ಮಕರಾಕ್ಷನು ಮಡಿದ ತರುವಾಯ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತು ನಿಕುಂಭಿಳಾ ಯಾಗಮಾಡಿ, ಮಾಯಾಸೀತೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಕೊಂಡು ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿಗೆ ಕರೆತಂದು ಆ ಮಾಯಾಸೀತೆಯನ್ನು ಕೊಂದು ಸುಗ್ರೀನಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಕಟಪಡಿಸಿದ [ಯುದ್ಧ. ೮೧]. ಬಳಿಕ ನಿಕುಂಭಿಳಾಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಇಂದ್ರಜಿತ್ತಿನ ಮಾಯಾಜಾಲವನು ಅರಿತಿದ್ದ ವಿಭೀಷಣನು ರಾಮ ಕಿಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ತಿಳುಹಲಾಗಿ ರಾಮನ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಇಂದ್ರ ಜಿತ್ತನ್ನು ಕೊಂದನು [ಯುದ್ಧ. ೮೬, ೯೨]. ಹನ್ನೆರಡು ನರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬ್ರಹ್ಮ ಚರ್ಯವನ್ನು ತಳೆದಿದ್ದವನಿಂದಲೇ ಇನನಿಗೆ ಸಾವು ಬರುವಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ [ಅಧ್ಯಾತ್ಮ .-ಯುದ್ಧ. ಆ]. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಸುಲೋಚಕೆ.

ಇನ್ನ ದೇಶ.-ಇಂದ್ರಸರ್ವತವ ಸಮಾಪದಲ್ಲಿಡೆ. ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ ಸಾಂಕಾಶ್ಯ ನಗರ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸುಧನ್ವನೆಂಬ ಅರಸು ಇದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ನೋಡು-- ಸುಧನ್ವ.

ಇನ್ನದ್ಯುಮ್ನ 44 ಇನ್ನ ಒಪ್ರನಿತಿ

ಇನ್ನ, ದ್ಯುಮ್ಮ್ನ--- (1) ಅವಂತಿಡೀಶದ ಅರಸು. ದೇವಶಿಲ್ಪಿಯಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ನಿಂದ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿಗ್ರಹೆನನ್ನು ಸಂವಾದಿಸಿ ಅನನ್ಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ “ನಇಜಿಸುತ್ತ್ವ್ತ ವೈ ಸ್ಯವಾಗ್ರೇಸರನೆನಿಸಿದ್ದ [ಸ್ಟಾ.-ನಾಗರ, ೨೭೧].

(11) ವಾಂಡ್ಯದೇಶದ ಅರಸನು. ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತ. ಒಮ್ಮೆ ಈತನು ನಿಷ್ಮಯಲ್ಲಿ ದ್ಹಾಗ ತನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಅಗಸ್ತ್ಯ್ಯಮಹರ್ಸಿಯನ್ನು ಗಳೌರವಿಸದಕಾರಣ, ಗಜ ಜನ್ಮ ವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಶಾವಗ್ರಸ್ತನಾಗಿ, ಒಂದು ಕೊಳದಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿ,ದ್ದ್ಹಾಗ ಮೊಸಳೆಯು ಬಂದು ಹಿಡಿಕೊಂಡಿತು. ಆಗ ವೂರ್ವಜನ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾರದಿಂದ ನಿಷ್ಣು ವನ್ನು ಮರೆಹುಗಲಾಗಿ, ವಿಷ್ಣು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಮೊಸಳೆಯನ್ನು ಕ್ಲೊಲು ಈತನು ಶಾಸನಿಮುಕ್ತನಾದನು [ಭಾಗ.-ಆ, ೪].

(111; ಹಿಂದಣಕಾಲದ ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಬಹುಕಾಲ ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿ, ಕೀರ್ತಿಯು ಮಾಸಿಹೋಗಲು, ದೇವತೆಗಳು ಇವನನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಕಳುಹಿಬಿಟ್ಟಿರು. ಬಳಿಕ ಇವನು ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೋಡುವಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆದರೂ ತನ್ನ ಪರಿಚಿತರು ಯಾರಾದರೂ ಇರುವರೋ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಿಚಾರಿಸತೊಡಗಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮುನಿ, ಪ್ರಾವಾರಕರ್ದನೆಂಬ ಗೂಬೆ, ಸಾಳೀಜಂಘನೆಂಬ ಬಕಪಕ್ಸಿ, ಅಕೂವಾರನೆಂಬ ಆಮೆ--ಇವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಿಚಾರಿಸುತ್ತ ಬರುವಾಗ ಆ ಆಮೆಯು ಈತನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಇವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡ ಲಾಗಿ ಡೇವನಿಗಳು ಮರಳಿ ಈ ರಾಜನನ್ನು ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡರು [ಭಾರ.-ವನ. ೨೦೨]. ಈತನು ರೌಚ್ಯಕಮನ್ವಂ೦ತರದ ಅರಸು [ಸ್ಪಾ.-ಕೌಮಾ. ೭. ನಾಗರ. ೨೭೧].

(iv) ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು. ಮೋಹಿನೀದೇನಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾಯಾ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ, ಮಾಯೆಯನ್ನು ದಾಟುವ ಉಪಾಯವನ್ನೂ ತಿಳಿಡನು.

(೪) ಪಾಂಡವರು ವನವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಮಾಡು ತ್ರಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಖುಸಿ [ಭಾರ.-ವನ. ೨೬]. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ (11) ಒಂದು ಸರೋ ವರ. ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ಮನೆಂಬ ಅರಸು ಲಕ್ಸಗಟ್ಟಿಲೆ ಗೋವುಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದಾಗ ದಾನೋದಕನ್ರವಾಹನನ್ನು ಗೋವುಗಳು ತುಳಿದುದರಿಂದ ಏರ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಸಕೋ ವರ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಕೂಪಾರವೆಂಬ ಕೂರ್ಮರಾಜನು ವಾಸವಾಗಿದ್ದನು [ಭಾರ.-ಆ. ೧೨೪ ವನ. ೨೦೨]... ನೋಡು--ಅಕೂಪಾರ, ನುಂಧರಕ.

ಇನ್ನ _ಸ್ರಮಿತಿ, -- ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯನಾದ ವೈಲಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯ... ಈತನು ಐತ ಕೇಯ (ಖಯುಗ್ವೇದ) ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ವಿಭಾಗಮಾಡಿ ಬಾಸ್ಟುಲ, ಯಾಜ್ಞವಳ್ಳ್ಯು,

ಇನ್ನ ಪ್ರಸ್ಥ 45 ಇನ್ನಾಣಿ

ನರಾಶರ, ಮಾಂಡೂಕೇಯ, ಅಗ್ಲಿಮತಿಗಳೆಂಬ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಉವಜೀಶಮಾಡಿದನು [ವಿಷ್ಣು.-೩, ೩]. ಇನ್ನ್ರಸ್ರುಸ್ಥ. ಹಸಿ ನಾವತಿಗೆ ಸನಿನಾವದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ನಟ್ಟ. ದೌೌನದೀ ಸ್ವಯಂವರಾನಂತರ ಧ ಎತೆರಾಷ್ಟ್ರ ನು ವಾಂಡವರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ಆನರಿಗೆ ಅರ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ i ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಷ ಸಮು ವಿಶ್ವ ಕರ್ಮನ ಮೂಲಕ ಈ ಪಟ್ಟ ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿಸಿ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ ನೆಂದು ಹೆಸಂಓ ನು. ಇದು ಯಮುನೆಯ ಒಡ್ಡಿ ನಲ್ಲಿದ್ದಿತುು ಇದನ್ನೇ ಹಳೆಯ ಡಿ£ಿಯೆನ್ನುತ್ತ_ಾಕೆ [ಭಾರ.-ಆ. ೨೨೨], ಸೃಷ್ಣ ನಿರ್ಯಾಣಾನಂತರ ವಾಂಡವರು ಮಹಾಸ್ತ ಸ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮುಂಚೆ ಶ್ರೀಕ್ಸ ಸಷ್ಣ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ವಜ್ರ ಸೆಂಬವನಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಟ್ಟಿಗಟ್ಟಿದರು [ಭಾರ.-ಮೌ ೮]. ಇನ್ನ ,ವರ್ಮೆ.- ಮಾಳನ ದೇಶದ ಅರಸು. ಭಾರತಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋ ಧನನ ಪರನಾಗಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದನು. ಭೀಮನು ಕೊಂದ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನೆಂಬ ಆನೆ ಇವನ ಸೇನೆಗೆ ಸೇಂದ್ದು [ಭಾರ.-ಜ್ರೋ. ೧೯೧]. ಇನ ನ ವಾಹ: ಕ್ಸ ಎಕುನಿನ ನೊಮ್ಮ ಗನೂ ಶಶಾದನ ಮಗನೂ ಆದ ಕಕುತ್ಸ ವ ನಾಮಾಂತರ. ಒಮ್ಮೆ ದೇವತೆಗಳು ರಾಕ್ಷಸರೊಡನೆ ಹೋರಾಡುವಾಗ ಈತನ ಒಳಾ _ಸೆಯನ್ನು ಬೇಡಲಾಗಿ ಈತನು, ಇಂದ್ರ ನು ತನಗೆ ನಾಹನವಾಗುವು ದಾದರೆ ತಾನು ಸಹಾಯಮಾಡುವಪೆನೆಂದತು. ಇಂದ್ರನು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿ ವೃಷಭರೂ ವನ್ನು ಧರಿಸಲಾಗಿ ಈತನು ಆ ವೃಷಭದ ಹಿಣಿಲ (ಕಕ. ತ್‌) ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿದನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈತನಿಗೆ ಹ ಇನ್ಸ್ರನಾಹನೆಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಬಂದುವು. ವುರಂಜಯನೆಂಬುದು ಇವರ ಹೆಸರ [ಭಾರ.-ವ ೨೦೫, ದೇ, ಭಾ.-೭, ೯]. ಇನ್ನ ಸೇನ.--(1) ಪಾಂಡನರ ದೂತ ಗ[ಸಭಾ. ೧೩, ೩೬. ವನ. ೭೦. ಸ್ರೀ. ೬೬]. ಪಾಂಡವರು ಅಜ್ಞಾತನಾಸಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಈತನನ್ನು ಕ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿಗೆ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಕಳುಹಿದರು [ನಿರಾ. ೫]. (11) ದಮಯಂತೀ ನಳಚಕೃವರ್ತಿಗಳ ಮಗ [ಭಾರ.-ವನ. ೫೪]. ಇನ್ನ) ಸೇಣಿ.-() ಮೌದ್ಧಲ್ಯನೆಂಬ ಖುಷಿಯ ಹೆಂಡತಿ. ನಾಲಾಯನಿ pe ಈಕೆಯ ನಾಮಾಂತರ. ಈಕೆಯು ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ಶಪಸ್ಸುಮಾಡಿ ದೌೌಸದಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದಳು [ಭಾರ.-ಆ. ೨೧೨]. (1) ದಮಯಂತೀ ನಳೆರ ಮಗಳು [ಭಾರ.-ವನ. ೫೪]. ಇನ್ನಾ ್ರಣಿ.-(1) ಸಷ ಮಾತೃಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು [ಮಾರ್ಕ.-೬೬, ೮೮].

ಇನ್ಲೊ ತ 46 ಇಲಾವೃತ

(11) ಇಂದ್ರನ ರಾಣಿಯಾದ ಶಚೀದೇನಿ. ನಹುಷನು ಇಂದ್ರಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಅಧಿಕಾರಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈಕೆಯನ್ನು ಮೋಹಿಸಿ ಪದಚ್ಯುತನಾದನು [ಭಾರ.-ಉ, ೧೫].

ಇನ್ನೊ ತ.--ಶೌನಕನೆಂಬ ಮುನಿಯ ನಾಮಾಂತರ. ಚಂದ್ರವಂಶದ ನೊರು ರಾಜನ ಮಗನಾದ ಜನಮೇಜಯರಾಜನು ಗಾಗ್ಯ ನ ಮುನಿಯ ಮಗನನ್ನು ಕೊಂದು ಬ್ರಹ್ಮ ಹತ್ಯೆ ಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿರಲಾಗಿ ಈತನು ಆ SE ಅಶ್ವ ಮೇಧ ಯಾಗನನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ಶಾಂ.೧೪೯, ೧೫೧, ಹರಿ.-೧, ೩೦. ಬ ಇರಾ.--ಕಶ್ಯಸಮುನಿಯ ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ವೃಕ್ಷ, ಲತಾದಿಗಳನ್ನು ನೃಷ್ಟಿಮಾಡಿದಳು [ಭಾರ,-ಆದಿ. ೬೭].

ಇರಾನಂತೆ.-ಉಲೂಪಿಯೆಂಬ ನಾಗಕನ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು. ಭಾರತಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಶಕುನಿಯ ಆರು ಮಂದಿ ಸಹೋದರರನ್ನು ಕೊಂದು, ದುರ್ಯೋಧನ ಸಕ್ಸದನನಾದ ಆರ್ಶ್ಯಶೃಂಗಿಯೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ಮಡಿದನು |ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೩, ೨೩೪, ಭೀ. ೯೦]. ನೋಡು--ಆರ್ಶ್ಯಶೃಂಗಿ.

ಇಲಬಿಲಾ.-ಅಲಂಬುಸೆಯೆಂಬ ಅಪ್ಸರಸಿಯ ನಾಮಾಂತರ. ಈಕೆ ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಮುನಿಯ ಮಗನಾದ ವಿಶ್ರವಸನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕುಬೇರನನ್ನು ಪಡೆದಳು (ಭಾಗ.-೯, ೨. ಭಾರ.-ವನ. ೨೭೫, 3೭೬, ರಾಮಾ,-ಉ. ೨].

ಇಲಾ.--ನೈವಸ್ವ್ರತಮನುನಿನ ಮಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟ, ನಸಿಷ್ಕಮುನಿಯ ಅನುಗ್ರಹ ದಿಂದ ಪುರುಷತ್ಹವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಸುದ್ಯುವಮ್ನು ನೆಂಬ ಹೆಸರಿರಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಒಮ್ಮೆ ಬೇಟಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ, ಪಾರ್ವತಿಯೆ ಶಾಪಕ್ಟೆ ಎಡೆಯಾ ಗಿದ್ದ ಶರವಣವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಮರಳಿ ಹೆಂಗೆಸ ಸಾಗಿ ಚಂದ್ರಪುತ್ರನಾದ ಬುಧನಿಂದ ಪುರೂರವನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಬಳಿಕ ಸಹೋದರರ ಶಪೋಮಹಿನೆ ಯಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿದ ಪ ಪರಮೇಶ್ವ ರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಗಂಡಸಾ ಗಿಯೂ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಇರುವ ಹಾಗೆ ವರವನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಗಂಡಸಾಗಿದ್ದಾಗ ಉತ್ಕಲ, ಗಯ, ನಿಮಲರೆಂಬ ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟಿದರು [ಭಾರ.- ಆ. ೬೩, ೬೯. ಭಾಗ-೯, ೧. ಹೆರಿ.-೧, ೧೦. ಮತ್ಸ್ಸ್ಯ.-೧೧. ಬ್ರಹ್ಮ .-೭]. ಇವನಿಗೆ ಸುದ್ಯುಮ್ಹುನೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ [ದೇ.ಭಾ.-೧, ೩.].

ಇಲಾವೃತ.--ಆಗ್ನೀದ್ರನ ಮಗನು. ಇವನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ಒಂದು ಖಂಡಕ್ಕೂ ಇದೇ ಹೆಸರು. ಈ ಖಂಡವು ಮೇರುವಿನ ಸನಿಖಾಪದಲ್ಲಿ ನೀಲ, ನಿಸಥ, ಹೇಮಕೂಟ, ಹಿಮವತ್ಸುರ್ವತಗಳ ನಡುನೆ ಚತುರಶ್ರಾಕಾರವಾಗಿಥೆ

ಇಲಿಲ 47 ಈಶಾನ

ರಾಜಸೂಯಯಾಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಈ ಖಂಡನನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ಸ. ೨೯. ಭೀ. ೬. ಮಾರ್ಕ.-೫೧, ೫೨. ದೇ.ಭಾ.-೮, ೮].

ಇಲಿಲ.-ಚಂದ್ರನಂಶದ ತಂಸು (ತ್ರಸ್ತು) ರಾಜನಿಂದ ಕಾಲಿನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ದನನು. ಇವನು ರಧಂತರಿಯೆಂಬವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ದುಷ್ಕ೨ತ, ಶೂರ, ಭೀಮ, ಪ್ರವಸು, ವಸು ಎಂಬ ಐವರು ಪುತ್ರರನ್ನು ನಡೆದನು. ಈ ದುಷ್ಕಂತನೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಭರತಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ತಂದೆ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೩, ೮೮].

ಇಲ್ವ ಐ.--ವಾತಾಪಿಯ ಅಣ್ಣ [ಭಾರ.-ವನ. ೯೪, ೯೬, ರಾಮಾ.-ಅರ. ೧೧]. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಸೋದರಳಿಯಂದರು [ಮತ್ಸ 3 "೬]. ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪುನಿನ ಮಗನಾದ ಹ್ಲಾದನ ಮಗನು [ಭಾಗ.-೬, ೧೮]. ಮಣಿಮತಿಯೆಂಬ ಪಟ್ಟಣವು ಇವನ ರಾಜಧಾನಿ [ನನ. ೯೪]. ಇಲ್ಲಲನೂ ವಾತಾಪಿಯೂ ತಮಗೆ ಇಂದ್ರನಂತಹ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿ ಬೇಕೆಂಬ ಆನೆಯಿಂದ, ತಮ್ಮನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಣರನ್ನು ಬೇಡಿ, ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಾರೃವು ಕ್ಸ ಗೂಡದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸೀಡಿಸತೊಡಗಿದರು. ಇಲ್ವಲನು ವಾತಾಪಿಯನ್ನು ಮೇಕೆಯನ್ನಾಗಿಸಿ ಕೊಂದು ಆ ಮಾಂಸನನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅಡುಗೆಮಾಡಿ ಬಡಿಸಿ, ಅನರು ತಿಂದ ಬಳಿಕ "" ವಾಶಾಸಿ! ಹೊರಗೆ ಬಾ'' ಎಂದು ಕರೆದ ಕೂಡಲೇ ನಾತಾಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಣರ ಹೊಟ್ಟೆ ಯನ್ನು ಸೀಳಿಕೊಂಡು ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸತ್ತರು. ಒಮ್ಮೆ ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಧನಾಪೇಶ್ಸೆಯಿಂದ ಇಲ್ವಲನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾಗ ಇಲ್ವಲನು ಹಿಂದಿನ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದ. ಅಗಸ್ತ್ಯ್ಯನು ಇವರ ಗುಟ್ಟನ್ನು ತಿಳಿದು, "" ವಾತಾಪಿ! ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಜೀರ್ಡವಾಗಿಬಿಡು '' ಎಂದ. ನಾತಾಪಿಯು ಅಗಸ್ತ್ಯ, 4ನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಜೀರ ವಾದ. ಇಲ್ವಲನು ಹೆದರಿ ಅಗಸ್ತ್ಯ್ಯನನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಕು, ಅಂದಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮೆದ್ವೀಷವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು [ಭಾರ.-ವನ. ೯೬, ೯೭]. ಇಲ್ವಲನ ಮಗ ನಾದ ಬಲ್ಬಲನನ್ನು ಬಲರಾಮನು ಕೊಂದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೭೯].

ಇಸ್ನೀಕ.--ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ಈತನು ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ನಿಯಮದಿಂದಿದ್ದಾಗ ಶಿಖಂಡಿಯು ತನಗೆ ಪುರುಸತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಈತನನ್ನು ಶುಶ್ರೂಷೆಮಾಡಿದ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೧೦].

ಈ

ಈ ಶನ. -ಅಷ್ಟದಿಕ್ಲಾಲಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಈತ ನೆಲೆಸಿರುವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಈಶಾನ್ಯ ನೆಂದು ಹೆಸರು. ಅಷ್ಟ್ರಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೂಪ,

ಈಶಾವಾಸ್ಯ 48 ಉಗ್ರಸೇನ

ಈಶಾನಾಸ್ಯ.--ಶುಕ್ಸಯಜುರ್ನೇದದ ಒಂದು ಉಪನಿಷತ್ತು. ಈಶ್ವರ.--(1) ಸರ್ವವ್ಯಾಸಕನಾದ ಪರಮಾತ್ವ (11) ಚಂದ್ರವಂಶದ ವೂರುರಾಜನ ಮಗ. ವೌ ಯೆಂಬನಳು ಇವನ ತಾಯಿ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೮೮].

೮

ಉಗ್ರ.--ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಯ ಒ೦ದು ರೂಪದೆ ಹೆಸರು. ನೋಡು--ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ.

ಉಗ್ರಕ.--ಕಶ್ಯವಮುನಿಯಿಂದ ಕದ್ರುವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸರ್ಪರಾಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. [ಭಾರ.-ಆ. ೬೬),

ಉಗ್ರೆಕರ್ಮ.--ಸಾಲ್ಪದೇಶದ ಅರಸು. ಮ್ಲೇಚ್ಛರ ಅಧಿಪತಿ. ಭಾರತಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಭೀಮನಿಂದ ಹತನಾದ [ಭಾರ.-ಕ. ೨],

ಉಗ್ರಪಾಂಡ್ಯ .ಎತಟಭಾತಕಾ ಸುಂದರೇಶ್ವರರ ಮಗ. ದಕ್ಷಿಣ ಮಧುರೆ (Madura) ಯ" ಅರಸು. ಹೆಂಡತಿ ಕಾಂತಿಮತಿ. ಮಗನು ನೀರಪಾಂಡ್ಯ. ಉಗ್ರವಾಂಡ್ಯನು ೯೯ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ೧೦೦ ನೆಯ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ನೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಕೊಂಡ ಕೂಡಲೇ ಇಂದ್ರ ಈತನ ಪಟ್ಟಿಣವನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಸಮುದ್ರ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದ. ಈ ವಿಷಯವು ಉಗ್ರಪಾಂಡ್ಯನಿಗೆ ಸುಂದರೇಶ್ವರೆನ ಮೂಲಕ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಬಂತು. ಸಮುದ್ರವೂ ಉಕ್ತಿಬಂತು. ಆದರೆ ಸುಂದರೇಶ್ವರನ ಮಹಿವೆ:ಯಿ೦ದ ಹಿಂಜರಿಯಿತು. ಬಳಿಕ ಸಾಂಡ್ಯಜೇಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಸುರಿಯದಂಕೆ ಇಂದ್ರನು ಮೇಘಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿದ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಉಗ್ರಪಾಂಡ್ಯ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಅನನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮಳೆ ಸುರಿಯು ವಂತೆ ಮಾಡಿದ (ಸ್ಟಾ.-ಹಾಲಾ. ೨೨),

ಉಗ್ರ ಶ್ರವ.--ಪಸೌರಾಣಿಕಕ್ರೀಷ್ಠನಾದ ಸೂತ (ರೋಮಹರ್ಹ್ಷಣ) ಮುನಿಯ ಮಗ [ಭಾರ.-ಆ. ೧].

ಉಗ್ರಸೇನ.--(1 ಚಂದ್ರವಂಶದ ಅರಸು. ಕಂಸನ ತಂದೆ [ಭಾರ.-ಸ. 3೩]. ಯದುವಂಶದ ಆಹುಕನ ಮಗ. ಡೇನಕ ಇವನ ಒಡಹುಟ್ಟಿ ದವನು (ಭಾಗ-೯, ೨೪. ವಿಷ್ಣು.-೪, ೧೪]. ಕಂಸವಥೆಯ ಬಳಿಕ ಕೃಷ್ಣನು ಈತನಿಗೆ ಮರಳಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಟ್ಟಗಟ್ಟಿದ [ಭಾರ.-ಸ. ೫೩].

(11) ಚಂದ್ರವಂಶದ ಅರಸು. ಅರ್ಜುನನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಸರೀಕ್ಷಿತನ

ಮಗ, ಜನಮೇಜಯರಾಜನ ಸಹೋದರ. ಸರ್ನಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾರಮೇಯವನ್ನು ಹೊಡೆದನನು [ಭಾರ,-ಆ. ೩].

ಉಗ್ರಾಯುಧ 49 ಉಜ್ಜಯನ್ತ

ಉಗ್ರಾಯುಧ.-ಪುರುವಂಶದ ಅರಸು. ಶಂತನು ಸತ್ತ್ವಬಳಿಕ ಸತ್ಯವತಿ ಸುನ್ನು ತನಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವಂತೆ ಭೀಷ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿಕಳುಹಿ ಭೀಹ್ಮನಿಂದ ಹತನಾದ ಹೆರಿ.-ಸಂಭ. ೨೦].

ಉಚಥ್ಯ-- ಒಬ್ಬ ಖುಷಿ. ಅಂಗಿರಸನ ಮಗ. ಬೃಹೆಸ್ಪತಿಯೂ ಸಂರ್ವತನೂ ಈಶನ ತಮ್ಮಂದಿರು. ಉತಥ್ಯಫೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೭. ಅನು. 7೩೨. ಜೀ.ಭಾಗ.-೩, ೧೦-೧೧]. ಚಂದ್ರನ ಮಗಳಾದ ಭದ್ರೆಯೆಂಬವಳು ಈತನ ಹೆಂಡತಿ. ಒಮ್ಮೆ ಈತನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಯಮುನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಮಾಡು ತ್ತಿದ್ದಾಗ ವರುಣನು ಭಡ್ರೆಯನ್ನು ಅಸಹರಿಸಲಾಗಿ, ಈತನು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಶೋಷಿಸಿ, ವರುಣನ ಮೂಲಕ ಭದ್ರೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಹೊಂದಿದ [ಭಾರ.-ಅನು. ೨೫೯]. ಈತನ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಮಮತೆಯೆಂಬವಳು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ [ಆದಿ. ೧೧೩. ಶಾಂತಿ. ೩೫೩೦]... ಉಚಥ್ಯನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು ದೀರ್ಫತಮ [ಆದಿ. ೧೧೩]. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ನೀರ್ಯದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು ಭರದ್ವಾಜನೆಂಬ ಮುನಿ [ಭಾಗ.-೯, ೨೦. ವಿಷ್ಣು.-೪,೧೯. ಮತ್ಸ್ಯ್ಯ.-೪೯]. ಮಾಂಧಾತ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಕ್ಲತ್ರಧರ್ಮ ನಿಷಯವಾಗಿ ನಿವಾದಮಾಡಿದ [ಶಾಂತಿ.-೯೦].

ಉಜ್ಜಿ ಶ್ಶ)ವಸ್ಸು---(1) ಇಂದ್ರನ ಪಟ್ಟದ ಕುದುರೆ. ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮೃತಮಧನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದುದು [ಭಾಗ.-೮, ೮. ಭಾರ.-ಆ. ೧೮. ವಿಷ್ಣು.-೯].

(11) ಸೂರ್ಯ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುವ ಕುದುರೆ [ಮತ್ಸ್ಫ್ಯ.-೨೪೯]. ಕದ್ರು, ನಿನತೆಯರು ಉಜ್ಜಿ, ಶ್ಶ)ನಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ ಅದರ ಬಾಲವನ್ನು ಕಂಡು ಕಪ್ಪಗಿರುವು ದೆಂತಲೂ ಬೆಳ್ಳಗಿರುವುದೆಂತಲೂ ಸಂತಮಾಡಿದ್ದು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೭]. ಕದ್ರುವಿನ ಮಗನಾದ ಕರ್ಕೋಟಕನು ಅದರ ಬಾಲವನ್ನು ಕಪ್ಪಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು [ಭಾರ.-ಆ. ೨೦, ೨೨],

(111) ಬೆಸ್ತರ ಅರಸು. ಶಂತನುಸತ್ಲಿಯಾದ ಸತ್ಯವತಿಯ ಸಾಕುತಂಜೆ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೦೭].

(iv) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂತದ ಅನಿಕ್ಸಿತರಾಜನಿಂದ ವಾಹಿನಿಯೆಂಬವ ಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಪರಿಕ್ಷೆತ್‌ ಮುಂತಾದ ಏಳು ಮಂದಿ ಇವನ ಒಡಹುಟ್ಟಿ ದವರು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೦೧].

ಉಜ್ಜ ಯೆನ್ವ ,--ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಜೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಸ ತೀರ್ಥದ ಸನಿಖಾಪದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪರ್ವತ. ಈಗಣ ಕಾಥೇವಾಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗರ್‌ (1008881) ಗೆ

ಉಜ್ವಾನಕ 50 ಉತ್ತೆಜ್ಕ

ಸಮಿನಾಪದಲ್ಲಿ ಗಿರ್‌ನಾರ್‌ (Girnar) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ [ಭಾರ.- ವನ. ೮೬].

ಉಜ್ಜಾ ನಕ --ಒಂದು ತೀರ್ಥ. ಕಾಶ್ಮೀರ ದೇಶದ ಪಶ್ಚಿ ಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ [ವನ. ೧೩೨].

ಉಜ್ಜ ಯಿನಿ. — ಮಾಳವ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ೧೮ ಶಕಿ, (ಯೋಗ) ನೀತಗಳಲ್ಲಿ ಒ೦ದು. ಇಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿಗೆ ರ ೂ PE ಶಿವನಿಗೆ ಮಹಾ ಕಾಳೇಶ್ವರನೆಂತಲೂ ಹೆಸರು. ಹಿಂದೆ ವಿಕ್ಫ ಕ್ರಮಾರೃನು ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡು ತ್ತಿದ್ಧ. ಇದು ಅವಂತೀದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿತು. ನೋಡು ಅವಂತಿ.

ಉತಥ 4 ಹೋಡು-ಉಚಧ್ಯ.

ಉತ್ಸಲ.-(/) ಒಂದು ದೇಶ. ಕಳಿಂಗರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗೌಡರಾಜ್ಯ ದಲ್ಲಿರುವ ಓಡ್ರವೆಂಬ ದೇಶದ ನಾಮಾಂತರ (Orissa) [ಭೀ. ೯].

(11) ಉತ್ತ್ವಾನಪಾದರಾಜನ ಮಗನಾದ ಧ್ರುವನಿಂದ ವಾಯುಪುತ್ರಿಯಾದ ಇಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಿರಿಯ ಮಗ. ಈತ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ನಡೆದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡಿದುದರಿಂದ ಇವನ ತಮ್ಮನಾದ ನತ್ಸರನು ಧ್ರುವನ ತರು ನಾಯ ಅರಸನಾದ [ಭಾಗ.-೪, ೧೩].

(iii) ವೃತ್ರಾಸುರನ ಸರಿವಾರದಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ ಸ್ಸ ಕ್ಸೀರಸಮುದ್ರ ಮಹನವಾದ ಬಳಿಕ ಈತನು ಸಸ್ತಮಾತ ೈಕೆಗಳೂಡನೆ ಚ ಮಾಡಿದನು [ಭಾಗ- ಛಂ;

ಉತ್ಕೋಚಕ. —ಒಂದು ತೀರ್ಥ. ಧೌಮ್ಯ ಮಹರ್ಹಿ ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದೌ)ಪದೀಸ ಶೈಯಂವರಳ್ಳೆ ಹೊರಟಿದ್ದ ಪಾಂಡನರು ಇಲಿಗೆ ಬಂದು ಧೌಮ್ಯಮುನಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪುರೋಹಿಶನನ್ನಾಗಿ ವರಿಸಿದರು (ಆದಿ. ೧೯೯].

ಉತ್ತಜ್ಜ.--(ಉದಬ್ಬು) ಒಬ್ಬ ಖುಸಿ. ಬೈದನೆಂಬ ಮಹರ್ಷಿಯ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಗುರುದಕ್ಷಿಣಾರೂಪವಾಗಿ ಪೌಷ್ಯರಾಜನ ರಾಣಿ ಧರಿಸಿದ್ದ ಕುಂಡಲ ಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಗುರುಪತ್ನಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಡಿ, ತರುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಸಕನು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದರು. ಈತನು ಪಾತಾಳಲೋಕವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು, ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ಆ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಸಡೆದು ಗುರುಪತ್ನಿಗೆ ತಂದೊಪ್ಪಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ತಕ್ಸಕನ ಮೇಲಣ ಸೇಡನ್ನು ತೀರಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇನಮೇಜಯನಿಂದ ಸರ್ನಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು [ಭಾರ,- ಆ, ೩).

ಉತ್ತಮ 51 ಉತ್ತೆ ರಾಜಾದ್ರೆ

ಉತ್ತೆ ಮ. (1) ಉತ್ತ್ಪಾನಪಾದರಾಜನ ಕಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಸುರುಚಿಯ ಮಗನು. ಇವನು ಒಮ್ಮೆ ಹಿಮವತ್ಪರ್ವತದ ಬಳಿ ಬೇಟಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಬೇಡರು ಇವನನ್ನು ಕೊಂದರು [ಭಾಗ.-೪, ೧೦, ೧೨].

(11) ಪ್ರಿಯವ್ರತರಾಜನ ಕಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮೂವರು ಮಕ್ಕ ಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವನು. ಈತನು ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಶ್ವೇತವರಾಹಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮೂರ ನೆಯ ಮನುವಾಗಿದ್ದನು. ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ೧೪ ಮಂದಿ ಮನುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು [ಭಾಗ.-೮, ಗ್ಗ ಮತ್ಸ್ಯ.- ೯],

ಉತ್ತಮಸ್‌.--೨೧ನೆಯ ಪರ್ಯಾಯದ ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಸಟ್ಟನನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವನು. ಈತನಿಗೆ ಹರ್ಯಾತ್ಮನೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ [ಜೇ.ಭಾ.-೧, ೪].

ಉತ್ತಮ್‌ೌಜ.--ಪಾಂಚಾಲರಾಜನಾದ ದ್ರುಪದನ ಮಗ [ಭಾರ.-ಉ. ೧೯೬. ದ್ರೋ. ೨೧, ೨೫, ೧೩೦]. ಭಾರತಯುದ್ಧವು ಮುಗಿದ ರಾತ್ರಿ ಅಶ್ಚತ್ಪಾಮನಿಂದ ಹತನಾದನು [ಭಾರ.-ಸೌ. ೮].

ಉತ್ತ ರ.--ವಿರಾಟಿನ ಮಗ [ವಿರಾ. ೩೮]. ರಥೋದಾರ [ಉದ್ಯೋ. ೧೭೭]. ಇವನ ಸಹೋದರ ಶ್ವೇತ [ಭೀ. ೪೭]. ದ್ರೌಸದೀಸ್ತಯಂನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಂಚಾಲ ನಗರಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ [ಆದಿ. ೨೦೧]... ಉತ್ತರಗೋಗ್ರಹಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೃಹನ್ನಳೆ ಯನ್ನು ಸಾರಧಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇನಿಸಿಕೊಂಡು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟು, ಕೌರವರ ಸೇನೆ ಯನ್ನು ಕಂಡು ಹೆದರಿ ಓಡಿಹೋದ [ನಿರಾ. ೩೯]. ಭಾರತಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಲ್ಯನಿಂದ ಹತನಾದನು [ಭೀ. ೪೭].

ಉತ್ತರ (ಘಲ್ಲು ನೀ).--ದಕ್ಷನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಚಂದ್ರನ ಹೆಂಡತಿ. ಒಂದು ನಕ್ಸತ್ರ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೬. ಭಾಗ.-೬೫].

ಉತ್ತ, ರಾ.--ನಿರಾಟರಾಜನ ಮಗಳು. ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಹೆಂಡತಿ. ಪರಿಕ್ಸಿ ದ್ರಾಜನ ಜನನಿ [ಆದಿ. ೬೩. ವಿರಾ. ೩೮, ೬೭. ಅಶ್ವ. ೬೮]... ಉತ್ತರಾಪರಿಣಯ [ವಿರಾ. ೭೮]... ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಉತ್ತರೆಯ ಗರ್ಭದಮೇಲೆ ಐಷೀಕಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟದ್ದು [ಸೌ. ೧೫]. ಅಭಿಮನ್ಯುನಿನ ಶವವನ್ನು ಕಂಡು ಉತ್ತರೆಯ ಪ್ರಲಾಪ [ಸ್ತ್ರೀ. ೨೦1.

ಉತ್ತರಾಯೆಣ.--ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತರಧ್ರುವರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಕಾಲ ಮಕರಸಂಕ್ರಮಣದಿಂದ ಕರ್ಕಾಟಕಸಂಕ್ರಮಣ (ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯನಾಗಿ ಪುಷ್ಯ ಮಾಸದಿಂದ ಆಷಾಢಮಾಸ) ದ ವರೆಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳು [ವಿಷ್ಣು.-೧, ೩].

ಉತ್ತರಾಭಾದ್ರ. ದಕ್ಸ್ಸನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಚಂದ್ರನ ಹೆಂಡತಿ. ೨೩ ನಕ್ಸತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೬, ೬೭. ಭಾಗ,-೬, ೫].

ಉತ್ತರಾಷಾಢ 52 ಉದ್ದಾಲಕ

ಉತ್ತರಾಷಾ ಢ-- ದಕ್ಷನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಚಂದ್ರನ ಹೆಂಡತಿ. ೨೭ ನಕ್ಸತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೬, ೬೭. ಭಾಗ.-೬, ೫].

ಉತ್ತ್ವಾನಪಾದ.--ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಕಿರಿಯ ಮಗ. ಪ್ರಿಯವ್ರತನ ತನ್ನು ಈತನಿಗೆ ಸುನೀತಿ, ಸುರುಚಿಯೆಂಬುದಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು. ಸುಮತಿಯ ಮಗನು ಥ್ರುವನು. ಸುರುಚಿಯ ಮಗನು ಉತ್ತಮ [ಭಾಗ.-೪, ೯. ಮತ್ಸ 5೪. ನಿಷ್ಣು.-೧, ೧೧].

ಉತ್ಪಾ ತ.--ಅಸಶಕುನಗಳು--ಅವುಗಳ ಫಲ [ಸಭಾ. ೬೯. ವಿರಾ. ೪೬. ಉ. ೮೪. ಭೀ. ೨, ೪. ಶಾಂತಿ. ೩೨೨. ಮೌ, ೪].

ಉತ್ಸ ನಸಂಕೇತ.--ಕಾಶ್ಮೀರದೇಶದೊಳಗಣ ಪರ್ವತಭೂಯಿಷ್ಮವಾದೆ ಒಂದು ದೇಶ [ಸಭಾ. ೨೮, ೩೫. ಭೀ. ೯].

ಉದಜ್ಜ (ಉತ್ತ ಜ್ಛ್ರ).--ಒಬ್ಬ ಖುಷಿ. ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿಸಿ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು. [ಭಾರ.-ವನ. 5೦೪], ಕುವಲಾಶ್ವರಾಜನ ಮೂಲಕ ಧುಂಧುನೆಂಬ ರಾಸ್ಸೆಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ವನ. ೨೦೫]... ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧವು ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಈತನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಉದಂಕ ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿದ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದವರ ಪ್ರಾಣನಾಶಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಇನನೇ (ಕೃಷ್ಣನೇ) ಕಾರಣವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಉದಂಕನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಶಾಸಕೊಡತೊಡಗಲಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನು ನಿರಾಡ್ರೂಸವನ್ನು ತಳದ. ಉದಂಕನು ಅದನ್ನು ನಂಬಲಾರಡೆ ಮತ್ತೊಂದು ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ತೋರೆನಲು, ಉದಂಕನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರಡೀಶದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅವನಿಗೆ ನೀರು ಜೊರೆಯುನಂತೆ ವರನಿತ್ತನು. ಉದಂಕನು ಗೌತಮಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯ ನಾಗಿದ್ದು ಆತನ ಮಗಳನ್ನು ಮದುನೆಯಾದನು. ಗೌತಮಪತ್ನಿಯಾದ ಅಹಲ್ಯೆ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಂಶದ ಸೌದಾಸ ಅಥವಾ ಮಿತ್ರಸಹರಾಜನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಮದವತಿ ಧರಿಸಿದ್ದ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಡುನಂಕೆ ಹೇಳ ಲಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತಂದು ಅಹಕ್ಯಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ಅಶ್ವ. ೫೩, ೫೮].

ಉದಾನ.--ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಬಗೆಯ ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕಂಠದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಉದ್ದಾ ಲಕ.--(1) ನೋಡು-ಆರುಣಿ. 'ಅಪೋದಮುನಿ ಪುತ್ರನಾದ ಧೌಮ್ಯ ಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯ, ಗದ್ದಗೆ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ನೀರನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟುವಂತೆ ಗುರುನಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಎಷ್ಟು ಪಾಡು ಸಟ್ಟರೂ ನೀರು ನಿಲ್ಲದಿರಲು, ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ತಾನೇ ಮಲಗಿದ್ದ. ಬಹಳ ಹೊತ್ತಿನವರೆಗೂ ಉದ್ದಾಲಕನು ಬಾರದಿರಲಾಗಿ ಧೌಮ್ಯನು

ದ್ವಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕರೆದ. ಆಗ ಇವನು ನೀರನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಎದ್ದು

ಉದ್ಭವ 583 ಉಪರ್ಕೀಚಕ

ಬಂದುದರಿಂದ ಇವರಿಗೆ ಉದ್ದಾಲಕನೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೩, ೮]. ಈತನು ಕುಶಿಕ ಪ್ರತ್ರಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಶ್ರೇತಕೇತು, ನಚಿಕೇತರೆಂಬ ವುತ್ರ ರನ್ನೂ, ಸುಜಾತೆ(ಕಹೋಳಮುನಿ ಪತ್ನಿ) ಯೆಂಬ ಕನ್ರೈಯನ್ನೂ ನಡೆದನು [ಭಾರ.- ವನ. ೧೩೪]. ಒಮ್ಮೆ ಅಪುತ್ರನಾದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸಂತಾನಾರ್ಧವಾಗಿ ಈತನ ಮಡದಿಯನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡ ಶ್ರೀತಕೇತು ಸ್ತ್ರೀ ಪುರುಷರ ನಡೆವಳಿಗಳನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ಆ. ೧೨೮]. ಅಷ್ಟಾನಕ್ರನು ಈತನ ದೌಹಿತ್ರನು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೩೪].

(11 ಒಬ್ಬ ಖುಷಿ. ಚಂಡಿಯೆಂಬ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆ ಇವನ ಮಾತಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಒಂದು ದಿನ ತನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಕೌಂಡಿನ್ಯ ಮುನಿಗೆ ಉದ್ದಾಲಕನು ತನ್ನ ದುರವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ ದನು. ಬಳಿಕ ಕೌಂಡಿನ್ಯನು ಉದ್ದಾಲಕನನ್ನು ಕುರಿತು "" ನಿನಗೆ ಏನು ಬೇಕೋ ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ ಆಕೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ವಭಾನ ವುಳ್ಳ ವಳಾಮದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಕೋರಿಕೆ ನೆರವೇರುವುದು'' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಇಂತೆಯೇ ಉದ್ದಾಲಕನು ಳೆಲ ಕಾಲ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಳೆದ. ಒಂದು ದಿನ ಉದ್ದಾಲ ಕನ ತಂದೆಯ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಬಂತು. ಕೌಂಡಿನ್ಯನ ಉಸದೇಶಾನುಸಾರ ಎಲ್ಲವೂ ಕ್ರಮ ವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಕಡೆಗೆ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು "" ತಿಪ್ಪೆಗೆ ಬಿಸಾಡು '' ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ "" ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡು?'' ಎಂದು ಉದ್ದಾಲಕನು ಹೇಳಿದ. ಚಂಡಿ ಅದನ್ನು ತಿಪ್ಪೆಗೆ ಎಸೆದಳು. ಉದ್ದಾಲಕನು ಕುಪಿತನಾಗಿ ಶಿಲೆಯಾಗುವಂತೆ ಚಂಡಿಗೆ ಶಾಪ ನಿತ್ನುು ತಾನು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹೋದ [ಜೈ. ಭಾರ.-೧೬].

ಉದ್ಧ್ಭವ.-ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಮಂತ್ರಿ, ಸ್ನೇಹಿತ. ವಸುಜೀವನ ತಮ್ಮನಾದ ದೇವ ಭಾಗನ ಮಗ. ಕೃಷ್ಣನು ಮಧುರೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಂದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಗೋಕುಲಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೨೦೧, ೨೩೯]. ಕೃಷ್ಣನಿರ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಫ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಜ್ಞ್ಞಾನೋಪದೇಶವನ್ನು ಸಡೆದು, ಕೃಷ್ಣನಿರ್ಯಾ ಣಾನಂತರ ಬದರಿಕಾ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ [ಭಾಗ.-೩, ೩].

ಉಪಸಕೀಚಕ.--ಕೀಚಕ(ಸಿಂಹಬಲ)ನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು. ವಿರಾಟಿನ ಪತ್ತಿ ಯಾದ ಸುದೇಷ್ಟೈೆಯ ಬಲತಮ್ಮಂದಿರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನನಾದ ಕೀಚಕನು (ದೌ ಪದಿ) ಸೈರಂದ್ರಿಯನ್ನು ಕೆಣಕಿ ಭೀಮನಿಂದ ಹತನಾಗಲು, ಉಸಕೀಚಕರು ಸೈರಂದ್ರಿಯನ್ನು ಕೀಚಕನ ಶವದೊಂದಿಗೆ ಸುಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಭೀಮನಿಂದ ಹತ ರಾದರು [ಭಾರ.-ವಿ. ೨೩),

ಉಪದಾನನಿಃ 54 ಉಸಪಯಾಜ

ಉಪದಾನವೀ.--ಮಯಾಸುರನಿಂದ ಹೇಮೆಯೆಂಬ ಅಪ್ಸರಸಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ದವಳು. ರಾವಣನ ಹೆಂಡತಿ ಮಂಡೋದರಿ, ದುಂದುಭಿ, ಮಾಯಾವಿ ಎಂಬವರು ಇವಳ ಒಡಹುಟ್ಟಿ ದನರು. ಹರಣ್ಯಾಕ್ಸನ ಹೆಂಡತಿ [ರಾಮಾ.-ಉ. ೧೨].

ಉಪದೇವಾ, ಉಪದೇವೀ.--ಆಹುಕನ ಮಗಳು. ದೇವಕಿಯ ಸೋದರಿ. ವಸುದೇವನನ್ಸೇ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಳು [ಹರಿ.-೧, ೩೫. ಭಾಗ-೯, ೨೪].

ಉಸಪಾಂಡವರು.- ಪಾಂಡವರು ದೌೌಪದಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಂಧ್ಯ, ಶ್ರುತಸೋಮ, ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿ, ಶತಾನೀಕ, ಶ್ರುತಸೇನರೆಂಬ ಐವರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆ ದರು. ಇವರಿಗೆ ಉಪವಾಂಡವರೆಂದು ಹೆಸರು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೩, ೬೪, ೬೮, ೨೪೭]. ಮಹಾಭಾರತಯುದ್ದನ್ರೆ ಮುಗಿದ ರಾತ್ರಿ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಾಗ ಅಶ್ವ ಿತ್ಥಾಮನಿಂದ ಹತರಾದರು [ಭಾರ.-ಸೌ. ೮]. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಚಂದ್ರಮತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿ,ದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡು ಮರುಕಗೊಂಡ ವಿಶ್ವೇದೇವತೆಗಳು, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ದೂಷಿಸಿದರು. ಕುಪಿತನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಅವರನ್ನು ಭೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವಂಕೆ ಶಾಪವಿತ್ತನು. ವಿಶ್ವೇದೇವತೆಗಳು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿ, ಮದುವೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಸತ್ತು ಶಾಪದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದುವಂತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು [ಮಾರ್ಕ.-೭].

ಉಪಪ್ಲಾ ವ್ಯ.- ಒಂದು ಸಟ ಐ. ನಿರಾಟಿನಗರಿಗೆ ಸಮಿಾಸಾಪದಲ್ಲಿತ್ತು.. ಅಜ್ಞಾತ ವಾಸಾಫಂತರ ಪಾಂಡವರು ಈ ಪ ಣದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು ದುರ್ಯೋಧನನ ಬಳಿಗೆ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿದರು [ಭಾರ.-ಉ. ೬೩].

ಉಪಮನ್ಯು.- (1) ಆಪೋದನೆಂಬ ಧೌಮ್ಯಮಹರ್ಷಿಯ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಗುರುವಿನ ಆಕಳುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿ_ದ್ದು, ಹೆಸಿನಿನಿಂದ ಸೀಡಿತನಾಗಿ, ಎಕ್ಕದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಕುರುಡನಾಗಿ, ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಮರಳಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸಡೆದನು [ಭಾರ.-ಆ. ೩].

(1) ಒಬ್ಬ ಖುಸಿ. ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದನೆಂಬ ಖುಷಿಯ ಮಗನು. ಧೌಮ್ಯ ಮಹರ್ಷಿಯ ಸಹೋದರ [ಭಾರ.-ಅನು. ೪೫]. ಮಹಾ ಶಿವಭಕನು. ಶಿವ ಸಹಸ್ರನಾಮವನ್ನು ರಚಿಸಿದವನು [ಅನು. ೪೮]. ಹಾಲಿಗಾಗಿ ಜನನಿಯನ್ನು ಕಾಡಿ ದನು. ಆಳೆ ಅಕ್ಭಿಯ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಕದಡಿ ಕೊಡಲು ಸಮ್ಮ ತಿಸದೆ, ಜನನಿಯ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿ ಪಾಲ್ಲಡಲ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು [ಲಿಂಗ.-೧೦೭. ಶಿನ.-ಉ. ೧].

ಉಸಯಾಜ.--ಒಬ್ಬ ಖುಷಿ. ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ರಮವನ್ನು ಕೈಕೊಂಡು ಗಂಗಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ದ್ರುಪದನು ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಟೀಯನ್ನು ಮಾಡಲು

ಉಪರಿಚರೆ 55 ಉಪಸುನ್ಸ

ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ, ಈತನನ್ನು ಆಚಾರ್ಯನಾಗುವಂತೆ ಕೇಳಲಾಗಿ, ಉಪಯಾಜನು ತಾನು ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ದ್ರುಷದನು ಎಡೆಬಿಡದೆ ಬಹಳ ಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಆಗ ಉಪಯಾಜನು ಮರುಕಗೊಂಡು, ತನ್ನ ಅಣ್ಣನಾದ ಯಾಜನನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಯಾಜಕನನ್ನಾಗಿಟ್ಟು ತಾನು ಉಸಯಾಜಕನಾಗಿದ್ದು ದ್ರುಸದನಿಂದ ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಟಿ ಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ದ್ರೌಸದಿಯೂ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನೂ ಜನಿಸಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಈ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಯಾಜ, ಉಪಯಾಜಕರೆಂಬ ಹೆಸರುಗಳೇ ರೂಢಿ ಯೆಲ್ಲಿ ಬಂದುವು [ಭಾರ.-ಆ. ೧೪೯, ೧೮೧].

ಉಪರಿಚೆರ.- ಚೇದಿ ದೇಶದ ಅರಸು. ವುರುಕುಲೋತ್ಸನ್ನನಾದ ಕೃತಿರಾಜನ ಮಗ [ಭಾಗ.-೯, ೨೨. ಭಾರ.-ಆ. ೬೪. ನ.೮]. ಇವನು ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ವನ್ನು ಬಳೆಯಿಸಿ, ಇಂದ್ರನ ಮೂಲಕ ವಿಮಾನವನ್ನು ಸಂವಾದಿಸಿ ಯಾನಾಗಲೂ ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಇವನಿಗೆ ಉನರಿಚರನೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಒಮ್ಮೆ ಇವನು ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿಒ್ರದ್ದಾಗ ಶುಕಿ,ಮತೀ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡ ವಾಗಿದ್ದ ಕೋಲಾಹಲ ಪರ್ವತವನ್ನು ಒಂದು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದನು. ಶುಕ್ತಿಮತಿ ಸಂತಸಗೊಂಡು ಗಿರಿಕೆಯೆಂಬ ಮಗಳನ್ನೂ, ವಸುಪದನೆಂಬ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಳು. ಉಸರಿಚರನು ಗಿರಿಕೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬೃಹದ್ರಥ, ಕುಶಾಂಬ, ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಹೆ, ಮತ್ಸಿಲ್ಲ, ಯದು ಎಂಬ ಐನರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಸಡೆದನು. ವಸು ಸದನು ಉಸರಿಚರನ ಸೇನಾಸತಿಯಾದ. ಒಮ್ಮೆ ಈತನ ನೀರೃವು ಸ್ಟಲಿತವಾಗಲು ಅದನ್ನು ಒಂದು ಮಾನು ನುಂಗಿ ಆ ಮಿಾನಿನಿಂದ ಮತ್ಸ್ಸ್ಯರಾಜನೆಂಬ ಪುತ್ರನೂ ಮತ್ಸ $ಗಂಥೆಯೆಂಬ ಮಗಳೂ ಜನಿಸಿದರು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೪]. ಅನೇಕ ಯಾಗಾದಿ ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು [ಭಾರ.-ಶಾಂ. ೩೪೪, ೩೪೫].

ಉಪನೇದ.-ಆಯುರ್ನೇದ, ಧನುರ್ವೇದ, ಗಾಂಧರ್ವವೇದ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಗಳೆಂಬ ನಾಲ್ಕೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಯಕ್‌, ಯಜುಸ್‌, ಸಾನು, ಅಧರ್ವಗಳಂಬ ವೇದಗಳ ಉಪವೇದಗಳು [ಭಾಗ.-೩, ೧೨. ಬ್ರಹ್ಮಾ.-ಉತ್ತ.. ೬೧].

ಉಸಸುನ್ನ.--ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಸ್ಮಸ. ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ವಂಶದ ನಿಕುಂಭನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಮಗ. ಇವನ ಅಣ್ಣನು ಸುಂದ. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ನಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿ, ಅನ್ಯೋನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೇ ಹೊರತು ಮತಾ_ರಿಂದಲೂ ಸಾವು ಬಾರದಂತೆ ವರವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇವರ ಹಾವಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗಜಿ ಇಂದ್ರನು ನಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಂದ ತಿರೋತ್ಸಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಿಸಿ ಇವರಲ್ಲಿಗೆ ಸಳುಹಿದ. ಇಬ್ಬರೂ ಆಕೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಹಸರವಶರಾಗಿರಲು

ಉಮಾ 56 ಉದ್ದಿ

ತಿಲೋತ್ತಮೆ ನಿಮ್ಮ ಲ್ಲಿ ಶೂರನಾದವನನ್ನು ನಾನು ವರಿಸುವೆನೆನಲು, ಇಬ್ಬರೂ ಕಾದಾಡಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಕೊಂದು ಮಡಿದರು [ಭಾರ.-ಆ. ೨೨೮, ೨೩೨].

ಉಮಾ.--ಪಾರ್ವತಿಯ ನಾಮಾಂತರ. ಶಿವನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಜನನಿಯಾದ ಮೇನೆ--""ಉ, ಮಾ'' (ಎಲ್‌! ಬೇಡ. ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹೋಗಬೇಡ) ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಡ್ಡಗಿಸಿದಳು. ಅಂದಿ ನಿಂದ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಉಮೆಯೆಂಬ ಹೆಸರು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು [ಸ್ಟಾ.-ಮಾಹೇ. ೨೨. ಸ್ಕಾ.-ಕೌ್‌ಮಾ. ೨೫].

ಉರಗಾಪುರಿ.--ತಂಜಾವೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರೇವು ಪಟ್ಟಣ. ಪಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಪಾಂಡ್ಯದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿತು. ಈಗ ಇದನ್ನು ನಾಗಸಟ್ಟಣನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಜುನನು ರಾಜಸೂಯಯಾಗ ಸಮಯ ದಲ್ಲಿ ಜೈತ್ರಯಾತ್ರಿಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡುತ್ತಿಒದ್ದ ರೋಚಮಾನ ನೆಂಬ ಅರಸನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ [ಭಾರ.-ಸ. ೨೮].

ಉರ್ಮಿ ಳಾ.--ಜನಕರಾಜನ ಟಔರಸಪುತ್ರಿ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಹೆಂಡತಿ [ರಾಮಾ.-ಬಾ.೬೬].

ಉರ್ವಶೀ.--ಒಬ್ಬ ಅವ್ಸರಸಿ. ನರನಾರಾಯಣರು ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಕೆಲವರು ದೇವವಿಲಾಸಿನಿಯರು ನರನಾರಾಯಣರ ತಪೋ ಭಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಆಗ ನಾರಾಯಣನು ತನ್ನ ತೊಡೆಯನ್ನು ಕೆರೆಯ ಲಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಲೋಕೋತ್ತರ ಸೌಂದರ್ಯವತಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ತರುಣಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಇವಳೇ ಉರ್ವತಿ. ಇವಳ ಲಾನಣ್ಯಾತಿಶಯನನ್ನು ಕಂಡು ದೇವವಿಲಾಸಿನಿಯರು ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆರಳಿದರು [ಡೇ.ಭಾ.- ೪, ೬]. ಮಿತ್ರನಾಮಕ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಪದಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪುರೂರವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಸಾರಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು [ರಾಮಾ.- ಉ. ೫೬. ಪದ್ಮ.- ೫, ೨೨]. ಪುರೂರನನಿಂದ ಆಯು ಮೊದಲಾದ ಆರು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದಳು. ನೋಡು--ಆಯು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೯. ಭಾಗ೯, ೧೪. ದೇ.ಭಾ.-೧, ೧೩]. ಅರ್ಜುನನು ಇಂದ್ರ ಕೀಲಪರ್ವತದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಆತನನ್ನು ಮೋಹಿಸಿ, ತನ್ನ ಇಷ್ಟಾರ್ಥವು ನೆರವೇರಲಿಲ್ಲವಾಗಿ ನಪುಂಸಕನಾಗುವಂತೆ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಶಾಸನಿತ್ತಳು [ವನ. ೪೪]... ಉರ್ವಶಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಣ ನೆ (ವನ. ೪೪]... ನಾರಾಯಣನ ಊರು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಉರ್ರಶಿಯೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು [ಭಾಗ.-೧, ೪. ದೇ.ಭಾ.-೧, ೧೩].

ಉರ್ವೀ.--ಭೂಮಿ, ಹರಶುರಾಮನು ಭೂಮಂಡಲದ ಅರಸರನ್ಷೆಲ್ಲ ಗೆದ್ದು, “ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಗೆ ದಾನಮಾಡಿದನು. ಕೆಲ ಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಪಾಪ ಭಾಕಧಿಂದ ಭೂಮಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿದುಬಿತ್ತು, ಆಗ ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿ ತನ್ನ

ಉಲೂಕ ನಿ ಉಶೀನರ

ಊರು (ತೊಡೆ) ಗಳ ಬಲದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಉದ್ರೀ, ಕಾಶ್ಯನೀ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಬಂದುವು [ಶಾಂತಿ. 8೯].

ಉಲೂಕ.--(1) ಶಕುನಿಯ ಮಗನು [ಭಾರ.-ಆ. ೨೦೧]. ಒಮ್ಮೆ ದುಶ್ಯೋಧ ನನು ಇವನನ್ನು ಯುಧಿಷ್ಮಿರನಲ್ಲಿಗೆ ದೂತನನ್ನಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದು [ಉದ್ಯೋ. ೧೬೦, ೧೬೩]. ಯುಯುತ್ಸು ನಿನೊದಿಗೆ ಯುದ್ಧ [ಕಕ್ನ. ೧೬]... ಸಹದೇವನ ಮೂಲಕ ಇವನ ಕೊಲೆ [ಶಲ್ಯ. ೨೭).

(1) ಒಂದು ದೇಶ. ಪಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬೃಹಂತನೆಂಬ

ಅರಸು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ [ಭಾರ.-ಸ, ೨೮].

ಉಲೂಪಿ.--ನಾಗಕನ್ರಕೆ. ಕೌರವ್ಯನೆಂಬ ನಾಗರಾಜನ ಮಗಳು. ಅರ್ಜು ನನು ತೀರ್ಥಯಾಕ್ರಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಇವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಇರಾವಂಶನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೩, ೨೩೪, ೨೩೫]. ಬಭ್ರುವಾಹನನಿಂದ ಹತನಾದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸಂಜೀವನಮಣಿಯಿಂದ ಬದುಕಿಸಿದಳು [ಭಾರ.-ಅಶ್ವ. ೮೧]. ಪಾಂಡ ವರ ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಿನಾವತಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಳು [ಭಾರ.-ಅಶ್ವ. ೯]. ಪಾಂಡನರು ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಈಕೆ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದಳು [ಭಾರ.-ಮಹಾ. ೧].

ಉಶಜ್ಞು (ರುಂಶೆಜ್ನು).--ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ತಾನು ಮುದುಕನಾಜೆನೆಂದು ತಿಳಿದು ಪೃಥೂದಕನೆಂಬ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೇಹೆತ್ಯಾಗಮಾಡಿ ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಹಡೆದ, ಈತನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆರ್ಟ್ಟಿಸೇಣ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಸಿಂಧುದ್ದೀಪ, ದೇವಾಪಿ ಎಂಬವರು ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಬಲರಾಮನು ತೀರ್ಥ ಯಾತ್ರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ [ಭಾರ.-ಶ. ೪೦].

ಉಶನಸ್‌.-ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನ ನಾಮಾಂತರ. ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದ ಭ್ರೃಗುಮಹರ್ಷಿಯ ಮೂಲಕ ಪುಲೋಮೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಎಂಟಿ ಮಂದಿ ಮಕ್ತಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯವನು. ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಪರ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸನಾಗಿದ್ದ. ಈತನು ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಪುರೋಹಿತ [ಭಾಗ.- ೫, ೧. ದೇ.ಭಾ.-೧, ೪, ನಿಷ್ಣು.-೩, ೩]. ಮಿಕ್ಕು ನಿಷಯಗಳನ್ನು ಶುಕ್ರಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು.

ಉಶೀನರ.--ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಅನುಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಭೋಜದೇಶವನ್ನು' ಆಳುತ್ತಿ,ದ್ದ್ಧ. ಯಯಾತಿರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಮಾಧನಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಬಿ ಯೆಂಬ ತನಯನನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ,-ಸ್ನ ೮ ವನ, ೧೩೨, ಉ. ೧೧೮,

ಉಶೀರೆಬೀಜ 58 ಊರಾ

ಚಂದ್ರವಂಶದ ಅನುರಾಜನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸೃ೦ಜಯನ ಮಗನಾದ ಮಹಾ ಮನಸನ ಮಗ (ಭಾಗ-೯, ೨೩].

ಉಶೀರಬೀಜ.--ಹಿನುವತ್ಬ್ಪರ್ವತದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ. ಜೀಮೂತ ನೆಂಬ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯ ಆಶ್ರಮವೂ, ಸ್ವರ್ಲಸರೋವರವೂ ಇದರಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಮರುತ್ತರಾಜನು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಯಜ್ಞಮಾಡಿದನು [ಭಾರ.-ಉ. ೧೧೧].

ಉಷಾ.--ಬಾಣಾಸುರನ ಮಗಳು. ಕೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪುತ್ರನಾದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಮಗನಾದ ಅನಿರುದ್ದನನ್ನು ಸ್ವಸ್ನದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ದಾಸಿಯ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸುಖವಾಗಿದ್ದಳು. ಬಾಣಾಸುರನು ಈ ಗುಟ್ಟನ್ನು ತಿಳಿದು ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟನು. ಆಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಈ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಜೇಳಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಣಾಸುರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಉಷೆಯನ್ನೂ ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನೂ ಕರೆ ಹುಯ್ದು ನು [ಭಾರ.-ಸ. ೬೦. ಭಾಗ.-೧೦, ೬೨. ಹರಿ.-೨, ೧೧೮. ನಿಷ್ಣು .-೫, ೩೨],

ಊ

ಊರ್ಜಸ್ಟತಿ.--ಪ್ರಿಯನ್ರತರಾಜನ ಮಗಳು. ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನ ಹೆಂಡತಿ. ದೇವಯಾನಿಯ ಜನನಿ [ಭಾಗ.-೫, ೧]. ಊರ್ಜಾ.--ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ವಸಿಸ್ಮಮಹರ್ಷೀಯ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿ. ಚಿತ್ರಕೇತು, ಸುರೋಚಿ, ವಿರಜಾಮಿತ್ರ, ಉಲ್ಬಣ, ವಸುಭೃತ್‌ ದ್ಯುತಿಮಂತರೆಂಬವರು ಈಕೆಯ ಮಕ್ಕಳು [ಭಾಗ.-೪, ೨೧, ೨೪], &

ಊರ್ಕಾ.- (1 ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದ ಮರೀಚಿ ಮುನಿಯ ಎರಡನೆ ಹೆಂಡತಿ. ಈಕೆ ಸ್ಮರ, ಉದ್ಗೀಥ, ಸತಂಗ, ಪರಿಸ್ವಂಗ, ಕ್ಲುದ್ರಭುಕ್‌, ಫೃಣಿ ಯೆಂಬ ಆರುಮಂದಿ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಇವರು ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪರಿ ಹಾಸಮಾಡಿ, ಕುಪಿತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೂಲಕ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೀನಜನ್ಮನೆತ್ತು. ವಂತೆ ಶಾಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಮೊದಲನೆಯ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಮಕ್ಕಳಾ ಗಿಯೂ, ಎರಡನೆಯ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಾಲನೇನಿಯ ಮಕಳ್ಳಳಾಗಿಯೂ, ಮೂರನೆಯ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ದೇವಕಿಯ ಮೊದಲಿನ ಆರುಮಂದಿ (ಕಂಸನಿಂದ ಹತರಾದ) ಮಕ್ಕಳಾ ಗಿಯೂ ಜನಿಸಿ ಕೂಡಲೇ ಸತ್ತರು [ಛಾಗ.-೧೦, ೮೫. ದೇ.ಭಾ.-೪. ೨೨),

ಊರ್‌ ಯು 59 ಯಕ್ಷೆರಜಸ್‌

(11) ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದ ಖಯಸಭಡೇವನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಚಿತ್ರರಧನೆಂಬ ಅರಸನ ಹೆಂಡತಿ. ಈಕೆ ಸಮ್ರಾಜನೆಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಭಾಗ.-೫, ೧೫].

ಊರಾ ಯು.- ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಯಿಂದ ವಪ್ರಾಧೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ದೇನಗಂಧರ್ವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಮೇನಕೆ ಈತನ ಹೆಂಡತಿ [ಭಾರ.-ಉ. ೧೧೭].

ಊರ್ಮಿ ಳಾ.-ನೋಡು-ಉರ್ಮಿಳಾ.

ಊರ್ವಶೀ.- ನೋಡು ಉರ್ತ ಶೀ.

ಊಹಷಾ.--ಉಪೆಯ ನಾಮಾಂತರ.

ಯ

ಯಕ್ಸ.--(1) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಖುಚನ ಮಗನು. ಈತನು ತಕ್ಷ ಕನ ಮಗಳಾದ ಜ್ವಲಂತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅಂತ್ಯನಾರನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೩).

(11) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಅಜಮಿಸಾಢನ ಮಗ. ತಾಯಿ ಧೂಮಿಸಿ. ರಥಂತರಿಯೆಂಬವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸಂವರಣಫೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ.-ಆ. ೧೦೧].

(111) ಕರಡಿ. ಅದರ ಉತ್ಪತ್ತಿ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೭],

(1೪) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ದೇವಾತಿಥಿರಾಜನ ಮಗ. ತಾಯಿ ತಿಂಗರಾಜನ ಮಗಳು ವಾಮಜೇವಿ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೩].

ಯಕ್ಸ್‌ಡೇವ.- ದ್ರುಪದ ಪುತ್ರನಾದ ಶಿಖಂಡಿಯ ಮಗ [ಭಾರ.-ಜ್ರೋ. ೨೩].

ಬಕ್ಕರಜಸ್‌.--ವಾನರ ಕುಲದ ಮೂಲಪುರುಷ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೇರು ಪರ್ವತ ದಲ್ಲಿ ತನಸ್ಸುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆತನ ಕಣ್ಣೀರಿಂದ ವಾನರರೂಪದ ್ರರುಷನು ಜನಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಣ ವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಒಂದು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಇಚಿಕೆನೋಡುತ್ತಿ,ದ್ದಾಗ ಅದರೊಳಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರತಿ ಬಿಂಬವನ್ನು ಕಂಡು ಅದರೊಡನೆ ಹೋರಾಡಬೇಕೆಂದು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದುಮಿಕೆದನು. ಒಳಗೆಲ್ಲಾ ಹುಡುಕಿದರೂ ಯಾರೂ ಸಿಕ್ಕಲಿಲ್ಲ. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಅಡಹೀ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನೂ ಬ್ರಹ್ಮಸಂದರ್ಶನ ಕ್ಸಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಇಂದ್ರನೂ ಈ ವಾನರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮೋಹಗೊಂಡರು. ಇಂದ್ರನ ತೇಜಸ್ಸು ಬಾಲದಮೇಲೆಯೂ ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸು ಕುತ್ತಿಗೆಯಮೇಲೆಯೂ

ಹುಳ್ಸವಂತ 60 ಯಚೀಕ

ಬಿದ್ದಿತು. ಬಳಿಕ ವಾಲಿ, ಸುಗ್ರೀವರು ಜನಿಸಿದರು. ಮರುದಿನ ಬೆಳಗಾಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಖುಕ್ಸರಜನು ಗಂಡುಸಾಗಲು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಈ ವಿವರವನ್ನು ಅರಿಕೆಮಾಡಿ ದನು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಕಿಸ್ಕಿಂಥೆಗೆ ಹೋಗಿ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡುವಂತೆ ಅಪ್ಪಣೆಯಿತ್ತು. ಬಳಿಕ ಖುಕ್ಸರಜನು ಕಿಷ್ಟಿಂಧೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಅರಸಾಗಿದ್ದು, ನಾಲಿಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿ, ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಯುವರಾಜನಸನ್ನಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಿ, ತಾನು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹೋದನು [ರಾ.-ಉ ೧].

ಖುಳ್ಸವಂತ.--ಹಒಿ೦ದು ಪರ್ವತ. ನಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದ ವೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ ಹೆಸರು [ಭಾ.-ಭಿಃ. ೯].

ಯಗ್ನೇದ.--ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯಡು. ಚತುರ್ಮುಖನ ಪೂರ್ವ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದುದು. ಈ ವೇದಭಾಗವು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನ-ಖಾಡುವದರಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಖುಗ್ಗೇದ ಮಂತ್ರ ಗಳನ್ನು ರರನಮಾಡತಕ್ಕವರಿಗೆ "* ಹೋತೃ'' ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳಿನೆ. ಆಯುರ್ವೇದವು ಇದರ ಉಪವೇದ. ವ್ಯಾಸಮುನಿ ಈ ವೇದವನ್ನು ಸೈಲನೆಂಬ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಮೊದಲು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟ ನು [ಭಾಗ.-ಒ, ೧೨. ವಿಷ್ಣು.-೩ ೪].

ಯತೆ.--ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಪುರುವಂಶದ ದೇವಾತಿಥಿರಾಜನಿಂದ ವಿದರ್ಭರಾಜ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಮರ್ಯಾಜಿಯೆಂಬುವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಅಂಗರಾಜಪುತ್ರಿಯಾದ ವಾಮಜೇನಿಯೆಂಬನಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಯಕ್ಷನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೩].

ಯಚೀಕ.- (1) ಒಬ್ಬ ಖುಸಿ. ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರ ದಲ್ಲಿ ಭೃಗುಪುತ್ರನಾದ ಔರ್ವಮಹರ್ಹಿಯ ಮಗನು. ಗಾಧಿರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು. ನೋಡು--ಅಶ್ವತೀರ್ಥ [ಭಾರ,-ಆ. ೬೭. ವನ. ೧೧೬. ಶಾಂ. ೪೮]. ಖುಚೇಕನು ಒಮ್ಮೆ ಸತ್ಯವತಿಯ ಪತಿಭಕ್ಕಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ವರ ವನ್ನು ಬೇಡು ಎಂದನು. ಆಗ ಸತ್ಯವತಿ ತನಗೂ ತನ್ನ ಜನನಿಗೂ ಪುತ್ರನು ಜನಿ ಸುವಂತೆ ಬೇಡಿದಳು. ಖುಚೀಕನು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಚರುನನ್ನು ಮಂತ್ರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟು, ಇಬ್ಬರೂ ಆ ಚರುವನ್ನು ತಿಂದು, ಸತ್ಯವತಿ ಮುತ್ತುಗದ ಮರವನ್ನೂ, ಆಕೆಯ ತಾಯಿ ಅಶ್ವತ್ಥವೃಕ್ಸವನ್ನೂ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳು ನಂತೆ ನಿಯನಿಸಿದನು. ಅದರೆ ದೈವಘಟನೆಯಿಂದ ಅವೆರಡೂ ವ್ಯತ್ಯಸ್ತ, ಗಳಾದುವು. ಇಬ್ಬರೂ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯರಾದರು. ಒಂದು ದಿನ ಖುಚೀಕನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ಸತ್ರಿಯ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿ, ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು "" ನಿನ್ನ ಮಗನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಹುಟ್ಟ ಕ್ಲತ್ರಿಯನಾಗುವನು. ನಿಮ್ಮ ತಾಯಿಗೆ

ಹುಚೇಯು 61 ಯತುಪರ್ನ

ಕ್ಸೃತ್ರಿಯನು ಹುಟ್ಟಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗುವನು '' ಎಂದನು. ಸತ್ಯವತಿ ಚಿಂತಾಕುಲಿತೆ ಯಾಗಿ, ತನ್ನ ಮಗನು ಮಾತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ಆಗಿರುವಂತೆಯೂ, ಮೊಮ್ಮಗನು ಶ್ಲತ್ರಿಯನಾಗುವಂತೆಯೂ ಅನುಗ್ರಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು. ಖುಚೀಕನು ಅಂತೆಯೇ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿ ಸತ್ಯವತಿ ನಡೆದ ಜಮದಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಶುನಶ್ರೀಪರು ಬ್ರಾಹ್ಮೆಣರಾಗಿದ್ದರು. ಜಮದಗ್ನಿ ಪುತ್ರನಾದ ಪರಶುರಾಮನು ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾದನು. ಗಾಧಿ ಪುತ್ರನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಸ್ಲತ್ರಿಯನಾಗಿ ಜನಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದನ. [ಭಾರ.- ವ, ೧೧೬. ಅನು. ೭. ಭಾಗ.-೧೫. ವಾಯು.-೯೧. ಬ್ರಹ್ಮ-೧೦]. ಮುಚೀಕನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಗನು ಶುನಶ್ರೇಸನು [ರಾಮಾ.-೧, ೬೧. ಆನು. ೬].

(ii) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ದುಷ್ಯಂತನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಭುಮನ್ಯು ನಿನಿಂದ ಪುಸ್ಪುರಿಣಿಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು [ಭಾರ.-ಆ. ೨೦೧].

ಯ ಚೇಯಂ.-- ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ರೌದ್ರಾಶ್ವನಿಂದ ನುಶ್ರಳೇಶಿ ಯೆಂಬ ಅಸ್ಸರಸಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಕಳ್ಸೇಯು ಮೊದಲಾದ ಒಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ಇವನ ಒಡಹುಟ್ಟದನರು. ಇವನಿಗೆ ಅನಾಧೃಷ್ಠಿ ಶ್ರಯೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ. ಇವನ ಮಗನು ಮತಿನಾರ [ಭಾರ.-ಆ. ೮೮],

ಚುಣತ್ರಯ.--ಕ್ರಿಯಾಖಣ (ದೇವಖುಣ) ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಖಯಣ (ಖ. ಹಿಯಣ) ಪ್ರಜಾಖುಣ (ಸನಿಶೃಯಣ) ಗಳೆಂಬುವು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಕ: ಮೂರು ಯಣಗಳೂ ಅವನೊಂದಿಗೇ ಹುಟ್ಟುಪುವು. ಯಜನಾದಿಗಳಿಂದ ದೇವಖು ನನ್ನೂ, ವೇದಾಧ್ಯಯನದಿಂದ ಖುಹಿಯಣವಮ್ಮೂ, ಸಂತಾನದಿಂದ ನಿತೃಮಣವನ್ನು ಕಳೆಯ ಬೇಕು [ಭಾರ.-ಅ. ೨೫೫1].

ಯತವಾಕ್‌.- ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಈತನಿಗೆ ರೇವತೀ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದುಷ್ಟ ಕುಮಾರನು ಜನಿಸಲಾಗಿ, ಶಾಸಕೊಟ್ಟು ರೇವತೀ ನಕ್ಸತ್ರವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸಿದರು [ದೇ.ಭಾ.-೧, ೪].

ಯತುಪರ್ನ.- ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಅರಸು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭನರಮಾಡು ತ್ತಿದ್ದನು. ರಾಜ್ಯಭ್ರಷ್ಟನಾದ ನಳಚಕ್ರವರ್ದಿ ಈತನಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಚಾಹುಕನೆಂಬ ಹೆಸರಿಂದ ಸಾರಥಿಯಾಗಿದ್ದನು [ಭಾರ.-ವನ. ೬೩]. ಈತನು ಸಿಂಧುದ್ದೀಸನೆಂಬ ರಾಜನ ಮೊಮ್ಮಗನು [ಹೆರಿ.-೧, ೧೫. ಭಾಗ.-೯, ೯]. ದಮಯಂತಿಯ ಪುನಃ ಸ್ವಯೆಂವರನೆಂಬ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುಂಡಿನಪುರಿಗೆ ಬರುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಳನಿಂದ ಅಶ್ವಹೃದಯವನ್ನು ತಿಳಿದನು [ಭಾರ.-ವ. ೭೫]. ನಳನು ಈತನಿಂದ ಅಕ್ಸಹೈದಯವನ್ನು ತಿಳಿದನು [ಭಾರ,-ನನ. ೭೦]. ಇನನ ಸಾರಧಿ ಜೀವಳ (ಭಾರ,-ವನ, ಓಳ].

ಯಭು 62 ಯಸಷಭ

ಯೆಭು.-ಬ್ರಹ್ಮಮಾನಸ ಪುತ್ರನು. ಸನಕ, ಸನಂದ, ಸನತಶ್ಯುಮಾರ, ಸನತ್ಸು ಜಾತ, ಖುಭು ಇವರೈವರೂ ಸಹೋದರರು. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು [ಭಾಗ.-೪, ೮].

ಯಶ್ಯಮೂಕ.-ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ. ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗೊಂದಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಮೈಲುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತಂಗಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮವಿದ್ದಿತು. ಒಮ್ಮೆ ವಾಲಿಯೂ ದುಂದುಭಿಯೂ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದರು. ವಾಲಿ ದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಬಿಸು ಟಿನು. ಅದು ಮತಂಗಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ರಕಮಾ೦ಸಗಳಿಂದ ಆಶ್ರಮ ಪ್ರದೇ ಶನು ದೂಹಿತವಾಯಿತು. ಮತಂಗನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ, ಇದು ವಾಲಿಯ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು, ವಾಲಿ ಪುನಃ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರೆ ಅವನ ತಲೆ ಒಡೆಯುವುಜಿಂದು ಶಾಪನಿತ್ತನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವಾಲಿ ಸುಗ್ರೀವರಿಗೆ ಮನಸ್ತಾ_ಪವುಂಬಾಗಿ ಸುಗ್ರೀವನು ಈ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹನೂಮಂತನೇ ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸವಾಗಿದ್ದನು. ವಾಲಿ ಮತಂಗ ಶಾಸಭಯದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡು ತುತ್ತ, ಬಂದಾಗ ಹನೂಮಂತನು ಈ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಕರೆದುಯ್ದು ರಾಮ ಸುಗ್ರೀವರಿಗೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ವನ. ೨:೦. ರಾಮಾ.-ಕಿ. ೧, ೨].

ಯಶ್ಯಶೃಜ್ನ.--ಒಬ್ಬ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಸಿ. ನಿಭಾಂಡಕನೆಂಬ ಮುನಿ ಒಮ್ಮೆ ಕೈಕಾಲು ತೊಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿದಾಗ ಊರ್ವಶೀ ಸಂದರ್ಶನದಿಂದ ಎಜಿಗುಂದಿದನು. ಆಗ ಸ್ಪಲಿತವಾದ ಆತನ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆ ಕುಡಿದು ಅದರಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೧೧]. ಒಮ್ಮೆ ಅಂಗದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ತಲೆದೋರಿದಾಗ ಅಂಗಜೀಶಾಧಿಸನಾದ ರೋಮಸಾದನು ಈತನನ್ನು ಕಕೆಡದುಯ್ದು ತನ್ನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುವೃಷ್ಟ್ರಿಯನ್ನು ಸಡೆದನು [ಭಾರ.-ನನ. ೧೧೪. ರಾಮಾ.-೧, ೧೦]. ದಶರಥನ ಔರಸಪುತ್ರಿಯೂ ರೋಮಪಾದನ ಸಾಕುಮಗಳೂ ಆದ ಶಾನೆ ಈತನ ಹೆಂಡತಿ [ಭಾಗ೯, ೨೩. ಭಾರ.-ನನ. ೧೧೪]. ದಶರಥನು ಪುತ್ರಕಾನೇಷ್ಟಿಯಾಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಈತನನ್ನು ಬರಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡನು [ರಾಮಾ.- ಬಾ. ೭, ೧೬].

ಬುಷಭ.--(1) ಪಾಂಡ್ಯಡೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪರ್ವತ, ಯುಧಿಷ್ಮಿರನು ತೀರೃಯಾತ್ರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದನು [ನನ. ೮೩].

(1) ಮಗಧ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪರ್ವತ, ಇದಕ್ಕೆ ಖುಸಭಕೂಟಿ ವೆಂತಲೂ ಹೆಸರು [ಭಾರ.-ಸ. ೨೧]. (111) ಉತ್ತರಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟಿ. ಇಲ್ಲಿ ಶಾಂಡಿಲಿ

ಯೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿದಳು [ಭಾರ,-ವನ, ೧೧೩].

ಯಸಿಗಳು 63 ಏಕೆಸಾಟಲಾ

ಯೆಷಸಿಗೆಳು.-ಯುಧಿಸ್ಮಿರನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರು [ಸ.೪]. ಇಂದ್ರನ ಸಭೆ ಯಲ್ಲಿ [ಸ. ೭]. ಬ್ರಹ್ಮೆನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ [ಸ. ೧೧]. ಯುಧಿಸ್ಮಿರನೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯ ದಲ್ಲಿ [ವನ. ೮೩]. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸಂಧಿಗಾಗಿ ಹಸ್ತಿನಾವತಿಗೆ ಹೋದಾಗ ದಾರಿ ಯಲ್ಲಿ [ಉ. ೮೩]. ದ್ರೋಣನನ್ನು ಯುದ್ಧ್ದಮಾಡಬೇಡನೆಂದು ಅಡ್ಡಗಿಸಿದವರು [೧೯೧]. ಭೀಸ್ಮನು ದೇಹತ್ಯಾಗಮಾಡಿದಾಗ ಆತನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವರು [ಶಾಂತಿ, ೪೬, ೨೦೭]. ವ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಲು ತಕ್ಕುವರು [ಅನು. 3೫೫, ೨೭೧].

ಯುಷಿಧರ್ಮ ಗಳು .--[ಭಾರ.-ಅನು. ೨೦೯, ೨೧೦].

ಯಹಷಿಕ.--ಒ೦ದು ದೇಶ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಂಭೋಜ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸವಿನಾಪ ದಲ್ಲಿದೆ [ಭಾರ.-ಸ. ೨೮. ಭೀ. ೯]. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನೇ ಈಗಣ ರಷ್ಯಾ (Russia) ಜೇಶವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಯೆಷಿಕುಲ್ಯಾ--ಒಂದು ನದಿ. ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಕಳಿಂಗ ದೇಶದಲ್ಲಿ (ಈಗಣ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ) ಹರಿಯುತ್ತದೆ (ಭಾರ. ವನ. ೮೨. ಭೀ. ೯].

ವಿ

ಏಕಚಕ್ರ.--ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ಬಕಾಸುರನು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೧, ೬೩]. ಅರಗಿನ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಬಳಿಕ ಪಾಂಡವರು ಇದರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪದಿಂದ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು [ಆದಿ.-೧೭೧, ೧೭೮]. ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಾಂಚಾಲನಗರಿ ಒಂದು ದಿನದ ಪ್ರಯಾಣ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ (ಆದಿ. ೧೮೬]. ನೋಡು--ಬಕ.

ಏಕಜಟಾ.-ಅಶೋಕವನದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ಕಾವಲಾಗಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸಿ [ರಾಮಾ.-ಸುಂ. ೨೩].

ಏಕತ.--ಒಬ್ಬ ಖುಹಿ. ಬ್ರಹ್ಮಮಾನಸಪುತ್ರನು. ಇವನು ಇವನ ಒಡಹುಟ್ಟ ದವರಾದ ದ್ವಿತ, ಕ್ರಿತ ಈ ಮೂನರೂ ಉಪರಿಚರವಸುವಿನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯ ರಾಗಿದ್ದರು [ಭಾರ.-ಶಾಂ. ೩೩೬].

ಏಕಪರ್ದಾ.--ಹಿಮಮಂತನಿಂದ ಮೇನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವಳು. ಅಸಿತ ಮಹ ರ್ಹಿಯ ಹೆಂಡತಿ, ದೇವಲ ಮುನಿ ಕಳೆಯ ಮಗನು [ಹೆರಿ.-೧, ೧೮. ಮ. ೧೩].

ಏಕಸಾಟಲಾ.--ನಿಳಸಕ್ಕೆಯ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವಳು. ಈಕೆಯೂ ಬಹುಕಾಲ ತನಸ್ಸುಮಾಡಿ ಜೈಗೀಷವ್ಯನೆಂಬ ಮುಧಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಳು [ಹೆರಿ.-೧, ೧೮, ಮ. ೧೩],

ಏಕಲವ್ಯ 64 ಏಕಾವಳಿ

ಏಿಕಲವ್ಯ.--ಹಿರಣ್ಯಧನುವೆಂಬ ಬೇಡನ ಸಾಕುಮಗನು. ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ಯನ್ನು ಸಲಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಬೇಡಿ, ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗಿ, ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ದ್ರೋಣನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನೇ ಗುರುವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅಭ್ಯಾಸಕ್ರಮದಿಂದ ಮಹಾಶೂರಸೆನಿಸಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಕುರು ಪಾಂಡವರು ಬೇಟಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ. ಇವರ ಬೇಟಿಯ ನಾಯಿ ಇವನನ್ನು ಅಟ್ಟಕೊಂಡು ಹೋಗ ಲಾಗಿ ಇನನು ಅದನ್ನು ಕೊಂದನು ಕುರು ವಾಂಡನರು ಅವನ ಧನುರ್ನಿದ್ಯಾ ನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿ ದ್ರೋಣನಿಗೆ ತಿಳುಹಲಾಗಿ, ದ್ರೋಣನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ನಡೆದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅವನ ಬಲಗೈ ಹೆಬ್ಬೆಟ್ಟನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು [ಭಾರ.-ಆ. ೧೪೨. ಸ. ೪೪]. ಅವನ ಮಗನಾದ ಕೇಶುಮಂತನನ್ನು ಭಾರತಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ಕೊಂದನು. [ಭೀ. ೫೪]... ಇವನು. ದುರ್ಯೋಧನಪರವಾಗಿ ಭಾರತಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಹಶನಾದನು [ದ್ರೋ. ೧೮೨].

ಏಕವೀರ.--ಚಂದ್ರನಂಶದ ತುರ್ವಸು ಕುಲೋತ್ಸನ್ನನಾದ ಹರಿವರ್ಮಠಾಜಥಿ೦ಡ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂಲಕ ವರಲಬ್ಧನಾದ ಕುಮಾರನು... ಹಯಗ್ರೀವ ರೂಪಧಾರಿ ಯಾಗಿದ್ದ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಲಬ್ಧನಾದ ಕಾರಣ ಇವನಿಗೆ ಹೈಹಯನೆಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಇವನು ಯದುಕುಲದ ಹೈಹಯರಾಜನಿಗಿಂತಲೂ ಬೇರೆ, ಇವನಿಗೆ ಏಕಾ ವಳೀ ಯಶೋವತೀ ಎಂಬುದಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಸತ್ತಿಯರು [ದೇ.ಭಾ.-೬, ೧೭, ೨೩],

ಏಕವೀರಾ.--ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಏಕವೀರನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪಾಂ ತರಳ್ಳೆ ಈ ಹೆಸರು ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ [ದೇ.ಭಾ.-೬, ೧೭, ೨೩).

ಏಕಾದಶರುವ್ರ.-ಮೃಗವ್ಯಾಧ, ಸರ್ಪ, ನಿರ್ಯುತಿ, ಅಜೈ ಕಪಾದ, ಅಹಿ ರ್ಬುಧ್ದ್ಯ, ಪಿನಾಕಿ, ದಹನ, ಈಶ್ವರ, ಕಪಾಲಿ, ಸ್ಥಾಣು, ಭಗ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೭), ಅಚ್ಛೆಕಪಾದ, ಅಹಿರ್ಬುಧ್ದ್ಯ, ನಿರೂಪಾಕ್ಸ, ಕೈವತ, ಹರ, ಬಹುರೂಪ, ತ್ರ ಕ್ರ೦ಬಕ, ಸುರೇಶ್ವರ, ಸಾವಿತ್ರ, ಜಯಂತ, ಪಿನಾಕಿ [ಭಾರ.-ಶಾಂ. ೨೦೭]. ಅಜೈಕಪಾದ, ಅಹಿರ್ಬುಧ್ದ್ಯ, ಪಿನಾಕಿ, ಖುತ, ಪಿತೃರೂಪ, ತ್ರ್ಯಂಬಕ, ಮಹೇಶ್ವರ, ವೃಷಾಶನಿ, ಶಂಭು, ಹೆವನ, ಈಶ್ವರ [ನಿಷ್ಣು.-೧, ೧೫. ಭಾರ.-ಅನು. ೨೫೫. ಭಾಗ.-೬, ೬. ಹೆರಿ.-೧, ೩].

ಏಕಾವಳಿ.--ರೈಭ್ಯರಾಜನ ಮಗಳು. ಕ್ಫಿಭ್ರನು ಈಕೆಯನ್ನು ಹರಿವರ್ಮರಾಜನ ಮಗನಾದ ಹೈಹೆಯ ಅಥವಾ ಏಕನೀರರಾಜನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದಿದ್ದಾಗ 'ಕಾಲಕೇತು ವೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಆಕೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿರಿಸಿದನು. ಏಕಾವಳಿ ತನ್ನ ಸಖಿಯಾದ ಯಶೋಮತಿಯ ಮೂಲಕ ಹೈಹೆಯನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿದಳು,

ಏಲಾಪತ್ರ 65 ಐಲಬಿಲ

ಹೆ ಹೆಯನು ಕಾಲಕೇತುವನ್ನು ಕೊಂದು ಏಕಾವಳಿಯನ್ನು ಮದುನೆಯಾದನು "ದೇ. ಭಾ.-೬, ೧೭, ೨೩].

ಏಲಾಪತ್ರ.-ಕಶ್ಯಸನಿಂನ ಕದ್ರುವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಸರ್ಪರಾಜ, ನಾಗ ಮಾತೆಯಾದ ಕದ್ರುನಿಗೂ ಆಕೆಯ ಸವತಿಯಾದ ವಿನತೆಗೂ ನಡೆದ ಸಂತದಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿ ಮೊದಲಾದವರು ಜನನಿಯ ಮಾತನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಕದ್ರು "" ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಜನಮೇಜಯನ ಸರ್ಪಯಾಗದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಹಾಳಾ ಗಿರಿ'' ಎಂದು ಶಾಪವಿತ್ತಳು. ಸರ್ಪಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಹೆದರಿದರು. ಆಗ ಏಲಾನತ್ರನು "ನೀವು ಹೆದರಬೇಡಿರಿ; ಸರ್ಪಯಾಗವು ನೆರನೇರಲಾರದು. ಅದನ್ನು ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ '' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು [ಭಾರ.- ಆ. ೩೭].

೦

ಐಕ್ಸಾ ಕೀ.--ಚಂದ್ರನಂಶದ ಭುಮನ್ಯುರಾಜನ ಮಗನಾದ ಸುಹೋತ್ರನ: ಹೆಂಡತಿ. ಈಕೆಗೆ ಜಯಂತಿಯೆಂಬ ನಾಮಾಂತರವೂ ಇದೆ. ಅಜನಿಸಾಢ ಮೊದಲಾ ದವರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು [ಭಾರ.-ಆ. ಇಂ೧]. ಐರಾವತ.--(1) ಇಲಾವೃತ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಭೂ ಖಂಡ [ಭಾರ.- ಭೀ. ೬, ೮). (11) ಸರ್ಷರಾಜ. ತಶಕ್ಷಕನ ಮಗನಾದ ಅಶ್ವಸೇನನನ್ನು ಕಾವಾಡಿದವನು. ನೋಡು--ಅಶ್ವಸೇನ [ಭಾರ.-ಆ. ೩೫. ಸ. ೯. ಉ. ೧೦೩]. (111) ಇಂದ್ರನ ಸಟ್ಟದ ಆನೆ. ಭದೃಮನಸವೆಂಬ ಗಜದಿಂದ ಜನಿಸಿದುದು. ಸೂರ್ವದಿಕ್ಟಿನಲ್ಲಿದೆ [ಭಾರ.-ಆ. ೧೮]. ಐಲ.--ಚಂದ್ರಪುತ್ರನಾದ ಬುಧನಿಂದ ಇಲೆಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಪುರೂ ರವನು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೯. ಸ. ೮). ಐಲಬಿಲ.--ಕುಬೇರನ ನಾಮಾಂತರ. ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವೈವಸ್ತತ ಮನ್ವಂತರದ ನಿಶ್ರವಸನೆಂಬ ಮುನಿಯ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಪತ್ತಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾದ ಇಲಬಿಲೆಯ ಮಗನು. ಕುಬೇರನಿಗೆ ಐಲಬಿಲನೆಂಬುದು ತಾಯ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕ ಬಂದುದು. ವೈಶ್ರವಣನೆಂಬುದು ತಂಜಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬಂದುದು [ಭಾರ.-ಸ. ೧೦].

p

ಓಘವತೀ 66 ಔರ

ಶ್ಚ

ಓಫಘುವತೀ.--(1) ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಓಘವಂತನ ಮಗಳು. ಸುದರ್ಶನನೆಂಬ ಆರಸ ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ಸುದರ್ಶನನು ಅತಿಧಿಸತ್ಕಾರಕ್ಟಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿದ ವ್ರತ ಬೇರೊಂದೂ ಇಲ್ಲನೆಂಬ ಭಾನನೆಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದು ದರಿಂದ ಓಘನತಿಯೂ ಪತಿಯ ಮನೋಗತವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದಳು. ಒಮ್ಮೆ ಧರ್ಮಪುರುಷನು ಈ ದಂಸತಿ ಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಅನೇಕ ವರಗಳನ್ನಿತ್ತು, , ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಬಳಿಕ ಓಘವತಿ ತನ್ನ eS ಅರ್ಧಶರೀರವನ್ನು ನದೀರೂಪದಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಅರ್ಥ ದೇಹೆನನ್ನು ತನ್ನ ಸತಿಯ ಶುಶ್ರೂಷೆಗಾಗಿ ನಿನಿಯೋಗಸಡಿಸಿದಳು (ಭಾರ.-ಅನು. 3], (11) ಒಂದು ನದಿ. ಸರಸ್ವತೀ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಏಳು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಭಾರತಯುದ್ಧ ಇದರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯಿತು [ಭಾರ.-ಶ. ೩೯, ಭೀ. ೯. ಶಾಂತಿ. ೫೦]. ಓಫಘುವಂತ.--ಒಬ್ಬ ಅರಸು, ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಪ್ರತೀಕ ರಾಜನ ಮಗ. ಇವನ ಮಗನು ಓಘರದ. ಮಗಳು ಓಘವತಿ ಸ್ರ -ಅನು. ೨. ಭಾಗ.- ೯, ೨].

ಕ್ಟ

ಔದುನ್ಸುರ. ಒ೦ದು ದೇಶ. ಪಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಜೆ ಎೇಶ್ವರವೆಂಬುದು ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿತು. ಈಗ ಇದನ್ನು ಕಚ (೦0100) ಜೇಶನೆನ್ನುತ್ತಾರೆ [ಭಾರ.-ಸ. ೭೮].

ಔರ್ವ,_ ಚ್ಯವನ ಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ಮನು ಪುತ್ರಿಯಾದ ಆರುಹಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ದವನು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೭, ೧೯೪]. ಕಾರ್ತನೀರ್ಯಾರ್ಜುನನ ವಂಶದವರು ಭೃಗು ನಂಶದವರನ್ನು ಫನೀಡಿಸತೊಡಗಿದಾಗ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದ ಚ ್ರವನಸತ್ನಿ ಯೆ ಗರ್ಭನು ಹೆದರಿಕೆಯಿಂದ ಕದಲಿ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿತು. ಆಗಲೂ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ನ ವಂಶದವರು ಆಕೆಯನ್ನು ಪೀಡಿಸತೊಡಗಿದರು. ಒಡನೆಯೇ ಆ ಗರ್ಭ ಹೊರಬಿದ್ದು ಅವರನ್ನು ಕ್ರೂರದೈಸ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಲಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕುರುಡರಾಗಿ ಮರಳಿ ಆ ಮುಗುವಕ್ನೇ ಹೊಗಳಿ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇಂತು ಊರುವಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಈತನಿಗೆ ಔರ್ವನೆಂದು ಹೆಸರು. ಬಳಿಕ ಔರ್ವನು ತನ್ನ ವಂಶದನರನ್ನು ಕಔೊಂದವರನ್ನು ನಾಶಮಾಡತೊಡಗಿದಾಗ, ಔರ್ವನ ಸಿತೃಜೀವತೆಗಳು ಆತನನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿ, ಆತನ ಕೋಪವನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುನಂತೆ' ಸೂಚಿಸಲಾಗಿ, ಔರ್ವನು ತನ್ನ ಕೆ ಪ್ರೀಧಾಗ್ಗಿ

ಔಶೀನರಿ 67 ಕಂಸ

ಯನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾಗಿ, ಅದು ಕುದುರೆಯ ರೂನದಿಂದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಬಡಬಾಗ್ನಿಯೆಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೊಂಡಿತು. ಬಳಿಕ ಔರ್ವಥಿಗೆ ಖುಚೀಕ ನೆಂಬ ಮಗನೂ ಕಂದಳಿಯೆಂಬ ಅಯೋನಿಜೆಯಾದ ಮಗಳೂ ಉಂಟಾದರು. ಔರ್ವನು ಕಂದಳಿಯನ್ನು ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮುದುವೆಮಾಡಿದನು [ಭಾರ.- ಆ. ೬೭, ೧೯೪-೧೯೬]

ಔಶೀನರಿ.--ಉಶೀನರರಾಜನಿಂದ ಮಾಧನಿಯೆಂಬಾಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ತಿಬಿಚಕ್ರವರ್ವಿ [ಭಾರ.-ಸ. ೮. ಶಾಂತಿ. ೨೮].

ಫ್‌

ಕಂಸ.--ಯದುವಂಶದ ಉಗ್ರಸೇನನ ಮಗ... ಮಧುರೆಯ ಅರಸು. ಜರಾ ಸಂಧನ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಅಸ್ತಿ, ಪ್ರಾಸ£ೀಯರು ಇವನ ಹೆಂಡತಿಯರು [ಭಾರ.-ಸ. ೧೪, ೨೩]. ಕಾಲನೇನಿಯೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಅಂಶದಿಂದ ಜನಿಸಿದನನು. ಉಗ್ರ ನೇನನ ರಾಣಿ ಒಮ್ಮೆ ಸಖಿಗಳ ಸಂಗಡ ಸ್ನ್ಮಾನಾರ್ಥನಾಗಿ ಯಮುನಾ ನದಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದು » ಕಾಮಹಪರವಶೆಯಾಗಿ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಕೂಡಲೇ ದ್ರುಮಿಲನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಉಗ್ರಸೇನನ ರೂಪದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಆಕೆಯೊಡನೆ ಸೇರಿದನು. ರಾಣಿ ಕೆಲವು ಕುರುಹುಗಳಿಂದ ಇವನನ್ನು ಉಗ್ರನೇನನಲ್ಲವೆಂದು ಶಂಕಿಸಿ, ಅವನಿಂದ ಫಿಜಸ್ಟಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ರೋಷಭರದಿಂದ "" ನಿನ್ನ ದುರ್ಬೀಜ ದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು ಯದುನಂಶದನನಿಂದಲೇ ಸಾಯಲಿ'' ಎಂದು ಶಾಪನಿತ್ತಳು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ, ಇವನು ಕಾಲನೇನಿಯ ಅಂಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ದ್ಹರಿಂದಲೂ ಕಂಸೆಸಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸಗುಣಗಳು ತಲೆದೋರಿದುವು [ಹರಿ.-೨, ೬೮]. ಕಂಸನು ತಾರುಣ್ಯ ವನ್ನು ಹೊಂದಿದಕೂಡಲೇ ಉಗ್ರಸೇನನನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ತಾನೇ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡ ತೊಡಗಿದನು. ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಮಗಳಾದ ಜೇವಕಿಯನ್ನು ವಸುದೇವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು, ವೈಭವದಿಂದ ಮಡುವೆಮಾಡಿದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ "" ಇವರ ಗರ್ಭವು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲು ವುದು'' ಎಂಬ ಅಶರೀರವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಯದಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಅವರ ಮಕ್ತಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿದಕೂಡಲೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತ, ಬಂದ. ಹೀಗೆ ಆರು ಗರ್ಭಗಳು ಹಾಳಾಗಿ ಏಳನೆಯ ಗರ್ಭ ವ್ಯತ್ಯಸ್ತ,ನಾಯಿತು. ಎಂಟಿನೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಜನಿಸಿದನು. ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರೇರಣೆಯಂತೆ ವಸುದೇವನು ಆ ಮಗುವನ್ನು ನಂದನ ಸತ್ತಿಯಾದ ಯೆಕೋದೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು, ಅವಳು ಪ್ರಸವಿಸಿದ್ದ ಹೆಣ್ಣುಕೂಸನ್ನು ಧೇನಕಿಯ ಬಳಿ ತಂದಿಟ್ಟನು. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇವಕಿ ಪೃಸವಿಸಿದಳೆಂಬ ಸುದ್ಧಿಯನ್ನು

ಕೆಂಸಾ 68 ಕಳುದ್ಧಿ

ತಿಳಿದು ಕಂಸನು ಖಡ್ಗವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಖಡ್ಗವನ್ನು ಅಡ್ಡಹಿಡಿದು ಮಗು ವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಲಾಗಿ ಆ ಶಿಶುವು "" ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು ನಂದ ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ'' ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮಾಯನಾಯಿತು. ಇದರಿಂಡ ಕಂಸನ ಭಯ, ಕೋಪ, ತಾಪಗಳು ನೂರ್ಮಡಿಯಾದುವು. ಬಳಿಕ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪೂತನೆ, ಶಕಟಿ, ಧೇನುಕ, ಯಮಳಾರ್ಜುನ, ಕೇಶಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ರಾಕ್ಸಸರನ್ನು ಕಳುಹಿದನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಹತರಾದರು. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನು ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ತಾರುಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಡಿ ಇಡಶಕ್ಕುವನಾಗಿದ್ದನು. ಆಗ ಕನಟಪ್ರೇಮವನ್ನು ನಟಿಸಿ, ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ ಅಕ್ರೂರನ ಮೂಲಕ ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಮಧುರೆಗೆ ಬರಮಾಡಿಸಿ, ಸಟ್ಟಿಣದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕುವಲಯಾ ಪೀಡನೆಂಬ ತನ್ನ ಆನೆಯನ್ನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಓಡಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನು ಆನೆಯನ್ನು ಕೊಂದು ಕಂಸನ ಸಜೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಳನು. ಸೃಷ್ಣಸಂಹಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ಮೊದಲೇ ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ಮುಸ್ಟಿಕ ಚಾಣೂರರೆಂಬ ಮಲ್ಲರು ಕೃಷ್ಣನ ಸಂಗಡ ಮಲ್ಲಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಮಡಿದರು. ಬಳಿಕ ಕೃಷ್ಣನು ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಂದು ಉಗ್ರಸೇನನಿಗೆ ಪಟ್ಟ ಗಟ್ಟ ದನು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೮. ಸ. ೨೩, ೫೩. ಹೆರಿ.-೨, ೩೦. ಭಾಗ.-೧೦, ೩೬-೪೪].

ಕಂಸಾ.--ಕಂಸರ ತಂಗಿ. ನಸುಡೇವನ ತಮ್ಮನಾದ ಜೀವಭಾಗನನ್ನು ಮದುವೆ ಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಕೇತು, ಬೃಹೆದ್ಭಲ, ಉದ್ದವರೆಂಬ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಭಾಗ.- ೧೦, ೪೫].

ಕಂಸಾವತಿ.--ಕಂಸನ ತಂಗಿ. ವಸುದೇವನ ತಮ್ಮನಾದ ದೇನಶ್ರನನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸುನೀರ, ಇಷುಮಂತರೆಂಬ ತನಯರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು [ಭಾಗ.-೧೦, ೪೫].

ಕಕುತ್ಸ ಎ ನೋಡು- ಇಂ ದ್ರವಾಹ.

ಕಕುರ್ದ್ಮ್ಮಾ.--ಕೈಲಾಸ ಸರ್ವತದ ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಮವತ್ಸಕ್ವಶದ ಶಿಖರ. ಶಿವನ ವಾಹನವಾದ ನಂದಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿ,ಸ್ಥಾನ [ಮತ್ಸ ಕ್ರಿ ೨೦].

ಕಕುದ್ಮಿ.--ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಅರಸು, ರೇವಶನೆಂಬುದು ಇವನ ನಾಮಾಂತರ. ಈತನು ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ರೇವತಿಗೆ ವರನಾರೆಂದು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಮಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ನಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದುಯ್ದನು. ಅಲ್ಲಿ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರವಿವಾದದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅದು ಮುಗಿದ ತರುನಾಯ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕುರಿತು ತನ್ನ ಮಗಳಿಗೆ ವರನಾರು? ಎಂದು ಜೀಳಿದೆನು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು "" ಅಯ್ಯಾ ! ನೀನು ಭೂಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದೆ ಬಳಿಕ ಇದುನರೆಗೆ ಎಷ್ಟೋ ಯುಗಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಅದು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ... ಈಗ ನಸುಧೇನನ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾಥ ಬಳರಾಮನೇ

ಕಕ್ಸೀವನ್ತ 69 ಕಬ್ಬ

ಇವಳಿಗೆ ವರನಾಗತಕ್ಟುವನು'' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಕಕುದ್ಮಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮೆ ಲೋಕದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬರುವಾಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹೊಸದಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ವರಿಚಿತ ರಾಗಲಿ, ಬಂಧುಬಳಗದವರಾಗಲಿ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬಳಿಕ ಕಕುದ್ಮಿ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಬಲರಾಮನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಮಾಡಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹೋದನು [ಭಾಗ.- ೯, ೩. ಹರಿ.-೧, ೧೦].

ಕಶ್ಬೀವನ್ತ.--ಒಬ್ಬ ಖುಸಿ. ಕಳಿಂಗ ದೇಶದ ರಾಜನಾದ ಬಲಿಯೆಂಬ ಅರಸ ನಿಗೆ ಸೆಂತಾನನಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆತನು ತನ್ನ ವಟ್ಟದರಸಿಯಾದ ಸುದೇಷ್ಮೆಯನ್ನು ದೀರ್ಥತಮನೆಂಬ ಖುಹಿಯಲ್ಲಿಗೆ ಪರಿಚರ್ಕೆಮಾಡಲು ಕಳುಹಿದನು. ಬಳಿಕ ಆಳೆ ದೀರ್ಥತನುನನ್ನು ನೇರಲೊಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ದಾಸಿಯನ್ನು ಆತನಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿದಳು. ಬಳಿಕ ದಾಸಿ ಆ ಮುನಿಯ ಮೂಲಕ ಕಕ್ಸೀನಂತನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಭಾರ.- ಸ. ೭].

ಕಚ್ಛಾ. ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯತಿವೇಷದಿಂದ ನಿರಾಟನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಹೆಸರು [ನಿರಾ. ೨]. ವಿರಾಟನು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಜಯ ಶೀಲನಾಗಿ, ಸಟ್ಟಣಕ್ಟೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿದ ಕೌರವರನ್ನು ಜಯಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತರನು (ಅರ್ಜುನ) ಬೃಹನ್ನಳೆ ಯನ್ನು ಸಾರಧಿಯಾಗಿಟ್ಟು ಕೊಂಡು ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವನೆಂಬ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಹೆದರಿದರು. ಕಂಕಭಟ್ಟನು, "" ಅಯ್ಯಾ! ಬೃಹನ್ನಳೆ ಸಾಮಾನ್ಯಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಡ, ಅರ್ಜುನನ ಸಾರಧಿ. ನಿನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಸಾರಧ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿ ಕೊಂಡುದೇ ಪರಮಭಾಗ್ಯವೆಂಡು ತಿಳಿ ನಿನ್ನ ಮಗನು ಜಯಶೀಲನಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುವನು'' ಎಂದು ಸಂತನಿಸಿದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರನು ಕೌರವರನ್ನು ಜಯಿಸಿದನೆಂಬ ವಾರ್ತೆಯೂ ಬಂದಿತು. ವಿರಾಟನು ಉತ್ಸಾಹಭರದಿಂದ ಕಂಕ ಕೊಡೆ ಪಗಡೆಯಾಡುತ್ತ, ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಹೊಗಳತೊಡಗಿದರು. ಕಂಕ ಭಟ್ಟನು ಪ್ರತಿಮಾತನ್ನಾಡಲಾಗಿ, ಕೋಪಭರಿತನಾದ ವಿರಾಟನು ಕಂಕನನ್ನು ದಾಳ ದಿಂದ ಹೊಡೆಯಲಾಗಿ ಕಂಕನ ಕಪಾಲದಿಂದ ರಕ್ತ, ಸುರಿಯತೊಡಗಿತು. ಯುಧಿ ಹ್ಮಿರನ ಡೇಹದಿಂದ ಒಂದು ತೊಟ್ಟು ರಕವಾದರೂ ನೆಲದಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಿದವನು ಬದುಕಲಾರನೆಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದ, ಕೃತಜ್ಞೆಯೂ ಕಾರ್ಯಚತುರೆಯೂ ಆದ, ಸೈರಂಧ್ರಿ) (ದ್ರೌಪದಿ) ತನ್ನ ಸೆರಗಿನಿಂದ ಆ ರಕ್ತವನ್ನು ಒರಸಿದಳು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಉತ್ತರನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಕಪಾಲದಲ್ಲಿರುವ ಗಾಯವನ್ನು ಕಂಡು, ಸಾರಣನನ್ನು ತಿಳಿದು, ಹೆದರಿದವನಾಗಿ ನಿರಾಟಿನ ಮೂಲಕ ಯುಧಿಸ್ಮಿರನಿಗೆ ಕ್ಸ್ಮಾ ಪಣೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಸಿದನು (ವಿರಾ. ೭೨],

ಕಜಶ್ಶಿ 70 ಕಚ

ಕಜ್ಕ್ಯಾ.--ಉಗ್ರಸೇನನ ಮಗಳು. ಕಂಸನ ತಂಗಿ. ವಸುದೇವನ ತಮ್ಮನಾದ ಆನಕನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸತ್ಯಜಿಶ್‌, ವುರುಜಿತರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ತುಳನ್ನು ಪಡೆ ದಳು [ಭಾಗ.-೧೦, ೪೫].

ಕಚ.--ದೇನಗುರುವಾದ ಬೃಹೆಸ್ಪತ್ಯಾಚಾರ್ಯರ ಮಗ. ಸತ್ತವರನ್ನು ಬದು ಕಿಸುವ ಮೃುತಸಂಜೀನಿನೀ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವುದಕ್ಳಾಗಿ ದೇವಶೆಗಳ ಸೂಚನೆ ಯಂತೆ ಶುಕ್ರಾ ಚಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ಗುರುಕುಲವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಕಚನಿಗೂ ಶುಕ್ರಾ ಚಾರ್ಯರ ಮಗಳಾದ ದೇವಯಾನಿಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ವಿಶ್ವಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚಿ ದುವು. ಆದರೆ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನು ದೇವಗುರುನಿನ ಮಗನನ್ನು ಶಿಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡುದು ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಹಿತನಾಗಲ್ಲಿ. ಒಮ್ಮೆ ಕಚನು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಆಕಳನ್ನು ಮೇಯಿ ಸುತ್ತಾ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ರಾಕ್ಷಸರು ಹೊಂಚುಹಾಕಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದರು. ಸಂಜೆಗೆ ಆಕಳು ಮಾತ್ರವೇ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಕಚನು ಬರಲಿ. ಮಗಳು ತಂಜೆ ಯಲ್ಲಿ ಮೊರೆಯಿಟ್ಟಳು. ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಯೋಗದೃಷ್ಟ್ವಿಯಿಂದ ತಿಳಿದು ತಮ್ಮು ಮಂತ್ರಬಲದಿಂದ ಕಚನನ್ನು ಬದುಕಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಕೋಪ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಸಲ ಕಚನನ್ನು ಕೊಂದು, ಸುಟ್ಟು, ಬೂದಿ ಮಾಡಿ, ಆ ಬೂದಿಯನ್ನು ಹೆಂಡದಲ್ಲಿ ಕದಡಿ, ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಕುಡಿಸಿದರು. ಸಂಜೆಯಾಯಿತು, ಆಕಳೂ ಬಂತು, ಕಚನು ಬರಲಿಲ್ಲ. ಮಗಳ ಗೊಣಗಾಟಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿಟ್ಟತು. ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರು. ಕಚನು ತಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಅನನು ಬದುಕುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಮಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿ ದರು. ಮಗಳು ಹೇಗಾದರೂ ಬದುಕಿಸಿಯೇ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಹಟಿಹಿಡಿದಳು. ಆಗ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಸುರಾಪಾನನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ, ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿದ್ದ ಕಚನನ್ನು ಮಂತ್ರಬಲ ದಿಂದ ಬದುಕಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಅವನಿಗೆ ಮೃತಸಂಜೀವಿನೀ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪ ಜೇಶಿಸಿದರು. ಕಚನು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ದೇಹವನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಬಂದು, ತನ್ನ ಗುರೂಸದೇಶಮಹಿಮೆಯಿ೦ಂದ ಶುಕಾ )ಚಾರ್ಯರನ್ನು ಬದುಕಿಸಿದರು. ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಬೀಳ್ಳೊಟ್ಟಿರು. ಆದರೆ ಜೀನಯಾಫಿ ಕಚನನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿ, ತನ್ನನ್ನು ಮದವೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಬೇಡಿದಳು. ಗುರು ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದು ಧರ್ಮನಲ್ಲವೆಂದು ಕಚನು ಎಷ್ಟು ಬಗೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದರೂ ಕೇಳದೆ, ದೇವಯಾನಿ ಆಶಾಭಂಗದಿಂದ ದಿಕ್ಕುತೋರಣಡೆ "" ನನ್ನ ತಂಜೆಯ ಮೂಲಕ ಕಲಿತುಕೊಂಡ ವಿದ್ಯೆ ನಿನಗೆ ಫಲಿಸಬೇಡ'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಕಚನಿಗೆ ಶಾಸ ಕೊಟ್ಟಳು. ಕಚನು "" ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ಫಲಿಸದಿದ್ದರೂ ನನ್ನಿಂದ ಉಪದೇಶ ವನ್ನು ಪಡೆದವರಿಗೆ ಫಲಿಸಿದರೆ ಸಾಕು. ನೀನು ಮಾತ್ರ ಸಕಲ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಪನ್ನ

ಕಚ್ಚ 71 ಫಲ್ರ

ನಾಗಿರುವ ಭೂಸುರೋತ_ ಮನ ಮಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಧರ್ಮನಿರುದ್ಧ ವಾದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಬಲಾತೃರಿಸಿರುವೆಯಾದುದರಿಂದ, "" ಯಾವ ಬಾ ್ರ್ರಹ್ಮಣನೂ ಜಡ ಮದುವೆಯಾಗಬೇಡ '' ಎಂದು ಪ್ರತಿಶಾಸವಿತ್ತನು. ಹೀಗಾಗಿ ಜೀವಯಾನಿ ಕ್ಲತ್ರಿಯನಾದ ಯಯಾತಿ ರಾಜನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಳು [ಭಾರ.-ಆ, ೭೦. ಅನು. ೬೫. ಮತ್ಸ್ಯ್ಯ.-೨೫).

ಕಚ್ಛ.--ಒಂದು ದೇಶ. ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ಅಹಮದಾಬಾದಿಗೂ ಖಾಬಾಯತ ನಗರಿಗೂ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಈಗ ಖೇಡದೇಶವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ [ಭಾರ.-ಭೀ. ೯].

ಕಚ್ಛಪ.--ಕುಬೇರನ ನವನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದು. ಇದು ತಾಮಸರನಿಧಿ, ಈ ನಿಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನನು ಆಮೆ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಬಚ್ಚಿ ಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇಎನೂ ತನ್ನ ಧನವನ್ನು ಗೋವ್ಯವಾಗಿರಿಸುವನು [ಮಾರ್ಕ. -೬೫1.

ಕಚ್ಛಪೀ. ಸರಸ್ವತಿಯ ವೀಣೆಯ ಹೆಸರು [ಭಾರ.-ಶ. ೫೪].

ಕೆಟ.--ಒಂದು ನೇಶ, ವರ್ಧಮಾನ (Burdwan) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾತ್ಟಾ ಎಂಬ

ಪ್ರದೇಶ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರಾಜಸೂಯಯಾಗ ಸ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಜ ಇದರ ಆಜಾ ಸುನಾಭನನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು (ಭಾರ. -ಸ. ೨೭].

ಕಠೆ.--ಒಬ್ಬ ಖುಸಿ. ವಸಿಷ್ಕಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು [ಭಾರ.-ಆ. ೮. ಸ. ೪].

ತೆಠವಲ್ಲೀ.--ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ನೇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಉಪನಿಷತ್ತು. ಇದರ ಅರ್ಧನಿವರಣ [ಭಾರ.-ಶಾಂ. ೨೫೨, ಅನು. ೧೦೬].

ಕಣಿಕ.-ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮಂತ್ರಿ. ಇವನಿಗೆ ಕಳಿಂಗ, ಶುಳಿಂಗ ಎಂಬುದು ನಾಮಾಂತರಗಳು. ಭೀಷ್ಮಾಚಾರ್ಯನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಅನು ಮತಿಯಿಂದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಯ? ವರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಗಟ್ಟಿದ. ಇದು ದುರ್ಯೋ ಧನನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೂ ಹಿತನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕಣಿಕನಲ್ಲಿ ಮೊರೆಯಿಟ್ಟ. ಕಣಿಕನು ದುರೊ ಸ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಅನೇಕ ನೀತಿತತ್ವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಪಾಂಡವರನ್ನು ಧ್ಯ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿ ದಲ್ಲದೆ "ಕೌರವರಿಗೆ ಉಳಿಗಾಲನಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ, ಬಳಿಕ ದುರ್ಯೋಧನನು ಅರಗಿನ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೧, ೧೫೩].

ಕೆಣ್ಣು.-ನೋಡು- ಕನ್ನ.

ಕಣ್ಣೂ ಕಳಿಂಗ ದೇಶದ ರಾಜನ ಮಗಳು. ಅಕ್ರೋಧನನ ಹೆಂಡತಿ, ಈಕೆಯ ಮಗನು ದೇವಾತಿಥಿ [ಭಾ.-ಆ. ೬೩].

ಕೆಣ್ಟ.-- ಕಶ್ಯಸಗೋತ್ರದ ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ, ದುಷ್ಯಂತನ ಪತ್ತಿಯಾದ ಶಕುಂ ತಲೆ ಈತನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವಳು [ಭಾರ.-ಆ. ೯೧, ೯೬]. ಈತನು ಮೇಧಾ ತಿಧಿಯ ಮಗ [ಭಾರ.-ಅನು. ೨೫೫]. ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ

ಕೆಕೆ (ಥ) 2 ಕದ್ರೂ

ಯುಕ ವೆಂದು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ತೊಷೆಗಳನ್ನು ತಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿ "" ನಿನಗೆ ತೊಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸಾನು ಬರುವುದು '' ಎಂದು ಶಾಸವಿತ್ತ್ವನು [ಭಾರ.-ಉ. ೯೭, ೧೦೫]. ಈತನ ಆಶ್ರಮ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಸಶ್ಚಿ ಮದಲ್ಲಿ ಲಕ್ರೋ (ಲಕ್ಷ್ಮ ಒಣಾವತಿ) ಪ ಸಣದ ಬಳಿ ಇದ್ದಿತು [ಭಾರ.-ವ. ೮೦].

ಕತ(ಥ).--ನಿಶ್ಚಾಮಿತ್ರವಂಶದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ಅರ್ಜುನನು ತೀರ್ಥ ಯಾತ್ರೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸಂಧಿಸಿ, ಸುಭದ್ರೆ ಯನ್ನು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಮಾಡುವುದಾಗಿ ಬಲರಾಮನು ನಿಸ್ಪರ್ಷೆ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ತಿಳುಹಿದನು [ಭಾ.-ಆ. ೨೩೮].

ಕದಳೀನನ.--ರಾಮಾಯಣ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಹನೂಮಂತನು ತಪಸ್ಸುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒ೦ದು ವನ [ಭಾರ.-ವ. ೧೪೮].

ಕೆದ್ರೂ.-ದಕ್ಸಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗಳು. ಕಶ್ಯಸಮುನಿಯ ಹೆದಿಮೂರು ಮಂದಿ ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಹೆತ್ತವಳು [ಚಾರ.-ಆ. ೧೬, ೨೦, ೨೧, ೨೫, ೨೭, ೬೬ ಸ. ೧೧. ಅನು. ೨೦-೨೫]. ಗರುಡನ ಜನನಿಯಾದ ವಿನತೆಯೂ ಕದ್ರುವೂ ಸವತಿಯರು. ಇಬ್ಬರೂ ಜೆಲುವೆಯರು. ಒಮ್ಮೆ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಸೌಂದರ್ಯದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಮಾಡಿದರು. ಕದ್ರು ಜಯಹೊಂದಿದಳು [ಕೃಷ್ಣ್ಯಯ.ಕಾಂ.- ೧]. ಒಂದು ದಿನ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಕ್ಲೀರಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ವಿನತೆ ಕದ್ರುವನ್ನು ಕುರಿತು ದೂರದಲ್ಲಿ ಮೇಯುತ್ತಿದ್ದ, ಇಂದ್ರನ ಪಟ್ಟದ ಕುದುರೆಯಾದ ಉಜ್ಜ್ಜಿಶ್ರವಸ್ಸನ್ನು ತೋರಿ, "" ಅಕ್ಕಾ! ಈ ಕುದುರೆ ಎಷ್ಟು ಬೆಳ್ಳಗಿದೆ ನೋಡು '' ಎಂದಳು. ಆಗ ಕದ್ರು ""ಛೀ! ಛೀ! ಅತ್ತ ನೋಡು. ಅದರ ಬೆನ್ನಿನಮೇಲೆ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕರಿಯ ಗೆರೆ ಇದೆ'' ಎಂದಳು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸಂಜೆಯಾಯಿತು. ಇವರ ವಾಗ್ವಾದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕರಿಯಗೆಕೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ತಾನು ಕದ್ರುನಿಗೆ ದಾಸಿಯಾಗುವೆನೆಂದು ವಿನತೆ ಹೇಳಿದಳು. ಹಾಗೆ ಕರಿಯಗೆರೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ತಾನು ನಿನತೆಗೆ ದಾಸಿಯಾಗುನೆನೆಂದು ಕದ್ರು ಹೇಳಿದಳು. ಮರುದಿನ ಬೆಳೆಗಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದು ನೋಡುವುದಾಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮಾತನಾಡಿಕೊಂಡು ಮನೆಗೆ ಬಂದರು. ಕದ್ರು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದು, ತನ್ನ ಸವತಿಗೂ ತನಗೂ ನಡೆದ ಪಂತವನ್ನು ಹೇಳಿ "" ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಆ ಕುದುರೆಯ ಕುತಿ_ಗೆಯಿಂದ ಬಾಲದವರಕೆಗೆ ಜೋಲುಬಿದ್ದು, ನಾನಿಬ್ಬರೂ ಬಂದು ನೋಡುನ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಜ್ಜಿ ಶ್ರನಸ್ಸಿನ ಬೆನ್ನಿನಮೇಲೆ ಕಪ್ಪಗೆ ಗೆರೆ ಇರುವಹಾಗೆ ಕಾಣಿಸ ಬೇಕು'' ಎಂದಳು. ಈ ಬಗೆಯ ಅಧರ್ಮಸ್ಪವೃತಿ ಗೆ ಕೆಲವರು ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕದ್ರು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಹಾಳಾಗುವಂತೆ ಶಾಪವಿತ್ಸ್ಯಳು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಉಳಿದೆ

ಕನಖಲ 73 ಕನ್ಯಕಾಪರಮೇಶ್ವರಿ

ಮಕ್ಕಳು ಹೆದರಿದರು. ಆಗ ಕರ್ಳೋಟಕನು ಜನನಿಯ ಮಾತನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು ವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದನು. ಬೆಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಸವತಿಯರಿಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೋಡಿ ದರು. ವಿನತೆ ಸೋತು ಕದ್ರುವಿಗೆ ದಾಸಿಯಾದಳು. ಕೆಲಕಾಲದ ತರುವಾಯ ನಿನತೆಯ ಮಗನಾದ ಗರುಡನು ಕದ್ರುನಿನ ಮಾತಿನಂತೆ ದೇವಲೋಕದಿಂದ ಅಮೃತ ವನ್ನು ತಂದು ಸರ್ಪಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ತನ್ನ ಜನನಿಯನ್ನು ದಾಸೀತ್ರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು. ಕದ್ರುವಿಗೆ ಶೇಷ, ವಾಸುಕಿ, ಧನಂಜಯ, ಮುಂತಾದ ಅನೇಕಮಂದಿ ಪುತ್ರರೂ ಜರತ್ಪಾರುನೆಂಬ ಮಗಳೂ ಇದ್ದರು [ಭಾರ.-ಆ. ೧೭]. ಕನಖಲ.--ಒಂದು ತೀರ್ಥ. ಹರಿದ್ದಾರಳ್ಳೆ ಎರಡು ಮೈಲಿಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತ್ವಗಂಗೆಯ ಸಮಿಸಾವದಲ್ಲಿದೆ [ಭಾರ.-ವ. ೮೨]. ಕನ್ಯಕಾಸರಮೇಶ್ವರಿ.--ವೈಶ್ಯರ ಕುಲದೇವತೆ... ನಾಸವಾಂಜಿಯೆಂಬುದು ಈಕೆಯ ನಾಮಾಂತರ. ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಕುಬೇರನ ಮಗನಾದ ನಳಕೂಬರನಕ್ಲಿಗೆ ಬಂಡು ಶತಜಿಹ್ವನೆಂಬ ರಾಕ್ಷನನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ನಳಕೂಬರನು ಹಿ೦ಜರಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ "" ನೀನು ಲೋಕನಾಲಕನ ಹೊಟ್ಟಿ ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟತಕ್ಟುವನಲ್ಲ. ರಾಕ್ಸಸರೆಂದರೆ ಹೀಗೆ ಹೆದರುತ್ತೀಯೆ. ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ವೈಶ್ಯ ನಾಗಿ ಜನಿಸು'' ಎಂದು ಶಾನವಿತ್ತನು. ಬಳಿಕ ನಳಕೂಬರನು ಕುಸುಮಶ್ರೇಷ್ಮಿ ಯೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಕುಸುಮೆ. ಬಹಳ ಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಇವನಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಾಗಲಿಲ್ಲ ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ವಿರೂನಾಕ್ಸ ನೆಂಬ ಮಗನನ್ನೂ ವಾಸವಾಂಜಿಯೆ೦ಬ ಮಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದನು. ವಾಸವಾಂಬೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಾರುಣ್ಯವನ್ನು ವಡೆದಳು. ಆಗ ನಿಷ್ಣುವರ್ಧನನೆಂಬ ಅರಸು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಆ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಹಭರಿತನಾಗಿ, ಆ ಕನ್ಯೈೇಯನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡ ಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದ. ಹೆತ ವರು ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಾಜನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾ ದನು. ಸೆಟ್ಟಿ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿದ... ಮುಹೂರ್ತವೂ ನಿಷ್ಟರ್ಷೆ ಯಾಯಿತು. ಮದುವೆಗೆ ವಿಳಂಬನಿದ್ದುಡರಿಂದ ಅರಸನು ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬರುವು ದಾಗಿ ಹೇಳಿ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಿಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ. ಬಳಿಕ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಕೊಡಕೂಡದೆಂದು ಬಂಧುಗಳೆಬ್ಲರೂ ಹಠಹಿಡಿದರು. ಕೆಲವರು ಕೊಡಬೇಕೆಂದರು. ಒಂದು ಪಕ್ಸದವರು ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅರಸನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಆಗ ವಿರೂ ಪಾಕ್ಚನು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ವಾಸವಾಂಜಿಯ ಸಂಗಡ ಅಗ್ನಿಪ್ರನೇಶಮಾಡುವುದೇ ಯುಕ್ತ ವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದ... ಈಗಲೂ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳಾದುವು. ಸಮ್ಮತಿಸಿದಫರೆಲ್ಲರೂ ಚಿತಿಯನ್ನು ಅಣಿಮಾಡಿದರು. ವಾಸವಾಂಬೆ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಹೊರ. ಟಿಳು. ನಂಟರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಂಬನಿ ಕರೆಯತೊಡಗಿದುವು." ಆಗ ಫಾಸವಾಂಬೆ

ಕನ್ಯಾ ಕ್ಕಿ ಕೆನ್ನ (ಕಜ್ಮು)

ತನ್ನ ನಿಜರೂಸನನ್ನು ಧರಿಸಿ "" ನನಗಾಗಿ ನೀವು ಮರುಗದಿರಿ. ನಾನು ಮಾನುಷಿ ಯಲ್ಲ. ಇಂದ್ರನ ರಾಣಿಯಾದ ಶಚೀದೇವಿ. ಶತಜಿಹ್ಹನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ನನ್ನ ಮಗನಾದ Rr ಹೇಳಿದಾಗ ನಾನು ಪುಶ್ರಪ್ರೇಮಭರದಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಅಡ ೈಗಿಸಿದೆನು. ಬ್ರಹ್ಮಶಾಸದಿಂದ ಇಂತು ವೈಶ್ಯ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿರುವೆನು. ಈಗ ನನ್ನ ಮಾನುಷಜೀಹವನ್ನು ತೊರೆಡು ದಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಕೈಕೊಳ್ಳಲು ಹೊರಟರು ವೆನು'' ಎನ್ನುತ್ತ, ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ ಜಟ ಒಡನೆಯೇ ಬಂಧುಗಳೂ ಅದೇ ಚಿತಿಯನ್ನು ಹೊಕ್ಛರು. SE ವೈಶ್ಯರು ವಾಸವಾಂಜಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಲದೈನನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕನ್ಯಕಾನರಮೇಶ್ವರಿಯೆಂದು ಕರೆದರು [ಕನ್ಯ.-ವು]. ಕನ್ಯಾ.- ಮದುವೆಯಾಗದ ಹೆಂಗಹು [ಭಾರ.-ಅನು. ೨೪೯]. ಕನ್ಯಾದಾನ ಕಾಲ [ಅನು. ೫೫, ೭೯, ೮೦, ೨೪೯]. ಕನ್ಯಾದಾನ ಫಲ [ಭಾರ.-ಅನು. ೨೩೫], ಕನ್ಯಾಕುಬ್ದ.--ಚಂದ್ರವಂಶದ ಕುಶನಾಭ ರಾಜನಿಗೆ ನೂರು ಮಂದಿ ಪುತ್ರಿ ಯರು, ಒಮ್ಮೆ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ವನದಲ್ಲ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಾಯುದೇವನು ಇವರನ್ನು ಮೋಹಿಸಿದ. ಇವರು ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ವಾಯು ಕುಪಿತನಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಕುಬ್ಬೆಯರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ. ಕೆಲಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ್ತನೆಂಬ ಮುನಿ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ತನ್ನ ತವೋಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅವರ ಕುಬ್ಬತ್ವವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿದ. ಇಂತು ಆ ಕನ್ರೈಯರು ಕುಬ್ಬರಾದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕನ್ಯಾಕುಬ್ಜ ವೆಂದು ಹೆಸರು [ರಾಮಾ.-ಬಾ. ೩೨, ೩೩]. ಕನ್ಯಾತೀರ್ಥ.--ದಕ್ಸಿಣಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ(0ಿ೩06 Camo- rin) ಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ [ಭಾರ.-ಸ. ೩೨, ವನ. ೮೧, ೮೩]. ಕನ್ಮ(ಕಣ್ಲೂ).- ಗೋಮತೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ತಹಸ್ಸುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಖುಸಿ. ಕಂಡುವೆಂಬುದು ಈತನ ನಾಮಾ೦ಂತರ. ಇಂದ್ರನು ಈಶನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಭಂಗ ಗೊಳಿಸಲು ಸ ್ರನ್ಲೋಚನೆಯೆಂಬ ಅಸ್ಸೃರಿಯನ್ನು ಕಳುಹಲಾಗಿ, ಈತನು ಅನಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸಂಸಾರಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಬಳಿಕ ಪ್ರಮ್ಲೋಚನೆ ಗರ್ಭ ವತಿಯಾದಳು. ಒಂದು ದಿನ ಆತನು ಸಂಜೆಯಶೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಪ್ರಮ್ಣೋಚಕೆ ಕಂಡುವನ್ನು ಕುರಿತು, ತಾನು ಬಂದು ಎಷ್ಟೋ ಕಾಲ ವಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಲ್ಲದ ಸಂಥ್ಯೆ ಇಂದು ಬಂದದ್ದು ಚೋದ್ಯನೆಂದಳು. ಮುನಿ ಎಚ್ಚತ್ತು, ಪ್ರಮ್ಲೋಚನೆಯನ್ನು ಗದರಿಸಿದ. ಆಳೆ ಹೋಗುವಾಗ ಹೆದರಿಕೆ ಯಿಂದ ಸ್ರವಿಸಿದ ಗರ್ಭ ಬೆವರಿನ ರೂಪದಿಂದ ಸುರಿಯತೊಡಗಿತು. ಆಳೆ ಆ ಬೆವರನ್ನು ಮರಗಳಿಗೆ ಒರಸುತ್ತಾ, ಹೋದಳು. ಗಾಳಿ ಆ ಬೆವರನ್ನು ಒಟ್ಟು ಗೂಡಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಮಾರಿಷೆಯೆಂಬ ಕುವರಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಈ ಕುವರಿಯನ್ನು

ಕೆನ್ನಳಿ 15 ಕೆಬನ

ಡಿ

ವೃಕ್ಸ್ಸಗಳು ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಕಾಪಾಓದರು. ಅದರಿಂದ ಈ ಹುಡುಗಿಗೆ ವಾರ್ಸಿ

ಯೆಂಬುದು ಕಾಮಾಂತರ. ಇನಳನ್ನು ನಿತೃದೇನತೆಗಳು ಮುದುವೆಯಾದರು [ನಿಷ್ಣ್ಯು.- 197.1

ಕನ್ನೆ ಳಿ.--ಚಿರ್ವನೆಂಬ ಮುನಿಯ ಮಗಳು. ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಯ ಹೆಂಡತಿ. ಕೋಪದಲ್ಲಿ ದುರ್ನಾಸನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿದವಳು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೭, ೧೯೪, ೧೯೬].

ಕಷಾಲನೋಚನ.--ಒಂದು ತೀರ್ಥ. ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಈ ತೀರ್ಥದ ಬಳಿ ಯಲ್ಲಿ ತನಸ್ಸುಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ರಾಮ ರಾವಣರ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಮಹೋ ದರಸೆಂಬ ರಾಕ್ಸಸನನ್ನು ೊಂದನು. ಅವನ ಶಲೆ ಮಹೋದರನೆಂಬ ಮುನಿಯ ಕ್ಭಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತು. ಆಗ ಮಹೋದರನು ಖುಷಿಗಳ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಈ ತೀರ್ಥ ದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಲಾಗಿ ಆ ಕವಾಲವು ಕಳಚಿಬಿದ್ದಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಔಶನತೀರ್ಥವೆಂಬುದು ನಾವಪಾಂತರ [ಭಾರ.-ನನ. ಆಗಿ. ಶಲ್ಯ. ೪೦].

ಕಪಿಲ.--ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಸಿ. ನಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರ [ಭಾರ.-ವ. ೧೦೬, ೧೦೭, ೨೨೩, ಉ. ೧೦೯]. ನೋಡು--ಅರುಂಧಥತಿ. ಕರ್ದಮ ಮುನಿಯಿಂದ ಸ್ವಾಯಂ ಭುವಮನು ಪುತ್ರಿಯಾದ ದೇವಹೂತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಅರುಂಧತಿ ಮೊದ ಲಾದ ಒಂಬತ್ತು, ಮಂದಿ ಈತನ ಅಕ್ಕತಂಗಿಯರು [ಭಾಗ.-೩, ೨೪]. *ತನಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯ ಅಧಿಕಾರವುಂಟು [ಭಾರ.-ವನ. ೨೨೩], _ನೋಡು--ಸಗರ, ಅಂಶುಮಂತ, ಅಶ್ವಶಿರ. ಈತನು ಸಾಂಖ್ಯಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದನು.

ಫಪಿಲಾ.- (1) ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗಳು. ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಯ ೧೩ ಮಂದಿ ಪತ್ನಿ ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಗೋವುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವಳು. ಅಮೃತವೂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ, ಗಂಧರ್ನರೂ ಈಕೆಯಿಂದಲೇ ಜನಿಸಿದರು [ಭಾರ.-ಆ. ೬೬].

(1) ಗೋವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆ. ಅದರ ಸೃಷ್ಠಿ ಕಥೆ, ದಾನಮಹಿಮೆ ಮುಂತಾಗಿ [ಭಾರ,-ಅಶ್ವ. ೧೦೬]. ಕಪಿಲೆಯ ಮಹಿಮೆ [ಭಾರ.-ಅನು.೧೨೫.-೧೨೭]. (11) ಸಿಂಧು ನದಿಯ ಉಪನದಿ [ಭಾರ.-ಭೀ. ೯].

ಕಬನ್ನ.--ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ. ಹಿಂದಣ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಇವನು ನಿಶ್ಚಾವಸುವೆಂಬ ಗಂಧರ್ವ. ಸ್ಫೂಲಶಿರನೆಂಬ ಮುನಿಯನ್ನು ಅಸನಮಾನಮಾಡಿ, ರಾಕ್ಷಸನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ. ಒಮ್ಮೆ ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರಾಯುಧ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಇನನ ಮುಖ ಕುಸಿದು ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ಸೇರಿಳೊಂಡಿತು. ಆಗ ಜೀವತೆಗಳ ಕೋರಿಕೆಯಂತೆ ಇಂದ್ರನು, ಇವನ ತೋಳುಗಳು ಯೋಜನದಷ್ಟು ಉದ್ದ ವಾಗುವಂತೆಯೂ, ಆ ತೋಳುಗಳ ನಡುನೆ ದೊರೆತುದನ್ನು ಬಾಚಿ, ತಿಂದು ಬದುಕಿರು ವಂತೆಯೂ, ಇವರಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿನು. ಇಂತಿರಲು ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮ ಜಾರು ಸೀತೆ

ಚಮಲಸಾಲಿಕಾ 76 ಕರತೋಯಾ

ಯನ್ನು ಹುಚುಕುತ್ತ್ವ್ತ ಬರುವಾಗ ಇವನ ತೋಳುಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಕ್ಬೈಬಿದ್ದು, ಇವನ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದರು. ಕಬಂಧನು ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿ, ತನ್ನ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ತನಗೆ ರಾಮನೇ ಸಂಸ್ಥಾರಮಾಹುವಂತೆ ಮಾತು ತೆಗೆನುಳೊಂಡು ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟ. ರಾಮನು ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ತಕ್ಟ ರೀತಿ ಯಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ. ಆಗ ಕಬಂಧನು ತನ್ನ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾನಣನು ಆಪಹೆರಿಸಿರುವುದಾಗಿಯೂ, ಸುಗಿ )ೀನನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಆತನು ತನ್ನ ದೂತರ ಮೂಲಕ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕೆಸಿಕೊಡಬ್ದೂನೆಂತಲೂ ಹೇಳಿ, ವಿಮಾನನನೇರಿ ತೆರಳಿದನು [ರಾಮಾ.-ಅರ.ರ೯, ೭೩. ಭಾರ.-ವನ. 3೮೦. ಸ. ೫೦].

ಕಮ ಲಪಾಲಿಕಾ.--ಹಿಡಿಂಬೆಯ ನಾಮಾಂತರ. ಹಿಡಿಂಬನ ಸಹೋದರಿ. ಪಾಂಡವರು ಅರಗಿನಮನೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದ ರಾತ್ರಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೀಮ ಸೇನನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಘಟೋತೃಚನನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಭಾರೆ.-ಆ. ೬೩. ೧೬೮, ೧೬೯]. ದಿವ್ಯಜ್ಞ್ವಾನವನ್ನು ವಡೆದಿದ್ದಳು [ಭಾರ.-ಆ. ೧೬೭].

ಕಮಲಾಕ್ಷ.--ಒಬ್ಬ ಅಸುರ. ತಾರಕಾಸುರನ ಮಗ. ತ್ರಿ ಪುರಾಸುರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಸುವರ್ಣವುಂದ ಅರಸು. ಶಿವನಿಂದ ಹತನಾದನು [ಭಾರ.-ದ್ರೊ OS].

ಕಮ್ಬಳ.- (1) ಕದ್ರುವಿನ ಮಗ. ಸರ್ಪರಾಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಅಶ್ವತರನು ಇನನ ತಮ್ಮ ನೋಡು--ಅಶ್ವತರ [ಭಾರ.-ಆ. ೩೫. ಉ. ೧೦೩].

(11) ಕುಶದ್ವೀಸದ ಒಂದು ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ

ಕಂಬಲವಷಃ ವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ [ಭಾರ.-ಭೀ. ೧೨].

ಕಯತಾನು.--ಜಂಭಾಸುರನ ಮಗಳು. ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಹೆಂಡತಿ. ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಜನನಿ. ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಸಂಧಿ ಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಇಂದ್ರನು ಈಕೆಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು, ನಾರದನ ಉಪದೇಶದಂತೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಸೀಡಿಸದೆ, ನಾರದನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಕಯಾಧು ಗಂಗಾತೀರ ದಲ್ಲಿ ನಾರದನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು, ನಾರದನ ಮೂಲಕ ಮಂತ್ರೋಸದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದು, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ... ಆಗ ನಾರದನು ಕಯಾಧುವನ್ನು ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಫುನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು [ಭಾಗ.-೬, ೧೮.

ಕರತೋಯತಾ.--ಭಾರತವರ್ಷದ ಒಂದು ಜೀವನದಿ. ಸದಾನೀರಾ ಎಂಬುದು ಇದರ ನಾಮಾಂತರ. ಇದು ವಂಗ (Bengal) ದೇಶಕ್ಕೂ ಕಾಮರೂಪ ದೇಶಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ [ಭಾರ.-ಸ. ೯. ವ. ೮೩. ಭೀ. ೯].

ಕರನ್ನ ಮ ಗ ಕರೀಸಕೆ (ಕರೂಶ)

ಕೆರನ್ನ ಮ.- ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಅರಸು. ಖನೀನೇತ್ರನ ಮಗ. ಖನೀಸೇಶ್ರನು ಇವನಿಗೆ ಸುವರ್ಜಸನೆಂದು ನಾಮಕರಣಮಾಡಿದನು. ಒಮ್ಮೆ ಇವನು ಶತ್ರು ಸಂಹಾರಾರ್ಧವಾಗಿ ತನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಕೊಡವಿ ಅವಾರನಾದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಿ, ಜಯಶೀಲನಾದುದರಿಂದ ಕರಂಥಮನೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದು, ಬಿಸರೇ ರೂಢ ವಾಬಮಿತು. ಇವನು ವೀರ್ಯಚಂದ್ರನ ಮಗಳಾದ ನೀರೆಯೆಂಬ ಶರುಣಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅವಿಕ್ಸಿತನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಸಡೆದನು. ಅವಿಕ್ಷಿತನು ವಿಶಾಲ ತನಯೆಯ ಸ್ವಯಂವರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಅರಸರೆಲರೊ ಇವನನ್ನು ಬಂಧಿ ಸಿದರು... ಆಗ ಕರಂಧಮನು ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವಿಕ್ಸಿತನನ್ನು ಕರೆತಂದನು. ಬಳಿಕ ಅವಿಕ್ಸಿತನು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಕೈಕೊಂಡು, ಕರಂಧಮನು ಎಸ್ಟು ಬಗೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದರೂ ಮದುವೆಯಾಗಲ್ಲೊದೆ ದೃಢಮನಸೃನಾಗಿದ್ದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವಿಕ್ಸಿತನ ಜನನಿಯಾದ ವೀಶೇೆ(ಕಿಮಿಚ್ಛ್ಚ ಕ) ಯಾರು ಏನನ್ನೂ ಬೇಡಿದರೂ ಕೊಡುವೆ ನೆಂದು ವ್ರತವನ್ನು ಕೈ ಕೊಂಡಳು. ಅನಿಕ್ಸಿತನು ಜನನಿಯ ಅಜಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಡಂಗುರ ಹೊಯಿಸಿದನು. ಆಗ ಕರಂಧಥಮನು ಅವಿಕ್ಸಿತನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ "" ನಾನು ಪೌತ್ರ (ಮೊನ್ಮುಗ) ನನ್ನು ಬೇಡುವೆನು, ಕೊಡು '' ಎನಲಾಗಿ ಅವಿಕ್ರೈ?ನು ತಂದೆಯ ಮಾತಿನ ಮೇರೆಗೆ ವಿಶಾಲತನಯೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು. ಬಳಿಕ ಕರಂಥಮನು ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನುಮಾಡಿ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ.-ಸ. ೮. ಅಶ್ವ. ೪, ಭಾಗ-೯, ೨, ೨೩. ಅನು.-೧೩೭. ಮಾರ್ಕ.-೧೧೮, ೧೨೫].

ಕರವೀರ.--(1) ಒಂದು ಪರ್ವತ. ಮೇರುವಿನ ಸುತ್ತಣ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಲ್ಲಿದೆ.

(i) ೧೮ ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನ

ವೆನಿಸಿದ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ. ಇದನ್ನು ಈಗ ಕೊಲ್ಲಾವುರನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕರಾಲ.--ಜನಕವಂಶದ ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಈತನು ವಸಿಸ್ಕಮುನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ಚರಾಕ್ಸರ(ಅನಿತ್ಯ-ನಿತ್ಯ) ಸ್ವರೂಪ ನಿಷಯವಾಗಿ ಚರ್ಜೆಮಾಡಿದನು. ಮಹಾಜ್ಞಾನಿ [ಭಾರ.-ಶಾಂ. ೩೮, ೩೧೩].

ಕರೀಷೆಕ(ಕೆರೂ ಶ).- ಒಂಡು ದೇಶ. ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಗುರಿಯಾದನು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳೂ ಮುನಿಗಳೂ ಒಬ್ಬುಗೂಡಿ, ಇಂದ್ರನ ದೇಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಹ್ಮಹೆತ್ಯಾಪಾತಕವನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಿದರು. ಆ ಪಾತಕವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೀಷಕ ಅಥವಾ ಕರೂಶ ದೇಶವೆಂದು ಹೆಸರುಬಂತು. ಇದು ಈಗಣ ಬಿಹಾರ್‌ ಆಧಿಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಹಾಭಾದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವಭಾಗವಾಗಿಥಿ

ಕ್ರರೇಣು ಮತೀ 78 ಕರ್ಣ

[ರಾಮಾ.-೧, 3೪]. ಪಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಂತನಕ್ರನು ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ

ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು [ಭಾರ.-ಸೆ. ೧೪. ಭೀ. ೯].

ಕ್ರಕೇಣುಮತೀ.- ಶಿಶುಪಾಲನ ಮಗಳು. ವಾಂಡುಪುತ್ರ ನಾದ ನಕುಲ ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ನಿರಮಿತ್ರನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪತೆದಳು [ಭಾರ.-ಆ, ೬೩].

ಕರ್ತೋಮಟಕ.--ಸರ್ನರಾಜ. ನೋಡು--ಕದ್ರೂ. ನಿಷಧದೇಶಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ನಳರಾಜನು ವುಸ್ಪರನೊಡಸನೆ ಜೂಜಾಡಿ, ರಾಜ್ಯಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ಕಾಡನ್ನು ಸೇರಿ, ತನ್ನ ಧರ್ಮಸತ್ತಿಯಾದ ದನುಯಂತಿಯನ್ನೂ ಅಗಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಾರದರ ಶಾಪ ದಿಂದ ಕಾಳ್ಗಿಚ್ಚಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಕರ್ಕೊೋಟಓಟಿಕನು ನಳನನ್ನು ಕರೆದು "" ಅಯ್ಯಾ ! ನನ್ನನ್ನು ಈ ದಾನಾಗ್ನಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿದರೆ ನಿನಗೆ ಮಹೋಪ ಕಾರಮಾಡುವೆನು '' ಎನಲು, ನಳನು ಮರುಕಗೊಂಡು ಕರ್ಕೋಟಕನನ್ನು ಉರಿ ಯಿಂದ ಹೊರಗೆಡೆಹಿದ. ಕರ್ಕೋಟಕನು ಕೂಡಲೇ ನಳನನ್ನು ಕಚ್ಚಿದ. ಆಗ ನಳನು "" ಇದಲ್ಲವೇ ನೀನು ನನಗೆ ಮಾಡಿದ ಮಹೋನಕಾರ'' ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿ, ಕರ್ತೋಬಟಿಕನು "" ಎಲೆ ಅರಸನೆ ! ಇದು ನಿನಗೆ ನುಹೋಪಕಾರವೇ ಸರಿ. ನೀನು ನಿನ್ನ ನಿಜರೂಸದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸುವರು. ಈಗ ನಿನ್ನ ರೂಸನೇ ಮಾಸ”ಟ್ವರುವುದು. ಈಗ ಯಾರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾರರು. ಈಗ ನೀನು ಖುತುಸರ್ನರಾಜನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಾಹುಕನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೆಲಕಾಲ ಆತನ ಸಾರಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಳಿಕ ನಿನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಮಡದಿಮಸ್ಕುಳನ್ನೂ ಮರಳಿ ಹೊಂದುವೆ '' ಎಂದ [ಭಾರ.-ಸ. ೯. ವ. ೬೩. ಉ. ೧೦೩].

ಕಠ್ಕ.--ಕುಂತಿ ಮದುವೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ೦ತಲೂ ಮೊದಲೇ (ಕನ್ನ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ) ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಇನನನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಇದರಿಂದ ಇವನಿಗೆ ಕಾನೀನ ನೆಂದು ಹೆಸರು ಬಂತು. ನೋಡು--ಕುಂತಿ [ಭಾರೆ.-ಆದಿ. ೬೪, ೬೮, ೧೨೦]. ಇನಸಿಗೆ ಕುಂಡಲಗಳೂ ಕವಚವೂ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ವಾದುವು ಆದಿ. ೬೮]. ಧ ಎತೆರಾಸ್ಟ್ರ )ನ ಸಾರಧಿಯಾದ ಜಧಿರಥನು ಆ ಮಗುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ರಾಥಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು, ವಸುಷೇಣನೆಂದು ನಾಮಕರಣನಾದಧದಿದನು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕರ್ಣನಿಗೆ ಸೂತಪುತ್ರ, ರಾಧೇಯ, ಆಧಿರಧಿ- ಮುಂತಾದ ಸೆಸರು ಗಳು ಬಂದುವು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೮, ೧೪೭]. ಕರ್ಣನ ಚರಿತ್ರೆ (ಆದಿ. ೧೨೦, ಶಾಂತಿ. ೨, ೫]... ದ್ರೋಣನು ಶಿಷ್ಯರ ಅಸ್ರ್ರವಿದ್ಯಾಸೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದ ಕ್ಕಾಗಿ ರಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಸರೀಕ್ಸಿಸುತ್ತಿ,ದ್ದಾಗ ಕಠ್ಗನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದ. ಕೃನನು ಕಠ್ಚನನ್ನು ಸೂತಪುತ್ರ

ಕರ್ಣ 79 ಕರ್ಣ

ನೆಂತಲೂ, ರಾಜನುತ್ರನಾದ ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯಕೆ ಯಿಲ್ಲದವನೆಂತಲೂ ಹೀಯಾಳಿಸಿದ. ಆಗ ದುರ್ಯೋಧನನು ಕರ್ಣನಿಗೆ ಅಂಗರಾಜ್ಯಾಧಿ ಪತ್ಯನನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪಟ್ಟಿಗಟ್ಟಿ, ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ [ಆದಿ. ೧೪೬]. ಭೀಮನು ಕರ್ಣನನ್ನು ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೀಯಾಳಿಸಿದ್ದು (ಆದಿ. ೧೪೭]. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇನದಿಂದ ಬೇಡಿದ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಕರ್ದನು ಕವಚಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೮. ವನ. ೩೧೧]. ದೌ್ರೌಸದೀಸ್ತಯಂವರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಂದಲೂ ಭೀಮನಿಂದಲೂ *ರ್ವನು ಸೋತದ್ದು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೨೦೫]. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದ್ರುಸದಸುತ್ರನಾದ ಫ್ರಿಯದರ್ಶನನನ್ನು ಕಠ್ಕನು ಕೊಲ್ಲ ಲಾಗಿ, ಅರ್ಜುನನು ಕಠ ನ ಮಗನಾದ ನುದಾಗಿನನ್ನು ಕೊಂದದ್ದು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೨೧೮]... ಘೋಷಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಸೇನನೆಂಬ ಗಂಧರ್ವನಿಂದ ಸೋತದ್ದು [ವನ. ೨೪೨]. ಕರ್ವ ನ ದಿಗ್ವಿಜಯ "ವನ. ೨೫೪, ೨೫%]. ಸೂರ್ಯನು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ «ಎಲೆ ಕರ್ವ ! ಇಂದ್ರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೂಪದಿಂದ ಬಂದು ನಿನ್ನ ಕವಚಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಬೇತುವನು. ನೀನು ಕೊಡಬೇಡ '' ವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದು. ಕಠ್ಕನ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ [ನನ. ೩೦೧]. ಕುಂತಿ ಕಠನನ್ನು ಅಶ್ವನದಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲಿಬಿಟ್ಟದ್ದು [ನನ. ೩೦೯]. ಕರ್ದನು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಕವಚಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಆತನಿಂದ ಶಕ್ಲ್ಯಯುಧೆವನು, ಪಡೆದದ್ದು. ಕರ್ದನ ತ್ಯಾಗಪ್ರಶಂನೆ [ವನ. ೩೧೧]. ನಾಂಡನರ ಅಜ್ಜ್ವಾತನಾಸವು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಹೇಗಾದರೂ ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದು ಕೊಲ್ಲಲೇಬೇಕೆಂದು ಕಠ್ದನು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ್ದು (ನಿರಾ. ೩೦]. ಕನು ಆತ್ಮಸ್ರಶಂಸಾ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕೊಂದು ಬಿಡುವೆೆಂದು ಪ್ರಶಿಜ್ಞೆಮಾಡಿದ್ದು [ವಿರಾ. ೪೮]. ಕರನ ತಮ್ಮನಾದ ಶತ್ರುಂ ತೆಸನು ಉತ್ತರಗೋಗ್ರಹೆಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಹತನಾದದ್ದು [ನಿರಾ. ೫೮]. ಕಠ್ಗನ ಸಕಲಶಾಸ್ತ್ರಪಾರಂಗತತ್ವನಕ್ಷ ನೆ ಉದ್ಯೋ. ೧೪೦]. ಕೃಷ್ಣನು ಕೌರವ ನಲ್ಲಿಗೆ ಪಾಂಡವರ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಜೋಗಿದ್ದಾಗ, ಕಠ್ಣನನ್ನು ಏಕಾಂತವಾಗಿ ಕರೆದುಯ್ದು, ಅವನು ಕುಂತಿಯ ಮಗನೆ೨ಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಪಾಂಡವರ ಸಕ್ಷನನ್ನು ಸೇರುವಂತೆ ಪ್ರೇರಿಸಿದ್ದು ಮುಂತಾಗಿ [ಉಜ್ಕೋ. ೧೪೦]. ಕಠನು ಸೂತಕನ್ಯೆಯ ರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದದ್ದು (ಉದ್ಯೋ. ೧೪೧]. ಕುಂತಿ ಕರ್ನನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅವನ ಜನ್ಮನೃತ್ತಾ೦ತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಪಾಂಡನರೊಡನೆ ಸೇರಬೇಕೆಂದು ಬೋಧಿ ಸಿದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ಕರ್ಣನು ಕುಂತಿಯನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸಿದ್ದು ಮುಂತಾಗಿ [ಉದ್ಯೋ ೧೪೬]. ಭಾರತಯುದ್ದಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮನು ಕರ್ಣನನ್ನು ಅರ್ಥರಥನೆಂದು ಲಿಕ್ಕಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಶರ್ನನು ಭೋಸಗೊಂಡು, ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ; ಭೀಸ್ಕನು

ಕರ್ಣ 80 ಕರ್ಣ

ಬದುಕಿರುವವರೆಗೂ ತಾನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದಿಸ್ಸನೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞಮಾಡಿದ್ದು [ಉದ್ಯೋ. ೧೬೮]. ಭೀಷ್ಮನು ಶರತಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಾಗ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಕಠ್ಡನು ನಿಕಾಂತವಾಗಿ ಆತನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಕ್ಸಮೆ ಬೇಡಿದ್ದು. ಭೀಷ್ಮ ೨ ಕರ್ಲನನ್ನು ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ್ದು .. ಕಠ್ಚನು ಯುಕ್ತ್ವಿಯಿಂ೦ದ ಉತ್ಸ,ರಕೊಟ್ಟದ್ದು [ಭೀ. ೧೨೨]. ಇವನ ಮಸ್ತುಳಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಂಜಯ, ವಿಪಾಟರೆಂಬ ವರು ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಹತರಾದರು [ದ್ರೋ. ೪೧]. ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನಿಂದ ಮಡಿದನು [ಜ್ರೋ. ೪೧]. ದ್ರುಮ, ವೃಕರಧರೆಂಬ ಮಕ್ಕಳು ಭೀಮನಿಂದ ಸತ್ತರು [ಜ್ರೋ. ೧೫೬, ೧೫೮]. ಕರ್ದನು ಭೀಮನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಸೋತದ್ದು [ದ್ರೋ. ೧೨೯, ೧೩೧]. ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವೆನೆಂಬ ಕಠ್ಡನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಭ್ರೇಳಿ ಕೃಪನು ಕಠ ನನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸಿದ್ದು . ಆ ಮಾತಿಗೆ ಕನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ಕೃಪನ ನಾಲಗೆಯನ್ನು ಕತ__ರಿಸುವೆನೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದು . ಆ ಮಾತನು *ೇಳಿ ಅಶ್ವ ತ್ಥಾಮನು ಕಠ್ಡ ನನ್ನು ಕೊಲುನೆನೆಂದು ಹೊರಟದ್ದು ಕ ಕಠ ನು ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಸೋತದ್ದು [ದ್ರೊೋ. ೧೫೯, ೧೬೦]. ಸಹೆಡೇವನನ್ನು ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು [ದ್ರೋ. ೧೬೮]. ಕರ್ನ ಘಟೋತೃಚರ ಯುದ್ಧ [ದ್ರೋ. ೧೭೪, ೧೭೬]. ಕರ್ಗನು ಇಂದ್ರನಿಂದ ಪಡೆದು, ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾಸ ಲಾಗಿಟ್ಟದ್ದ ಶಕ್ತಾ 5ಯುಧವನ್ನು ದುರ್ಯೋಧನನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಘಟೋ ಶೃಚನ ಮೇಲೆ ಉಸಯೋಗಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದು [ದ್ರೋ. ೧೮೦]. ದ್ರೋಣನು ಹತನಾದ ಬಳಿಕ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಕರ್ನನಿಗೆ ಸೇನಾಸತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಗಟ್ಟಿದ್ದು. ಕರ್ಣನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಅನುವಾದದ್ದು (ಕರ್ಣ. ೭]. ನಕುಲ ಕಠ್ಕರ ಯುದ್ಧ. ನಕುಲನ ಸೋಲು [ಕ. ೧೫]. ಕೃಷ್ಣನಂತಹ ಸಾರಧಿ ತನಗೆ ಇವಾದುದರಂದ ಹೇಗಾ ದರೂ ಶಲ್ಯನನ್ನು ತನಗೆ ಸಾರಧಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕರ್ಣನು ದುರ್ಯೋ ಧನನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು. ಶಲ್ಯನು ತನಗೆ ಇಸ್ಕ ವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ದುರ್ಯೋಧನನ ಪ್ರಾರನಾನು ಸಾರ ಕರ್ಣನಿಗೆ ಸಾರಥಿಯಾಗಲು ಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದು ಮುಂತಾಗಿ [ಕಠ್ಣ. ೨೨, ೨೩, ೨೯], ಕರ್ದನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಸಂಭವಿಸಿದ ಉತ್ಪಾತಗಳು. ಕನು ಅರ್ಜುನ ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುನೆನೆಂದು ಶಪಥಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಲ್ಯನು ಕರ್ಮನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದ್ದು. ಕ್ಡ ಶಲ್ಯರ ವಾಗ್ವಾದ (ಕರ್ಣ. ೩೧, ೩೯], ಕಠ್ಡನು ತಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ಹೇಳಿ ಸರಶುರಾಮನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತ್ರನಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಮಾಡಿದ್ದು. ಇವನ ಗುಟ್ಟು ಹೊರಬಿದ್ದು ಶುಥಿತ ನಾದ ಸರಶುರಾಮನು "" ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವಾಗ ನಿನ್ನ ಅಸ್ರ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ ವಿಫಲವಾಗಲಿ "' ಎಂದು ಶಾಸಳೊಟ ಸದ್ದು [ಕರ್ಣ ೩೬. ಶಾಂತಿ. ೨, ೩. ಸ್ತ್ರೀ. ೨]. ಕಠ ನು ಅಜಾಗರೂಕತೆ ಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಆಕಳನ್ನು ಕ್ಲೊಲಾಗಿ, ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕರನ ರಥದ

ಈರ 81 ಕರ್ಲಾಟಕೆ

೪

ಚಕ್ರ ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಲೆಂದು ಶಾಹಕೊಟ್ಟದ್ದು [ಕಠ್ಚ. ೩೬. ಶಾಂತಿ. ೨]. ಕಕನ ಮಗನಾದ ಸುಷೇಣನನ್ನು ಭೀಮನು ಕೊಂದದ್ದು [ಕ. ೭೯]. ವೃಷಕೇತುವೆಂಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಅರ್ಜುನನು ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಕೊಂದದ್ದು [ಕರ್ನ . ೯೦]. ಕರ್ಗ್ಯಾ ರ್ಜುನರ ಯುದ್ಧ [ಕರ್ನ . ೯೪, ೯೮]. ರಧ ಚಕ್ರ ಹೂತುಹೋಗ ಲಾಗಿ, ಕರ ನು ನಾಗಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅರ್ಜುನನ ಕರೀಟನನ್ನು ಕೆಡವಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಜಸ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ನೋಯಿಸಿ, ಅರ್ಜುನನು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳು ವಷ್ಟ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಥದ ಗಾಲಿಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಕಠ್ಕನು sg ಹ ಖ್ಯ ಗಾಲಿಯನ್ನು ಎತ್ತುವುದಕ್ಕೆ ವ್ರಯತ್ನಮಾಡಿದ್ದು. ಆಗ ಕೃಷ್ಣನು, ಕಠ್ಡನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಅದೇ ತಕ್ಕ ಸಮಯವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಕಠ್ಕನ ಮರ ಓನನ್ನು ಹೊರಗೆಡ ದ್ದು. ಕಠ್ಡನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಕೃ ಷ್ಟ ಕನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಪೊ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ್ದು. ಕರನ ನಥೆ [ಕಠ್ಣ. ೯೭, ೯೮]. ಕಲ್ಣವಥೆ "(ಸಂಗ್ರ ಹವಾಗಿ). ಕರ ೧]. ಕ್ಣವಥೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ (ಕರ್ಣ. ೯೮]. ಇವನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಸೇನ, ಚಿತ್ರಸೇನ, ಸುಶರ್ಮ ಎಂಬ ಮೂವರು ನಕುಲನಿಂದ ಮಡಿದರು [ಶಲ್ಯ. ೯], ಕರನ ಶವ ವಠ್ದಕೆ [ಕಠ್ಠ. ೧೦೦. ಸ್ತ್ರೀ. ೨೧]. ಕರನ ವಧೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಮೂರ್ಛೆಹೋಗಿ. ಎಚ್ಚತ್ತು, ಕಠ್ಡನನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದು (ಕರ್ಣ. ೧, ೬]. ಜರಾಸಂಧ ಕಠ್ಡರ ಯುದ್ಧ (ಶಾಂತಿ. ೫].

ಪರಶುರಾಮನು ಕಠ್ಯನನ್ನು ಬಾ ್ರ್ರಹ್ಮಣನಲ್ಲವೆಂದು ಶಂಕಿಸಿ, ಶಾಪಕೊಟ್ಟ ದ್ದು [ಶಾಂತಿ. ೩]. ಅಲರ್ಕನೆಂಬ ಕ್ರಿಮಿ ಇವನ ತೊಡೆಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿದ್ದು [ಶಾಂತಿ. ೩]. ಕಠ್ದನು ಹೆತನಾದನೆಂಬ ಭ್ರಾ ತಿಯ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದು, ನ (ಕರ್ಣ. ೬೯]. ಕರ್ಣನು ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗನೆಂತಲೂ ಮೊತ್ತ. ಮೊದಲು ಅವನಿಗೇ ಉತ್ತರಕಿ $ ಯಾದಿಗಳೆನ್ನು ಮಾಡಬೇಳೆಂತಲೂ ಯುಧಿಸ್ಮಿರನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು. ಯುಧಿಸ್ಮಿ iW ಕುಂತಿಯನ್ನು ಸಿಂದಿಸಿದ್ದು, ಮುಂತಾಗಿ [ಸ್ತ್ರೀ. ೩೭]. ಯುಧಿಸ್ಮಿರನು ಕಠ್ಡನಿಗೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು (ಸ್ತ್ರೀ. ೪೧]. ಕರ್ನನು ತನ್ನ ಮಗನೆಂಬುದನ್ನು ತಿ ವ್ಯಾಸಮುನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು "ಸ್ರ, ೩3].

ಕರ್ಮಾ ಬಿಕ.--ಒಂದು ದೇಶ. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವೂ, ಮದ್ರಾಸು ಆಧಿಸತ್ಯ ದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡಜಿಲ್ಲೆ ಯೂ, ಅನಂತಪುರ, ಸೇಲಂ, ಕೊಯಮುತ್ತೂ, ರು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಲ್ಲೆ ಗಳ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗಗಳೂ, ಬೊಂಬಾಯಿ ಆಧಿಸ ಪತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಧಾರವಾಡ, ವಿಜಾಪುರ, ಬೆಳಗಾಂ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡಜಿಲ್ಲೆಗಳೂ, MA ಹೈದರಾಬಾದು ಪ್ರಾಂತಗಳ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳೂ, ಕೊಡಗು ಸಂಸ್ಥಾನವೂ ಸಹ ಕರ್ಮಾ ಸಬಿಕದೇಶವೆನಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ [ಸಭಾ. ೭೯. ಭೀ. ೯].

6

ಭರಿ ಕಾ ಓಂ ಕರ್ದಮ 9

ಕ್ಲಿ ಕಾ.- ಯದುವಂಶದ ವಸುದೇವನ ತಮ್ಮನಾದ ಕಂಕನ ಹೆಂಡತಿ. ಈಕೆ ಖಯತಧಾಮಾ, ಜಯ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಸಡೆದಳು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೮, ೧೨೦);

ಕರ್ದಮ. (1) ಬ್ರಹ್ಮಮಾನಸಪುತ್ರರಾದ ಒಂಬತ್ತು, ಮಂದಿ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು [ಸಭಾ. ೧೧. ಶಾಂ. ೫೮]. ಈತನು ವಿಷ್ಣು ಭಕ್ತ್ವಾಗ್ರೇಸರನು. ಸರಸ್ವತೀ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿ, ನಿಷ್ಣು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ " ವರವನ್ನು ಬೇಡು '' ಎಂದನು. ಆಗ ಕರ್ದಮನು ಸಂಶಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಬೇಡಿದನು. ನಿಷ್ಣು ಕರ್ದಮನನ್ನು ಕುರಿತು, ಸ್ಟಾಯಂಭುವಮನು ತಾನಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬ೦ದು ತೆನ್ನ ಮಗಳಾದ ದೇನಹೂತಿಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುನೆಮಾಡುವ ನೆಂದು ಹೇಳಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದನು. ಕರ್ದಮನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಪಸ್ಸುಮಾಡುತ್ತಿರೆ ಲಾಗಿ ಸ್ವಾಯಂಭುವಮನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ದೇವಹೂತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಮಾಡಿದನು. ಕರ್ದಮನು ಆಕೆಯೊಡನೆ ಕೆಲಕಾಲ ಸುಖದಿಂ ದಿದ್ದನು. ಒ೦ದು ದಿನ ದೇವಹೂತಿ ಕರ್ದಮನನ್ನು ಕುರಿತು ತನಗೆ ಸಂತಾನವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ ಬೇಡಿದಳು. ಆಗ ಕರ್ದಮನು ತನ್ನ ತನೋಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಒಂದು ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ತನ್ನ ಮಡದಿಯೊಂದಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ದಂಪತಿ ಗಳಿಬ್ಬರೂ ಕೆಲಕಾಲ ಭೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಬಂದು ಸರಸ್ವತೀ ನದೀ ತೀರವನ್ನು ಸೇರಿ ಆ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸ್ಪಾನಮಾಡಿದರು. ತರುವಾಯ ಡೇನಹೂತಿ ಕಳಾ, ಅನ ಸೂಯಾ, ಶ್ರದ್ಧಾ, ಹನಿರ್ಭುಕ್‌, ಅರುಂಧತಿ, ಶಾಂತಿ, ಗತಿ, ಕ್ರಿಯಾ, ಖ್ಯಾತಿ ಎಂಬ ಒಂಬತ್ತು, ಮಂದಿ ಕುವರಿಯರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ತರುವಾಯ ಈ ಹುಡುಗಿಯರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮರೀಚಿ, ಅತ್ರಿ, ಅಂಗಿರಸ, ಪುಲಸ್ತ_ 5» ವಸಿಷ್ಠ, ಅಥರ್ವಮುಧಿ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಭೃಗು ಎಂಬ ಒಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಮದುನೆ ಯಾದಗು. ಬಳಿಕ ಕರ್ದಮುಮನಿ ತಾನು ಸನ್ಮ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವೆನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿ, ದೇವಹೂತಿ ವಂಶೋದ್ಧಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದು, ತರುವಾಯ ಸನ್ಫ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು ಎಂದಳು. ಅಗ ಕರ್ದಮಮುನಿ ಕನಿಲನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದು, ತಾನು ಸನ್ಮ್ಫ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ನೋಡು ಕಿಲ [ಭಾಗ.- ೩, 5೧].

(1) ಪುಲಹಮುನಿಯ ಮಗ, ಆತನ ಹೆಂಡತಿ ಸಿನೀವಾಲಿಯೆಂಬವಳು [ಮತ್ಸ ಕ್ವಿ,

ಕರ್ದಮಾಲ 83 ಕಲಿ

ಕರ್ದಮಾಲ (ಕರ್ದಮಿಂಲ).--ಒಂದು ತೀರ್ಥ. ಇದರ ಉದಕದಿಂದ ಚಂದ್ರ ವಂಶದ ಭರತಚಕ್ರನರ್ತಿಗೆ ರಾಜ್ಯಾ ಭಿಷೇಕವಾಯಿತು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೩೨].

ಕರ್ಪ ಟಿ. ಭಾರತವರ್ಷದ ಒಂದು ದೇಶ. ವಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ನಂಗ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಿತು. ಆಗ ಇದನ್ನು ತಾಮ್ರಲಿಪ್ತನೆಂಬ ಅರಸು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು [ನಭಾ. ೩೧].

ಕಲಾ. (1) ಕರ್ದಮ ಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ದೇನಹೂತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಒಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ಕುವರಿಯರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವಳು. ಮರೀಚಿಮುನಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕಶ್ಯಸಮುನಿಯನ್ನು ಹೆತ್ತಳು [ಭಾಗ.- ೩, ಎ೪].

(1 ವಿಭೀಷಣನ ಹಿರಿಯ ಮಗಳು. ಶ್ರೀರಾಮನ ಕುಶಲವಾರ್ಶೆಯನ್ನು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸೀತೆಗೆ ಅರುಹುತ್ತಿದ್ದಳು [ರಾಮಾ.-ಸುಂ. ೩೭].

ಕಲಾವತಿ.--(1 ಕಾಶೀರಾಜನ ಮಗಳು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ದಾಶಾರ್ಹರಾಜನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ಈಕೆ ತನ್ನ ತಂಡೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ದುರ್ವಾಸಮಖನಿ ಯನ್ನು ಶುಶ್ರೂಷೆಮಾಡಿ, ಆತನಿಂದ ಮಂತ್ರೋಪದೇಶವನ್ನು ಹಡೆದು ಭಕ್ತಿಸರಾ ಯಣೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ಮದುವೆಯ ದಿನ ದಾಶಾರ್ಹನು ಈಕೆಯ ಶರೀರವನ್ನು ನೋಕಿದ ಕೂಡಲೇ, ಅವನ ಮ್ಟೆ ಮೇಲೆ ಜೊಬ್ಬೆಗಳು ಎದ್ದು ವು. ದಾಶಾರ್ಹನು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಕೇಳಲಾಗಿ, ಕಲಾವತಿ " ನೀನು ಅಭಕ್ಷ್ಯಭಕೃಣ ಮಾಡಿರುವೆಯಾಗಿ ಸರಿಶುದ್ಧನಲ್ಲ ''ವೆಂದಳು. ಕೂಡಲೇ ದಾಶಾರ್ಹನು ಕಲಾವತಿಯ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ತಮ್ಮು ಕುಲಗುರುವಾದ ಗರ್ಗಮುನಿಯನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಕು ಆತನಿಂದ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶಹೊಂದಿ ಕಲಾವತಿಯನ್ನು ಸೇರಿದನು. ಆ ಬಳಿಕ ಇವನ ದೇಹೆ ಚಂದನದಂತೆ ಶೀತಲನಾಯಿತು [ಸ್ಥಾಂದ.-ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ತರ ಖಂಡ ೧].

(11) ದೇವಗಾಯಕನಾದ ಶುಂಬುರುಮುನಿಯ ವೀಣಿಯ ಹೆಸರು.

ಕಲಿ.--ಕಶ್ಯನಮುನಿಯಿಂದ ಮುನಿಯೆಂಬಾಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ದೇವಗಂಧರ್ವ ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು [ಆದಿ. ೬೬. ಮಾರ್ಕ.- ೫೯]. ನೋಡು--ವರೂಧಿನೀ.

(11) ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರ, ಕಲಿಗಳೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆ ಯದು. ಇದರ ಪ್ರಮಾಣ ಜೀವಮಾನದ ಪ್ರಕಾರ ೧,೨೦೦ ವರ್ಷಗಳು, ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯಮಾನಡ ಪ್ರಕಾರ ೪,೩೨,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳು. ಸಸ್ನರ್ಷಿಮಂಡಲ ಮಖಾ ನಕ್ಸತ್ರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಕಲಿಯುಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು [ಭಾಗ.-೧, ೨೩]. ಈ ಸಂವತ್ಸರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೆ ಮನುಷ್ಯಮಾನದಥ ಪ್ರಕಾರ ೫,೦೪೧ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದುವು,

ಕಲಿಭನಿಷ್ಯಗಳು 84 ಕೆಲಿಷ್ಗ

ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ೨೮ ನೆಯ ಕಲಿಯುಗ. ಈ ಯುಗಕ್ಕೆ ತಿಸ್ಯನೆಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ [ನಿಷ್ಣು.-೬, ೧. ಭಾಗ.- ೧೨-೨, ೩. ಮತ್ಸ್ಯ.” ೧೪೪].

(111) ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಕಲಿಯುಗದ ಅಭಿಮಾನದೇವತೆಯಾದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನ್ಯಾಯಗಳಿಗೂ ವಾಸಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಇವನೇ ಮೂಲವೆಂಬುದಾಗಿ ಪುರಾಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ಶವಾಗಿದೆ. ಇವನ ಜನನಿಯಾದ ಹಿಂನೆಯೂ, ಜನಕನಾದ ಕ್ರೋಧನೂ ಒಬ್ಬ ತಾಯ ಮಕ್ಕಳು. ಇಂತಹ ದಂಪತಿ ಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದವನಾದುದರಿ೦ದಲೇ ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕವಾಗಿ ಅಕಾರ್ಯಗಳೇ ನಡೆಯುತ್ತನೆ. ಇವನ ಹಾವಳಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರಜಿ ಭೂದೇವಿ ನಾರಾಯಣ ನಲ್ಲಿ ಮೊರೆಯಿಡಲಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ಕಲ್ಫಿರೂಪದಿಂದ ಕಲಿಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಚಿತ್ರಗಳು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೫೧, ೧೯೧, ೧೯೩. ಭೀಷ್ಮ ೧೦. ಶಾಂತಿ. ೬೯]... ದಮಯಂತೀ ಸ್ವಯಂವರ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಲಿ ಮೋಹಭರಿತನಾಗಿ, ತಾನೂ ಆ ಸ್ವಯಂವರಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲು ಅನುವಾದನು. ಆದರೆ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಇಂದ್ರಾದಿಗಳು, ದಮಯಂತಿ ನಳನನ್ನು ವರಿಸಿದಳೆಂಬು ದಾಗಿಯೂ, ಅವರಿಬ್ಬಂಗೂ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಹೋತ್ಸವ ನಡೆಯಿತೆಂತಲೂ ಹೇಳಿದರು. ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಲಿ ಕ್ರೋಧಾಂಧನಾಗಿ, ನಳನನ್ನು ಭಂಗಪಡಿ ಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ವುಷ್ಠರನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಆತನ ಮೂಲಕ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ನಳನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ನಳನ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು, ಆತನನ್ನು ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಗುರಿಮಾಡಿ ತನ್ನ ಸೇಡನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ನಳನ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು (ನಿಭೀತಕ) ತಾರೆಯ ಮರವನ್ನು ಸೇರಿದನು [ವನ. ೫೫, ೫೬, ೭೦]. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ನಿರ್ಯಾಣಾನಂತರ ಭೂದೇನಿ ಶೋಕಭರಿತೆಯಾದಳು. ಧರ್ಮವೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕ್ಷಯ ವಾಗುತ್ತೆ, ಬಂತು. ಇಂತಹ ಸಂಧಿಯನ್ಲೇ ಹೊಂಚುಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಲಿ ಕೃಶನಾಗಿದ್ದ ಧರ್ಮಸುರುಷನನ್ನು ತನ್ನ ಎಡಗಾಲಿನಿಂದ ಒದ್ದನು. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಸರೀಕ್ಷಿದ್ರಾಜನು ಕಲಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆಯುಧವ ಸೈೆತ್ತಿದನು. ಹೇಡಿಯಾದ ಕಲಿ ಹೆದರಿ, ಪರೀಕ್ಷಿತನನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಳು ಅವನ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದನು [ಭಾಗ.-೧-೧೭).

ಕಲಿಭನಿಷ್ಯಗಳು.--[ಶಾಂ.೬೯. ವಿಷ್ಣು.-೬,೧. ಹೆರಿ.-ಭವಿ. ೩,೪. ಮತ್ಸ್ಯ.- ೧೪೪. ವನ. ೧೯೩].

ಕಲಿಜ್ಣ.- (1) ಚಂದ್ರವಂಶದ ಯಯಾತಿರಾಜನ ಮಗನಾದ ಅನುನೆಂಬ ರಾಜನ ನಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಬಲಿರಾಜನ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಸುಜೀಷ್ಲೈಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಫ ತಮನೆಂಬ ಮಹರ್ಸಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು, ಅಂಗ, ನಂಗ, ಸುಹ್ಮೃ ಫುಂಡ್ರರೆಂಬ

ಶೆಲಿಬ್ಗ 85 ಕಲ್ಲಿ

ವರು ಇವನ ಒಡಹುಟ್ವದನರು. ಇವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಇವರ ಹೆನೆರುಗಳೇ ಇಂದಿಗೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೧೩].

(11) ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಕಳಿಂಗರಾಜನು ಸ್ಟಾನಿಸಿದ ಒಂದು ದೇಶ. ಇದು ಉತ್ಕುಲದಲ್ಲಿ ವೈತರಣೀ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೂ ಇಜಿ. ಈಗ ಈ ದೇಶ ತೆಲುಗು ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರ, ವಿಶಾಖನಟ್ಟಣ, ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸಲದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಾಂಡವರ ಕಾಲ ದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಸೋದರಮಾವನಾದ ಚಿತ್ರಾಂಗದನು ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡು ತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ್ಗೆ ರಾಜವುರವೆಂಬುದು (ಈಗಣ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವಾಗಿರಬಹುದು?) ಇದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿತು [ಭೀಷ್ಮ ೯]. ಭಾರತಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಈ ದೇಶದ ಅರಸರಾಗಿದ್ದು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಒತ್ತ್ವಾನೆಮಾಡಲು ಬಂದಿದ್ದ ಶ್ರುತಾಯು, ಶಕ್ರ ದೇವ, ಸತ್ತ್ವ ಸತ್ಯದೇವ, ಕೇತುಮಂತ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಭೀಮ ಕೊಂದನು [ಭೀ. ೫೪, ಶಾಂತಿ. ೪].

ಕಲ್ಮಿ.--ನಿಷ್ಣುನಿನ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆಯದು. ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಂಬಳಾನತಿಯೆಂಬ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುವ ನಿಷ್ಣುಯಶನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಸುಮತಿಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ, ಪರಶುರಾಮನಲ್ಲಿ ನಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ, ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆ ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾನೀಣ್ಯನನ್ನು ಪಡೆದ ತರುವಾಯ, ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ತಪಸ್ಸಿ ನಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿ ಸಿ, ಅಸ್ರತಿಹತಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ, ಅದು ಎತವಾದ ಒಂದು ಖಡ್ಗ ವನ್ನೂ, ಉತ್ತಮವಾದ ಒಂದು ಕುದುರೆಯನ್ನೂ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ಒ೦ದು ಗಿಳಿ ಯನ್ನೂ ಪಡೆದನು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳದ್ದೀಪದ ಅರಸನಾದ ಬೃಹೆದ್ರಧನಿಗೆ ಪದ್ಮಾವತಿಯೆಂಬ ಲಾವಣ್ಯಿವತಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ಮಗಳಿದ್ದಳು. ಈಕೆಯೂ ಶಿವದೀಕ್ಷೆ ಯನ್ನು ಕೈಕೊಂಡು, ಅನನ್ಯಭಾವದಿಂದ ಶಿವನನ್ನೇ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿರಲಾಗಿ, ಸಂತುಸ್ಕ ನಾದ ಶಿವನು "" ನಿನಗೆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಪತಿಯಾಗುವನು. ಮಿಕ್ಕ ಅರಸುಮಕ್ಕಳನ್ನು ವರಿಸಲಾಗದು. ಒಂಡು ವೇಳೆ ಕಾಮಾವೇಶದಿ೦ದ ಯಾವನಾದರೂ ವರಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅಂತಹವನು ಒಡನೆಯೇ ಹೆಂಗುಸಾಗುವನು '' ಎಂದು ವರನನ್ನಿತ್ತನು. ಪದ್ಮಾ ವತಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಯುಕ್ತ ವಯಸ್ಸು ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ತಂದೆ ಸ್ವಯಂವರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ, ಅನೇಕ ಮಂದಿ ರಾಜಪುತ್ರರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಸಿದನು. ಪದ್ಮಾವತಿಯನ್ನು ಕಾಮಜಭರಿತವಾದೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಂಗುಸರಾದರು. ಕೆಲಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಕಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗಿಳಿ ಒನ್ಮೆ ಸಿಂಹಳದ್ವೀಸಳ್ಳೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಪದ್ಮಾವತಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಕಲ್ಫಿಯ ಗುಣ ಸಂಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಸದ್ಮಾನತಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ, ಅವಳನ್ನು ನೋಹಸರವಶಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ,

ಕಲ್ಕಿ 86 ಲ್ಪ

ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಂದು ಕಲ್ಪಿಗೆ ಆಕೆಯ ರೂಸಲಾನಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿ, ಕಲ್ಪಿಯನ್ನು ಸಿಂಹಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಯ್ದಿತು. ಆ ಸಮೆಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸದ್ಮಾನತಿ ಸಖಿಯ ರೊಂದಿಗೆ ಜಲಕೇಳಿಗಾಗಿ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಗಿಳಿ ಆ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಬಳಿಕ ಪದ್ಮಾವತಿ ತನ್ನ ಮನೋಗತವನ್ನು ತಂಜಿಗೆ ತಿಳುಹದಳು. ಆಗ ಬೃಹದ್ರಧನು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುನೆಮಾಡಿದನು. ಬಳಿಕ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ದರ್ಶನದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಅರಸುಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲರೂ ಕಲ್ಬಿಯನ್ನು ಮರೆ ಹೊಕ್ಕು, ಆತನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಪೂರ ರೂಪ ವನ್ನು ಪಡೆದು ತಂತಮ್ಮ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಕೆಲಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಕಲ್ಕಿ ಕಲಿಯ ದುರುದುಂಬಿತನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯನ್ನೂ ಅವನ ಸೇನೆಯನ್ನೂ ಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಲೋಕಕೆ ವ್ಯಕ್ತ,ಗೊಳಿ ಓದನು [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೫೦. ವನ. ೧೯೨. ಭಾಗ. ೧೨, 5].

ಕಲ್ಬ.--ಚತುರ್ಮುಖನ ಒಂದು ಹಗಲಿನಷ್ಟು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಸರು. ಚಾಂದ್ರ ಮಾನದ ಸ್ರಕಾರ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳಾದರೆ ಪಿತೃದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಹೋರಾತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಪಿತೃದೇವತೆಗಳ ಹಗಲು, ಹುಣ್ಣಿಮೆ ರಾತ್ರಿ. ಸೌರಮಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷವಾದರೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಹೋರಾಶ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಾಯಣವೇ ದೇವತೆಗಳ ಹಗಲು, ದಕ್ಷಿಣಾಯನವೇ ರಾತ್ರಿ. ಇಂತಹ ದೇವಮಾನ ಪ್ರಕಾರ ೧೨,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳು ಮುಗಿಯುವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ದೇವಯುಗ ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯರ ಒಂದು ಚತುರ್ಯುಗ ವಾಗುವುದು. ಒಂದು ಚತುರ್ಯುಗಳ್ಳೆ ೪೩,೨೦,೦೦೦ ಸೌರ ವರ್ಷಗಳು. ಇವು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಸಾರಿ ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಒಂದು ಹಗಲು. ರಾತ್ರಿಯೂ ಇಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣವುಳ್ಳದ್ದು. ಹಗಲೂ ರಾತ್ರಿಯೂ ಸೇರಿ ೮೬೪,೦೦,೦೦,೦೦೦ ಸೌರ ವರ್ಷ ಗಳಾಗುವುವು. ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದೊಂದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಪ್ರಳಯ ನಡೆಯುವುದು. ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ೧೪ ಮಂದಿ ಇಂದ್ರರೂ, ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ೧೪ ಮಂದಿ ಮನುಗಳೂ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ನೂರು ವರ್ಷದ ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕೆ ಪರವೆಂದು ಹೆಸರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಪರಾರ್ಥ (೫೦ ವರ್ಷಗಳು) ಮುಗಿದು ಈಗ ಎರಡನೆಯ ಪರಾರ್ಥ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ೫೧ ನೆಯ ವರ್ಷದ ಮೊದಲನೆಯ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ೨೫ ದಿನಗಳು (ಕಲ್ಪಗಳು) ಕಳೆದು ೬೬ ನೆಯ ಹಗಲಿನ ಮೊದಲನೆಯ ಜಾವದ ಎರಡನೆಯ ಮುಹೂರ್ತ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಕೆಲ್ಸ 87 ಕೆಲ್ಮಾಷನಾದ

ಬ್ರಾಹ್ಮ, ಪಾದ್ಮ ಶ್ರೇತ, ನೀಲಲೋಹಿತ, ವಾಮದೇವ, ರಧಂತರ, ಗೌರವ, ಜೀವ, ಬೃಹತ್‌, ಕಂದರ್ಸ, ಸದ್ಯಃ, ಈಶಾನ, ತಮಸ್‌, ಸಾರಸ್ವತ, ಉದಾನ, ಗರುಡ, ಕೌರ್ಯ ನಾರಸಿಂಹ, ನಮಾನ, ಆಗ್ನೇಯ, ತತ್ಪುರುಷ, ವೈಕುಂರ, ಲಕ್ಷಿ ಸ್ರೀ ಸಾವಿತ್ರೀ, ಅಘೋರ, ವಾರಾಹ (ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಲ್ಪ ಅಧವಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿನ ೨೬ ನೆಯ ದಿನದ ಹೆಸರು). ವೈರಾಜ, ಗೌರೀ, ಮಾಹೇಶ್ವರೀ, ಪಿತೃಕಲ್ಪಗ ಳೆಂಬುದಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿನ ೩೦ ದಿನಗಳ ಹೆಸರುಗಳು. ಕೌರ್ಮಶಲ್ಪವು ಬ್ರಹ್ಮನ ಹುಣ್ಣಿ ಮೆ. ಪಿತೃಕಲ್ಪವು ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ. ಕಲ್ಪಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧವಾ ಚ! ನಡೆಯುವ ಜಃ! ಹೆಸರೇ ಸ ಶೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿವೆ [ಭಾಗ.-೩, ೧೧. ಮತ್ಸ್ಯ.-ಎರ್ಲ್‌].

ಕಲ್ಮಾ ಷಪಾದ.- ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಖಯತಶತುವರ ರಾಜನ ಮಗನಾದ ಸುದಾಸನ ಭ್ರಿತ್ರನು. “ವನಿಗೆ ಮಿತ್ರ ಸಹ, ನೌದಾನೆ ಎಂಬ 'ನಾಮಾಂತರಗಳೂ ಇವೆ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ BE SN ಇವನು ಒಮ್ಮೆ ಬೇಟಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಇಬ್ಬರು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕಂಡು ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಓಡಿಹೋಗಿ, ಸೇಡನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹೊಂಚುಹಾಕುತಿ ದ್ದನು. ಮತ್ತೊಂದು ಸಲಸೌದಾಸನು ತನ್ನ ಗ ವಸಿಷ್ಕನ ಮೂಲಕ ಯಜ್ಞ ಸಂಭಾರಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಕೊಂಡು ಯಜ್ಞ ಕಾರ್ಯ ಗ ಳನ್ನು ನಡೆಯಿಸುತ್ತಿ ದ್ದನು... ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಕನು ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಜೋ ಸಂಧಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದು ಈ ರಾಕ್ಷಸನು ವಸಿಷ್ಕನ ರೂಪದಿಂದ ಸೌದಾಸನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತನಗೆ ಮಾಂಸಾಹಾರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕೆನಲು, ರಾಜನು ಅಂತೆಯೇ ಸಿದ್ಧ ಪಡಿಸಿದನು. ಮಾಯಾವಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸನು ಸಿದ್ಧ ವಾಗಿದ್ದ ಮಾಂಸಾಹಾರವನ್ನು ತಾನು ತಿಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕ ವನ್ನು ತ್ತ ಸಜನ, ವಸಿಷ್ಕನು ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಕುಳಿತಾಗ ಆ ನರಮಾಂಸವನ್ನೇ ಬಡಿಸಲಾಗಿ, ಕುಪಿತನಾದ ವಸಿಷ್ಠನು ಸೌದಾಸ ನನ್ನು ಕುರಿತು "" ನೀನು ೧೨ ನರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನರಮಾಂಸ ಭಕ ಭನ ರಾಕ್ಷಸನಾಗಿರು'' ಎಂದು ಶಾಪನಿತ್ತನು. ರಾಜನು ನಸಿಸ್ಮನಿಗೆ ಪ್ರತಿಶಾಸ ನನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಯ್ಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳು ವಷ್ಟರಲ್ಲಿ des ಅಡ್ಡಬಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿ ಸೌದಾಸನು ಆ ನೀರನ್ನು ತನ್ನ ಕಾಲಮೇಲೆಯೇ ಸುರಿಡುಕೊಂಡನು. ಇದರಿಂದ ಅವನ ಕಾಲು ಕಪ್ಪಾಗಿ, ಕಲ್ಮಾಷಪಾದನೆಂಬ ಹೆಸರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ವಸಿಷ್ಠಶಾಪದಂತೆ ಇವನು ರಾಕ್ಸಸನಾಗಿದ್ದಾಗ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಇವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಿಂಕರನೆಂಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಆವೇಶಗೊಳಿಸಿ, ವಸಿಷ್ಕನ ನೂರು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕುಳನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಿಸಿದನು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ

ಕನಿ ನಿ ಕಶ್ಯಪ

ದಂಪತಿಗಳು ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತರಾಗಿದ್ಳು ದನ್ನು ಕಂಡು, ಆ ದಂಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮ] ಇನನ್ನು ತಿಂದ ಕಾರಣ, ಅತನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಆಂಗೀರಸಿ ದುಃಖಭರಿತೆಯಾಗಿ "ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವರ್ಕಮಾಡಿದೆಯಾದರೆ ಅದೇ ನಿನಗೆ ಕೊನೆಗಾಲ '' ಎಂಬುದಾಗಿ ಶಾಪನಿತ್ತ್ತಳು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಇವನ ಶಾಪದ ೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯಲಾಗಿ, ಸೌದಾಸನು ತನ್ನ ವೂರ್ಚ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಸಂತಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ವಸಿಷ್ಠ ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅಶ್ಮಕನೆಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದನು. ಗೌತಮ ಮುನಿಯ ಶಿಷ್ಯ ನಾದ ಉದಂಕನು ಗುರುದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧವಾಗಿ ಕಲ್ಮಾಷವಾದನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆತನ id ಮದ ಯಂತಿಯ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಬೇಡಿ ತಂದನು [ರಾಮಾ.-೭, ೬೫. ವಿಷ್ಣು.-೪, ೪. ಭಾಗ೯, ೯. ಹೆಂ.-೧, ೧೫. ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೨೮, ೧೯೨, ೧೯೮. ಅಶ್ವ. ೫೬].

ಕವಿ.--(1) ಸ್ವಾಯಂಭುವನುನು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಭೈಗುಮುನಿಯಿಂದ ಖ್ಯಾತಿಯೆಂಬಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯವನು. ಈತನ ಮಗನು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೭. ಭಾಗ.-೪, ೧].

(1) ಪ್ರಿಯನ್ರತರಾಜನಿಂದ ಬರ್ಹಿಷ್ಮತಿಯೆಂಬಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಹೆತ್ತು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಡೆಯನನು. ಈತನು "ಬಾಲ್ಯದಿಂಡಲೂ ನಿರಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು [ಭಾಗ.-೫, ೧].

(iii) ಮೈವಸ್ತ ತೆಮನುವಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಮಹಾಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನನು [ಭಾಗ.-೯, ೨].

(iv) ಸೈವಸ್ವತಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನಾದ ವಾರುಣಿಯ ನಾಮಾಂತರ |ಭಾರ.-ಅನು. ೮೫].

(೪) ಕೌಶಿಕಮುನಿಯ ಏಳು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ನೋಡು-- ಪಿತೃವರ್ತಿ [ಮತ್ಸ್ಯೃ.-೨೦, ೨೧].

ಕನೇರ.--ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಶಿವನನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿಸಿ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಮಗಳಾಗಿ ಪಡೆದು,” ಆಕೆಯನ್ನು ಅಗಸ್ತ್ಯಮುನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುನೆಮಾಡಿ, ಆಕೆ ನದೀ ರೂಪವನ್ನು ತಳೆದ ಬಳಿಕ ಆಕೆಯ ಮೂಲಕ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ನೋಡು ಅಗಸ್ತ_ ಕ "ಕಾವೇರಿ.

ಕಶ್ಯ ಪ.--(1 ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗನಾದ ಮರೀಚಿಮಹರ್ಹಿಯಿಂದ ಕರ್ದಮಪುತ್ರಿಯಾದ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಭರಿತ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೩. ಭಾಗ-.೪, ೧]. ಈತನು ಅದಿತಿ, ದಿತಿ, ದನು, ಕಲಾ ದನಾಯು, ಸಿಂಹಿಕಾ, ಕ್ರೋಧಾ, ಪ್ರಾಧಾ, ವಿಶ್ವಾ (ಈ ವಿಕ್ಷಿ ಎಂಬವಳಿಗೆ ಇಲೆಯೆಂಬ ನಾಮಾಂತರನುಂಟು) ನಿನಶಾ, ಕಸಿಲಾ, ಮುನಿ, ಕದ್ರು ಎಂಬ ದಕ್ಸೆ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಹದಿಮೂರು ಮಂದಿಯನ್ನು ಮಡುವೆ

ಕಶ್ಯಪ 89 ಕಶ್ಯಪ

ಯಾಗಿ, ವುತ್ರಕಾಮೇಷಿ ಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅನೇಕ ಮುಂದಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆದಿತ್ಯ, ದೈತ್ಯ, ದಾನವ, ಗರುಡ, ಗಂಧರ್ವ, ನಾಗ, ಪಶು, ವಕ್ಷಿ, ವೃಕ್ಚ, ಗುಲ್ಮ ಲತಾದಿಗಳು ಈತನ ಸಂತಾನಗಳು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೩೧, ೬೬]. ಈತನ ಹೆಂಡತಿ ಯರು ೧೭ ಮದಿ [ಭಾಗ.-೬, ೬]. ವಿಷ್ಣು ಈ ಅದಿತ್ಮಿಕಶ್ಯಸರಲ್ಲಿ ವಾಮನರೂಪ ದಿಂದ ಅವತರಿಸಿದರು. [ಭಾರ.-ನಭಾ. ೪೭. ವನ. ೨೭೩. ಭಾಗ.-೮, ೧೩, ಪದ್ಮ-೪, ೧೬-೨೬೭]. (ರಾಮಾನತಾರದಲ್ಲಿ ಅದಿತಿ-ಕಶ್ಯಸರು ಕೌಸಲ್ಯಾ-ದಶರಧರಾಗಿಯೂ, ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ನಂದ-ಯಶೋದೆ, ಡೇವಕೀ-ನಸುಜೀನರಾಗಿಯೂ ಜನಿಸಿದರು). ಈತನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ತನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿಸಿ, ಆತನ ಮೂಲಕ ವಿಷಹರ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೨೦]. ಯಜ್ಞ್ಯಾರ್ದವಾಗಿ ವರುಣನ ಗೋವು ಗಳನ್ನು ಎರವು ತಂದು, ಹಿಂದಳ್ಳೆ ಕೊಡಲೊಬ್ಬದಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವಂತೆ ಶಾಪ ಪಡೆದನು. ಶೆನಾಕಮುನಿ ಪುತ್ರನಾದ ಶೃಂಗಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಹೆದರಿದ ಪರೀಕ್ಷ ತನು ಸಮುದ್ರಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತಿ ವ್ಹಾಗ, ತಕ್ಸಕನು ಪರೀಕ್ಷಿತನನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂವದಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಪರೀಕ್ಷಿತನನ್ನು ಬದುಕಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಶ್ಯವನೂ ಹೊರಟನು. ನಡುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸಂಧಿಸಿ, ಸರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ಕಶ್ಯಪನು "" ಈ ದಿನ ತಕ್ಷಕನು ಪರೀಕ್ಷಿತನನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಕೊಲ್ಲುವನಂತೆ. ನಾನು ನನ್ನ ಮಂತ್ರಬಲದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿತ ನನ್ನು ಬಡುಕಿಸುವುಡಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟರುವೆನು '' ಎಂದನು. ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪದಿಂದ ತಕ್ಸ್ಪಕನು "" ನಾನೇ ತಕ್ಸಕನು. ನನ್ನ ನಿಷವೇಗವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸುಮ್ಮನೆ ಹಿಂದಿರುಗು >> ಎಂದನು. ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೂ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ವಾಗ್ವಾದ ನಡೆದು, ತಕ್ಸಕನು ತನ್ನ ವಿಷಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ಒಂದು ಮರವನ್ನೂ ಆದರ ಮೇಲಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನೂ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಮಾಡಿ, ಕಶ್ಯಪನನ್ನು ಹುರಿತು '" ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಬಲದಿಂದ ಇವನನ್ನು ಬದುಕಿಸು, ನೋಡುವ '' ಎನಲಾಗಿ ಕಶ್ಯಸನು ಆ ಮರವನ್ನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮೆಣನನ್ನೂ ಬದುಕಿಸಿದರು. ಆಗ ಶಕ್ಷಕನು ಕಶ್ಯಪನನ್ನು ಬಗೆಬಗೆಯಿ೨ಂದ ಕೊಂಡಾಡಿ, ಹೇಗೋ ಆತನನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು [ಭಾರ.- ಆದಿ. ೪೨]. ಒಮ್ಮೆ ಸರಶುರಾಮನಿಂದ ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ದಕ್ಷಿ ಣೆಯ ಬದಲಾಗಿ ಭೂಮಂಡಲನನ್ನು ಪ್ರತಿಗ್ರಹೆಮಾಡಿದನು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಭೂಮಿಗೆ "" ಕಾಶ್ಯಪಿ '' ಎಂಬ ಹೆಸರು [ಭಾರ.-ಶಾಂತಿ. ೪೮]. ಐಲನಿಗೂ ಕಶ್ಯಪ ನಿಗೂ ಸಂವಾದ [ಶಾಂತಿ. ೭೩]. ನಾರಾಯಣನ ಮಹಿಮೆಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಗರುಡ ನಿಗೂ ಕಶ್ಯಸನಿಗೂ ಸಂವಾದ [ಅನು. ೪೦]. ಕಶ್ಯಪ ಸಿದ್ಧರ ಸಂವಾದ [ಅಶ್ವ. ೧೭]. ಒಮ್ಮೆ ಈತನೇ ಭೂ ರೂಪಪಸ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸಕಅ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸಿದ್ದನು [ಅನು.

ಕಶ್ಯಪ 90 ಜೆಹೋಳೆ

೧೫೯]. ಕಶ್ಯಸಶಬ್ದ ನಿರ್ಚಚನ [ಅನು. ೧೪೨]. ಈತನು ಗೋತ್ರಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ನೊದಲನೆಯನನು. ಈತನು ಮಂತ್ರದ್ರಷ ನು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾತಗೋತ್ರರು ಕಶ್ಯಪನನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಮೂಲಪುರುಷನನ್ನಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಗೋತ್ರವನ್ನು ಕಾಶ್ಯಪಗೋತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದೆಂದು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಸಾರುತ್ತವೆ [ಲಿಂಗ.-೬೩]. ಈತನ ವಂಶಮಾಲಿಳೆ* [ಮತ್ಸ ೧೪೪, ೧೯೮. ಮಾರ್ಕ.-೧೦೧]. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೆ ವೈಶ್ವಾನರನ ಕುವರಿಯಾದ ಕಾಲಾ, ಪುಲೋಮಾ, ಎಂಬವರೂ ಕಶ್ಯಪನ ಮಡದಿಯರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಕಾಲಾ ಎಂಬವಳು ಕಾಲಕೇಯರೆಂಬ ರಾಕ್ಟ್ಸಸರಷ್ಲೂ, ಪುಲೋಮಾ ಎಂಬವಳು ವೌಶೋಮರೆಂಬ ರಾಕ್ಷನನನ್ನೂ ಹೆತ್ತರು. ಪರ್ವತನೆಂಬ ದೇವರ್ಷಿಯೂ, ವಿಭಂಡಕನೆಂಬ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಸಿಯೂ ಈತನ ಮಕ್ಕುಳು. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳೂ ಇದ್ದಂತೆ ತಿಳಿಯಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿ ಭಾರತ, ಭಾಗವತ, ವಿಷ್ಣುವುರಾಣಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಮಾಡಿ ಬರೆದಿದೆ.

ಕಹೋಳ.--ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಉದ್ದಾಲಕಮಹೆರ್ಸ್ಷಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಆತನ ಮಗಳಾದ ಸುಜಾಶೆಯನ್ನು ಮಹುವೆಯಾಗಿ, ಅಷ್ಟ್ವಾವಕ್ರಮಹರ್ಷಿ ಯನ್ನು ವಡೆದನು. ನೋಡು- ಉದ್ದಾಲಕ, ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ. ಈತನು ಜನಕರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ವರುಣಪುತ್ರನಾದ ವಂದಿ(ಖಂದಿ) ಯೊಡನೆ. ವಾದಮಾಡಿ ಸೋತು, ಮರಳಿ ಅಷ್ಟ್ರಾವಕ್ರನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದನು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೩೪, ೧೩೬],

ಗ ರ ಗಾವ ಕಾಳ ಉದೇಶ ಭ್ಯತ024/30,ಬಲನವ 0 ವಾಖಸಟೀಣವ ಶಂಕಾ ಗಾರಾಟಟವಿಸನರನಳಾಭ ಭಾ ಬಬೌಮರೀಜರ ಟವಾಭಭಿ ಭಷಗಳ

ಸ ಕಶ್ಯಪನ ಸಂತತಿಯ ಪಟ್ಟಿ:

೧. ದಿತಿ ದೈತ್ಯರು

೨, ಅದಿತಿ ಆದಿತ್ಯರು (ದೇವತೆಗಳು)

ಠೂ, ದನು ದಾನವರು

೪, ದನಾಯು ಸಿದ್ಧ ರು

೫. ಪ್ರಾಥಾ ಗಂಧರ್ವರು

ಓ. ಮುನಿ R ಅಪ್ಸರಸಿಯರು

೭. ಸುರಸಾ ಯಚ್ಚೆರು

ಲೆ. ಇಲಾ ವೃಕ್ಟೆ, ಲತಾ, ತೃಣಜಾತಿಗಳು

೯, ಕ್ರೋಭವಶಾ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಾದ ದುಷ್ಟ ಮೃಗಜಾತಿಗಳು ೧೦, ತಾಮ್ರಾ ಅಶ್ವ, ಅಶ್ಚತರ, ಗರ್ದಭ, ಶ್ಯೇನ, ಗೃಧ್ರಾದಿಗಳು ೧೧. ಕಪಿಲಾ (ಸುಂಭಿ) ಗೋವುಗಳು ೧೨. ವಿನತಾ ಅರುಣ, ಗರುಡ, ಇತ್ಯಾದಿ ೧೩. ಕದ್ರೂ ಸರ್ಪಜಾತಿಗಳು

ಜಾಕಾಸುರ 9] ಕಾಳ್ಕಕ್ಕಿ£

ಕಾಕಾಸುರ.- ಶ್ರೀರಾಮನು ಸೀತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುತಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ರಾಮನು ಸೀತೆಯ ತೊಡೆಯಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿ_ ದ್ಹನು. ಆಗ ಕಾಕಾಸುರನು ಸೀತೆಯ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ನೋಹಗೊಂಡು ಕಾಗೆಯ ರೂಸದಿಂದ ಬಂದು ಸೀಕೆಯ ನೆರಗನ್ನು ಎಳೆದು ಪೀಡಿಸಿದನು. ಕೂಡಲೇ ಎಚ್ಚತ್ತ್ವ ರಾಮ ಸಮಾಜಾರನನ್ನೆಲ್ಲ ಸೀತೆಯ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು ಕುಪಿತನಾಗಿ, ಆ ಕಾಗೆಯ ಮೇಲೆ ಅಸ್ತ್ರವನ್ಸೆನೆಯಲಾಗಿ ಕಾಗೆ ಭಯದಿಂದ ಓಡತೊಡಗಿತು. ಅಸ್ರ್ರವೂ ಹಿಂಬಾ ಲಿಸಿತು. ಕಡೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ಗತಿಗಾಣಜಿ ಕಾಗೆ ರಾಮನನ್ನೇ ಮರೆಹೊಕ್ಕಿತು. ಆಗ ಕರುಣಾಳುವಾದ ರಾಮನು "" ನನ್ನ ಅಸ್ತ್ರ ವ್ಯರ್ಧವಾಗಲಾರದು. ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ನಿನ್ನ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಅಂಗವನ್ನು ಬಲಿಕೊಟ್ಟು ಹೋಗು > ಎನಲು, ಕಾಗೆ ತನ್ನ ಒಂದು ಕಣ್ಣನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವ್ರಾಣವನ್ನುಳಿಸಿಕೊಂಡು, ರಾಮನನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ಹೊರಟಿತು [ರಾಮಾ.-ಸುಂ, ೩೮].

ಹಾಕೀ. -ದಕ್ಸವುತ್ರಿಯಾದ ತಾಮ್ರೆಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯಪನಿಂದ ಜನಿಸಿದವಳು. ಗೂಬೆಯ ಜಾತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವಳು [ಭಾರ.-ಅ. ೬೭].

ಕಾಶ್ಸೀನನ್ರ.--ಕಿಬಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗ. ಶಿಬಿಚಕೃವರ್ತಿಯ ಹೆಂಡತಿಯ ದಾಸಿಯೆಲ್ಲಿ ದೀರ್ಫತಮನೆಂಬ ಖುಹಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು. ನೋಡು--ದೀರ್ಥತಮ, ಕಕ್ಸೀವನ್ತ [ಭಾರ.-ಆ. ೧೧೩. ನ. ೪],

ಕಾಳಾ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ಚತುರ್ಮುಖನು ವಿಷ್ಣು ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆಗ ದೇವಶಿಲ್ಪಿಯಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಯಜ್ಞಾರ್ಥ ವಾಗಿ ನೆರೆಯತಕ್ಕುವರ ವಸತಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಇದೇ ಕಾಂಚೀಪುರ [ವಾಮನ.-೧೨. ಗರುಡ.-೮೧. ಪದ್ಮ-ಸ್ವರ್ಗ. ೩೦, ೫೭. ದೇ.-ಭಾ.-೭, ೩೮]. ಈಗ ಈ ಪಟ್ಟಣ ಶಿವಕಂಚಿ (Big Conjeevaram) ನಿಷ್ಣುಕಂಚಿ (Little Conjeevaram) ಎಂಬುದಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಶಿವಕಂಚಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಮ್ರೇಶರ ದೇವಸ್ಥಾನವೂ, ೧೮ ಶಕ್ತಿನೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು--ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತ ಕಾಮಾಕ್ಸೀದೇನಿಯ ಮಂದಿರವೂ ಇವೆ. ವಿಷ್ಣುಕಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ವರದರಾಜಸ್ವಾಮಿ ಡೇವಾಲಯವಿಜಿ. ಮೋಕ್ಸದಾಯಕಗಳೆಂದು ಸ್ಕೃತಿವುರಾ ಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಏಳು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ವಿಶಿಷ್ಟಾ ದ್ವ ಪ್ರಿತೆಮತ ಪ್ರಚಾರಕರಾದ ಶ್ರೀರಾಮಾನುಜಾಜಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅನತಾರಮಾಡಿ ದರು. ಇದು ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಜೋಳರಾಜರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿತು. ಕಾಮ ಕೋಟ ಪೀಠವೂ ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ತಂಜಾ

ಕನ್ಯಾಕುಬ್ವ 92 ಕಾಯವ್ಯ

ನೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗಣ ಕುಂಭಕೋಣಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ಕಾಂಚೀನಗರ ಮದ್ರಾಸು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಛಲ ಮೈಲುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ,

ಕನ್ಯಾಕುಬ್ಬ ಒಂದು ದೇಶ. ಈಗ ಕನೂಜ್‌ (887101) ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆ ಯುತ್ತಾರೆ. ನೋಡು--ಕನ್ಯಾಕುಬ್ಬ, ಕುಶನಾಭ. ಈ ಪಟ್ಟಣ ರೋಹಿ್ಠಖಂಡ ದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾನದಿ ಮತ್ತು, ಇಕ್ಲುಮತೀ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ತಂದೆಯಾದ ಗಾಧಿರಾಜನ ಮುಖ್ಯವಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದಿತು [ಭಾರ.-ಆ. ೧೯೧].

ಕಾಮ.--ಮನ್ಮದಧ. ಹೆಂಡತಿ ರತಿ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೭]. ಕಾಮಪ್ರಶಂಸೆ [ಶಾಂತಿ. ೧೬೫]. ಕಾಮನನ್ನು ವೃಕ್ಸದಹಾಗೆ ನಿರೂನಣ (ಶಾಂತಿ. ೨೬೦]. ಪರಮೇಶ್ವರನ ಹಣೆಗಚ್ಣಿನಿಂದ ಬೂದಿಯಾದನು.

ಕಾಮಧೇಸು.--ಅನ್ಫುತಮಧನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದುದು ಇಂದ್ರನ ಆಕಳು. ಬೇಡಿದುದನ್ಲೆಲ್ಲ ಕೊಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದ್ದು. ವಸಿಷ್ಠನ ಹೋಮಭೇನುವೆನಿಸಿದ ನಂದಿನೀ ಭೇನುನಿಗೂ ಈ ಹೆಸರು ಸಲುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಾ ಮಿತ್ರನು ಇದನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಅಪಹರಿಸಿದ್ದನು [ಭಾರ.-ಆ. ೧೯೧].

ಕಾಮನ್ಹ.--ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದನು. ಈತನು ಅಂಗರಿಷ್ಯ ನೆಂಬ ರಾಜನಿಗೆ ಅನೇಕ ನೀತಿರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನು. ಈತನ ನೀತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೊಂಡಿದೆ | ಶಾಂತಿ. ೧೬೩].

ಕಾಮ್ಬಿಲ್ಕ--ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ದಕ್ಷಿಣ ಪಾಂಚಾಲದೇಶದ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ದ್ರುಸದನ ರಾಜಧಾನಿ. ವಾಯವ್ಯಪ್ರಾಂತಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಫರೂಕಾಬಾಣ್‌ (Farruka- bad) ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಫಟೇಗರ(Fategarh) ವೆಂಬ ಸ್ಮಳಕ್ಕೆ ಈಶಾನ್ಯದಿಕ್ಸೈನಲ್ಲಿ 5೮ ಮೈಲುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ (ಆದಿ. ೧೪೮].

ಕಾನೊ ಬೀಜ--ಒಂದು ದೇಶ. ನಿಷಧಪರ್ವತಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದೆ [ಭೀಷ್ಮ ೯). ಅಶ್ವಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪತ್ತಿ,ಸ್ಥಾನವಾದುದರಿಂದ ಅಶ್ವಸ್ಥಾನನೆಂದು (Aಕghanisthan) ಕರೆಯಲ್ಪಡುನ ದೇಶ. ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ದಿಗ್ವಿಜ ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದನು [ಸಭಾ. ೬೮]. ಇದರ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ಸುದಕ್ಷಿಣನನ್ನು ಭಾರತಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನತು ಕೊಂದನು [ದ್ರೋಣ. ೯೨].

ಕಾಮ್ಯಳ.--ಒಂದು ವನ. ಖಾಂಡವಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪಾಂಡವರು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು [ಭಾರ.-ವನ. ೫, 5೩, ೩೬, ೯೦, ೧೮೪].

ಕಾಯವ್ಯ.--ಕಳ್ಳರ ಗುಂಪಿಗೆ ಅಧಿಸತಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ಬೇಡ. ಕಾಸಚ್ಯನೆಂಬುದು ಇವನ ನಾಮಾಂತರ. ಇವನು ಮಹಾಶೂರನೂ, ಧಾರ್ಮಿಕನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಒಮ್ಮೆ

ಕಾರೊಸ 98 ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ

ಇವನ ಸಂಗಡದವರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ " ನೀನು ಧರ್ಮರಹೆಸ್ಯಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲ್ಲವನು. ನಾವು ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ ಸದ್ಗತಿ ಬಂದೀತು? ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸು''.. ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿ, ಕಾಯವ್ಯನು "" ನೀನು ಎಂದಿಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ವೀಷವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಕೊಳ್ಳ ಬಾರದು. ಹುಡುಗರನ್ನೂ. ಹೆಂಗುಸರನ್ನೂ, ಹೆದರಿದ ವರನ ಓಡಿಹೋಗತಕ್ಕವರನ್ನೂ, ನಿರಾಯುಧರನ್ನೂ ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂಸಿಸಬೇಡಿರಿ. ಬ್ರಹ್ಮ] ಜೆ ್ವೀಷಿಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಕೊಂದು, ಶಾಂತಿಸ್ಥಾ ವಕರಾಗಿರಿ. ಇಂತು ನಡೆ ದಿ ಹ ಸದ್ಗತಿ ಹೊರೆಯುವುದು ' ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು [ಭಾರ.- ಶಾಂತಿ. ೧೩೫]. ಕಾರೊಷ.- ಒಂದು ದೇಶ. ಮನುಪುತ್ರನಾದ ಕಾರೂಹನೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಬಿಹಾರ್‌ ಅಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಷಹಾಬಾದ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ (ಆದಿ. 4 ಈ ಜೀಶದ ಟರಸನಾದ ವ ೈದ್ಧಶರ್ಮಖಾಜನು ವಸು ಜೀವನ ತಂಗಿಯಾದ ಶ್ರುತದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದನು. ದಂತವಕ್ರನು ಇವರೆ ಮಗ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೯. ಭಾಗ, 5೮]. ತಾ ರ್ರನೀರ್ಯ.--ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಕೃತನೀರ್ಯರಾಜನ ಮಗನು. ಅವರಿಗೂ ಅರ್ಜುನನೆಂಬ ಹೆಸರು ಸಲುತ್ತದೆ [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೮]. ಕೃತವೀರ್ಯನ ಮಗನಾದ ಅರ್ಜುನನಾದುದರಿಂದ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನೆಂಬ ಹೆಸರು ರೂಢಿ ಯಲ್ಲಿದೆ. ಈತನು ನಿಂಧ್ಯಪರ್ವತ ಪ್ಪಾ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿಷ್ಮತೀ ನಗರಿಗೆ ಅರಸನಾ ಗಿದ್ದು ಮಹಾ ಪರಾಕ್ಷ ಕ್ರಮಶಾಲಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ತನ್ನ ಕುಲಗುರುವಾದ ಗರ್ಗ ಮುನಿಯ ಉಪಜೀಶದಿ೦ದ ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ದತ್ತಾತ್ರೇಯನನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿ, ಆತನ ಮೂಲಕ ಅಜೇಯತ್ವವನ್ನೂ ಯುದ್ಧಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಾವಿರ ತೋಳುಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದನು [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೪೮. ಅನು. ೨೫೭], ಒಮ್ಮೆ ಅಗ್ನಿ ಈತನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತನಗೆ.ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಲಾಗಿ, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನು ಸುತ್ತಮುತ್ತಣ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ಅಗ್ನಿ ಅಂತೆಯೇ ಸುಡತೊಡಗಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಮನ ಪರ್ಲ ಶಾಲೆಯೂ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಕ್ರೋಧಭರಿತನಾದ ವಸಿಷ್ಮನು ಇಷ್ಟೊಂದು ಅನರ್ಥಕೆಲ್ಲಾ ಕಾರ್ತನೀರ್ಯಾರ್ಜುನನೇ ಮೂಲವೆಂದರಿತು "" ಪರಶುರಾಮನು ನಿನ್ನ ಸಾವಿರ ತೋಳುಗಳನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸುವನು'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಶಾಪವಿತ್ತನು [ಭಾರ.- ಶಾಂತಿ. ೪೮]. ಒಮ್ಮೆ ರಾವಣನು ಕೆಚ್ಚಿನಿಂದ ಇವನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಸೋತನು. ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನು ರಾವಣನನ್ನು ಬಂದಿಯಾಗಿರಿಸಿದರು. ಆಗ ರಾವಣನ ತಂಥೆಯಾದ ಫೃಲಸ್ಸ್ಯ್ಯನು ಕಾರ್ಶವೀರ್ಯನನ್ನು ಬೇಢಿ, ಮಗನನ್ನು ಭಿಢಿಸಿಕೊಂಡು

ಕಾರ್ತಿ ಕೇಯ 94 ಕ

ಹೋದನು [ಸಭಾ. ೯೬. ರಾಮಾ.-ಉತ್ತರ. ೩೩]. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಕಾರ_,ನೀರ್ಯನು ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಜಮದಗ್ನಿಯ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಹೊಕ್ಕನು. ಮುನಿ ರಾಜನನ್ನು ಪ್ರೀತಿ ಗೌರವಗಳಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕಾರ್ವನೀರ್ಯನನ್ನೂ ಅವನ ಪರಿವಾರವನ್ನೂ ಔತಣದಿಂದ ಶೃಸ್ತಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಜಮದಗ್ನಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕನಿಲೆಯ ಮಹಿಮೆ ಯಿಂದಲೇ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ನಡೆಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದ ಅರಸನು ಆ ಕಸಿಲೆಯನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದನು. ಮುನಿ ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬಳಿಕ ರಾಜನು ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿ ಮುನಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಕಪಿಲೆ ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯ ಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಮಾಚಾರ ಜಮದಗ್ನಿ ಪುತ್ರನಾದ ಪರಶುರಾಮನಿಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಕ್ರೋಧಭರಿಶನಾದ ಪರಶುರಾಮನು ಕೂಡಲೇ ಮಾಹಿಸ್ಕತಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕಾರ್ತ ನೀರ್ಯನ ಸಾವಿರ ತೋಳುಗಳನ್ನೂ ತರಿದು, ಅವನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿ, ಮಾಹಿಸ್ಕತಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಳುಮಾಡಿದನು [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೪೯. ವನ. ೧೧೭]. ಇವನ ಕಥೆ [ಭಾಗ.-೯, ೧೫. ಹೆರಿ.-೧, ೩೩. ದೇ. ಭಾ.-೬, ೧೬, ೧೭. ನಾಯು.-೯೪. ಮತ್ಸ್ಯ್ಯ.-೪೩. ರಾಮಾ.-೭, ೩೧. ಮಾರ್ಕ.-೧೬]. ದತ್ತಾ ತ್ರೇಯನೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ [ಮಾರ್ಕ.-೧೭].

ಕಾರ್ತಿ ಕೇಯ.-ನಾರ್ವತೀ ಪುತ್ರನಾದ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ, ಈತನು ಹುಟ್ಟದ ಕೂಡಲೇ ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಸತ್ರಾಭಿಮಾನಿದೇವತೆಗಳು ಆರು ಮಂದಿಯೂ ಈತನಿಗೆ ಸ್ಪನ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಆಗಳಾ ಕುಮಾರನು ಆರು ಮುಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಆ ಆರು ಮಂದಿಯ ಸ್ತನ್ಯನನ್ನೂ ಪಾನಮಾಡಿದ ಕಾರಣ, ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಸ ತ್ರಾಭಿಮಾನಿದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಪುತ್ರನೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಈತನು ಸಣ್ಮುಖನಾಗುವುದಕ್ಟೂ ಇದೇ ಕಾರಣ [ಭಾರ.-ನನ. ೨೩೩. ನಿಷ್ಕ ೧, ೧೫. ಸ್ಫಾ.-ಮಾಹೇ, ೨೭, ೨೮].

ಕಾರ್ಹ್ದಿ.--(1) ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಹೆಸರು. ಕೃಷ್ಣನೆಂಬ ಹೆಸರು ಅರ್ಜುನನಿಗೂ ಸಲ್ಲುತ್ತ್ವದೆಯಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನ ಮಗನು ಕಾರ್ಷ್ಷಿ ಎಂಬ ವ್ಯತ್ಪುತ್ತಿಯಿಂದ ಅಭಿ ಮನ್ಯುನಿಗೂ ಈ ಹೆಸರು [ಭೀ. ೪೭].

(1) ಕೃಷ್ಣನ ಮಗನಾದ ಪ್ರದ್ಯುಮೃನಿಗೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ [ಭಾಗ.-೧೦, ೫೫].

ಕಾಲ.--(1) ಕಣ, ಲವ, ನಿಮೇಷ ಮುಂತಾದ ಪರಿಮಾಣವುಳ್ಳದ್ದು . ಕಾಲ ಮಹಿಮೆ [ಆದಿ. ೧]. ಕಾಲನಿರ್ಣಯ [ಹರಿ.-ಸಂಭನ. ೪೩]. ಕಾಲವಿಭಾಗ (ನಿರಾ. ೫೨. ಭಾಗ.-೩, ೧೧. ಹರಿ.-೧, ೮. ಸ್ಪ್ಟಾ.-ನಾಗರ. ೨೭೨, ೨೭೩]. ಕಾಲ ಅರಸನ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿರುತ್ತದೆ [ಶಾಂತಿ, ೬೯]. ಕಾಲ ಶೀಘ್ರ ಗಕ್ಕಿಯುಳು ದು [ಶಾಂಕಿ. ೧೭೪, ೨೮೩),

ಕಾಲಕಲಿ 95 ಕಾಲಕೂಟ

(11) ಕಾಲಾಭಿಮಾನಿಶಿಯಾದ ಮೃತ್ಯುದೇವಶೆ. ಮೃತ್ಯುನಿಗೂ ಸರ್ಪಕ್ಕೂ

ಸಂವಾದ [ಅನು. ೧].

ಕಾಲಕಲಿ.--ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಸನ. ನಿರೋಚನನ ಮಗ. ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಅಣ್ಣ. ಇವನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿ, ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಬೇಲದಮರದ ರೂಪದಿಂದ ಇದ್ದನು. ಆ ಮರದ ಹೆಣ್ಣುಗಳು ನಾರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಇದರ ನಾತದಿಂದ ಗೋಕುಲದ ಜನಗಳೂ ದನ ಕರುಗಳೂ ಪದೇ ಪದೇ ರೋಗದಿಂದ ನರಳುತಿ__ರಲು, ನಂದಾದಿ ಗಳು ರೋಗನಿವಾರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಮರೆ ಹೊಕ್ಕರು. ಶಿವನು ಈ ಮರದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಶಂಕುಕರ್ಲನೆಂಬ ಪ್ರಮಥ ಪರಿವಾರದನನೊಬ್ಬನ ಮೂಲಕ ನಂದನಿಗೆ ತಿಳುಹಿದನು. ಬಳಿಕ ನಂದಗೋಪನು ಈ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರಿಗೆ ತಿಳುಹಲಾಗಿ ಅವರು ಈ ಮರವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಿದರು [ಹರಿ.-೨, ೧೪],

ಕಾಲಕವೃಕ್ಸ್ಟೀಯ.--ಒಬ್ಬ ಖುಸಿ [ಸಭಾ. ೭]... ಈತನು ಒಮ್ಮೆ ಒಂದು ಸಕ್ಸಿಯನ್ನು ಸಂಜರದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಕೋಸಲಜೇಶದ ಅರಸನಾದ ಕ್ಲೇಮು ದರ್ಶಿಯೆಂಬ ಅರಸನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು "ಅಯ್ಯಾ! ಇದರ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯದ್ಬುತ ವಾದುದು. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯ ಸಮಾಚಾರವನ್ನಾದರೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲದು. ಕಳ್ಳ ಕಾಕರನ್ನೂ, ತುಂಟಿತುಡುಕರನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಸಹಾಯಕ ನಾಗುವುದು. ನಿಮ್ಮ ಂ೦ತಹೆ ಅರಸರಿಗೆ ಇದರಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಯೋಜನನಾಗುತ್ತ ದಿ'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿ ಆ ಪಂಜರವನ್ನು ಅರಸರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ತೆರಳಿದನು [ಭಾರ.-ಶಾಂತಿ. ೮೨1... ಇದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿ ತಿಳಿದ ಕ್ಲೇಮುಧೂರ್ತಿಯ ಪರಿವಾರದವರು, ಇದರಿಂದ ತಮಗೆ ಉಳಿಗಾಲವಿಲ್ಲನೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಅರಸನಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಆ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕೊಂದುಬಿಟ್ಟರು. ಮರುದಿನ ಬೆಳಗಾಗುತಲೇ ಮುನಿ ಅರಸನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಅರಸನಿಗೆ ತಿಳುಹಿ "" ನಿನ್ನ ಸರಿವಾರದಲ್ಲಿಯೇ ಇಂತಹ ದ್ರೋಹಿಗಳಿರುವುದಾದರೆ ಇನ್ನು ನಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳ ಕಾಕರು ಹೇರಳವಾಗಿರುವರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ನಿದರ್ಶನ ಬೇಕಾ ಗಿಲ್ಲ. ಇಂತಹವರನ್ನೆಲ್ಲ ಹಿಡಿತಂಸಿ ಶಿಕ್ಷಿಸು > ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹೋದನು [ಭಾರ.- ಶಾಂತಿ. ೮೨, ೧೦೪, ೧೦೬]. ಈತನು ಒಂದು ಪಸಕ್ಲ್ಷಿಯಲ್ಲಿ ಹರಣ್ಯಹಸ್ತನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು [ಅನು. ೫೩].

ಕಾಲಕಾ---ಒಬ್ಬ ರಕ್ಕಸಿ. ಕಾಲಕೇಯರೆಂಬ ರಕ್ಕಸರನ್ನು ಹೆತ್ತವಳು. ಮಾರೀ ಚನ ಹೆಂಡತಿ | ವನ. ೧೭೫].

ಕಾಲಕೂಟಿ.--(1 ಒಂದು ದೇಶ. ಆನರ್ತ ದೇಶಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕ್ಯೂಟನೆಂಬ ಸರ್ವತದ ಬಳಿ ಇದೆ (ಸಭಾ, ೨೦].

ಕಾಲಕೇಯ 96 ಕಾಲನೇಮಿ

(11) ಒಂದು ಬಗೆಯ ನಿಷ.

ಕಾಲಕೇಯ. (1) ನೋಡು--ಕಾಲಕಾ. ಇವರು ಹಿರಣ್ಯಪುರದಲ್ಲಿ ವಾಸ ವಾಗಿದ್ದು, ಇಂದ್ರನಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೀಡೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದ್ರನು ಇವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾರಜಿ ಕಾಲಹರಣಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ದ್ವಾಸರಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡು ಪುತ್ರನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಶಿವನಿಂದ ವಾಶುಪಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಂವಾದಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಕೆಲಕಾಲ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿ,ದ್ದಾಗ, ಇಂದ್ರನ ಮೂಲಕ ಇವರ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿದ ಅರ್ಜುನನು ಇವರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜೊಂದನು [ಭಾರ.- ವನ. ೧೭೫].

(i) ಇವರೂ ಒಂದು ಬಗೆಯ ರಕ್ಕಸರು. ಇವರು ಕಶ್ಯಸಮುನಿಯಿಂದ ಕಾಲಾ ಎಂಬನಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು. ಇವರು ವೃತ್ರಾಸುರನ ಒತ್ತಾಸೆಯಿಂದ ದೇವತೆ ಗಳನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಹಗಲೆಲ್ಲ ಸಮುದ್ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ರಾತ್ರಿಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಹೊರಬಂದು ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಖುಸಿಗಳ ನೈೈಲ್ಲ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಹಾವಳಿಯಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ್ಯಾದಿಗಳು ಇಡ ಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಇಂದ್ರನ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಟರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಗಸ್ತ್ಯ್ಯಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿದನು. ಅಗಸ್ತ್ಯ್ಯನು ಸಮುದ್ರಷನ್ನು ಶೋಷಣಮಾಡಲಾಗಿ ಕಾಲಕೇಯರು ಹೊರಬಿದ್ದರು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಇವರನ್ನು ನೊಂದರು [ಭಾರ.-ನನ. ೯೯].

ಕಾಲಕೌಶಿಕ.--ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಸಟ್ಟಿದರಸಿಯಾದ ಚಂದ್ರಮತಿಯನ್ನು ಬೆಲೆಗೆ ಕೊಂಡು ಊಳಿಗಳ್ಳೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು. ಕೋಡು--ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ.

ಕಾಲ್ಸ್‌ ರ.--ಒಂದು ಪರ್ವತ. ನೋಡು-ಪಿತೃನರ್ತಿ.

ಹಾಲನೇವಿಂ.- (1) ರಾವಣನ ಸೋದರಮಾವನಾದ ಮಾರೀಚನ ಮಗನು. ರಾಮ ರಾವಣರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅಷ್ಟಘಂಟಾಶಕ್ತ್ವಿಯಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತ ನಾಗಲು, ವಾನರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸುಷೇಣನೆಂಬ ವೈದ್ಯನು ಸಂಜೀನಿನೀ ಲತೆಯನ್ನು ತರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹನೂಮಂತನನ್ನು ಚಂದ್ರಜ್ರೋಣಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿದನು. ಈ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಚಾರರ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದ ರಾವಣನು, ಕಾಲನೇನಿಯನ್ನು ಕರೆದು, ನೀನು ಈಗಲೇ ಚಂದ್ರಜ್ರೋಣಸರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರತಕ್ಸ ಹನೂಮಂತನಿಗೆ ವಿಫ್ನವನ್ನು ಒಡ್ಡಿ ಹೇಗಾದರೂ ಬೆಳಗಾಗುನನರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಲಹರಣ ಮಾಡಿಸು '' ಎಂದನು. ಕಾಲನೇಮಿ ಹನೂಮಂತಶನಿಗಿಂತಲೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಫರಶಾಲೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ತಾಸಸನಾಗಿದ್ದನು. . ಹನೂಮಂತನು

ಕಾಲನೇಮಿ 97 ನಾಲಯವನೆ

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಕೂಡಲೇ ಅವನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಆದರದಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅವನ ಸಮಾಚಾರನನ್ನೆಲ್ಲ ಕೇಳಿ ತಿಳಿದು "" ಅಯ್ಯಾ ' ಬಹೆಳವಾಗಿ ದಣಿದು ಬಂದಿರುವೆ. ಅಂಜಬೇಡ. ಲಕ್ಷ ಬ೫ನು ಈಗಾಗಲೇ ಬದುಕಿಕೊಂಡನು. ಈ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಕ್ಸ ಕಾಲು ತೊಳೆದುಕೊಂಡು ವಿಶ್ರಮಿಸಿಕೊ೦ಡ ಬಳಿಕ, ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ಹೋಗಬಹುದು '' ಎಂದನು. ದಿಟಿನಾಗಿಯೂ ದಣಿದಿದ್ದ ಹನೂಮಂತನು ಕೊಳವನ್ನು ಇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ಒಂದು ಮೊಸಳೆ ಇವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕೊಳ್ಳಲಾಗಿ, ಹೆನೂಮಂತನು ಅದನ್ನು ಕೊಂದನು. ಶಾಸದಿಂದ ಮೊಸಳೆಯಾಗಿದ್ದೆ ಗಂಧರ್ವನೊಬ್ಬನು ಹೊರಬಂದು, ಕಾಲನೇಮಿಯ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಹೊರಟು ಹೋದನು. ಬಳಿಕ ಹನೂಮಂತನು ಕಾಲನೇನಮಿಯನ್ನು ಕೊಂದು, ಸಂಜೀವಿನೀ ಲತೆ ಕಾಣದಿರಲು ಪರ್ವತವನ್ನೇ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು, ಸುಷೇಣನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು [ಅಧ್ಯಾ.-ಯು. NR (11) ನೂರು ಮುಖದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನು. ನಿಷ್ಣು ನಿನಿಂದ ಹತ ನಾದನು. ನೋಡು--ಕಂಸ [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೫೧. ಸ್ವಾ.-ಕೌ. ೧೮, ೧೯. ಮತ್ಸ ಸ್ರ” ೧೭೭. ಹೆರಿ.-೧, ೪೬, ೪೮]. ಕಾಲಯೆನನ.-ಯಾದನರ ಪ್ರಠರೋಹಿತನಾದ ಗರ್ಗಮಹರ್ಹ್ಷಿಯ ಮಗನು. ಒಮ್ಮೆ ಯಾದನರು ಗರ್ಗಮುನಿಯನ್ನು ಸರಿಹಾಸಮಾಡಲಾಗಿ ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡ ಮುನಿ ತನಗೆ ಯಾದವರನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡತಕ್ಕ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿ ಬೇಕೆಂದು ಶಿವನನ್ನು ಬೇಡಿದನು... ಯೆೈವನ ರಾಜನಿಗೂ ಯಾದವರಿಗೂ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮನಸ್ತಾಪವಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಯವನ ರಾಜನು ಗರ್ಗನನ್ನು ತನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿಕೊಂಡನು. ಬಳಿಕ ಗರ್ಗನು ಒಬ್ಬ ಅಪ್ಸರಸಿ ಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದನು. ಇವನೇ ಕಾಲಯವನನು. ಯವನ ರಾಜನು ಗರ್ಗನನ್ನೂ ಅವನ ಮಗನನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ನು. ಕಾಲಯವನನು ಶಿವನ ವರದಿಂದ ಜನಿಸಿದನನಾದುದರಿಂದ ಮಹಾಬಲ ಸಂಸನ್ನಸನೆನಿಸಿ, ಯಾದವನ ರನ್ನು ಪೀಡಿಸತೊಡಗಿ, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ದ್ವಾರಕೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ತಲ್ಲಣಗೊಳಿಸಿದನು. ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಕೃಷ್ಣನು ಇವ ನನ್ನು ಇದಿರಿಸಿ, ಹೋರಾಡಲಾರದೆ ಓಡಿಹೋಗಿ ಅನಿತುಕೊಂಡನು. ಕಾಲಯವ ನನೂ ಅವನನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು. ಕೃಷ್ಣ ನು ಓಡಿಹೋಗಿ ಮುಚುಕುಂದನು ಮಲಗಿದ್ದ ಗನಿಯೊಳಗೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡನು. ಕಾಲಯವನನೂ ಅದೇ ಗವಿಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಅಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಮುಚುಕುಂದನನ್ನೇ ಕೃಷ್ಣ ನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಎಡಗಾಲಿ ನಿಂದ ಒದೆಯಲಾಗಿ, ನಿದ್ರಾಭಂಗದಿಂದ ಎಚ್ಚತ್ತು ಕೋಪಗೊಂಡ ಮುಚ್ಸಿ

ಕಾಲಾ 96 ಕಾಲಿಯ

ಕುಂದನ ದೃಷಿ ಶಪಾತದಿಂದ ಬೂದಿಯಾದನು [ಶಾಂತಿ. ೩೪೮. ಭಾಗ.-೧೦, ೫೧. ಹರಿ.- ೧-೨೨, ೨-೫೨, ೫೭]. ಕಾಲಾ.--ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮನ ಷುಗಳು. ಕಶ್ಯಪನ ಹೆಂಡತಿ. ನೋಡು--ಕಾಲಕೇಯ. ಹಾಲಿನ್ಲಿ- (1) ಯಮುನಾ ನದಿ. ಸೂರ್ಯನ ಮಗಳು [ಸಭಾ. ೯. ನಿರಾ. ೫].

(11) ಯಮುನೆಯ ನೋದರಿ. ಕೃಷ್ಣನ ಅಷ್ಟಮಹಿಷಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ನಿಷ್ಣುವನ್ನೇ ಮುದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು. ಒಮ್ಮೆ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನರು ಬೇಟಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ, ಕೃಷ್ಣನು ಇವಳನ್ನು ಕಂಡು, ಮಾತನಾಡಿಸಿ, ಇವಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಮದುವೆಯಾದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೫೮].

(111) ಯಮುನಾ ನದಿಯ ಒಂದು ಮಡು. ಸೌೌಭರಿಯೆಂಬ ಮಹರ್ಷಿ ಇದರ ಬಳಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಮ್ಮೆ ಗರುಡನು ಈ ಮಡುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಸಾನುಗಳನ್ತೆಲ್ಲ ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನುತಿಿ,ರಲಾಗಿ ಆ ಮಡು ವಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾನುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮುನಿಯನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಳುವು ಆಗ ಮಪಿ "" ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಗರುಡನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರೆ ಅವನ ತಲೆ ಏಡೆಯುವುದು'' ಎಂದು ಶಾಹವಿತ್ತನು. ಮಿಸಾನುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದುಪು. ಕಾಲಿಯನೂ ಗರುಡನೂ ಬಲತಾಯ ಮಕ್ಕಳು. ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಪರಸ್ಪರ ವೈರ ವಿದ್ದಿತು. ಸೌಭರಿ ಮುನಿ ಗರುಡನಿಗೆ ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟಿ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಾಲಿ ಯನು ಈ ಮಡುವನ್ನು ಸೇರಿ ನಿರ್ಭಯಸಾಗಿದ್ದನು [ಭಾಗ.-೧ಂ, ೧೬].

ತಾಲಿಯೆ.-ಒಂದು ಸರ್ಹ. ಕದ್ರೂ-ಕಶ್ಯಪರ ಮಗನು. ರಮಣಕ ದ್ವೀಪ ದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದನು. ಗರುಡನು ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸರ್ಪಗಳೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ, ಸರದಿ ಮೇರೆಗೆ ಗರುಡನಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವಂತೆಯೂ ಗರುಡನು ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸದಂತೆಯೂ ಕಟ್ಟುಮಾಡಿಕೊಂಡುವು. ಇಂತೆಯೇ ಕೆಲ ಕಾಲ ನಡೆದ ಬಳಿಕ ಕಾಲಿಯನ ಸರದಿ ಬಂದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಗರುಡ ನಿಗೂ ಕಾಲಿಯನಿಗೂ ವೈರ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಒಂದು ದಿನ ಗರುಡನು ಕಾಲಿಯನನ್ನು ಹಿಂದಟ್ಟಿ ಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಸೌಭರಿಯ ಶಾಸವನ್ನು(ನೋಡು-ಕಾಲಿನ್ಸಿ) ತಿಳಿದಿದ್ದ ಕಾಲಿಯನು ಕಾಲಿನ್ಲಿಯ ಮಡುವನ್ನು ಹೊಕ್ಕನು. ಕಾಲಿಯನ ವಿಷಜ್ಜಾಲೆಯಿಂದ ಆ ಮಡುವಿನ ನೀರೆಲ್ಲ ನಿಷಮಯನಾದುದಲ್ಲದೆ ಅದರ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದ ಪ್ರಾಣಿ ಗಳೂ ಸಾಯತೊಡಗಿದುನು. ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರು ಈ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಮಡುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಡುತಿ,ದ್ದ ಆ ಸರ್ಪವನ್ನು ಕಂಡರು. ಕೃಷ್ಣನು ಒಡನೆಯೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಹಾವಿನ ಹೆಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿಟ್ಟು, ಕನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಅಧರ ಬಾಲನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ತುಳಿಯತೊಡಗಿದನು. ಕಾಳಿ

ಕಾಲೀ ೨೦ ಶಾಶ್ಯ

ಯೆವೂ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು, ಸಾಗದೆ ಸಂಕಟಿನಡು ತ್ತಿತ್ತು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಯನ ಪತ್ರಿಯರಾದ ನಾಗಕನ್ಯೆಯರು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಳು ಪತಿಭಿಸ್ಸವನ್ನು ಬೇಡಿದರು. ಕೃಷ್ಣನು ಅನರಿಗೆ ಅಭಯವಿತ್ತು, ಕೂಡಲೇ ಕಾಲಿಯನು ಆ ಮಡುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವಂತೆ ಹೇಳಿ, ಗರುಡನ ಭಯ ನನ್ನೂ ತೊಲಗಿಸಿ, ಕಾಲಿಯನನ್ನು ವಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೧೬. ಹರಿ.- 3, ೧೨. ಭಾರ.-ಸ. ೫೩, ಉದ್ಯೋ. ೧೦೩. ವಿಷ್ಣು .-೫೭].

ಕಾಲೀ.--(1) ವೇದವ್ಯಾಸ ಮುನಿಯ ಜನನಿಯಾದ ಸತ್ಯವತಿಯ ನಾಮಾಂತರ. ಶಂತನುವಿನ ಹೆಂಡತಿ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೦].

(11) ಶಕ್ತಿತ್ರಯ ರೂಪಿಣಿಯಾದ ಪಾರ್ವತಿಯ ರೂಪಾಂತರ [ದೇ.ಭಾ.- ೫, $+]. (11) ಭಾರತವರ್ಷದ ಒಂದು ನದಿ [ಭಾರ.-ಭೀ. ೯ ಮತ್ಸ 5-೧೧೩].

ಕಾನೇರಿ.--ಒಂದು ನಡಿ (ಕಾವೇರಿ ದಕ್ಷಿಣಗಂಗೆಯೆಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಸಡೆದ ಒಂದು ಮಹಾ ನದಿ. ತುಲಾಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರೀ ಸ್ನಾನ ಸಕಲ ವಾಪ ನಾಶಕರವಾದುದು. ಕೊಡಗರು ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ತನ್ಮು ಕುಲದೈವದಂತೆ ವೂಜಿಸು ತ್ತಾರೆ). ಇದು ಕೊಡಗಿನ ಬಳಿ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತಲಕಾವೇರಿಯೆಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೯. ವನ. ೮೩. ಭೀ. ೯. ನ್ಕಾ.-ಮೈಷ್ಣ್ಯವಖಂ. ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾ. ೩೧, ೪]. ಅರ್ಜುನನು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಈ ನದಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ನಾನಮಾಡಿದನು [ಆದಿ. ೨೩೫]... ರಾಜಸೂಯಯಾಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಕುಲನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದನು [ಸಭಾ. ೩೩).

ಕಾಶೀ.--ನೋಕ್ಸದಾಯಕಗಳೆಂದು ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧಗಳಾದ ಏಳು ಪಟ್ಟಣ ಗಳಲ್ಲಿ ಒ೦ದು. ಗಂಗಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಪಟ್ಟಣ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ, ಅನ್ನಪೂರ್ಯಾ, ಸರ್ವಮಂಗಳಾ, ಬಿಂದುಮಾಧವ, ಕಾಲಬ್ಗೆರನ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ವ್ಯಾಸ, ಮಣಿಕಲ್ಲಿಕಾ, ಹನೂಮಂತ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಘಟ್ಟಗಳಿವೆ. ಕಾಶೀ ಕ್ಲೇತ್ರಹಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವವರೆಲ್ಲರೂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವರೆಂಬುದು ಪುರಾಣ ಪ್ರತೀತಿ [ಆದಿ. ೧೯೦]. ನೋಡು--ಕುಮೃ.

ಕಾಶೀರಾಜ.--ನೋಡು--ಅಮ್ಚಾ, ಅಮ್ಚಾಲಿಕಾ, ಅಮ್ಚಿಶಾ.

ಕಾಶ್ಮೀರ.--ಒ೦ದು ದೇಶ. ಶ್ರೀ ನಗರ [ಸಭಾ. ೨೭] ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ.

ಕಾಶ್ಯ---ಪಾಂಡನ ಸಕ್ಸಪಾತಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಈತನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಗಿ ನಿಕರಥನು. ಯುದ್ಧ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟರಥನಾಗಿ, ಮಹಾ ಪರಾಕೃಮಸಂಪನ್ನ ನೆರಿಸಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು [ಭಾರ.-ಉ. ೪].

ಕಾಶ ಪ 100 ಜರ

ಪ ಶ್ಯಸ.--(1) ಸನ್ನರ್ಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗನಾದ ಮರೀಚಿಯ ಮಗನು. ಈತನೂ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆಯೇ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿ ಸಿದವನು ನೋಡು- ಕಶ್ಯಪ ಪ.

(i) ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ವಸುದೇವನ ಪುರೋಹಿತನು. ಪಾಂಡವರು ಅರಣ್ಯ

ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದಾಗ "ಕನು ಅವರಿಗೆ ಜಾತಕರ್ದ, ನಾಮಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು [ಆದಿ. ೧೩೩].

(111) ಒಬ್ಬ ಮುನಿ. ಈತನು ಒಮ್ಮೆ ಒಂದು ರಧಳ್ಳೆ ಸಿಲುಕಿ, ಮೂರ್ಛೆ ಬಿದ್ದು ಜೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ, ಶರೀರ ಅನಿತ್ಯವೆಂತಲೂ, ಅಡಿಗಡಿಗೂ ದುಃಖ ಭಾಜನವೆಂತಲೂ ಯೋಚಿಸಿ, ಒಡನೆಯೇ ದೇಹತ್ಯಾಗಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಇಂದ್ರನು ನರಿಯ ರೂಪದಿಂದ ಇವನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಮನುಷ್ಯದೇಹದ ಮಹತ್ತ್ವ ಎನನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ಅತ್ಮಕತ್ಯೆಮಾಡಿ ಕೊಳ್ಳ ದಂತೆ ಅಡ ಎಗಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ಶಾಂತಿ. ೧೮೦].

(iv) ಜೆ ಭೃಗುವಂಶದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಜಮದಗ್ನಿ, ಬೈದ, ಸಾರ ಸ್ವತ, ಗೃತ್ಸ ಎ ಆರ್ಸ್ಟಿಸೇಣ, ಶೌನಕ ಮುಂತಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮೂಲ ಪುರುಷನು. ಮಂತ್ರದ್ರಷ್ಟನೂ ಮಹಾಮಹಿಮನೂ ಆಗಿದ್ದನು [ಮತ್ಸ್ಯ.-೧೪೪].

ಕಾಶ್ಶಪೀ. — ಭೂಮಿ. ಪರಶುರಾಮನು ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗ ಮಾಡಿ, ದಕ್ಷಿಹೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸಮಸ್ತ, ಭೂಮಂಡಲನನ್ನೂ ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಒಮ್ಮೆ ಶಶ್ಯಪ ಮುನಿಯೇ ಭೂ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ "ಸಿದ್ದನ. ಈ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಗೆ ಕಾಶ್ಯಪಿಯೆಂಬ ಹೆಸರು ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ [ಭಾರ.- ಶಾಂ. ೪೮. ಅನು. ೨೫೯].

ಕಾಶ್ಯಪಸೇಯ.- (1) ಅರುಣನ ನಾಮಾಂತರ. (1) ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಸಾರಥಿಯಾದ ದಾರುಕ [ಬ್ರೋ. ೧೪೭]. ಕಿಜ್ಜರ.- (೫) ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಕಲ್ಮಾಸ ಜು. ರಾಕ್ಷ ಸೆನಾಗಿದ್ದಾ ಗ ke ದೇಹವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು, ವಸಿಷ್ಠನ ಮಗನಾದ ಕಕ್ರಿಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಗರು] ನೋಡು--ಕಲ್ಮಾಸಪಾದ. (1) ರಾವಣನ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಂಗಡ. ಹೆನೂಮಂತನು ಸೀತೆ ಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ, ಅಶೋಕವನವನ್ನು ಹಾಳು

ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹೆನೂಮಂಶನನ್ನು ಇದಿರಿಸಿ, ಅವನಿಂದ ಹೆತವಾಯಿತ್ಸು (ಠಾಮಾ,-ಸುಂ, ೪೪].

ಕೆನ್ನಮ 161 ಕಿರಾತ

ಕಿನ್ನ ಮ.- ಒಬ್ಬ ಖುಷಿ. ಈತನು ಒಂದು ದಿನ ಹೆಗಲುಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ರಾವಂಚಿಕ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ಜಿ೦ಕೆಯ ರೂಪವನ್ನು ತಳದು ತನ್ನ ಫ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿ_ದ್ದನು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಂತೀ ಮಾದ್ರಿ ಯರ ಸಂಗಡ ಕಾಡಿಗೆ ಬೇಟೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಪಾಂಡು ರಾಜನು, ಹೆರಿಣರೂಪದಿಂದಿದ್ದ ಕೆಂದಮನನ್ನು ಬಾಣಪ್ರಯೋಗಮಾಡಿ ಕೊಂದನು. ಒಡನೆಯೇ ತನ್ನ ನಿಜ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಕಿಂದಮನು ರೋಷಭರಿತನಾಗಿ "" ನೀನು ನಿನ್ನ ಮಡದಿಯ ರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸಿದಾಗ ಸಾಯುವೆ '' ಎಂಬುದಾಗಿ ಶಾಸನಿತ್ತು, ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೬೩].

ತಿನ್ನು ರೆ.-ದೌೌಸದೀಸ ಎಯೆಂವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಣವಾಗಿರಿಸಿದ್ದ ಗುರಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸ ಸ್ವಯಂವರ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದ್ದ ಬಿಲ್ಲು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೨೦೦].

ಕಿನ್ನರ.--ದೇಹ ಮನುಷ್ಯರಂತೆಯೂ ಮುಖ ಕುದುರೆಯ ಮುಖದಂತೆಯೂ ಇರುವ ಒಂದು ಬಗೆಯ ದೇವಯೋನಿ ವಿಶೇಷದನರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಕುಬೇರನ ಪ್ರಜೆಗಳು. ಇವರು ಕಶ್ಯಸಮುನಿಯಿಂದ ಸುರನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು [ಭಾರ.- ಆದಿ. ೬೬].

ಕಿಮ್ಬುರುಷ.--(1) ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಗಡದವರು. ಇವರ ದೇಹ ಕುದುರೆಯ ದೇಹದಂತೆಯೂ ಮುಖ ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖದಂತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ (ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೬].

(1) ಒಂದು ಭೂ ಭಾಗ. ಹಮವತ್ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಿಂಪುರುಷ ವರ್ಷವೆಂತಲೂ ಹೆಸರು. ಜಂಬೂದ್ವೀಸಕ್ಕೆ ಚಕ್ರವರ್ಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಆಗ್ನೀ ಧ್ರನ ಒಂಭತ್ತು, ಮಂದಿ ಮಕ್ಕುಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಕಿಂಪುರುಷನು ಮೇರು ಪುತ್ರಿಯಾದ ಪೃಥುರೂಪೆಯೆಂಬವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ, ಈ ದೇಶವನ್ನು ವಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ಖಂಡ ಹಿಮವತ್ಸರ್ವತದ ಬಳಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೇಮಕೂಟ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಿಮಾ ಲಯ, ಪೂರ್ವ ಸಶ್ಚಿ ಮಗಳಲ್ಲಿ ಲವಣನಮುದ್ರದ ನಡುವೆ ಇದೆ. ರಾಜಸೂಯಯಾಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಈ ದೇಶದ ಅರಸನಿಂದ ಕಪ್ಪು ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ತಂದನು [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೨೯. ಭೀ. ೬).

*ಿರಾತ.--(1) ಒಂದು ದೇಶ. ಬಂಗಾಳ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ವತಭೂಯಿಷ್ಯ ವಾದ ಭೂ ಭಾಗ [ಭಾರ.-ಭೀ. ೯].

(1) ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಪಾಶುಪತಾಸ್ರವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲು ಶಿವನು ಬೇಡರ

ರೂಪದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದನಾದ ಕಾರಣ, ಈ ಹೆಸರು ಬೇಡಜಾತಿಯವರಿಗೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ,

ಕಿರೀರ್ಟಿ 102 ಕೀಚಕ

*ರೀರ್ಟಿ.--ಅರ್ಜುನ ಇಂದ್ರಕೀಲಸರ್ತತದಲ್ಲಿ ಪಾಶುಪತಾಸ್ರ್ರಾದಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಅರ್ಜುನನು ನೆಲ ಕಾಲ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಆಗ ಅರ್ಜುನನು ಇಂದ್ರ ನಿಂದ ಜಯಿಸಲಾಗದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಮಹೋವಕಾರ ಮಾಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ, ಇಂದ್ರನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ತನ್ನ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಅನನ ತಲೆಯಮೇಲಿಟ್ಟು ಗೌರವಿಸಿದನು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು [ವಿರಾ. ೪೩].

ಕನಾರ - ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ. ಬಕಾಸುರನ ತಮ್ಮ ಅರಗಿನ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದು , ಕಾಡು ನೇರಿ ಅಲ್ಲಿ ಹಿಡಿ೦ಬನನ್ನು ಭೀಮನು ಕೊಂದ ಬಳಿಕ, ವಾಂಡ ವರು ಏಕಚಕ್ರ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬಕನು ಭೀಮನಿಂದ ಹತನಾದ ನೆಂಬ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಇವನು ತನ್ನ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಕೊಂದ ನೇಡನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳ ಬೇಕೆಂದು ಹೊಂಚುಹಾಕುತ್ತಿ,ದ್ದನು. ಪಾಂಡವರು ಪಗಡೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಸೋತು ಅರಣ್ಯವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕಾಮ್ಯಕವನದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸ ವಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಖುಷಿಗಳನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತ್ವಿದ್ದನು. ಒಮ್ಮೆ ವಾಂಡವರು ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಅವರನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿ, ಅವರ ಸಮಾಚಾರವನ್ನೆಲ್ಲ ಕೇಳಿ ತಿಳಿದು, ನಮ್ಮ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಕೊಂದವರು ನೀನೇ ಅಲ್ಲವೇ? ಇದೇ ನಿಮ್ಮ ಜೊನೆಗಾಲವೆಂದು ಹೇಳಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ, ಭೀಮನಿಂದ ಹತಹಾದನು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೧].

ಕಿಹ್ಕಿ ನ್ಭಾ.--ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ನೋಡು--ಖುಕ್ಸರಜ. ಫಾಲಿ ಸುಗ್ರೀವರ ರಾಜ ಧಾನಿ. ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಂಪೆಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಪಾಕ್ಸೇತ್ರವೂ ಇದೆ. ಇದು ಈಗ ಶಿಧಿಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಇದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಈಗಲೂ ಹೋಗಿಬರುತ್ತಾರೆ [ಭಾರ.-ಸ. ೩೨, ೫೦, ವನ. ೨೮೧, ೨೯೨. ರಾಮಾ.- ಕಿ.ಕಾಂ.].

ಕೀಚಕ.--ಕೇಕಯ ರಾಜನಿಂದ ಮಾಲವಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಇವನಿಗೆ ೧೦೫ ಮಂದಿ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರೂ ಸುಡೇಷ್ಲೈಯೆಂಬ ಸೋದರಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಸುಜೀಷ್ಮೆ ನಿರಾಟಿ ರಾಜನ ರಾಣಿ. ಇವನು ಬಾಣಾಸುರನ ಅಂಶದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು. ಇವನೂ ಇವನ ತಮ್ಮಂದಿರಾದ ೧೦೫ ಮಂದಿ ಉಪಕೀಚಕರೂ ವಿರಾಟ ರಾಜನಲ್ಲಿಯೇ ಇರು ತಿ_ದ್ದರು. ಕೀಚಕನು ನಿರಾಟನ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ. [ವಿರಾ, ೨೧]. ಇವನಿಗೆ ಸಿಂಹಬಲನೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ. ಪಾಂಡವರು ವಿರಾಟ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದೌೌಷದಿಯೂ ಸೈರಂದ್ರಿಯ

ಹೀಚಳೆ 168 ಕೀರ್ತಿಮತೀ

ವೇಷದಿಂದ ರಾಣಿಯಾದ ಸುದೇಷ್ಟೈೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಳು. ಒಮ್ಮೆ ಕೀಚಕನು ತನ್ನ ಅಕ್ಬನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಫೈರಂದ್ರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಹೆಭರಿತನಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಎಷ್ಟೋ ಬಗೆಯಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಕೃತಕೃತ್ಯ ನಾಗದೆ ತನ್ನ ಅಕ್ಕನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೋಗತವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡನು. ಅದೂ ಸಫಲ ವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬಳಿಕ ಆಕೆಯ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಸುರೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ಸುದೇಷ್ಮೈಯನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಸುದೇಷ್ಮೆ ನಮ್ಮತಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಇವರ ಒಳಸಂಚನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಮಾಲಿನಿ(ದೈವದಿ) ಇದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಾಣಿಯ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೆಚ್ಚಿದ ಕಾರಣ ಮಾಲಿನಿ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೊರಟು ತನ್ನ ದೇಹಸಂರಸ್ಷಣೆ ಗಾಗಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಬೇಡಿ, ಅದೃಶ್ಯನಾದ ಒಬ್ಬ ಅ೦ಗರಕ್ಷಕನನ್ನು ನಡೆದು, ಕೀಚ ಕನ ಮನೆಗೆ ಹೋದಳು. , ಕೀಚಕನು ಮಾಲಿನಿಯನ್ನು ಕಂಡಕೂಡಲೇ ಅನಂದ ಪರವಶನಾಗಿ, ಅನೇಕ ರೀತಿಯಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಕಡೆಗೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಭಂಗ ಪಡಿಸತೊಡಗಿ, ಅದೃಶ್ಯನಾಗಿದ್ದ ಅಂಗರಕ್ಷಕನಿ೦ದ ತಾನೇ ಭಂಗಪಟ್ಟಿನು. ಮಾಲಿನಿ ರಾಜಾಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಕೀಚಕನ ದುರುದುಂಬಿತನವನ್ನು ಅರಸನಲ್ಲಿ ಮೊರೆ ಯಿಟ್ಟಿಳು. ಅರಸನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ ಕಂಕನು(ಯುಧಿಸ್ಮಿರ) "" ನಿನ್ನಂತಹ ಪತಿವ್ರತೆಯರು ರಾಜಸಜೆಯನ್ನು ಹುಗುವುದು ತರವಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಗಂಡನಲ್ಲಿ ಹೇಳು ಹೋಗು” ಎಂದನು. ಮಾಲಿನಿ ದುಃಖಭರಿತೆಯಾಗಿ, ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಕಶಾಲೆಯನ್ನು ಸೊಕ್ಕು, ಅಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಲಲ(ಭೀಮ)ನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ತರುವಾಯ ಭೀಮನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ತೇಚಕನಲ್ಲಿ ಕವಟಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನಟಸ ತೊಡಗಿದಳು ಇಬ್ಬರೂ ರಾಗಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಲಾಡತಕ್ಕನರಂತೆ ಪ್ರಣಯಸಲ್ಲಾಪ ಗಳನ್ನು ನಡೆಯಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಮಾಲಿನಿಯ ಸೂಚನೆಯಂತೆಯೇ ಕೀಚಕನು ನಡು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಟ್ಯಶಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕನು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ವೇಷದಿಂದ ಅವಿತುಕೊಂಡಿದ್ದ ಭೀಮನು ಕೀಚಕನನ್ನು ಮುಸ್ಟಿಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಕೊಂದನು. ಕೀಚಕನು ಮಡಿದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಜೇಳಿ ಉನಕೀಚಕರು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ, ಕೀಚಕನ ಕೊಲೆಗೆ ಕಾರಣಳಾದ ಮಾಲಿನಿಯನ್ನೂ ಕೀಚಕನ ಶವದೊಂದಿಗೆ ಬಿಗಿದು ಸ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡುಯ್ದ ರು. ಈ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ತಿಳಿದ ಭೀಮನು ಬೇಗನೆ ಸ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆ ೧೦೫ ಮಂದಿ ಉಪಕೀಚಕರನ್ನೂ ಕೊಂದು ದೌೌಪದಿಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು [ನಿರಾ. ೧೪, ೨೬].

ಕೀರ್ತಿಮತೀ.-ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನ ಮಗಳು. ಈಕೆಗೆ ಕೃತ್ತಿಯೆಂಬುದು ನಾಮಾಂ ತರ. ಈಕೆ ವಿಭ್ರಾಜನೆಂಬ ಅರಸನ ಮಗನಾದ ಅಣುಹ ರಾಜನನ್ನು ಮದುವೆ ಯಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದಳು [ಹೆರಿ.-೧, ೨೦. ಮತ್ಸ್ಯ -೨೦, ೨೧]. ನೋಡು--ಅಣುಹು, ಪೂಜೆನೀ.

ಕೀರ್ತಿಮನ್ತ 104 ಕುಚೇಲ

ಕೀರ್ತಿಮನ್ನ.- (1 ಉತ್ಪ್ತಾನನಾದ ರಾಯನ ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಾದ

ಸುನೀತಿಯ ಮಗನು. ಧ್ರುವನ ತಮ್ಮ [ಭಾಗ.-೪, ೯]. (1) ವಸುದೇವನಿಂದ ದೇವಕಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಕಂಸನಿಂದ ಹತರಾದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ

ಮೊದಲನೆಯವ. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಹಿರಿಯ ಅಣ್ಣನು [ಭಾಗ,-೯, ೨೪. ಹರಿ.-೧, ೩೫].

ಕುಚೇಲ.--ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರು ಸಾಂದೀಪಿನಿಯೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಬಳಿ ಗುರುಕುಲವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈತನು ಇವರ ಸಹಪಾರಿ ಯಾಗಿದ್ದನು. ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರಿಗೆ ಈತನಲ್ಲಿ ಗುರುಭಕಿ ; .ಯಿದ್ದಿತು. ಹುಜೀಲನೂ ಇವರಲ್ಲಿ ಸೋದರಪ್ರೇಮದಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೇ ಈ ನೂವರೂ ತಂತನ್ಮು ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಕುಜೇಲನು ಗೃಹಸ್ಥಾ ಶ್ರಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಯಾಚಿತವಾಗಿ ದೊರೆತ ಅತ್ಯಲ್ಪ ವಸ್ತುವಿನಿಂದಲೇ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಕಾಲಹರಣಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಆತನಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆಯೇ ಪತಿವ್ರತೆ ಯರಿಗೆ ಆದರ್ಶವ್ರಾಯಳಾದ ಗೃಹಿಣಿಯೂ ದೊರೆತಿದ್ದಳು. ಸಂತಾನ ಮಾತ್ರ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದಿತು. ಒಮ್ಮೆ ಕುಜೇಲನು ತನ್ನ ಗೃಹಿಣಿಯ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಬಾಲ್ಯಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಲು ಹುರುಪುಗೊಂಡವನಾಗಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಅವಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಟು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಅರಮನೆಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಸೇರಿ, ತನ್ನ ಆಗಮನ ನಾರ್ರೈೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕಳುಹಿದನು. ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯ ಸ್ನೇಹಿತನ ಆಗಮನ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದೊಡನೆಯೇ ಇದಿರ್ಗೊಂಡು ಅಕೃರೆಯಿಂದ ಒಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಯ್ದು ಸತೃರಿಸಿದನು. ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನಾದಿಗಳು ನಡೆದೊಡನೆಯೇ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ತನಗಾಗಿ ಕುಜೇಲನು ತಂದಿದ್ದ ಅವಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ತಿಂದನು. ಕುಜೀಲನು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಇದ್ದು, ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ಹೊರಟನು. ಸರ್ವಜ ನಾದ ಕೃಷ್ಣನೂ ಕುಜೀಲನ ಗೃಹಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಜಾರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಪರಯಾಚನಾ ನಿಮುಖನಾಗಿದ್ದ ಕುಜೇಲನೂ ತನ್ನ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳ ಲಿಲ್ಲ. ಕುಚೇಲನು ನಿಶ್ತಿ ೦ತನಾಗಿ ಮನೆಯ ದಾರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ಗ್ರಾಮದ ಸಮಾ ಸಕ್ತೆ ಬರುತ್ತಲೇ ಕುಚೇಲನು ಭ್ರಾಂತಿಗೊಂಡನು. ಕೃಷ್ಣನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ವಿಶ್ವ ಕರ್ಮನು ಆ ಗ್ರಾಮವನ್ನೆಲ್ಲ ದಿವ್ಯನಗರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ್ದನು. ಕುಜೇಲನ ಮನೆ ಗುರುತೇ ಸಿಕ್ಕಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಕುಜೇಲನ ಮಡದಿ ದಿವ್ಯ ವಸ್ರಾಭರಣಭೂಸಿತೆ ಯಾಗಿ ಬಂದು ಇದಿರ್ಗೊಂಡು ಒಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಯ್ದ ಳು. ಕುಜೇಲನು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತ, ದೈನನ್ಯಸ್ತ,ಭರನಾಗಿ, ಎಂದಿನಂತೆಯೇ ಪರಮಾತ್ಮ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನನಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಲಹರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಈತನಿಗೆ ಸುದಾಮಾ, ಶ್ರೀ ದಾಮಾ ಎಂಬ ನಾಮಾಂತರಗಳೂ ಇವೆ [ಭಾಗ.-೧೦, ೮೦),

ಕುಜ 105 ಘೆಣ್ಣಧಾರ

ಘುಜ.- (1) ಭೂ ದೇವಿಯ ಮಗನಾದ ಅಂಗಾರಕ. (11) ಭೂ ದೇನಿಯ ಮಗನಾದ ನರಕಾಸುರನು [ಭಾಗ.-೨, ೭]. ಕುಣ್ಣಿ ಭ --ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಸನತು. ಮಹಿಷಾಸುರ, ತಾರಕಾಸುರ ಮುಂತಾದ ರಾಕ್ಸ್ಟನ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಹೋತ್ಸವನತ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದವನು [ಮತ್ಸ್ಯ.-೧೪೬]. ಕುಣ್ಣು ರ.--(1) ಹನೂಮಂತನ ಜನನಿಯಾದ ಅಂಜನೆಯ ತಂದೆ [ರಾಮಾ.- ಕೆ. ೬೬]. (11 ಸಿಂಧು ದೇಶದ ಅರಸನಾದ ನ

ೈದ್ಧಕ್ಸೃತ್ರನ ಕಿರಿಯ ಮಗ. ಜಯದ್ರಧನ ತಮ್ಮ [ವನ. ೨೬೬].

ಕುಣಿಗಾರ್ಗ್ಯ.--ಒಬ್ಬ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಹಿ. ಈತನ ಮಗಳಾದ ಸುಲಭಾಮೈ ತ್ರೇಯಾ ಯೆಂಖವಳು ಅನುಗಾಲವೂ ನಿವಾಹನಾಗಲ್ಲೊ ದೆ ಬ್ರಹ್ಮೆಚಾರಿಚಿಯಾಗಿದ್ದ ಳು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತಂದೆಯೂ ಮೃತನಾದನು. ಈಕೆಯೂ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸುುದುಕೆ ಯಾದಳು. ಒಂದು ದಿನ ನಾರದನು ಈಕೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಮಾತನಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ "" ನೀನು ತಸಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ವಾರ್ಥಕ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವೆಯಾದರೂ, ಸಂಸ್ಕಾರ (ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿವಾಹ) ಹೀನೆಯಾಗಿರುವೆಯಾಗಿ ನಿನಗೆ ಉತ್ತಮಗತಿ ದೊರೆಯಲಾರದು. ಆದುದರಿಂದ ಮಡುವೆಯಾಗಲೇಬೇಕು'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಬಲಾತ್ಮರಿಸಿದನು. ಮೈತ್ರೇಯಿ ಒಂದೊಂದು ಆಶ್ರಮನನ್ನೂ ಹೊಕ್ಕು ತನ್ನನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಮಡುವೆಯಾಗುವುದಾದರೆ, ಅಂತಹವನಿಗೆ ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿ ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನೂ ಮತ್ತು, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು. ಎಲ್ಲರೂ ಹಿಂಜರಿದರು. ಕಡೆಗೆ ಗಾಲವಮುನಿ ಪುತ್ರನಾದ ಶೃಂಗನಂತನೆಂಬ ಮುನಿ ಮದುವೆಯಾದನು. ಈಕೆ ಮದುವೆಯ ರಾತ್ರಿ ತನ್ನ ತವೋಮಹಿಮೆ ಯಿಂದ ಸೌಂದರ್ಯಭರಿತೆಯಾದ ತರುಣಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಖನಾಗಿದ್ದು, ಆ ಬಳಿಕ ದೇಹತ್ಯಾಗಮಾಡಿದಳು [ಭಾರ.-ಶಲ್ಯ. ೫೩].

ಕುಣ್ಣಧಾರ.--(1) ಮೇಘರಾಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಒಂದು ದಿನ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಈತನನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. ಈತನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಇಷ್ಟಾರ್ಧವೇನೆಂದು ಜ್ರೀಛೆ ಲಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನಗೆ ನಿಪುಳವಾದ ಧನರಾಶಿಯನ್ನು ನೊಡುನಂತೆ ಕೇಳಿದನು. ಅದಕ್ಕೆ ಕುಣ್ಣಧಾರನು "" ಪುರುಷಾರೃಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೇ ಮುಖ್ಯವೂ, ಉತ್ತಮವೂ ಆದುದು. ಧನದಿಂದ ಅನೇಕವಾಗಿ ಅನರ್ಧಗಳು ಬರುವುವು '' ಎಂಬುದಾಗಿ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ತನ್ನಲ್ಲಿ 'ದ್ರವ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ

ಹುಣ್ಣಿನ 166 ಹಸ್ತಿ

ಮಾಣಿಭದ್ರನೆಂಬ ಯಕ್ಷ ನಲ್ಲಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಆತನಿಗೆ ವಿಪುಲವಾದ ಧನರಾಶಿಯನ್ನು ಕೊಡಿಸಿದನು [ಭಾರ.-ಶಾಂತಿ. ೨೭೭].

(11) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಭೀಮನಿಂದ ಮಡಿದನು [ಆದಿ.

೧೩೧. ಭೀ. ೮೮]. ಕುಣ್ಮಿನ.--(1) ವಸಿಷ್ಕವಂಶದ ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಗೋತ್ರಪ್ರವರ್ತಕನಾದ ಕೌಂಡಿನ್ಯಮಹರ್ಷಿ ಈತನ ಮಗನು [ಮತ್ಸ್ಯ.- ೨೦೦].

(1) ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ. ದಮಯಂತಿಯ ತಂದೆಯಾಡ ಭೀಮ(ಭೀಷ್ಮಕ) ರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ವಿದರ್ಭದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಿತು [ವನ. ೫೭]. ಇದು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಮರಾವತಿಯಿಂದ (ಸಿಣಃಂti) ೪೦ ಮೈಲುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪಾಂಡನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ತಂದೆಯಾದ ಭೀಷ್ಮಸರಾಜನು ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಿ, ದ್ದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೫೨].

ಕುನ್ಹ ಲ.--ಒಂದು ದೇಶ. ಮದ್ರಾಸು ಆಧಿಸತೃಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ. ಪಾಂಡವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಒಂದು ದೇಶವಾ ಗಿದ್ದಿತು. ಇದನ್ನು ಈಗ ಕುರುಗೋಡು ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೋಡು-- ಚಂದ್ರಹಾಸ [ಭೀ. ೯].

ಕುಪ್ತಿ.-ಯದುನಂಶದ ಶೂರ ರಾಜನ ಮಗಳು. ವಸುದೇವನ ಒಡಹುಟ್ಟ ದವಳು. ಶೂರ ರಾಜನ ಸೋದರತ್ತೆಯ ಮಗನಾದ ಕುಂತಿಭೋಜನು ಕುಂತಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡುತಿ ದ್ದನು. ಇವನಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲವಾಗಿ ಶೂರ ರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಪೃಥೆಯನ್ನು ಸಾಕು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಸೃಥೆಗೆ ಕುಂತಿಯೆ೦ಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಈಕೆಗೆ ೧. ಶ್ರುತದೇವಾ, ೨. ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿ, ೩. ರಾಜಾಧಿಡೇವಿ, ೪. ಶ್ರುತಶ್ರವೆಯೆಂಬುದಾಗಿ ಸಾಲ್ವರು ತಂಗಿಯರು. ತಈಕೆ ಸಿದ್ಧಿಯ ಅಂಶದಿಂದ ಜನಿಸಿದವಳು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೮. ಭಾಗೆ.-೯, ೨೪. ವಿಷ್ಣು.-೪, ೧೪. ಹರಿ.-೧, ೩೪]. ಕುಂತಿ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂಜಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ದುರ್ವಾಸಮುನಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಕೆಲ ಕಾಲ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸವಾಗಿದ್ದನು. ಆಗ ಕುಂತಿಭೋಜನು ಇವಳನ್ನು ಮುನಿಯ ಶುಶ್ರೂಷೆಗಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಿದನು. ಈಕೆಯ ಶುಶ್ರೂಷೆಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಮುನಿ ಒಂದು ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕುಂತಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಆ ಮಂತ್ರಬಲದಿಂದ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ದೇವತೆಯನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಬರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳ ಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಿ ಹೊರಟುಹೋದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೮, ೧೨೦, ೧೨೮. ವನ. ೩೦೬. ದೇ. ಭಾ.-೨, ೬]. ಬಳಿಕ ಕುಂತಿ ಒಂದು ದಿನ ಉದಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕಂಡು ದುರ್ವಾಸಮುನಿ ತನಗೆ ಉಪದೇಶಮಾಡಿದ ಮಂತ್ರವನ್ನು

ಹಸ್ತಿ 107 ಸ್ರ

ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ಜೇಶದಿಂದ ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕರೆದು ಆತನ ಸಾಸ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಕರ್ಣನನ್ನು ನಡೆದಳು. ನೋಡು--ಕಠ್ಯ [ಆದಿ. ೧೨೦, ೩೦೭. ವನ. ೩೦೮, ೩೦೯]. ಬಳಿಕ ಭೀಷ್ಮನು ಈಳೆಯನ್ನು ತಂದು ಪಾಂಡುರಾಜಕಸಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿದನು. ಮದ್ರದೇಶಾಧಿಸನಾದ ಖುತಾಯನ ರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಮಾದ್ರಿ ವಾಂಡುರಾಜನ ಕಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿ. ವಾಂಡುರಾಜನು ಮುನಿಶಾಪಗ್ರಸ್ತ್ವ ನಾದ ಬಳಿಕ (ನೋಡು--ಕಿಂದವಮ) ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಅರಣ್ಯ ದಲ್ಲಿಯೇ ಮುನಿವೃತ್ತ್ವಿಯಿಂದ ಕಾಲಹರಣಮಾಡುತ್ತಿ,ದ್ದನು. ಇಂತಿರಲು ಒಂದು ದಿನ ವಾಂಡು ತನಗೆ ಸಂತಾನವನ್ನಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಪರಿತನಿಸಿದರು. ಆಗ ಕುಂತಿ ತಾನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ಹಾನ ಮುನಿಯಿಂದ ಪಡೆದ ಮಂತ್ರದ ಮಹಿಮೆ ಯನ್ನು (ಕಠ್ಚನ ವಿಚಾರದ ಹೊರತು) ತಿಳುಹಿದಳು. ಆಗ ಪಾಂಡು ಹೇಗಾದರೂ ಸಂತಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುನಂತೆ ಕುಂತಿಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗಿ, ಕುಂತಿ ಯಮ, ವಾಯು, ದೇವೇಂದ್ರರ ಸಾನ್ಲಿಧ್ಯದಿಂಪ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಭೀಮಾರ್ಜುನರೆಂಬ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಡೆದಳು. ಬಳಿಕ ಮಾದ್ರಿ ತನಗೆ ಸಂತಾನನಿಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿತನಿಸು ತ್ಲಿರಲಾಗಿ ವಾಂಡುವಿನ ಮೂಲಕ ಅವಳ ಮನೋಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅರಿತ ಕುಂತಿ ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಮಾದ್ರಿಗೂ ಉನಹೇಶಿಸಿದಳು. ಬಳಿಕ ಮಾದ್ರಿ ಆ ಮಂತ್ರಮಹಿಮೆ ಯಿಂದ ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವರ ಮೂಲಕ ನಕುಲ ಸಹ ದೇನರೆಂಬ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಕೆಲ ಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಒಮ್ಮೆ ವಸಂತ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡು ರಾಜನು ಮೋಹಭರಿತನಾಗಿ ಮಾದ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸಿ, ಮುನಿ ಶಾಪದಂತೆ ಮೃತಸಾಗಲು, ಪತಿಯ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣಭೂತಳಾದ ಮಾದ್ರಿ ಪಾಂಡು ರಾಜನ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಸಹಗಮನಮಾಡಿದಳು. ಆ ಬಳಿಕ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಮುನಿ ಗಳು ಕುಂತಿಯನ್ನೂ ಐವರು ಪಾಂಡುತನಯರನ್ನೂ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತಂದು ಬಿಟ್ಟರು [ಆದಿ. ೬೪, ೧೨೦, ೩೦೭. ವನ. ೩೦೮, ೩೦೯]. ಪಾಂಡವರು ಅರಗಿನ ಮನೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದು ಏಕಚಕ್ರನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತಿ_ದ್ಹಾಗ, ಕುಂತಿ ಬಕಾಸುರನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಭೀಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಬಕಾಸುರವಥೆ ಯಲ್ಲಿ ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದಳು [ಆದಿ. ೧೭೪]. ಪಾಂಡವರು ದ್ರೌಪದೀ ಸ್ವಯಂವರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಕುಂತಿಯೂ ಅವರ ಸಂಗಡಲೇ ಇಹ್ಹಳು. ಪಾಂಡನರು ಕಪಟ ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ಸೋತು, ರಾಜ್ಯಬ್ರಷ್ಟರಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಕುಂತಿ ವಿದುರನ ಮನೆಯಲ್ಲದ್ದಳು. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಪಾಂಡವರ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ದುರ್ಕ್ಯೋಧನನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾಗ ನಿದುರನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಊಟ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಯಿಸಿದನು. ಆಗ ಕುಂತಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದಳು, ಬಳಿಕ ಒಮ್ಮೆ ಕರ್ಮನು ಸೂರ್ಯೋಪಾಸನೆ

ಕುಂತಿಭೋಜ 108 ಘುಬೇರ

ಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈಳಿ ಕರ್ದನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ, ಕರ್ಕನನ್ನು ತನ್ನ ಮಗ ನೆಂದು ಹೇಳಿ ಆತನನ್ನು ವಾಂಡವರ ನಕ್ಷಕ್ಳೆ ಸೇರುವ ಹಾಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಿ ದಳು [ಉದ್ಯೋ. ೧೪೪, ೧೪೫]. ಕುಂತಿ ವಿದುರನಿಗೆ ಕರ್ಕ ನನ್ನು ತನ್ನ ಮಗನೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದು [ಉದ್ಯೋ ೧೪೪]... ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧಾವನಾನದಲ್ಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ಜ್ಞಾತಿ, ಬಂಧುಗಳಿಗೆಲ್ಲ ತಿಲೋದಕೆನನ್ನು ಕೊಡಲು ಉಪ ಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ಕುಂತಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ, ಕಠನು ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗನೆಂತಲೂ ಅವನಿಗೇ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲು ತಿಲೋದಕವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕೆಂತಲೂ ಹೇಳಿದಳು [ಸ್ರ್ರೀ. ಗಳ ಶ್ರೀ ಕೃ್ಣನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮೊರೆಯಿಟ್ಟ ಕುಂತಿಯನ್ನು ಕ್ಸ ಸ ಮು ಸ ಸವ ಧಾನಸಡಿಸಿದ್ದು (ಉದ್ಯೋ. ೯0] ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ರಾಜ್ಯಾಳಿಸಿಕ್ತ, ಸ್‌ i ಕುಂತಿ ಕರ ಲೈನ ನಥೆಯಿಂದ ಅನುಗಾಲವೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ 035 ಗಾಂಧಾರೀ. ಧೃತರಾಸ ರನ್ನು ಸಂಗಡ ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಾ ಸ್ಯಸೆಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮ.ಕ್ಟೆ ಹೋದಳು. ಅಲ ವ್ಯಾಸ 1೯1 ಕನು ತನ್ನ ಒರಿಯಮಗನೆಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಕ್ಡ ನನ್ನು ಸೋಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದಳು. ವ್ಯಾಸಮುನಿ ತನ್ನ ತವೋಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಕರ್ಲಾದಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿ ಕುಂತಿ ವ್ಯಾಸರ ಅನುಮತಿಯಂತೆ ದಾನಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ದೇಹತ್ಯಾಗಮಾಡಿದಳು [ಆಶ್ರಮ. ೩೯].

ಕುಂತಿಭೋಜ.--ಕುಂತಿ ದೇಶದ ಅರಸು. ಈತನು ವಸುದೇವನ ತಂದೆಯಾದ ಶೂರ ರಾಜನ ಸೋಡರತೆ_§ಯ ಮಗನು. ತನಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದುದರಿ೦ದ ಶೂರ ರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಪೃಥೆಯನ್ನು ಸಾಕು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಪೃಥೆಗೆ ಫುಂತಿಯೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು [ಭಾರ,-ಆ. ೬5]. ಕುಂತಿಭೋಜನ ಚರಿತ್ರೆ [ವನ. ೩೦೪]. ಕುಂತಿಭೋಜನು ಅತಿರಥನು [ಉದ್ಯೋ. ೧೭೨]. ಇವನ ಹತ್ತು ಮಂಡಿ ಮಕ್ಕಳೂ ಭಾರತಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಲ್ಲಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಂದ ಹತರಾದರು [ಜ್ರೋ. ೧೫೭, ೧೮೩].

ಕುನ್ಹ.--0) ಕುಬೇರನ ನವನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ನನ್ನಕನೆಂಬುದು ಇಹರ ನಾಮಾಂತರ. ಇದು ರಜಸ್ತಮಃಪ್ರಧಾನವಾದದ್ದು. ಈ ನಿಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನು ಬಂಧು ಬಳಗವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತ ಸಕಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವನು. [ಮಾರ್ಕ.-೬3].

(5) ಭಾರತನರ್ಷದ ಒಂದು ದೇಶ (ಭೀ. ೯]. (ii) ಶ್ರೀರಾಮನ ಆಸಾ ಎನದಲ್ಲಿದ್ದ ಧರ್ಮತತ್ವನಿವೇಚಕನಾದ ಒಬ್ಬ

ಮಹರ್ಷಿ [ರಾಮಾ.-ಉ. ಪ್ರಕ್ಸಿಸ್ತಸ ಸ. 5].

ಕುಚೇರ.-ನಿಶ್ರನಸನೆಂಬ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಇಲಬಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಅಧಿಸತಿ. ಸೋಮನೆಂಬುದು ಇವನ ಹೆಸರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸೌಮೈೈಯೆಂದೂ ಹೆಸರು. ಇವನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಯಕ್ಷರು. ಇವನು ನರ

ಕುಬೇರ 109 ಕುಬ್ರಾ

ವಾಹನನು. ನವನಿಧಿಗಳೂ ಇವನಿಗೆ ವಶವರ್ತಿಗಳು. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಬುದ್ಧಿ, ಮಗನು ಮಹಾ ರೂಪನಂತನೆನಿಸಿದ ನಳಕೂಬರನು. ಪಟ್ಟಣ ಅಲಕೆ [ಸಭಾ. ೧೩]. ಕುಬೇರನ ಹೆಂಡತಿ ಭದ್ರೆ [ಆದಿ. ೨೧೬]. ಈತನು ವುಲಸ್ಸ್ಯ್ಯ್ಯಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ಗೋ ಎಂಬಾಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು (ವನ. ೨೭೫]. ಅರ್ಜುನನು ಇಂದ್ರಕೀಲ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈತನು ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಅನೇಕ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿನು [ವನ. ೪೧]. ಭೀಮಸೇನನು ಸೌಗಂಧಿಕಾನಹರಣಾರೃ ವಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಭೀಮನಿಗೂ ಕುಬೇರನ ಅನುಚರರಿಗೂ ಯುದ್ಧವಾಗಿ ಭೀಮನು ಕುಬೇರನ ಅನುಚರರನ್ನು ಕೊಂದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುಬೇರನು, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಭೀಮನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಸಡಿಸಿ, ಸೌೌಗಂಧಿಕನ್ರಷ್ಟವನ್ನು ಕೊಂಡುಯ್ಯಲು, ಭೀಮನಿಗೆ ಅನುಮತಿಯನ್ನಿತ್ತನು [ಸನ. ೧೫೫]. ಅಗಸ್ತ್ಯ ಖುಷಿಯ ಮೂಲಕ ಕುಬೇರನಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಕಷ್ಟವೂ ಮಾನಭಂಗವೂ ಲಭಿಸುವಂತೆ ಶಾಸ ಪ್ರಾಪ್ತಿ. ಬಳಿಕ ಕುಬೇರನು ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನಾಂಡವರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ [ಭಾರ.- ವನ. ೧೬೨]. ಕುಬೇರನ ವಾನನ್ಮಾನ ಕೈಲಾಸ [ಭೀಷ್ಮ ೬]. ಇವನ ರಾಜ ಧಾನಿ ಅಲಕಾ ಪಟ್ಟಣ [ಆದಿ. ೭೯. ನನ. ೧೬೬]. ಕುಬೇರನ ಸಭಾನರ್ಹನೆ (ಸಭಾ. ೧೦]. ಮುಚುಕುಂದನಿಗೂ ಕುಬೇರನಿಗೂ ಕ್ಸತ್ರಿಯಧರ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂವಾದ [ಶಾಂತಿ. ೭೪]. ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಪುತ್ರನಾದ ನಿಶ್ರವಸನಿಂದ ಭರದ್ವಾಜ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಡೀವವಲ್ಲಿಯೆಂಬಾಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಈತನು ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ತನಸ್ಸಿ ನಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿಸಿ, ಆತನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ಲಂಕಾ ರಾಜ್ಯಾಧಿವತ್ಯವನ್ನು ಸಂವಾದಿಸಿ, ಸುುಷ್ಪಕನಿಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಇನನ ಮಲತಾಯ ಮಕ್ಕಳಾದ ರಾವಣ, ಕುಂಭಕರ್ಸರು ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಲಂಕಾಧಿಸತ್ಯವನ್ನೂ, ಪುಷ್ಪ ಕವಿಮಾನವನ್ನೂ ಕಸುಗೊಂಡ ಬಳಿಕ, ಕುಬೇರನು ಶಿವನ ಅನುಮತಿಯಂತೆ ಕೈಲಾನ ವರ್ವತದಲ್ಲಿ ಅಲಕಾ ನಗರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು, ಯಕ್ಸರಿಗೆ ಅಧಿಸತಿಯಾದನು. ಇವನ ಮಂತ್ರಿ ವ್ರಹಾಸನೆಂಬುನನು. ಮಣಿ ಭದ್ರ, ಮಣಿಮಂತ, ವೂರ್ಮಭದ್ರ, ಮಣಿಕಂಧರ, ಮಣಿಭೂಷ ಮುಂತಾದವರು ಇವನ ಅನುಚರರಲ್ಲಿ ಮುಖಂಡರು. ಇವನು ಅತುಲೈಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನನು [ರಾಮಾ.- ಉ. ೧೫, ೨೩. ದೇ. ಭಾ.-೧೨, ೨೦].

ಕುಬ್ಬಾ.- (1) ದಶರಥನ ಸತ್ತಿಯಾದ ಕೈಕಯಿಯ ದಾಸಿ. ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಯೌವರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಗಟ್ಟಿ ಬೇಕೆಂಬುದಾಗಿ ದಶರಧನು ದಿರ್ಪಡಿಸಿದ್ದು ದನ್ನು ಕಂಡು, ಡೇವಶಕಿ_ ಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾದ ಕುಬ್ಮೆ, ತನ್ನ ಒಡತಿಯಾದ ಕೈಕಯಿಯ ಬಳಿ ಹೋಗಿ, ರಾಮನು ೧೪ ನರ್ಷ ಕಾಲ ವನನಾಸಕ್ಕ ಹೋಗುನಂತೆಯ್ಯೂ

ಕುಮಾರ 110 ಕುಮಾರವನ

ಭರತನಿಗೆ ಯುವರಾಜ ನದವಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕೆಂತಲೂ ಜೇಡುವ ಹಾಗೆ ಕೈಕಯಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟು, ರಾಮನ ಯ್‌ೌನರಾಜಾ ಭಿಷೇಕಳ್ಳೆ ವಿಘ್ನವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿ ದಳು. ಇವಳಿಗೆ ತ್ರಿವಕ್ರಾ, ಮಂಥರಾ ಎಂಬ ಬೇಕೆ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇನೆ [ರಾಮಾ.-ಅಯೋ. ೭, ೯].

(11) ಯಾದವರ ಅರಸನಾದ ಕಂಸನ ದಾಸಿ. ಅನುದಿನವೂ ಪರಿಮಳಭರಿತ ವಾದ ಚಂದನವನ್ನು ಕಂಸನಿಗೆ ತಂದುಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರು ಕಂಸನ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಧುಕೆಗೆ ಬಂದು, ಮುಷ್ಟಿಕ ಚಾಣೂರರೆಂಬ ಜಟ್ಟಿಗ ಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಳಗಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ನಡುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಬೆ ಚಂದನವನ್ನು ಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಗ ಕೃಷ್ಣನು ಅವಳನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿ ಬಲಾತ್ಪಾರದಿಂಡ ಆ ಚಂದನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮೆಯ್ಗೆ ವೊಸಿಕೊಂಡು, ಅವಳೆ ಗೂನುಬೆನ್ನನ್ನು ತೊಲಗಿಸಿದನು. ಇಂತಾದ ಬಳಿಕ ಕುಬ್ಬೆ ದಿನ್ಯಸೌಂದರ್ಯಭರಿತೆಯಾದ ತರುಣಿ ಯಾದಳು. ಬಳಿಕ ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರು ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದರು [ಭಾಗ.-೧೦, ೪೨].

ಕುಮಾರ.--(1 ಅಂಗಾರಕ ಗ್ರಹದ ನಾಮಾಂತರ.

(11) ಕುಮಾರಸ್ವಾವಿ, ಷಣ್ಮುಖ.

(111) ಭರತಖಂಡದ ಒಂದು ದೇಶ. ಇದು ಚೇದಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ವೂರ್ವದಿಕ್ಕಿ ನಲ್ಲಿಡಿ. ಸಾಂಡನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದೇಶವನ್ನು ಶ್ರೀಣಿಮಂತನೆಂಬ ಅರಸು ಪರಿಪಾಲಿ ಸುತ್ತಿದ್ದನು [ಸಭಾ. ೩೦, ೭೮].

(1೪) ಗರುಡನ ಮಕ್ಕುಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು (ಉದ್ಯೋ. ೧೦೧].

ಕುಮಾರಧಾರಾ.--ಒಂ೦ದು ನದಿ. ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಮಾರಸರ್ವತ ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿರುವ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟ, ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿಯೆಂಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೇತ್ರಾವತೀ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು, ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ [ಭಾರ.-ವನ. ೮೨].

ಕುಮಾರವನ.--(1) ಪಾರ್ವತೀ ಪರಮೇಶ್ವರರು ರಹಸ್ಯವಾದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ ದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕೆಲವು ಮಂದಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಬಂದರು. ಆಗ ಪಾರ್ವತಿ ಆ ವನವನ್ನು ಹೊಕ್ಸವಕೆಲ್ಲರೂ ಹೆಂಗಸರಾಗುವಂತೆ ಶಇಸನಿತ್ತಳು. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅದೇ ವನದಲ್ಲಿಯೇ ಜನಿಸಿದನು. ಇದು ಗಂಗೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ [ಹೆರಿ.-೧, ೨೬. ವಾಯು.-೯೧. ಮತ್ಸ್ಸ್ಯ.-೨೪. ಭಾಗ.-೯, ೧೪].

(1 ಭಾರತವರ್ಷದ ಒಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಊರ್ರಶೀ ನಿರಹತಪ್ಪನಾದ ಪುರೂರವನು ಈ ವನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತ ದ್ದನು [ನಾಯ್ಕು ೯೧].

ಕುಮಾರೀ 111 ಕುಮ

ಕುಮಾರಠೀ.--(1 ಚಂದ್ರವಂಶದ ಅನಶುಷರಾಜನಿಂದ ಅಮೃತೆಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಪರೀಕ್ಷಿದ್ರಾ ಜನ ಮಗನಾದ ಭೀಮಸೇನನ ಹೆಂಡತಿ. ಈಕೆಗೆ ಸುಕುಮಾರಿ ಯೆಂಬ ನಾಮಾಂತರವೂ ಇದೆ, ಇವಳು ಪ್ರತಿಶ್ರನನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಇವನು ಶಿಬಿ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಸುನಂಡೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ದೇವಾಪಿ, ಶಂತನು, ಬಾಹ್ಲೀಕರೆಂಬ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೩].

(11) ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯೆಂಬ ಭೂಶಿರದ ನಾಮಾಂತರ [ಮತ್ಸ 5-೧೧೩],

ಕುಮುದ. (1) ನೈರ್ಜುತ್ಯ ದಿಕ್ಬಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಂಡಾನೆ.

(1) ಸುಗ್ರೀವನ ಕನಿಸೇನಾನಾಯೆಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಈತನು ಗೋಮತೀನದಿಕ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ರನ್ಯುಕ ಸರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದನು [ರಾಮಾ.-ಯುದ್ಧ. ಎ೬],

(111) ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ. ಮೇರುಪರ್ವತದಲ್ಲಿದೆ [ಭಾಗ.-೫, ೧೬].

ಕುಮುದ್ವತಿ (8) ಶ್ರೀರಾಮನ ಮಗನಾದ ಕುಶನ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿ. ಈಕೆ ಅತಿಧಿಯೆಂಬ ಕುಮಾರನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು [ಜೈ. ಭಾ.- ೩೧].

(11) ಮಯೂರದ್ವಜನ ಹೆಂಡತಿ, ತಾಮ್ರಧ್ವಜನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು [ಜೈ.ಭಾ.-

೪೧, ೪೬]. ಕುಮ. (1) ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಮಗ [ಭಾರ.-ಆ. ೬೬].

(1) ಕುಂಭಕರ್ದನಿಂದ ವೃತ್ರ ಜ್ಹಾಲೆಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಹಿರಿಯ ಮಗ. ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ. ರಾಮಾಯಣ ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಭಯಂಕರ ರೀತಿ ಯಿಂದ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ, ವಾನಠ ಸೇನೆಯನ್ನು ತಲ್ಲಣಗೊಳಿಸಿ, ಸುಗ್ರೀನನಿಂದ ಹತ ಷಾದನು [ರಾಮಾ.-ಯುದ್ಧ. ೭೫, ೭೭].

(111) ಶಿವನ ಪ್ರಮಧಗಣ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ವಾರ್ವತಿಯ ಮದುವೆ ಯಾದ ತರುವಾಯ ಶಿವನು ಕೆಲ ಕಾಲ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸವಾಗಿದ್ದನು. ಒಂದು ದಿನ ಅತ್ತೆಯಾದ ಮೇನಾದೀನಿ ತನ್ನ ಅಳಿಯನನ್ನು ಹುಟ್ಟುದರಿದ್ರ ನೆಂತಲೂ, ನಿಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮನೆಗೂ ಗತಿಯಿಲ್ಲವೆಂತಲೂ ಬಗೆಬಗೆಯಾಗಿ ನಿಂವಿಸತೊಡಗಿದಳು. ಇದು ಪಾರ್ವತಿಯ ಕಿವಿಗೆ ಶೂಲಪ್ರಾಯವಾಯಿತು. ಆಕೆ ಗಂಡನ ಹತ್ತಿರ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿ, ಶಿವನು ತನ್ನ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಕುಂಭ ನನ್ನು ಕರೆದು ಏನಾದರೊಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೂಡಿ ಕಾಶೀರಾಜನಾದ ದಿವೋದಾಸ ನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಡಿಸಿಜೆಯಾದರೆ ನಾವು ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಿದನು. "ಅದರಂತೆ ಕುಂಭನು ಕಾಶೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಫಿಕುಂಭನೆಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಮೆಯ್ಯೋರಿ ಶಿನನಿಗೆ ಕಾಶೀ ಸಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ

ಕುಮ್ಸ 12 ಕುಮ್ಚಕರ್ಲ

ಒ೦ದು ಗುಡಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ ಭಕಿ .ಯಿಂದ ಬೂಜಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ನಿಕುಂಭನು ಅದೇ ಮೇರೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿ ಕಾಶೀರಾಜನಾದ ದಿನೋದಾಸನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿ, ದಿವೋದಾಸನರು ಒಂದು ಗುಡಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂಡ ಪೂಜಾದಿಗಳನ್ನು ನಡೆಯಿಸುತ್ತಿ,ದ್ದನು. ದಿನದಿನಕ್ಕೂ ಮಹಿಮೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ, ಬಂದಿತು. ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಇಸ್ಟಾರ್ಟವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳು ತ್ತಿದ್ದರು. ದಿನೋದಾಸನ ಒಂದು ಕೋರಿಕೆ ಯಾವರೂ ಈಡೇರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಸಿಟ್ಟೇರಿದ ದಿವೋದಾಸನು ಆ ಗುಡಿಯನ್ನು ಒಡೆಯಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡ ಶಿವನು ಕಾಶೀ ಪಟ್ಟಣ ಹಾಳಾಗು ವಂತೆ ಶಾಪವಿಶ್ತನು. ದಿಮೋದಾಸನೂ ಕಾಶೀ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟು ಹೋದನು. ಬಳಿಕ ಶಿವನು ತನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಕಾಶೀ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಮಾಡತೊಡಗಿದನು. ಇಂತು ಶಿವನು ಅನುಗಾಲವೂ ಕಾಶೀ ಪಟ್ಟಿ ಣದಲ್ಲಿ ಎಡೆ ಬಿಡಜಔಿ ವಾಸಮಾಡತೊಡಗಿದ ಕಾರಣ ಕಾಶೀ ಸಟ್ಟಣಳ್ವಿ ಅವಿಮುಕ್ತ, ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು [ಹರಿ.-೧, ೨೯].

ಕುಮ್ಭಕರ್ಲ.--ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ. ಪುಲಸ್ಕ್ಯನ ಮಗನಾದ ವಿಶ್ರವಸನಿಂದ ಕ್ರಿಕಸಿಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಎರಡನೆಯ ಮಗ. ರಾವಣನ ತಮ್ಮ. ವಿಭೀಷಣನು ಇವನ ತಮ್ಮ. ಇವನು ಹುಟ್ಟುವಾಗಲೇ ಸರ್ವತಾಕಾರನಾಗಿ ಭಯಂಕರ ರೂಪ ದಿಂದೆ ಜನಿಸಿ ಸಾನಿರಾರು ಮಂದಿಯನ್ನು ನುಂಗಿದನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಇಂದ್ರನು ಐರಾವತವನ್ನೇರಿ ಇವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ತನ್ನ ವಜ್ರಾಯುಧದಿಂದ ಇವನನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಇವನು ಆ ಪೆಟ್ಟಿ ನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಐರಾವತದ ಒಂದು ದಂತವನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡು, ಯುದ್ಧಮಾಡತೊಡಗಲಾಗಿ, ಇಂದ್ರನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿಹೋಗಿ, ಈ ಅದ್ಭುತನಾಕ್ಲೆ,ಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಯಾವಾಗಲೂ ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೆ ಶಾಪನಿತ್ತನು. ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಶ್ರವಸನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ನಿಶ್ರವಸನನ್ನು ಕುರಿತು ನಿನ್ನ ಮಗನು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒ೦ದು ದಿನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಚ್ಚ ರದಿಂದಿರಲಿ ಎಂಬು ದಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು. [ರಾ.-ಯು. ೬೧]. ಬ್ರಹ್ಮನ ಕೋಪ ಶಾಂತವಾದ ಬಳಿಕ ಕೆಲ ಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಕುಂಭಕರ್ಣ ನು ಗೋಕರ್ಣ ಕ್ಲೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕುರಿತು ಘೋರ ತಸನನ್ನಾಚರಿಸಿದನು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಹೆದರಿ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಮೊರೆಯಿಟ್ಟರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಭಯವಿತ್ತು, ಕುಂಭಕಕ್ಕ್ಯನ ಬುದ್ಧಿ ಯನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಹೇಳಿ, ತಾನು ಕುಂಭಕರ್ನನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ವರವನ್ನು ಬೇಡು, ಎನಲಾಗಿ ಮರುಳನಾಗಿದ್ದ ಕುಂಭಕರ್ದನು ನಿರ್ಜೀವತ್ವನನ್ನು ಬೇಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಬೇಡಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮನೂ "" ತಥಾಸ್ತು”

ಕುಂಭಕೆರ್ದಾ ಶ್ರಮ 115 ಕುಂಭಯೋನಿ

ಎಂದು ತೆರಳಿದನು. ಕು೦ಂಭಕರ್ದನು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸು ವ್ಯರ್ಧವಾದೃ ದಕ್ಕಾಗಿ ಚಿ೦ತಾಕ್ರಾ೦ತನಾದನು [ರಾಮಾ,-ಉತ್ತರ. ೧೦]. ಇವನು ಬಲಿಚಕ್ರ ವರ್ತಿಯ ಮಗಳ ಮಗಳಾದ ವೃತ್ರಜ್ರಾಲೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕುಂಭ, ನಿಶುಂಭ ರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಡೆದನು. ರಾವಣನು ಕು ಬೇರನನ್ನು ಗೆದ್ದು ಆಂಕಾ ನಗರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳು ವನಕೆಗೂ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕನೆಂಬ (ಜೆಳ್ಳೆಯ ಗಿಡಗಳ) ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದನು. ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ತಂದ ಬಳಿಕ, ಹನೂಮಂತನು ಲಂಕೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಮಾತ ನಾಡಿ, ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ತತ್ತ್ವರಗೊಳಿಸಿ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹೋದ ತರುನಾಯ, ಕುಂಭಕರ್ಯನು ಎಚ್ಚ ತನು. ಇವನಿಗೆ ನಡೆದ ಸಮಾಜಾರವನ್ನೆಲ್ಲ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಬಿನ್ನವಿಸಿದರು. ಆಗ ಕುಂಭಕ ರಮನು ರಾವಣನ ನೀಚಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಮರುಗಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಶರಣುಹುಗುವ ಹಾಗೆ ರಾವಣನಿಗೆ ತಿಳಿಯಹೇಳಿದನು. ಇದು ರಾವಣನಿಗೆ ರುಚಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕುಂಭಕರ್ಣನು ರಾವಣನ ಅವಿವೇಕವನ್ನು ಹೆಳೆಯುತ್ತ. ಮರಳಿ ತನ್ನ ಶಯನಗೃಹವನ್ನು ಹೊಕ್ಳನು ಗರಾಮಾ.-ಯು. ೧೨]... ಇದಾದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ರಾಮ ರಾವಣರಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ರಾವಣನ ಬಂಧು ಬಳಗ ಸೇನಾ ವರಿವಾರನೆಲ್ಲವೂ ಹತವಾಯಿತು ಕುಂಭಕರ್ಲನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೂ ಮಡಿದರು. ಆಗ ರಾವಣನು ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕುಂಭಕರ್ಲನನ್ನು ಎಚ್ಚರ ಗೊಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ರಾವಣನ ಅವ್ಪಣೆಯಂತೆ ಸೇವಕರು ಬಹು ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಕುಂಭಕರ್ಕನನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಿದರು. ಎಚ್ಚತ್ತ, ಕುಂಭಕರ್ಣನು, ವೃತ್ತಾಂತ ವನ್ನೆಲ್ಲ ತಿಳಿದು, ಅಣ್ಣನ ತಿಳಿಗೇಡಿತನಕ್ಕೆ ಬಹಳವಾಗಿ ವ್ಯಥೆವಟ್ಟೂ, ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿ, ಆಗಲೂ ತನ್ನ ಸೂಚನೆ ವಿಫಲವಾಗಲು, ಅಣ್ಣನನ್ನು ಜರೆದು, ಯುದ್ಧರಂಗವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಭಯಂಕರ ರೀತಿಯಿಂದ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ, ಶ್ರೀ ರಾಮನಿಂದ ಹತನಾಗಿ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನೈದಿದನು [ರಾಮಾ.-ಯು. ೬೦, ೬೭]. ಕುಂಭಕರ್ಲನು ನಿಶ್ರನಸೆನಿಂದ ಪುಷ್ಪೋತೃಟೆಯೆಂಬವ ಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು [ಭಾರ.-ವನ. ೨೮೬]. ಇವನನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಭೊಂದನು [ಭಾರ.-ವನ. ೨೮೮1].

ಕುಂಭಕರ್ದಾ ಶ್ರ ಮ.--[ಭಾರ.-ವನ. ೮೨]. ಕಂಂಭ ನಿಕುಂಭರು.--ನೋಡು--ಕುಂಭ. ಕುಂಭಯೋನಿ.--ಕುಂಭದಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು. ಅಗಸ್ತ್ಯ, ದ್ರೋಣ (ಮತ್ಸ್ಯ. ೨೦೧. ಆದಿ. ೬೪]. 8

ಕುಂಭಾಣ್ನ 114 ಕುರು

ಕುಂಭಾಣ್ಮ (ಕುಭಾಣ್ಮ).--ಬಾಣಾಸುರನ ಮಂತ್ರಿ. ಈತನ ಮಗಳಾದ ಚಿತ್ರಲೇಖೆ ಉಷೆಯ ಆಸ್ತ, ಸಖಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ನೋಡು--ಉಷಾ, ಅನಿರುದ್ದ [ಭಾಗ.-೧೦, ೬೬].

ಹುಮಾ ನಸ (1) ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗಳು. ಬಾಣಾಸುರನ ಸಹೋದರಿ [ಮತ್ಸ್ಸ್ಯ.-೧೮5].

(11) ವಿಶ್ರವಸನಿಂದ ವುಷ್ಬೋತೃಟಿಯೆಂಬವಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವಳು. ಕುಂಭ ನರ್ಮನ ತಂಗಿ [ಲಿಂಗ.-೬೩].

(111) ಅಂಗಾರಪರ್ಗ ಅಧವಾ ಚಿತ್ರರಧನೆಂಬ ಗಂಧರ್ವನ ಹೆಂಡತಿ. ನೋಡು-- ಅಂಗಾರಪರ್ಡ [ಭಾರ.-ಆದಿ ೧೮೬].

(iv) ಮಾಲ್ಯವಂತನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಮಗಳಾದ ಅನಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾವಸು ನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ಜನಿಸಿದವಳು. ಇವಳನ್ನು ಮಧುವೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಕದ್ದುಯ್ಹು ಮದುವೆಯಾದನು. ಲವಣಾಸುರನು ಈಕೆಯ ಮಗನು [ರಾಮಾ.-ಉತ್ತ. ೬೮].

(೪) ಸುಮಾಲಿಯೆಂಬ ರಾಸ್ಷೆಸನಿಂದ *ೇತುಮತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವಳು. ರಾವಣನ ಜನನಿಯಾದ ಕೇಕಸಿಯೂ ಇವಳೂ ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯರು [ರಾಮಾ.-ಉ. ೫].

ಕುನಿನ್ಭಾಸಾಕ.--ಒ೦ದು ನರಕ. ಜೀವಹಿಂಸೆ ಮಾಡಿದವರು ಈ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ | ಭಾಗ-೫, ೨೬. ಮಾರ್ಕ.-೧೨].

ಕಂರು.--(1) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಕುರು ಪಾಂಡವರ ಮೂಲ ಪುರುಷ. ಚಂದ್ರ ವಂಶದ ಪುರು ಕುಲೋತ್ಸ ನ್ಹನಾದ ಅಜನಿಕಸಾಢರಾಯನ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂನರಣನೆಂಬ ರಾಜನಿಂದ ತಸತಿಯೆಂಬಪಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಇವನು ಶುಭಾಂಗಿಯೆಂಬ ತರುಣಿ ಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ನಿದೊೂರಥನೆಂಬ ಷುಗನನ್ನು ಪಡೆದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೩]. ಈತನಿಗೆ ವಾಹಿನಿಯೆ೦ಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹೆಂಡತಿಯಿದ್ದಳು. ಅಶ್ವವಂತ, ಅಭಿಸ್ಯಂತ, ಚೈತ್ರರಧ, ಮುನಿ, ಜನಮೇಜಯರೆಂಬವರು ಈತನ ಮಕ್ಕಳು. ಅಶ್ವವಂತನಿಗೆ ಅನಿಕ್ಸಿತನೆಂಬ ನಾಮಾಂತರವೂ ಇಡೆ [ಭಾರೆ.-ಆದಿ. ೧೦೧. ವಿರಾ. ೫೩. ಮತ್ಸ ೫೦. ಭಾಗ೯, ೨7,

(11) ಪ್ರಿಯವ್ರತರಾಜನ ಮಗನಾದ ಆಗ್ಲೀಧ್ರರಾಜನಿಂದ ಪೂರ್ವ ಚಿತ್ನಿಯೆಂಬ ಅಸ್ಸರಸಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಒ೦ಬತ್ತು, ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ನಳನೆಯವರು. ನೋಡು-- ಆಗ್ನೀದ್ರ. ಈತನು ಮೇರು ಪುತ್ರಿಯಾದ ನಾರಿಯೆಂಬವಳನ್ನು ಮದುನೆಯಾಗಿದ್ದನು. ಆಗ್ನೀದ್ರನು ತಾನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭೂ ಮಂಡಲವನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಖಂಡ(ಭಾಗ)ಗ ಳಾಗಿ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಒಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ನುಕ್ಕಳಿಗೂ ಹಂಚಿಕೊಟ್ಟನು, ಹೀಗೆ

ಫ್ರಿ”

ಶುರುಕ್ಷೇತ್ರೆ 115 ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ

ಕುರುರಾಜನು ಪಾಲಿಸಿದ ಭೂ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕುರುವರ್ಷವೆಂದು ಹೆಸರು [ಭಾಗ.-೫, ೨. ವಿಷ್ಣು.-೨, 2].

(111) ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಆಗ್ನೀದ್ರರಾಜನ ಮಗನಾದ ಕುರುರಾಜನು ವಾಲಿಸು ತ್ತಿದ್ದ ಭೂ ಭಾಗ. ಈ ಪ್ರದೇಶ ಲವಣ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಶೃಂಗವತ್ಪರ್ವತದವರೆಗೆ ಧನುರಾಕಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ಭೂ ಭಾಗವನ್ನು ಉತ್ತರ ಕುರುನೆಂತಲೂ, ಐರಾವತ ವರ್ಷ ವೆಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ [ಭಾರ.-ಭೀ. ೬. ಭಾಗ.-೫, ೨. ಮತ್ಸ್ಯ್ಯ.-೧೧೨].

(iv) ಭಾರತ ವರ್ಷದ ಭರತಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇಶ. ಹಸ್ತಿನಾವತಿ ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಅರಸರು ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡುತ್ತಿ_ದ್ದರು. ಇದು ಪುರಾತನ ದೇಶ. ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ, ವಾರಣಾವತಗಳು ಇದರ ತರುವಾಯ ಏರ್ಪಟ್ಟವು.

ಕುರುಕ್ರೇತ್ರ.--(1) ಭಾರತವರ್ಷದೊಳಗಣ ಭರತಖಂಡದ ಒಂದು ದೇಶ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಾನರ್ಹಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿದ್ದಿತು. ಪರಶುರಾಮನು ಆನರ್ತ, ಹೇಶಳ್ಳೆ ಹೋದಾಗ ಈ ಕುರುಕ್ಸೇತ್ರವನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಹೋದನು.

ಕುರು ಜಾಂಗಲ ಪಾಂಚಾರ್ಲಾ ಶೂರಸೇರ್ನಾ ಸಯಾಮುರ್ನಾ।

ಬ್ರಹ್ಮಾನರ್ತೆ.೦ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ ಷುರ್ತ್ಸ್ಯಾ ಸಾರಸ್ವತಾನಧ ॥

ಮರುಧನ್ವಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಸೌನೀರಾಭೀರಯೋಃ ಸರ್ರಾ।|

ಆನರ್ಡಾ ಭಾರ್ಗವೋ೭ಪಾಗಾಚ್ಕಾ )೦ತವಾಹೋ ಮನಾಗಿ ಭು | ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕುರು ಪಾಂಡವರು ಯುದ್ಧಮಾಡಿದ ಕುರುಕ್ಲೇತ್ರವೇ ಬೇಕೆ. ಈ ಕುರುಕ್ಸೇತ್ರನೇ ಬೇರೆಯೆಂದು ಹೇಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪರಶುರಾಮನು ೨೧ ಬಾರಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಸದೆಬಡಿದು ಅವರ ರಕ್ತದಿಂದ ೨೧ ಮಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ನೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಇದೇ ಕುರುಕ್ಟೇತ್ರನೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು [ಭಾಗ.-೧, ೧೧].

(11) ಒಂದು ಪುಣ್ಯತಮನಾದ ಪ್ರದೇಶ. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಸಂವರಣ ರಾಜನ ಮಗನಾದ ಕುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಯಾಗಶಾಲೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶ. ಇದು ಸರಸ್ವತೀ ಮತ್ತು, ದೃಷದ್ವತೀ ನದಿಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ.

ತರಂತು ಕಾರಂತುಕಯೋರ್ಯದಂತರಂ |

ರಾಮಹ್ರದಾನಾಂ ಚ ಮಚಕ್ರುಕಸ್ಯ |

ಏತತ್‌ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಸ್ಕಮಂತ ಪಂಚಕಂ | ಪ್ರಜಾಪತೇರುತ್ತರವೇದಿರುಚ್ಕತೇ ॥ [ಭಾರ.-ಶಲ್ಯ ೫೩].

ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶ್ಲೋಕಾನುಸಾರವಾಗಿ ಸರ್ಯಾಲೋಚಿಸಿದಲ್ಲಿ ಈಗಣ (ಕುರು ಪಾಂಡ

ಕೆರುಜಾಬ್ಲ ಲ 116 ಕುಲಪತಿ

ವರ ಯುದ್ಧರಂಗನೆಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿನೆತ್ತಿರುವ) ಕುರುಕ್ಲೇತ್ರವು ತರಂತುಕ, ಆರಂತುಕ, ರಾಮಹ್ರದ, (ಪರಶುರಾಮನು ಕ್ಸತ್ರಿಯರನ್ನು ನೊಂದು ಅವರ ರಕ್ತ ದಿಂದ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಮಡುಗಳು) ಮಚಕ್ರುಕಗಳೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ಗಡಿಗಳ ನಡುವಣ ಭಾಗವೇ ಭಾರತ ಯುದ್ದದ ರಂಗಭೂನಿಯಾಗಿದ್ದಿತೆೊಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದು ಡಿಲ್ಲೀ ನಗರಕ್ಕೆ ೧೦೦ ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಳ್‌ (Karnal) ಎಂಬ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೭೦ ಮೈಲುಗಳ ಉದ್ದ, ೩೦ ಮೈಲುಗಳ ಅಗಲ, ೨,೧೦೦ ಚದರ ಮೈಲುಗಳು. ಇದಕ್ಕೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಉತ್ತ_ರನೇದಿ, ಅಂತಕ್ಷೇದಿ, ವಿಶಸನ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಸ್ಕಮಂತ ಸಂಚಕಗಳೆಂಬ ನಾಮಾಂತರಗಳಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಚತುರ್ಮುಖನು ಈ ಪ್ರದೇಶ ದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಈಗಲೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಲೂ ಪೌಳಿಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೦೧. ವನ. ೮೩]. ಶಾರುಕ್ಲೇತ್ರ ಮಹಿಮೆ [ವನೆ. ೮೧. ಶಲ್ಯ. ೫೪]. ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯತಮವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರ ವೆಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಿ_ದ್ದರು [ವನ. ೮೩].

ಕುರುಚಾಜ್ಞಲ.- ಕುರು ದೇಶಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಭೂಯಿಷ್ಮವಾದ ಪ ದೇಶ (ಆದಿ. ೧೦೧]. ಕೌರವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ, ಡಿಲ್ಲೀ ನಗರದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಇದ್ದಿತು. ಈಗ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಗಂಗಾ ನದಿ ಆನರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಕುರುಸಾಇಾ್ವಾ ಲ.--ಒಂದು ದೇಶ. ಕುರು ದೇಶಕ್ಕೆ ವೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ದ್ರುಪದ ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಸಟ್ಟಿದ್ದ ಪಾಂಚಾಲ ದೇಶ ಮತ್ತೊ೦ದು. ಅದು ಕುರು ದೇಶಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿ ಮದಲ್ಲಿದೆ [ಭಾರ.-ಭೀ. ೯]. ಕುರುನರ್ಷ.--ಭೂ ಮಂಡಲನನ್ನೆಲ್ಲ ಏಕಚ್ಛತ್ರಾಧಿಸತಿಯಾಗಿ ಆಳಿದ ಆಗ್ನೀದ್ರ ಮಹಾರಾಜನು ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ಭೂ ಮಂಡಲವನ್ನು ಒಂಬತ್ತು, ಭಾಗ ವಾಗಿ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಒಂಬತ್ತು, ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಹಂಚಿಕೊಟ್ಟನು. ಅವರು ಪಾಲಿಸಿದ ಭೂ ಖಂಡಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಅವರವರ ಹೆಸರುಗಳೇ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದುವು. ನೋಡು--ಆಗ್ನೀದ್ರ, ಕುರು [ಭಾಗ.-೫, ೨. ಮತ್ಸ 5೧ ಭೀಷ್ಮ ೬]. ಕುಲಸತಿ.--(1) ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ನಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅನ್ನ ನಸ್ರ್ರಾದಿ ಗಳಿಂದ ಪೋಷಿಸಿ, ವಿದ್ಯಾನೀಠವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿರತಕ್ಟ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಈ ಬಿರುದು ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಶೌನಕ ಮಹರ್ಷಿ ಇಂತಹ ಪೀಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದನು. ಏಕೋ ದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯೋ೭ನ್ನವಸ್ರಾದಿನಾ ಭರೇತ್‌ | ಸಮ್ಸೆ ಕುಲಸತಿಃ ಪ್ರೋಕ್ಸ್ವಃ..,, 1 [ಭಾರ,-ಅಡಿ. ೫],

ಹೆಲಪರ್ವತ 117 ಕುವಲಯಾಪೀಡ

(i) ಹಿಮನಶ್ಪರ್ವತದ ವಕ್ಕುದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಶ್ರಮವಿದ್ದೆಜೆಯಲ್ಲಿ ತನಸ್ಸು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಈತನಿಗೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಶೂದ್ರನಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಪಟು ಸ ಉವಾಖ್ಯಾನ [ಭಾರ.-ಅನು. ೩೧].

ಶುಲಪರ್ವತ.--ಏಳು ಕುಲನರ್ವತಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಸರ್ವತಗಳು. ಮಹೇಂದ್ರ, ಮಲಯ, ಸಹ್ಯ, ಶುಕ್ತಿಮಂತ, ಖುಕ್ಸವಂತ, ಪಾರಿಯಾತ್ರ [ಭೀ. ೯].

ಕುಳಿಜ್ಲ.- (1) ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಂತ್ರಿ. ಇವನಿಗೆ ಕಣಿಕ ನೆಂಬುದು ನಾಮಾ೦ತರ. ನೋಡು--ಕಣಿಕ [ಭಾರ.-ಅ. ೬೧, ೧೫೩].

(11) ಒಂದು ದೇಶ. ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಈ

ದೇಶದ ಅರಸನನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಕವ್ಬ್ಪ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ತಂದನು (ನಭಾ. ೨೭].

ಕುಲಿಜ್ಣಶಕುನಿ.- ಒಂದು ವಕ್ಷಿ. ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ "" ಸಾಹನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೂ ತಾನು ಮಾತ್ರ ಸಿಂಹದ ಕೋರೆಹು ಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ಮಾಂಸವನ್ನು ತನ್ನ ಕೊಕ್ಕಿನಿಂದ ಹೊರಜೆಗೆದು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ [ಸಭಾ. ೬೭].

ಕುಲಿನ್ನ.- (1) ಒಂದು ದೇಶ. ಇದು ಕೇಕಯ ದೇಶಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಶುರು ಕ್ಸೇತ್ರಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತೀ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದ್ದಿತು. ಈಗ ಈ ದೇಶ ಡಿಲ್ಲೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಶರಹಾನಪುರ (Shaharanpur) ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ನೇರಿದೆ [ಸಭಾ. ೭೮. ಜೀ. ೯].

(11) ಒಬ್ಬ ಬೇಡರ ಅರನು. ಈತನು ಒಮ್ಮೆ ಕಾಡಿಗೆ ಬೇಟಿಗೆ ಹೋಗಿ ದ್ಹಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದೆ ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಮುದ್ದು ಕುವರನನ್ನು ಕಂಡು, ತನಗೆ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದಿದ್ದು ದರಿಂದ, ಕನಿಕರದಿಂದ ಆ ತರಳನನ್ನು ಕರೆತಂದು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಾಮಕರಣಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಚಂದ್ರಹಾಸನೆಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಟ್ಟನು. ಇವನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ನಗರಿಗೆ ಚಂದನಾವತಿಯೆಂದು ಹೆಸರು [ಜೈ. ಭಾ.-೫೦].

ಕುವಲಯಾಪೀಡ.--ಕಂಸನಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಆನೆ. ಇದು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಬಲ ವುಳ್ಳದ್ದು. ಕಂಸನು ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಕೊಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ದುರಭಿ ಸಂಧಿಯಿಂಡ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಮಧುರೆಗೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಈ ಆನೆಯನ್ನು ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದವು. ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರು ಸನಿಖಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಲೇ ಈ ಆನೆಯನ್ನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಓಡಿಸುವಂತೆ ಮಾವುತನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನ ಮುಂದೆ. ಈ ಆನೆಯ ಸಾಹಸ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನೇ ಇದನ್ನು ಳೊಂನು ಕೆಡಹಿದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೪೩],

ಕುವನಲಾಶ್ಚ 118 ಕುವಲಾಶ್ಲ,

ಕುವಲಾಶ್ಚ.--ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಶತ್ರುಜಿತನೆಂಬ ಅರಸನ ಮಗ. ಇವನಿಗೆ ಖುತಧ್ವಜನೆಂಬುದು ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರು. ಇವರಿಗೆ ಧುಂಧುಮಾರ ನೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ [ಹರಿ.-೧, ೧೧]... ಗಾಲವನೆಂಬ ಮುನಿ, ತಪೋನಿರತ ನಾಗಿದ್ದಾಗ ಪಾತಾಳಕೇತುವೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದು, ಗಾಲವನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಭಂಗವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿ,ದ್ದ. ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟರೆ ತನ್ನ ತಸಸ್ಸೈಲ್ಲವೂ ಹಾಳಾಗುವುದೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ಮುನಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕುನಲಯ ಬಣ್ಣದ ಕುದುರೆ ಇವನ ಮುಂದೆ ಬಂದು ನಿಂತಿತು. ಕೂಡಲೇ "4 ಈ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬೃಹೆದಶ್ವ (ಶತ್ರುಜಿತ) ನ ಮಗನಾದ ಖಯತಧ್ವಜನಿಗೆ ಕೊಡು '' ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಶರೀರವಾಣಿ ಕೇಳಬಂದಿತು. ಗಾಲವನು ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಖಯತದ್ವಜನಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿ, ಆತನು ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನೇರಿ ಪಾತಾಳಕೇತುವನ್ನು ಹಿಂದಟ್ಟಿ ಹೊರಟನು. ವಾತಾಳಕೇತು ಹಂದಿಯ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ಪಾತಾಳ ವನ್ನು ಹೊಕ್ಕನು. ಖಯತಧ್ವಜನು ಅನನ ಹಿಂದೆಯೇ ಅದೇ ಬಿಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ನೋಡುವಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ತರುಣಿಯರು ಶೋಕಭರದಿಂದ ಅಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನರನ್ನು ಕಂಡು ವಿಚಾರಿಸುವಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬಳು ತಾನು ಫುಷ್ಪರಶಾಲಿಯೆಂಬಾತನ ಗೃಹಿಣಿಯೆಂತಲೂ, ತನ್ನ ಹೆಸರು ಕುಂಡಲೆಯೆಂತಲೂ, ಮತ್ತೊಬ್ಬಳು ತನ್ನ ತಂಗಿಯಾದ ಮದಾಲಸೆ ಯೆಂಬ ಅವಿವಾಹಿತ ಕಸ್ಯೆಯೆಂತಲೂ, ತಮ್ಮಿಬ್ಬಠನ್ನೂ ಪಾತಾಳಕೇಶು ಬಲಾ ತ್ಕಾರದಿಂದ ತಂಡು ಇಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಿಟ್ಟರುವನೆಂತಲೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಪಾತಾಳಕೇತು ವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕೊಂದ ಬಳಿಕ ಖಯತಧ್ವಜನು ಮದಾಲಸೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ, ಕುಂಡಲೆಯನ್ನು ಸಂಗಡ ಕರೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ಸೇರಿದನು. ಪಾತಾಳ ಕೇತುವಿನ ತಮ್ಮನಾದ ತಾಳಕೇತು ಖುತದ್ಹಜನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಹೊಂಚು ತಿದ್ದು ಒಮ್ಮೆ ಖುತಧ್ವಜನು ಅಶ್ವಾರೂಢಸಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತ ದ್ಹಾಗ ಇವನು ಮುನಿ ರೂಪದಿಂದ ಸಂಧಿಸಿ, ತಾನು ಯಜ್ಞ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿಯೂ, ತನಗೆ ದ್ರವ್ಯಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕೇಳಿದನು. ಖುತದ್ವಜನು ತನ್ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿದ್ದ ರತ್ನಹಾರನನ್ನು ಭೊಡಲಾಗಿ, ತಾಳಕೇತು ಬೇಗನೆ ಪಟ್ಟ ಕಣವನ್ನು ಸೇರಿ, ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮದಾಲಸೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಆ ರತ್ನಹಾರವನ್ನು ತೋರಿ, ಖುತದ್ವಜನು ಹತನಾದನೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಮದಾಲಸೆ ಆ ಕ್ಸಣವೇ ದೇಹತ್ಯಾಗಮಾಡಿದಳು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬಂದ ಖತಧ್ವಜನು ಅಲ್ಲಿಯ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಕಂಡು ದುಃಖಾಕ್ರಾಂತನಾಗಿರಲು ಖುತಥ್ವಜನ ಗೆಳೆಯರಾದ ನಾಗಕುಮಾರರು ಮದಾಲಸೆ ಯನ್ನು ಬದುಕಿಸಿದೆರು. ನೋಡು--ಅಶ ಎತರ ಇಂತು ಗಾಲವರಿಂದ ಕುನಲಯ ಬಣ್ಣದ ಅಶ್ವವನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾರಣ ಇನನಿಗೆ ಕುವಲಾಶ್ವ ಅಥವಾ ಕುವಲಯಾಶ್ವ

ಕವಲಾಶ್ವ 119 ಜ್ರೆಶ್ರ

ನೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು [ಮಾರ್ಕ.-೧೮, 5೨, ಭಾರ.-ವನ. ೬೦೪, 5೦೫. ಹರಿ.-೧, ೧೨. ಬ್ರಹ್ಮೈ-೫. ವಾಯು.-೮೮. ಭಾಗ-೯, ೬]. ದೃಢಾಶ್ನ ಕ ಚಂದ್ರಾಶ ಸ ಕಪಿಲಾಶ್ವ ರೆಂಬ ಮೂವರು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳು [ಹರಿ.-೧, ೧೨]. ಇವನಿಗೆ ದೃಢಾಶ್ವ, ಕಪಿಲಾಶ್ಚ, ಭಡ್ರಾಪ್ವಿರೆಂಬ ಮೂವರು ಪುತ್ರರು [ಭಾರ.-ವನ. ೨೦೭]. ವಿಕ್ರಾಂತ, ಸುಬಾಹು, ಶತ್ರುಮರ್ದನ, ಅಲರ್ಕರೆಂದು ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ತುಳು [ಮಾರ್ಕ.-೬೩]. ಉತ್ತಂಕ ನೆಂಬ ಮುನಿಯ ತಪೋಭಂಗಕ್ಟೆ ಕಾರಣಭೂತನಾದ ಧುಂಧುವೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುನಂತೆ, ಉತ್ಸಂಕನು ಬೃಹೆದಶ್ವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಮೊರೆಯಿಟ್ಟನು. ಬೃಹ ದಶ್ವನು ವಾನಸ್ರಸ್ಥನಾಗಿ ಹೊರಡಲು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕ ಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಾರಣ, ತಂದೆಯ ಅಸ್ಪಣೆಯಂತೆ ಕುವಲಾಶ್ವನು ತನ್ನ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ೨೧ ಸಾವಿರ ಸೇನೆ ಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಆ ಧುಂಧುವನ್ನು ಕೊಂದು, ಉತ್ತ,ಂಕನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ನೆನ್ಮುದಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದನು [ವನ. ೨೦೪, ೨೦೫].

ಕೈಶ.--(1) ಒಂದು ದ್ವೀಪ. ಸಪ್ತ ದ್ವೀವಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದು. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಫೃತಸಮುದ್ರನಿಜಿ. ಎಂಟು ಲಕ್ಷ್ಮ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತ್ವೀರ್ಣವುಳ್ಳೆದ್ದು. ಪ್ರಿಯನ್ರತ ರಾಜನ ಮಗನಾದ ಹಿರಣ್ಯರೇತನು ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದು ತನ್ನ ತರುವಾಯ ವಸು, ವಸುದಾನ, ದೃಢರುಚಿ, ನಾಭಿಗುಪ್ತ್ವ, ಸ್ತುತ್ಯವ್ರತ, ನಿವಿಕ್ಷ್ವ, ನಾಮದೇವರೆಂಬ ತನ್ನ ಏಳು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕುಳಿಗೂ ಹಂಚಿಕೊಟ್ಟನು. ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರ, ಚತುಶ್ಶೃ೦ಗ, ಕಪಿಲ, ಚಿತ್ರಕೂಟ, ಹೇವಾನೀಕ, ಊರ್ಧ್ವರೋನು, ದ್ರನಿಣ ಎಂಬ ಏಳು ಪರ್ವತಗಳಿವೆ. ರಸಕುಲ್ಯಾ, ಮಧುಕುಲ್ಯಾ, ಮಿತ್ರವಿಂದಾ, ಶ್ರುತ ನಿಂದಾ, ದೇವಗರ್ಭಾ, ಘೃತಚ್ಯುತಾ, ಮಂತ್ರಮಾಲಾ ಎಂಬ ಏಳು ನದಿಗಳು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವು [ಭಾಗ.-೫, ೨೦. ದೇ.ಭಾಗ.-೮, ೧೨. ಭಾ.-ಭೀ ೧೨. ಶಿವ.-ಉಮಾ. ೧೮].

(1) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಪುರುಕುಲೋತ್ಪನ್ನನಾದ ಜಹ್ನು ರಾಜನ ಸಂತತಿಯನನು. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮೂಲಪುರುಷ [ಭಾರ.-ಅನು. ೭].

(111) ಶ್ರೀ ರಾಮನಿಂದ ಸೀತೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನು. ಶ್ರೀ ರಾಮನು ಲೋಕಾಸವಾದದಿಂದ ಹೆದರಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮದ ಬಳಿ ಬಿಟ್ಟು ಬರುವಂತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿ ಕಳುಹಿದ ಪ್ರಕಾರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದನು. ಆಗ್ಗೆ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದ ಸೀತೆ ತನ್ನ ದುರವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರುವಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಸೀತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಕರೆದುಯ್ದು ಸಂತವಿಸಿದನು [ರಾಮಾ.-ಉ. ೪೮, ೫೦].

ಣೆ 126 ಜು

ಇಂತು ಸೀತೆಯು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಖುಸಿಪತ್ತಿಯರ ಆರೈಶಕೆಯಲ್ಲಿರು ವಲ್ಲಿ ನವಮಾಸಗಳು ತುಂಬಿದ ಬಳಿಕ ಅನಳಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿ ಹೆರ್ಷಭರದಿಂ೦ದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಕುಶಮುಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ವಾತ್ತೊಬ್ಬ ನಿಗೆ ಲವಮುಸ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ರಳ್ಸೆ ಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಕುಶ, ಲವ ಎಂಬು ದಾಗಿ ನಾಮಕರಣಮಾಡಿ, ಇನರಿಬ್ಬರೂ ಮಹಾ ನರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಗಳಾಗಿ ಬಾಳುವ ರೆಂಬುದಾಗಿ ಸೀತೆಗೆ ಹೇಳಿದನು [ರಾಮಾ.-ಉ. ೬೫]. ಇಂತು ಕುಶ, ಲವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಯ ಮೂಲಕ ಅನ್ನಪ್ರಾಶನಾದಿ ಸಂಸ್ಕಾರ ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಸಕಲನಿದ್ಯಾ ವಾರಂಗತರಾದ ಬಳಿಕ, ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿ ತಾನು ರಚಿ ಸಿದ ೨೪ ಸಾವಿರ ಗ್ರಂಥ ಪರಿಮಿತಿಯುಳ್ಳ ಆದಿಕಾವ್ಯವೆನಿಸಿದ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಇನರಿಬ್ಬರಿಗೂ ವಾದ್ಯಸಹಿತವಾಗಿ ಹಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟನು. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಆ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಗಾಯನಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸುತ್ತಿ,ದ್ದರು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮನು ಅಶ್ವಮೇಧ ದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿ ಶತ್ರುಫ್ನನನ್ನು ಕುದುರೆಯ ಅಂಗರಕ್ಷೆಗಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಭೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗಾಗಿ ಬಿಟ್ಟನು. ಆ ಕುದುರೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತು. ಆಗ ಲವನು ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ, ಶತ್ರುಘ್ನನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಹೋಗಿ, ಮೂರ್ಛಿತನಾಗಲು, ಶತ್ರುಘ್ನನು ಲವನನ್ನು ತನ್ನ ರಥದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅಯೋಧ್ಯಾ ಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹೊರಟನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುಶನು ಧನುರ್ಬಾಣಧರನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಶತ್ರುಘ್ನ ನನ್ನು ಇದಿರಿಸಿ, ಸೋಲಿಸಿ, ಮೂರ್ಛಿಗೊಳಿಸಿ, ಲವನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡುಹೋದನು. ಈ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಮನು ಕೇಳಿ, ಲಕ್ಷ ನನ್ನು ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿದನು. ಲಕ್ಷ ನೂ ಮೂರ್ಛಾಕ್ರಾಂತನಾಗಲು, ಭರತನು ಬಂದನು. ಅವನೂ ಅದೇ ಅವಸ್ಥೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಲಾಗಿ ಶ್ರೀ ರಾಮನೇ ಸ್ವತಃ ಬಂದು ಯುದ್ಧಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿತು. ರಾಮನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಆಂತರಿಕ ಸ್ನೇಹದಿ೦ದ ಉದಾಸೀನನಾಗಿರಲು, ಇವರಿಬ್ಬರು ತರಳರೂ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಯುದ್ಧಮಾಡಿ, ರಾಮನನ್ನೂ ಮೂರ್ಛೆಗೆಡಹಿದರು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವರುಣ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಯಜ್ಞ್ಯಾರ್ಮವಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸೇರಿ, ಅಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭಯಭೀತನಾಗಿ ಬೇಗನೆ ರಣರಂಗವನ್ನು ಹೊಳ್ಳು, ಲನ ಕುಶರ ಸರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ, ತನ್ನ ಅಮೃತಮಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ರಾಮಾದಿ ಗಳನ್ನು ಬದುಕಿಸಿ, ಸೀತೆಯನ್ನೂ ಲವ ಕುಶರನ್ನೂ ರಾಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ರಾಮನು ಮುನಿಯನ್ನು ನಂದಿಸಿ, ಬಹಳವಾಗಿ ಕೊಂಡಾಡಿ, ಪತ್ನೀ ಪುತ್ರ,

ಕುಶ 121 ಕೆಶಥ್ವಜ

ನೋದರ, ಪರಿವಾರದೊಡನೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗಿ ಯಜ ಕ್ಲಿ ವನ್ನು ವೊರ್ತಿ ಗೊಳಿಸಿ ದನು [ಜೈ. ಭಾ.-೨೫, ೨೬]. ರಾಮಾಯಣದ ವ್ರಕಾರ ರಾಮನು ಅಶ್ವಮೇಧ ದೀಳ್ಸೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿ, ತುರಗ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಲಕ್ಷ ಭಾನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಕಲಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಕುದುರೆ ನಿರುವಾಧಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. ಯಜ್ಞ ನೈೈಮಿಶಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರು ವಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಸತ್ಯೃತನಾದನು. ಮರುದಿನ (ಲವಕುಶರು) ಶಿಷ್ಯರು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಹಾಡತೊಡಗಿದರು. ಯಜ್ಞ ವಾಟಕೆಯಲ್ಲಿ ಫೆರೆದಿದ್ದವರೆಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಭವರಿತರಾಗಿ ಜೇಳುತ್ತಿ_್ಮಿರುವಲ್ಲಿ, ೨೦ ನರ್ಗಗಳವರೆಗೆ ಕೇಳಿದ ತರುವಾಯ, ಲಕ್ಷ ಭೌನನ್ನು ಕರೆದು ಆ ಇಬ್ಬರು ಗಾಯಕ ರಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ೧೮ ಸಾವಿರ ವರಹಗಳನ್ನೂ, ಇನ್ನೂ ಅವರು ಅಸೇಕ್ಷಿಸ ತಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟು ಕಳುಹುವಂತೆ ಅಪ್ಪಣೆಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಈ ಗಾಯಕರು "" ನಾವು ತಾಪನರು. ನಮಗೆ ಹಣದಿಂದ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ. ತಾವು ಲಾಲಿಸುವಿ ರಾದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಾಡಬೇಕೆಂದಿರುವೆವು'' ಎಂದರು. ರಾಮನು ಸಮ್ಮತಿ ಸಿದನು. ಸೀತಾವರಿತ್ಯಾಗ ಘಟ್ಟದವರೆಗೆ ಹಾಡಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮರುದಿನ ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಎಲ್ಲರೂ ಯಜ್ಞ ಮಾಟಕೆಯಲ್ಲಿ ಫೆರೆದಿರುವಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸೀತಾ ಲವಕುಶರನ್ನು ಹಿಂದಿಟ್ಟು ಕೊಂಡು ಬಂಡು ಸೀತೆಯನ್ನು ನರಿಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿ, ರಾಮನು ಸಮ್ಮತಿಸಿ ದನು. ಪ್ರಜೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಆನಂದಚರಿತರಾಗಿರುಹಲ್ಲಿ, ಸೀತೆ ತಾನು ವರಿಶುದ್ಧ ಚರಿತೆಯಾ ಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಭೂ ದನಿ ತನ್ನನ್ನು ಐಕ್ಯಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು. ಒಡನೆಯೇ ಭೂ ಮಾತೆ ವಿವರವನ್ನು ತೋರಲಾಗಿ, ಸೀತೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾದಳು. ಬಳಿಕ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಲವ ಕುಶರನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಯಜ್ಞ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ತರುವಾಯ ನೆರೆದಿದ್ದವರೆಲ್ಲರೂ ಹಿಂದೆರಳಿದರು. ರಾಮನೂ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕನು [ರಾಮಾ.-ಉ. ೯೧, ೯೮]. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ನಿರ್ಯಾಹಾನಂತರ ರಾಮನು ಅಲನಕುಶರಿಗೆ ಸಬ್ಬಾಭಿಷೇಕಮಾಡಿ, ನಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕುಶಾವತಿಯೆಂಬ ಪಟ್ಟಣವನ್ನೂ ಶ್ರಾವಸ್ತ್ವಿಯೆಂಬ ಪಟ್ಟಣವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕುಶ ಲವರನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು [ಉತ್ತ,.-೧೦೮]. ಕುಶನಿಗೆ ಚಂಪಕಾ, ಕುಮುದ್ರತಿಯೆಂಬುದಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಸತ್ತಿಯರು. ಹಿರಿಯವಳಾದ ಚಂಪಕೆ ಚಂಪಕಮಾಲಿನಿ ಮುಂತಾದ ಒಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ, ಕಿರಿಯನಳಾದ ಕುಮುದ್ವತಿ ಅತಿಧಿ ಮೊದಲಾಡ ಎಂಟು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಪಡೆದಳು. ಕುಶವಂಶನರ್ವನೆ [ಶಿವ.-ಉಮಾ, ೩೯]. ಕುಶಧ್ವಜ- (1) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ನಿದೇಹೆವಂಶದ ಹ್ರಸ್ವರೋಮ ಜನಕನ

ಬ ಕಿರಿಯ ಮಗನು, ಸೀರಥ್ವಜಜನಕನ ತಮ್ಮನು. ಸೀರಧ್ವಜಜನಕನು ಇಂದ್ರಡೇಶವನ್ನು

ಕೆಶನಾಭ 122 ಕುಶಸ್ಥಲೀ

ಗೆದ್ದು, ಸಾಂಕಾಶ್ಯ ನಗರಿಯನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಕುಶಧ್ವಜನನ್ನು ಅರಸನನ್ನಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಿದನು. ಇವನಿಗೆ ಮಾಂಡವಿ, ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿಯೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಕಫ್ಯೆಯರಿದ್ದರು. ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಯಾದ ಬಳಿಕ, ಸೀರ ಧ ೈಜ ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಭರತ ಶತ್ರುಘ್ನರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ನುದುವೆ ಮಾಡಿದನು [ರಾಮಾ.- ಬಾಲ. ೭೦, ೭೪].

(11) ವಿದೇಹ ವಂಶದ ವೃಷಧ್ವಜಜನಕನ ಮಗನಾದ ರಧಧ್ವಜಜನಕನ ಮಗನು. ಈತನಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಅಂಶದಿಂದ ವೇದಸತಿಯೆಂಬ ಮಗಳು ಜನಿಸಿದಳು. ಈ ನೇದನತಿ ಮುಂದಣ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದವಳು [ರಾಮಾ.-ಉ. ೧೭. ದೇ.ಭಾ.-೯, ೧೫].

ಕುಶೆನಾಭ.- ಒಬ್ಬ ಅರಸು, ಚಂದ್ರನಂಶದ ಕುಶಿಕ ರಾಜನ ನಾಲ್ಬು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಕಡೆಯವನು. ಇವನು ಮಹೋದಯವೆಂಬ ನಗರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಷತನು ಫೃತಾಚಿಯೆಂಬ ಅಪ್ಸರಸಿಯಲ್ಲಿ ನೂರು ಮಂದಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕೃಳನ್ನು ಪಡೆ ದನು. ಈ ಕುವರಿಯರು ಒಮ್ಮೆ ವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ವಾಯುದೇವನು ಇವರನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಈ ಹುಡುಗಿಯರು ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಕುನಿತನಾದ ವಾಯು ಇವರೆಬ್ಲರನ್ನೂ ಕುಚ್ಛ್ಚಿಯರಾಗುವಂತೆ ಶಾಪನಿತ್ತನು. ಕೆಲಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನು ಇವರ ಕುಬ್ಬತ್ತನನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ, ಇನ ರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು. ನೋಡು--ಕನ್ಯಾಕುಬ್ಬ [ರಾಮಾ.-ಬಾಲ. ೩೨, ೩೩].

ಕುಶಸ್ಥೃವ.-ಒಂದು ವನ. ಕಶ್ಯಪನ ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ದಿತಿ, ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸೋಲಿಸತಕ್ಕಂತಹ ಮಗ ನನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬಹಳ ಕಾಲದನರೆಗೆ ತಪಸ್ಸುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲನೆಂಬ ಅರಸು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒ೦ದು ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಆ ನಗರಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲಾನಗರವೆಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟನು. ನಿಶ್ಚಾಮಿತ್ರನು ತನ್ನ ಯಜ್ಞದ ಸಂರಕ್ಷ್ಮಣಾರ್ಧನಾಗಿ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಸಂಗಡ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಸುವಾಗ ಈ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಮಾಡಿದನು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರಿಯನ್ನು ಸುಮತಿಯೆಂಬ ಅರಸು ಹರಿಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು [ರಾಮಾ.-ಬಾ. ೪೬].

ಕುಶಸ್ಥಲೀ.-ಶ್ರೀ ರಾಮನ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾದ ಕುಶನು ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡು ವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀ ರಾಮನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಂದು ಸಟ್ಟಣ. ಶರ್ಯಾತಿ ರಾಜನ ಮುಮ್ಮುಗ ನಾದ ರೇವತನೆಂಬ ಅರಸು ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡುತ್ತಿ,ದ್ದನು. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ನು ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಮಧುರಾವುರಿಯನ್ನು ಜರಾಸಂಧನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಳುಗೆಡಹಿದ ಬಳಿಕ, ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೇವಶಿಲ್ಲಿಯಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮುನಿಂದ ಆಂಧ್ಯ

ಕುಶಾಮ್ಸ 1258 ಕುಹೂ

ವಾದ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ದ್ವಾರಕೆಯೆಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟು, ತಾನು ವಾಸಮಾದಶೊಡಗಿದರು [ರಾಮಾ.-ಉ. ೧೦೮. ಭಾಗ.-೧೦, ೫೧. ಭಾರ.- ಸ. ೧೪]. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ನಿರ್ಯಾಣವಾದ ಏಳನೆಯ ದಿವನ ಈ ನಗರ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋಯಿತು [ಭಾರ.-ಮೌನ. ೭].

ಕುಶಾಮ್ಚ.--ಒಬ್ಬ ಅರನು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಪುರು ರಾಜನ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕೃತಿ ರಾಜನ ಮಗನಾದ ಉಪರಿಚರವಸುವಿನ ಮಗನು. ಇವನಿಗೆ ಮಣಿ ನಾಹನನೆಂಬುದು ನಾಮಾಂತರ. ಇವನು ಒಂದು ನಗರವನ್ನು ಸಾ ಪಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಕೌಶಾಂಬಿಯೆಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೪].

ಕುಶಾವತೀ--ನೋಡು--ಕುಶ, ಕುಶಸ್ಥಲೀ.

ಕುಶಾವರ್ಕ.--ಪ್ರಿಯವ್ರತ ವಂಶದ ಖುಷಭ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ಜಯಂತಿಯೆಂ ಬವಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನವಖಂಹಾಧಿನತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಇವರು ಪಾಲಿಸಿದ ಜೀಶಕ್ಟೂ ಇದೇ ಹೆನರು [ಭಾಗ.-೫, ೫].

ಕುಶಿಕ.- ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ವುರುರಾಜನ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿ ಸಿದ ಕುಶ ರಾಜನ ಮಗನು. ಇವನ ಮಗನು ಗಾಧಿ ರಾಜನು [ಭಾರ.-ಅನು. ೭]. ಈತನು ವುತ್ರನ್ರಾಸ್ರಿಗಾಗಿ ಬಹಳ ಕಾಲ ತವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. [ಹರಿ.-೧, ೧೭, ಭಾರ.-ಶಾಂತಿ.೪೮. ಭಾಗ-೯, ೧೫]. ಭೃಗುವಂಶವೂ ಕುಶಿಕವಂಶವೂ ಬೆರೆಯುವು ದೆಂಬ ಸಮಾಚಾರ ಚ್ಯವನ ಮುನಿಯ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು... ಅದನ್ನು ಸಹಿಸಲೊಲ್ಲದೆ ಏನಾದರೊಂದು ಎತ್ತುಗಡಿಯಿಂದ ಕುಶಿಕವಂಶನನ್ನೇ ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ದುರುದ್ದೇಶದಿಂದ ಚ್ಯವನನು ಕುಶಿಕನ ಮನೆಗೆ ಬಂದನು. ರಾಜ ದಂಪತಿಗಳು ಭಯ ಭಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸತೃರಿಸಿದರು. ಚ್ಯವನನು ಎಷ್ಟೋ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತನು. ಇವರ ಭಕ್ತಿ, ನಿಶ್ಚಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇದ್ದುವು. ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದಿಲದ ರಾಜ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದನು. ಅವರು ಆ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನ ಸಂತೋಷದಿಂದಲೇ ಸಹಿಸಿ ಕೊಂಡರು. ಚ್ಛವನನು ಕರ್ತವ್ಯಶೂನ್ಯನಾಗಿ ಆ ದಂಪತಿಗಳ ಸಹನೆಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ "" ನಿಮ್ಮ ಶುಶ್ರೂಷೆಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದೆನು. ನಿಮ್ಮ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೆರೆದು ಕೀರ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗುವ ಮಹಾ ಪುರುಷನು ಬೇಗನೆ ಹುಟ್ಟುವನು. ನಿಮ್ಮ ವಂಶವೂ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗುವುದು'' ಎ೦ಬುದಾಗಿ ಹರಸಿ, ಬೀಳ್ಕೊಂಡನು. ಆ ತರುವಾಯ ಕುಶಿಕನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಗಾಧಿ ರಾಜನಿಗೆ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ ದನು [ಅನು. ೮೭].

ಕುಹೂ.--ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತಕದಲ್ಲಿ ಅಂಗಿರಸನೆಂಬ ಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ಶ್ರದ್ಧಾದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನಾಲ್ವರು ಕನ್ನಿಕೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಅಭಿಮಾನದೇವತೆ. ಸಿನೀವಾಲಿ, ರಾಕಾ, ಅನುಮತಿಗಳು ಇವಳ ಸಹೋದರಿಯರು,

ಜೊಟ 124 ಕೂರ್ಮ

ಈಕೆ ಹನಿಷ್ಠಂತರೆಂಬ ಪಿತೃದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಳು [ನಿಷ್ಣು.-ಅಂಶ. ೧, ೧೦].

ಜೊೂಟ.--ಕಂಸನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರು ಧನುರ್ಯಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಮಡುಕೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಬಲರಾಮನು ಇವನನ್ನು ಕೊಂದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೪೪].

ಕೂಪಕರ್ತ -ಬಾಣಾಸುರನ ಆನ_ ಧನು. ಬಲರಾನುನಿಗೂ ಬಾಣಾಸುರನಿಗೂ, ಉಷಾಸಹರಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಇವನು ಬಾಣಾಸುರನ ಪರವಾಗಿ ಬಲರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಸತ್ತನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೬೩].

ಕೊರ್ಮ.- (1) ಆಮೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು. ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೇತವರಾಹೆ ಕಲ್ಪದ ಚಾಕ್ಸುಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ನಡೆದುದು. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ರಾಕ್ಷಸರು ಜೀವತೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಬಲಾಧಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ರಾಕ್ಷಸರು ಪ್ರಬಲಿಸಿದ ಹಾಗೆಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಕಳೆಗುಂದಿ ನಿಷ್ಕುವನ್ನು ಮರೆಹೊಕ್ಕರು. ಆಗ ವಿಷ್ಣು ಜೀವತೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು "" ನಿಮ್ಮ ಶೌರ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮಗಳು ಈಗ ನಡೆಯು ವುದಿಲ್ಲ. ನೀನೀಗ ಬಹಳ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆಯಬೇಕು. ಹೇಗಾದರೂ ರಾಕ್ಸಸ ರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಮಾಡಿಳೊಂಡು, ಅಮೃತ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿ, ಕ್ಸೀರಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮಧನಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಅದರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಮೇಲ್ಮೆ ಯುಂಟು'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿದನು. ದೇವತೆಗಳು ಅದರಂತೆಯೇ ರಾಕ್ಷಸರ ಬಳಿ ಸಾರಿ ""ಅಣ್ಣಗಳಿರಾ ! ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಬ್ಬ ತಂಜಿಯ ಮಕ್ಕಳು. ನಮ್ಮ ಜನನಿಯೂ ನಿಮ್ಮ ಜನನಿಯೂ ಅಕ್ಕು ತಂಗಿಯರೇ ಹೊರತು, ಸವತಿಯರಂತಲ್ಲ. ಇಂತಿರಲು ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬದವರಾದ ನಾವು ಕಚ್ಚಾಡುವುದು ತರವಲ್ಲ. ಈಗ ನಾವೂ ನೀವೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ, ಪಾಲ್ಲಡಲನ್ನು ಮಧನಮಾಡಿ, ಅನ್ಭುತವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ, ಸುಖ ವಾಗಿ ಬಾಳುವ '' ಎಂದರು. ಅಲ್ಪ ಸಂತೋಷಿಗಳಾದ ರಾಕ್ಷಸರು ದಿಟವೆಂದು ನಂಬಿ, ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು. ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕಡೆಗೋಲಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿ, ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಹೆಗ್ಗಕ್ಕೆ:ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬಿಗಿದು, ರಾಕ್ಷಸರು ತಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಳೊಂಡೂ, ಈೇನಕೆ ಗಳು ಬಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡೂ ಕಡೆಯುವಂತೆ ವಿಷ್ಣು ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು. ತಲೆಯ ಕಡೆ ದಸ್ಪನಾಗಿರುವುದರಿಂಡ ಅನೀ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲು ಅನುಕೂಲ ನೆಂದರಿತು ರಾಕ್ಷಸರು ಅದಕ್ಕೂ ತಲೆದೂಗಿದರು. ಇತ್ತಂಡದವರೂ ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಕಡೆಯುತ್ತಿರುವಲ್ಲಿ, ಕಡೆಗೋಲಾಗಿದ್ದ ಮಂದರಪರ್ವತವು ಸಮುದ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತುಕೊಂಡಿತು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳೂ ದಾನವರೂ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮೊರೆಯಿಡಲು ನಿಸ್ಣು ತನ್ನ ಒಂದು ಅಂಶದಿಂದ ಕೂರ್ಮ ರೂಸನನ್ನು ತಾಳಿ, ತನ್ನ ಬೆನ್ನಮೇಲೆ,

ಶಕೂರ್ಮವ್ಯೂಹ 125 ಕೈತದ್ಯುತಿ

ಮಂದರವರ್ವಶವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶದಿಂದ ಹೇವ ದಾನವರನ್ನು ಕಡೆಯು ವುದಕ್ತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಿ ಮುಂದಾಳಾಗಿ ನಿಂತನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೮. ಭಾಗ.-೮, ೭. ಪದ್ಮ-೬. ನಿಷ್ಣು.-೧, ೯]. (11) ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಉಪ ನವಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದರಿಂದ

ಉನ್ಮೀಲನ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಕೂರ್ಮವ್ಯೂಹ.--ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕೂರ್ಮಾಕಾರವಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು. ಮಹಾ ಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮನು ಏಳನೆಯ ದಿವಸದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಕುರು ನೇನೆಯನ್ನು ಕೂರ್ಮಾಕಾರವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದನು [ಭಾರ.-ಭೀ. ೮೭].

ಕೃಕರ.--ದೇಹದೊಳಗಣ ಐದು ಬಗೆಯ ಉಪ ವಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಹಸಿವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕೃತ.--(1) ವಸುಡೀನನಿಂದ ರೋಹಿಚಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಏಳು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಡೆಯವನು. ಬಲರಾಮನ ಕಿರಿಯ ತಮ್ಮ [ಭಾಗ.-೯, ೨೪. ಹೆರಿ.-೧, ೩೫].

(11) ನಾಲ್ಗು ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. ಮನಷ್ಯಮಾನ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ

೧೭, 5೮,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳು ಇದರ ವ್ರಮಾಣ [ಮತ್ಸ್ಯೃ.-೬೪]. ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಗಳು ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಸತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾಗ ಕೃತಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆದಿಯುಗನೆಂತಲೂ, ದೇವಯುಗವೆಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ [ಭಾರ.-ವನ. ೧೫೧]. "" ಕೃತಕೃತ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾ ಜಾತ್ಯಾ ತಸ್ಮಾತ್‌ ಕೃತಯುಗಂ ವಿದುಃ'' ಜನ್ಮ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪ್ರಜೆಗಳು ಧನ್ಯರಾಗುವರಾದುದರಿಂದ ಈ ಯುಗಳ್ತೆ ಕೃತಯುಗ ವೆಂಬ ಹೆಸರು [ಭಾಗ.-೧೨, ೨]. ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವ್ರಜೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ರಾಗದ್ವೇಷ ಶೂನ್ಯ ರಾಗಿ, ಸತ್ಯಸಂಧರೆಸಿಸಿ, ಪರಸ್ಪರ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿ ದ್ದರಾದುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಕೃತಯುಗವೆಂದು ಹೆನರು. ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮತ್ತೊ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಯಾಚಿ ಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ದಾನಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀತನನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕಾಗಿದ್ವಿತು. ಧರ್ಮನೆಂಬ ವೃಷಭ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಿತು ವನ. ೧೯೧, ೧೯೪. ಶಾಂತಿ. ೬೯).

ಕೃತಘ್ನುಸಿನ್ಹೆ.--[ಶಾಂತಿ. ೧೬೭]. ಕೃತಘ್ನನಿಗೆ ವ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ್ತವಿಲ್ಲ [ಶಾಂತಿ. 5೭೭). ಕೃಶಫ್ನನಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಸಿತ್ತ [ಅನು ೩೩].

ಶೃತದ್ಯು ತಿ.--ಅಂಗರಾಜನ ಮಗಳು. ಶೂರಸೇನ ದೇಶದ ಅರಸನಾದ ಚಿತ್ರ ಕೇತುವೆಂಬ ಅರಸನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ಈಕೆಗೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಸವತಿಯ ರಿದ್ದರು, ಯಾರೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸಂತಾನನಿರಲಿಲ್ಲ. ಅರಸನು ಬಹಳವಾಗಿ ಚಿಂತಾಕ್ಟಾಂತ ನಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಆಂಗಿರಸನೆಂಬ ಯಸಿ ಈತನ ಮನೆಗೆ ಬಂದ, ಇರಸ್ಸು ತನ್ನ

ಕೃತಧ್ಧಜ 126 ಕೃತವರ್ಮ

ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳ ಲಾಗಿ ಆದಿತ್ಯೇಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮಂತ್ರ ಪೂತವಾದ ಚರುಶೇಷವನ್ನು ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಕೃತದ್ಯುತಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಕೃತದ್ಯುತಿ ದಿವ್ಯ ತೇಜೋಭರಿತನಾದ ಒಬ್ಬ ಕುಮಾರನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಇದರಿಂದ ೬ರಸನು ಕೃತ ದ್ಯುತಿಯನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ಸವತಿಯರ ದ್ವೇಷವು ಕೃತದ್ಯುತಿಯ ಮೇಲೆ ದಿನದಿನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಬಂದು, ಕಡೆಗೆ ಆ ಮಗುವಿಗೆ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿಸಿ ಕೊಂದರು [ಭಾಗ.-೬. ಸ್ಫ.-೧೪, ೧೭. ಅಧ್ಯಾ.].

ಕೃತಧ್ವಜ---ಒಬ್ಬು ಅರಸು. ವಿದೇಹ ವಂಶದ ಧರ್ಮದ್ವಜಜನಕನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನನು. ಇವನ ತಮ್ಮನು ಖಾಂಡಿಕ್ಕನು. ಧರ್ಮಧ್ವಜನ ಬಳಿಕ ಇವ ರಿಬ್ಬರೂ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು, ರಾಜ್ಯಭಾರಮಾಡುತಿ ದ್ದರು. ಕೃತಧ್ವಜನ ಮಗನಾದ ಕೇಶಿಧ್ವಜನು ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಾದ ಖಾಂಡಿಕ್ಯನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ, ಹೋಗಿ, ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಕಾಡಿಗೆ ಅಟ್ಟ, ಅವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಸಹರಿಸಿದನು. ಖಾ೦ಡಿಕ್ಕೈನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಾಪಸನಾಗಿದ್ದನು. ಒಮ್ಮೆ ಕೇತಿದ್ವಜನು ಯಜ್ಞ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕ್ಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ, ಯಾಗ ಪಶುವನ್ನು ಒಂದು ಹುಲಿ ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟತು. ಕರ್ತವ್ಯಶೂನ್ಯನಾದ ಜೀಶಿದ ಜನು ಅದಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರವೇನೆಂದು ತಿಳಿಯುವ ಸಲು ವಾಗಿ ಖಾಂಡಿಕ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಖಾಂಡಿಕ್ಕನು ದೂರದಿಂದಲೇ ಕಂಡು, ಓಡಿ ಬಂದು, ಬಿಗಿದಪ್ಪಿ, ಮುದ್ದಾಡಿ, ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ಸುಶಲಪ್ರ ಶ್ಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವನು ಬಂದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ ತಿಳಿದು, ಮುಂದಣ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಅರುಹಿದನು. ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಕೇಶಿಧ್ವಜನು £4 ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುವೆನು. ಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕೇಳು'' ಎನಲಾಗಿ ಖಾಂಡಿಕ್ಯನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕೇಳಜೆ, ಕೇಶಿದ್ದಜ ನಿಂದ ಅನೇಕ ಯೋಗರಹೆಸ್ಯಗಳನ್ನು ಜೇಳಿ ತಿಳಿದನು.

ಕ್ರ ತಸ ಶ್ರ ಜ್ಜ್ಣಪ್ರಾಗ್ದೊ 5ೀತಿಸ ನಗರಾಧಿಪತಿಯಾದ ನರಕಾಸುರನ ಮಗನಾದ ಭಗದತ್ತನ ಮಗನು. ಭಗೆದತ್ತನು ಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಪರವಾಗಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ, ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಹತನಾದ ಬಳಕ, ಇವನೂ ಇವನ ತಮ್ಮನೂ, ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಎದುರಿಸಹೋಗಿ ನಕುಲನಿಂದ ಮಡಿದರು [ಭಾರ.-ಕ. ೨].

ಕೃತವರ್ಮ.--ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಭೋಜ ದೇಶದ ಅರಸನಾದ ಹೃದಿಕನ ಐದು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯನನು. ಹಾರ್ದಿಕನೆಂಬುದು ಇವನ ನಾಮಾಂತರ. ಇವನು ಮರುದ್ಗಣಾಂಶ ಸಂಭೂತನಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಧೀರನೂ ಮಹಾ ಬಲಸಂಪನ್ನನೂ ಎನಿಸಿದ್ದನು. ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಲರಾಮನು ಇವನನ್ನು ಒಂದು ಅಕ್ಸೌಹಿಣೀ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ದುರ್ಯೋಧನನ ಸಹಾಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದನು. ಸುಭದ್ರಾ ತನಯನಾದ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಕೊಲೆಮಾಢಿದ ಮಹಾ ನೀರರಲ್ಲಿ ಇವನೂ

ಕೃತನೀರ್ಯ 127 ಕೃಷಿ

ಒಬ್ಬನು (ನೋಡು--ಅಶ್ವತಾ ಎಮ). ಗದಾಯುದ್ಧಾನಂತರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಮರ ಣೋನ್ಮುಖನಾಗಿ ತೊಡೆ ಮು೭ದು ಬಿದ್ದಿದ್ದಾಗ ಇವನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು. ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಸಾಂಡನರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ Hei ಇವನೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದನು. ಮತ್ತು ಅಶ್ವ ತ್ಥಾಮನಿಗೆ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿದ್ದನು. ಅಶ್ವತ್ಥಾನುನು ನಾಂಡವರ $ಬಿರವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಘೋರ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನಡಸತೊಡಗಿದಾಗ ಇವನೂ ಕ ಸ ಪಾಚಾರ್ಯನೂ ಅವನನ್ನು ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಡ್ಡ ಗಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅದು ಫಲಕಾರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಉಪ ಪಾಂಡವ ರನ್ನೂ ಧೃಷ್ಟದ್ಯು ಮ್ಮನನ್ಮೂ ಕೊಲೆಮಾಡಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಹೋದಾಗ ಇವನೂ ಕ ಸನೂ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು. ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧಾ ನಂತರ ದುರ್ಯೋಧನನ ಪಕ್ಷ ದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಮೂವರಲ್ಲಿ (ಕೃಪ, ಕೃತವರ್ಮ, ಅಶ್ವ ತಾ ಮರಲ್ಲಿ) ಇವನೂ ಒಬ್ಬನು. 140 ಹಸಿ _ನಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಹ ಭಾರ SP ಇನನೂ ಜಿ ಟೀ ಬಾಂಧವ್ಯ ಸ್ನೇಹೆಗಳಿಂದ ನಡೆಯತೊಡಗಿದರು [ಭಾರ ಸ್ತ್ರೀ. ೧೧]. ಪಾಂಡವರ ಅತ್ಸಮೇಧ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವನು WHEE dd ಯಜ್ಞ ತುರಗ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದು, ಯಜ್ಞ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಯಾದವರ ಸ್ವಯೂಧ ಕಲಹದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯಿಂದ ಹತನಾದನು [ಮೌಸಲ. ೪]. ಇವನು ಅತಿ ರಧನು [ಉದ್ಯೋ. ೧೬೫]. ಇವನು ಹುಟ್ಟಿದ ಕಥೆ [ಅದಿ. ೬೪. ಸಭಾ. ೪]. ಇವನ ಪರಾಕ್ರಮ ವರ್ಣನೆ [ದ್ರೋ. ೧೧೪]. ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದು [ಕಠ್ಣ. ೧೭]. ಸಾತ್ಯಕಿಯಿಂದ ಸೋತನು [ದ್ರೋ. ೧೧೬ ಶಲ್ಯ. ೨೦].

ಕೃತನೀರ್ಯ.--ಚಂದ್ರವಂಶದ ಯದುಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಧನೆಕ ರಾಜನ ಹಿರಿಯ ಮಗನು. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಕಾರ್ತನೀರ್ಯಾರ್ಜುನನು ಇವನ ಮಗನು [ಭಾರ.- ಆದಿ. ೧೯೪. ಸಭಾ. ೮]. ಇವನ ವಂಶವರ್ಣನೆ [ಭಾಗ.-೯, ೧೨].

ಕ್ರತಿ---(1) ಒಬ್ಬ ಅರಸು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ದೇವಮಾಡನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸನ್ನತಿಮಂತನೆಂಬ ಅರಸನ ಮಗನು. ಇವನು ಜೈಮಿನಿ ಮಹರ್ಷಿಯ ಶಿಷ್ಯನೂ, ಇಕ್ಲಾಕು ವಂಶದ ವಿಧೃತಿ ರಾಜನ ಮಗನೂ ಎಫಿಸಿದ ಹರಣ್ಯನಾಭ ರಾಜನಿಂದ ಪ್ರಾಚ್ಯಸಾಮದ ಆರು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿದನು. ಇವನ ಮಗನು ನೀಸ ರಾಜನು [ಭಾಗ.-೯, ೨೧].

(11) ಚಂದ್ರವಂಶದ ಸುರು ಕುಲೋತ್ಸನ್ನನಾದ ಅಜಮಿಸಾಢನ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಚ್ಯವನ ರಾಜನ ಮಗನು, ಇನನ ನುಗನು ಉಪರಿಚರವಸು, ನೋಡು- ಉಸರಿಚರ,

ಕೃತ್ತಿಕಾ 128 ಕೃತ್ಯಾ

(11) ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಸಹೋದರನಾದ ಸಂಹ್ಲಾದನ ಹೆಂಡತಿ. ಇವಳು ಪಂಚ ಜನನೆಂಬ ಮಗನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು [ಭಾಗ.-೧೦, ೪೫]. ಕೃತ್ತಿ ಕಾ.--ದಕ್ಸನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮದುವೆ ಯಾದಳು. ಒಂದು ನಕ್ಸತ್ರ [ಆದಿ. ೬೭. ನಿಷ್ಣು.-೧, ೧೫]. ನೋಡು ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಕುಮಾರ. ಸಪ್ತರ್ಷಿ ಪತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿ ಪತ್ನಿಯಾದ ಅರುಂಧತಿಯ ಹೊರತು ಆರು ಮಂದಿಯೂ ಅಗ್ನಿದೇವನಲ್ಲಿ ಕಾಮಾಸಕೆ$ಯರಾದರು. ಈ ಕಾರಣ ದಿಂದ ಆ ಖುಹಿಗಳು ಆರು ಮಂದಿಯೂ ತಮ್ಮ ಮಡದಿಯರನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡಿದರು. ಆಗ ಆ ಖಯಸಷಿವತ್ಲಿಯರು ವಾರ್ವತೀ ಪುತ್ರನಾದ ಕುಮಾರನ್ಹಾಮಿಯನ್ನು ಮರೆ ಹೊಕ್ಳರು. ಕುಮಾರನು ಆರು ಮಂದಿಯನ್ನೂ ಜನನೀ ಭಾವದಿಂದ ಮನ್ನಿಸಿ, ನಕ್ಷತ್ರ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಮಾನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟ ನು [ವನ. ೨೨೬), ಕೃತ್ಯಾ.--ಅಭಿಚಾರ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಒಂದು ಕ್ಪುದ್ರ ದೇವತೆ. ಚ್ಯವನ ಮಹರ್ಷಿ ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ತಾರುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಫಲರೂಪವಾಗಿ ಶರ್ಯಾತಿ ರಾಜನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹನಿರ್ಭಾಗ ವನ್ನು ಕೊಡಿಸತೊಡಗಿದನು. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಕೇಳಿ, ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆ ಗಳಿಗೆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಕೊಡುವುದು ತನಗೆ ಸಮ್ಮತವಲ್ಲದುದರಿಂದ ಚ್ಯವನನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಜ್ರಾಯುಧವನ್ನು ಎನೆಯತೊಡಗಿದನು. ಚ್ಯವನನ ಮಂತ್ರ ಬಲದಿಂದ ಇಂದ್ರನ ತೋಳು ಕಟ್ಟಿಹೋಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಚ್ಯವನನು ಇ೦ದ್ರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಸಲುವಾಗಿ ದುಷ್ಟದೇವತೆಯೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಿದನು (ನನ. ೧೨೫. ಅನು. ೨೬೧]. ಭರದ್ವಾಜನೆಂಬ ಮುನಿಯ ಮಗನಾದ ಯವಕ್ರೀತನು ನಿಶ್ವಾ ಮಿತ್ರನ ಮುಮ್ಮಗನಾದ ಪರಾವಸುವಿನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಮಾನ ಭಂಗಗೊಳಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮಗನಾದ ರೈಭ್ಯನು ಈ ಸಮಾಚಾರನನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುಪಿತನಾಗಿ ಯನಕ್ರೀತನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ದುಷ್ಪಡೇವತೆ ಯನ್ನೂ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆ ದುಷ್ಟದೇವತೆ ಯವಕ್ರೀತನ ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿತು. ರಾಕ್ಷಸನು ಯವಕ್ರೀತನನ್ನು ಕೊಂದನು [ಭಾರ.- ನನ. ೧೩೮]. ದುರ್ಯೋಧನನು ಘೋಷಯಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಸಂಕಟಸಡಿಸತೊಡಗಿದಾಗ ಗಂಧರ್ವರು ಇವನನ್ನು ಹಿಂಗಟ್ಟು ಬಿಗಿದು ಕೊಂಡುಯ್ಯು ತ್ತಿರಲು, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅರ್ಜುನನ ಮೂಲಕ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು. ಇದ ರಿಂದ ದುರ್ಯೋಧನನು ನಾಚಿಳೆಗೊಂಡು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಪ ವೇಶ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಕೃತ್ಯೆ ಇವನನ್ನು ಪಾತಾಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಲಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿದ್ದ ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಿತ್ರರಾದ ದೈತ್ಯರು ಥುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶ

ಶೈತ್ತೀ 129 ಕೃಪ

©

ಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅವನನ್ನು ಹಿಂದಳ್ಳೆ ತಂದುಬಿಟ್ಟಿರು [ಭಾರೆ.-ವನ. ೨೫೨]. ವುಂಡ್ರಕ ದೇಶದ ಅರಸನಾದ ವಾಸುದೇವನೆ೦ಬವನು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಸಂಹಾರಾರ್ಧವಾಗಿ ಒಂದು ದುರ್ಜೇವತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನು ಅದನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆಯೇ ತಿರುಗಿಸಿದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೬೬].

ಕ್ಸ ತೀ --ವ್ಯಾಸ ಪುತ್ರನಾದ ಶುಕಮುನಿಯ ಮಗಳು. ನೋಡು- ಕೀರ್ತಿಮತೀ.

ಕ್ರೃಪ.--ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ಗೌತಮ ವಂಶದ ಶರದ್ವಂತನೆಂಬ ಮುನಿ ತಪೋ ನಿರತನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಇಂದ್ರನು ಅವನ ತವಸ್ಸೃನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಲನತಿ ಅಧವಾ ಜಾನವದಿಯೆಂಬ ಅಪ್ಸರಸಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಹನು. ಶರದ್ವಂತನು ಆಕೆ ಯನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಹಗೊಳ್ಳ ಲಾಗಿ, ಆತನ ನೀರ್ಯ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಶರವನದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು. ಕೂಡಲೇ ಒಂಡು ಗಂಡೂ, ಒಂಡು ಹೆಣ್ಣೂ ಜನಿಸಿದುವು. ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಭೀಷ್ಮನ ತಂದೆಯಾದ ಶಂತನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬೇಟಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದವನು ಈ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಕೃಪಾಭರಿತನಾಗಿ, ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಪಟ್ಟಿಣಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು, ಗಂಡು ಶಿಶುವಿಗೆ ಕೃಪನೆಂತಲೂ ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುವಿಗೆ ಕೃಪಿಯೆಂತಲೂ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಕಾವಾಡಿದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೧೪೦. ಭಾಗ-4, 3೧]. ಕೆಲ ಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಶರ ದ್ವಂತನು ಶಂತನು ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಬಂಡು, ಅವರಿಬ್ಬರೂ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳೆಂದು ಹೇಳಿ; ಕೃಪನಿಗೆ ಉಸಪನಯನಾದಿ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಧನುರ್ನಿದ್ಯಾರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಅಸ್ತ್ರನಿದ್ಯಾನಿಶಾರದನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಬಳಿಕ ಕೃಪಾಚಾರ್ಯನು ವಾಂಡವರಿಗೂ ಕೌರವರಿಗೂ ಧನುರ್ನಿದ್ಯಾ ಗುರುವಾಗಿದ್ದನು. ಈತನು ರುದ್ರಗಣಾಂಶ ಸಂಭೂತನು (ಆದಿ. ೬೪, ೬೮, ೧೩೯]. ಶಂತುವಿನ ತರುವಾಯ ಭೀಷ್ಮರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಅಭಿನತಾನಭರಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೀಷ್ಮಾದಿ ಗಳಂತೆಯೇ ಕೌರವರ ಸಪಕ್ಸದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಉತ್ತರ ಗೋಗ್ರಹೆಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ನಿಂದಿಸಿದರು. [ವಿರಾ. ೪೯, ೫೦]. ಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೌರವರ ಪರವಾಗಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಸೋತನು [ಶ್ರೋ ೧೪೯]. ಈತನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದು [ನಿರಾ. ೪೯]. ದ್ರೋಣನು ಮಡಿದ ತರು ವಾಯ ದುರ್ಯೋಧನನು ಸೇನಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಕರ್ಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿನು. ಆಗ ಕೃಪನಂ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನೇ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಲು ತಕ್ಕವನೆಂತಲೂ, ಕರ್ಣನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯಕೆಯಿಲ್ಲ ವೆಂತಲೂ ಮುಂತಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ ಕರ್ಣನನ್ನು ಹೀಯಾಳಸಲಾಗಿ ಕುಪಿತನಾದ ಕರ್ಣನು ಈತನ ನಾಲಗೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಹಾಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು [ಡ್ರೋ. ೧೫೯]. ಪಾಂಡವರ ಸೇನಾಸತಿಯಾಗಿದ್ದ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು [ಕಠ್ಯ. ೧೭]. ಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ೧೮ ನೆಯ ದಿನ ದುರ್ಯೊಸ

9

ಜೈಸೀ 180 ಕೃಷ್ಟ

೪

ಧನನು ಗ ಬಳಿಕ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ರಾತ್ರಿ ಪಾಂಡವರ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಅವರನ್ನು ಜಾ, ಅಶ್ವ ತ್ಕಾಮನಿಗೆ ಬಹಳನಾಗಿ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳಿದನು [ಸೌಪ್ಲಿ pe fe ಯುದ್ಧಾನಂತರ ಕೌರವರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಮೂವ ರಲ್ಲಿ ಈತನೂ ಒಬ್ಬನು. ನೋಡು--ಕೃತವರ್ಮ, ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ಕೃಫೀ. ಯುಧಿ ಸ್ಮಿರನು ರಾಜ್ಯಾ ಭಿಹಿಕ್ಸನಾದ ತರುವಾಯ ಈತನು ಪಾಂಡವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದನು [ಸ್ರ್ರೀ. ೧೧]. ಶರದ್ವಂತನ ಪುತ್ರನಾದುದರಿಂದ ಶಾರದ್ದ ೃತನೆಂತಲೂ, ಗೌತಮ SSE ಗೌತಮನೆಂತಲೂ ಈತನಿಗೆ ಹೆಸ ಡಿ ಈತನು ಚಿರಂಜೀವಿ.

ಕೃಸೀ.--ಕೃಪಾಚಾರ್ಯನ ತಂಗಿ. ನೋಡು- ಕೃಪ. ಪಾಂಡವರ ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯಾ ಗುರುವಾದ ಜ್ರೋಣಾಜಾರ್ಯರ ಹೆಂಡತಿ. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಜನನಿ [ಆದಿ. ೧೪೦ ಭಾಗ.- ೯, ೨೧].

ಶೃಶೆ.-() ಒಬ್ಬ ಖಷಿ. ಶವಿನಾಕ ಮುನಿಯ ಮಗನಾದ ಶೃಂಗಿಯ ಮಿಶ್ರನು. ಪರೀಕ್ಷಿತನು' ಸತ್ತ, ಹಾವನ್ನು ಶಮಿನಾಕ ಮುನಿಯ ಕೊರಳಿಗೆ ಸುತ್ತಿ ಹೋದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ಈತನು ಶೃಂಗಿ ಮುನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. [ಆದಿ. ೧೪೦. ಭಾಗ.-೧, ೧೮],

(11) ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಭೂರಿದ್ಯುಮ್ನು ನುಹಾರಾಜನ ಮಗನಾದ ವೀರ ದ್ಯುಮ್ನನೆಂಬ Mou ಆಶೆ ಅತಿ ತುಚ್ಛವಾದುದೆಂಶಲೂ, ಆಶೆಯೇ ಸಕಲಾ ನರ್ಥಗಳಿಗೂ ಮೂಲವೆಂತಲೂ ತಿಳಿಸಿದರು [ ಶಾಂತಿ. 2.1

ಶೃಶಾಶ್ವ.- ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಪ್ರಾಜೇಶಸ ದಕ್ಷನ ೬೦ ಮಂದಿ ಕುವರಿಯರಲ್ಲಿ, ಅರ್ಚಿ, ಧಿಷಣಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ವಿವಾಹೆನಾಗಿದ್ದನು. ಹಿರಿಯವಳಲ್ಲಿ ಧೂಮ್ರ ಕೇಶನೆಂಬ ಮಗನನ್ನೂ, *ೆರಿಯವಳಲ್ಲಿ ವೇದಶಿರಸ್ಸು, ವಯುನ, ದೇವಲ ಎಂಬ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ನಡೆದನು. ಜಯಾ ಸುಪ್ರಭಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಕನ್ಯೆಯರೂ ಹುಟ್ಟಿದರು. (ಇವರು ಯಾವ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರೆಂದು ಶಿಳಿಯಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಜಯೆ ನೂರು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಸುಪ್ರಭೆ ಐವತ್ತು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಪಡೆದರು. ಕೃಶಾ ಶ್ವನು ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಅಸ್ರರೂಪವಾಗಿದ್ಳು ದನ್ನು ಕಂಡು, ತನ್ನ ಶಿ ಸ್ಯನಾದ ವಿಶ್ವಾ ಮಿತ್ರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು [ರಾಮಾ.-ಬಾಲ. ೨೧].

ಕೃ ಷ್ಮ.-- ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನ ಹೆತ್ತು ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯದು. ಚಂದ್ರವಂಶದ ಯದುಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸಾತ್ವತ ರಾಜನ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ ಶೂರ ರಾಜನ ಮಗನಾದ ವಸುದೇವನ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ದೇವಕಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಎಂಟು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಡೆಯನನು, ವೈಕುಂಠದ ದ್ವಾರಪಾಲಕರಾದ ಇಯ ನಿಜಯರು ಸನಕಾಧಿ ಮುನಿ

ಕೈಸ್ತ 131 ಶ್ಚ

ಳಿ ವಣ

ಗಳಿಂದ ಶಾಸನನ್ನು ಹೊಂದಿ ಭೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಬಾರಿ ಶಿಶುಪಾಲ, ದಂತ ವಕ್ರರೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜನಿಸಿರಲಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಾರಾಯ ಣನು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣಾಂಶದಿಂದ ಭೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದನು. [ಭಾಗ.-೩, ೧೬]. ಈ ಅವತಾರ ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ೨೮ ನೆಯ ದ್ವಾನರ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿತು [ದೇ.ಭಾಗ.-೪, ೧೬. ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೮. ಉ. ೪೯]. ದೇವಕಿಯ ನೊದಲಣ ಆರು ಗರ್ಭಗಳನ್ನೂ ಕಂಸನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲಾಗಿ, ಏಳನೆಯ ಬಾರಿ ದೇವಕಿ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಗ ವಿಷ್ಣು ಆ ಗರ್ಭವನ್ನು ವಸು ಜೀವನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪತ್ರಿಯಾದ ರೋಹಿಣಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ರೋಹಿಣಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವನೇ ಬಲರಾಮನು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದೇವಕಿ ಗರ್ಭಿಣಿ ಯಾಗಿ ನವ ಮಾಸಗಳು ತುಂಬಿದ ಬಳಿಕ ಶ್ರಾವಣ ಮಾನದ ಕೃಷ್ಣ್ವಾಸ್ಟ್ರಮಿನಾ ರೋಹಿಣೀ ನಕ್ಸ್ಪತ್ರ ಬುಧವಾರ ಮಧ್ಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಭೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವತರಿ ಸಿದನು. ದೇವಕೀ ವಸುದೇವರು ಚಿಂತಾಕ್ರಾಂತರಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಈ ಶಿಶುವಿನ ಫ್ರೇರ ನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ವಸುದೇವನು ಗೋಕುಲಕ್ಕೆ ಕೊಂಡುಹೋಗಿ ತನ್ನ ಮಾನ್ಯ ಮಿತ್ರ ನಾದ ನಂದನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ನಂದ ನತ್ಲಿಯಾದ ಯಶೋದೆ ಆಗತಾನೇ ಸ್ರಸನಿ ಸಿದ್ಧ ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದು, ದೇವಕಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟನು. ಆಗ್ಗೆ ಶೇಷನು ಬೆಳಕನ್ನು ತೋರಿದನು. ವೂರ್ಗ್ಯ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಹರಿಯುವ ಯಮು ನೆಯೂ ದಾರಿ ತೋರಿತು. ಕಾರಾಗೃಹದ ಕಾವಲುಗಾರರೆಲ್ಲರೂ ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ವಸುದೇವನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕಾರಾಗೃಹವನ್ನು ಹೊಕ್ಕ ಕೂಡಲೇ ಕಾವಲುಗಾರ ರೆಲ್ಲರೂ ಎಚ್ಚ ತ್ತರು. ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುವೂ ಅಳತೊಡಗಿತು. ದೇವಕಿ ವ್ರಸವಿಸಿದ ಸಮಾ ಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಂಸನು ಖಡ್ಗವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಆ ಶಿಶುವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಹಿಡಿದನು. ಆ ಶಿಶು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತು, " ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲತಕ್ಕವನು ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ?” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮಾಯವಾಯಿತು [ಭಾಗ.-೧೦, ೪. ಭಾರ.-ಆದಿ. ೬೪. ಸಭಾ, ೫೧. ಭಾಗ.-೩, ೨. ಪದ್ಮ-೪, ೬೯, ೬, ೨೭೦, ೨೭೯, ಹೆರಿ.-೨. ೪. ದೇ.ಭಾಗ.-೪, ಎ೩, ಲಿಂಗ.- ೬೯]... ವಸುದೇವನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಗರ್ಗಾಚಾರ್ಯನ ಮೂಲಕ ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರಿಗೆ ನಂದಗೋನನು ಜಾತಕರ್ಮನನ್ನು ನಡೆಯಿಸಿದನು. [ಭಾಗ.-೧೦, ೫]. ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಗು ಹುಟ್ಟಿ ದನೆಂಬ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಜೇೀಳಿದ ಕೂಡಲೇ ಆ ಕೂಸನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಂಸನು ತೃಣಾವರ್ತನೆಂಬ ರಾಕ್ಸೆಸನನ್ನೂ, ವೂಶನೆ ಯೆಂಬ ರಕ್ಕಸಿಯನ್ನೂ ಕಳುಹಲಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕೊ೦ದನು. ಗರ್ಗ ಮುನಿಯಿಂದ ನಾಮಕರಣ [ಭಾಗ.-೧೦, ೮. ಸಭಾ. ೫೨. ಹರಿ.-೨, ೬.

ಕೆ 132 ಪಸ

© ೦ ೯

ವಿಸ್ಸು.-೫, ೫]. ವಶ್ಸಾನಸುರ, ವೃಕಾಸುರ, ಅಫಾಸುರರ ವಧೆ [ಭಾಗ.-೧೦, ೧೨]. ಒಮ್ಮೆ ದನಗಳನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ವರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ದನ ಕರು ಗಳನ್ನೂ ಗೊಲ್ಲ ಹುಡುಗರನ್ನೂ ಮರೆಯಿಸಿದುದು, ಧೇನುಕಾನುರ ವಧೆ, ಕಾಳಿಯ ಮರ್ದನ, ದಾನಾಗಿಯಿಂದ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಕಾವಾಡಿದ್ದು , ಬಲರಾಮನು ಪ್ರಲಂಬ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಕೊಂದದ್ದು [ಭಾಗ.-೧೦. ಅ. ೧೩, ೧೯. ಸಭಾ. ೫೩. ಹರಿ.-3, ೧೫. ವಿಸ್ಣು.-೫, ೧೦]. ಖುಷಿ ಸತ್ನಿಯರು ರಾಮ, ಕೃಷ್ಣರಿಗೆ ಅನವನ್ನಿತ್ಳೈ ಸಾಕಿದ್ದು . [ಭಾಗ.-೧೦, ೩೨]. ನಂದನು ಇಂದ್ರಯಾಗನನ್ನು ಮಾಡಲು ಯತ್ತಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿ, ಗೋವರ್ಧನ ವೊಜೆಗಾಗಿ ಪ್ರೇರಿಸಿದ್ದು [ಭಾಗ.-೧೦, 3೨೪, ೨೭. ಹೆರಿ.- ೨, ೧೫. ವಿಷ್ಣು.-೫. ೧೦]. ನಂದನು ಯಮುನಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾನಮಾಡುನಾಗ ಕಾಲು ಜಾರಿ ಬೀಳಲಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನು ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದು [ಭಾಗ.-೧೦, ೨೮]. ಸರ್ಪಜನ್ಮನನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಸುದರ್ಶನನೆಂಬ ಗಂಧರ್ವನನ್ನು ಉದ್ದರಿಸಿದ್ದು. ಅರಿಷ್ಟ, ಜೇಶಿ, ವ್ಯೋಮಾಸುರರ ವಡೆ [ಭಾಗ.-೧೦, ೩೦, ೩೮. ಸಭಾ.-೫೩. ಹರಿ.-೨, ೨೪, ನಿಷ್ಣು.-೫, ೧೬]. ಧನುರ್ಯಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಕಂಸನ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರು ಮಧುಕೆಗೆ ಹೊರಟದ್ದು, ಅಕ್ರೂರನು ಯಮುನಸೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಯುವಾಗ ಆತನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿದ್ದು [ಭಾಗ.-೧೦, ೩೮, ೪೦. ಹರಿ.- ೨, ೨೯]... ಮಧುಕೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಳು ಕಂಸನ ಅಗಸನನ್ನು ನೊಂದು ರಾಜ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದು | ಕುಬ್ಬೆಯ ಗೂನನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಸುಂದರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಕುವಲಯಾಸೀಡವೆಂಬ ಕಂಸನ ಆನೆ ಯನ್ನು ಕೊಂದದ್ದು, ಕಂಸನ ಆಸಾ ಎನದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಾಣೂರ ಮುಷ್ಟಿಕರೆಂಬ ಜಟ್ಟ ಗಳನ್ನು ಸೆಂಹೆರಿಸಿದ್ದು, ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಂಡು ದೇವಕಿ ನಸುದೇವರನ್ನು ಸೆರೆಮನೆ ಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಸಿ, ಕಂಸನ ತಂಡೆಯಾದ ಉಗ್ರಸೇನನಿಗೆ ಸಟ್ಟಗಟ್ಟದ್ದು [ಭಾಗ.-೧೦, ೪೧, ೪೪, ಹರಿ.-೨, ೩೦. ವಿಷ್ಣು.-೫, ೩೦]. ಕಂಸನ ಭೀತಿಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಪಾಲಾಗಿ ಓಡಿಹೋಗಿದ್ದ ಯದುವಂಶದ ವೃಷ್ಟಿ, ಅಂಧಕ, ಕುಕರ, ದಾಶಾರ್ಹ ಮುಂತಾದ ಮನೆತನದ ಅರಸರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಸಿ, ಮರಳಿ ಮಧುರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದು , ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರ ಉಪನಯನ, ಸಾ೦ದೀಪಿನಿಯ ಬಳಿ ೬೪ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿದ್ದು [ಭಾಗ.-೧೦, ೪೫. ಸಭಾ.-೫೪. ಹೆರಿ.-3, ೩೩. ನಿಷ್ಣ್ಯು.- ೫, ೧೧]. ಗೋಮಂತಕ ಪರ್ವತವನ್ನು ಸುಟ್ಟಿದ್ದು [ಹರಿ.-೨, ೨೪]. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಮಧುಗೆ ಬಂದು, ತನ್ನ ಸೋದರತ್ತೆಯ ಮಕ್ಕಳಾದ ಪಾಂಡನರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅಕ್ರೂರನನ್ನು ಹೆಸ್ಲಿನಾಪುರಿಗೆ ಕಳುಹಿದನು, ಅಕ್ರೂರನು ಹಸ್ಲಿನಾಪುರಿಗೆ ಬಂದು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಭೀಷ್ಮ ವಿದುರ,

ಣ್ಣ 133 ಜಸ

ವಿ © ಣಾ

ಕುಂತಿಯರನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ, ಅವರ ಮೂಲಕ ವಾಂಡವರಿಗೂ, ಕೌರವರಿಗೂ ದ್ವೇತ ಅಂಕುರಿಸಿರುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ನೀತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ, ಕುಂತಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನವಡಿಸಿ ಮಧುರೆಗೆ ಬಂದು, ಅಲ್ಲಿಯ ವಿದ್ಯಮಾನ ಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು [ಭಾಗ.-೧೦, ೪೮, ೪೯]. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕಂಸನ ಮಾವನಾದ ಜರಾಸಂಧನು ತನ್ನ ಅಳಿಯನನ್ನು ಕೊಂದ ನೇಡನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳು ವುದಕ್ಟಾಗಿ ಮಧುರೆಯ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ, ಬರಲಾಗಿ, ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರು ಯಾದವ ನೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಜರಾಸಂಧನ ಸಂಗಡ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ನೋತು ಹೋದರು. ಜರಾಸೆಂಧನು ಮಾತ್ರ ನದೇ ನದೇ ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ, ಬರು ತ_ಲೇ ಇದ್ದನು. ಹೀಗೆಯೇ ೧೭ ಬಾರಿ ನಡೆದುವು. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಬಾರಿ, ಜರಾ ಸಂಧನು ದಂಡೆತ್ತಿ, ಬಂದಾಗ ಬಲರಾಮ ಕೃಷ್ಣರು ರೈವತಕ ಗಿರಿಯಲ್ಲಿರಲಾಗಿ, ಜರಾ ಸಂಧನು ಮಧುರಾ ನಗಂಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಆನರ್ತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸಕಲ ಯಾದನರೊಂದಿಗೆ ನಾಸಮಾಡತೊಡ ಗಿದನು. ನೋಡು--ಕಾಲಯವನ, ಕುಶಸ್ಪಲೀ. ಬಲರಾಮನಿಗೆ ರೇವತ ರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಕೇನತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ; ಕೃಷ್ಣನು ಭೀಷ್ಮಕರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದದ್ದು [ಭಾಗೆ.-೧೦, ೫೨, ೫೪].

ಕೃಷ್ಣನ ಅಷ್ಟ ಮಹಿಷಿಯರು.- (೧) ಭೀಷ್ಮಕ ರಾಜನ ಮಗಳು ರುಕ್ಮಿಣಿ, (೨) ಸತ್ರಾಜಿತನ ಮಗಳು ಸತ್ಯಭಾಮೆ, (೩) ಕೋಸಲ ರಾಜನಾದ ನಗ್ನಜಿತನ ಮಗಳು ನೀಲೆ ಅಧನಾ ಸತ್ಯೆ, (೪) ಕೇಕಯ ದೇಶದ ಧೃಷ್ಟಕೇತುನಿನ ಹೆಂಡತಿ (ವಸುದೇವನ ತಂಗಿ, ಕೃಷ್ಣನ ಸೋದರತ್ತೆ) ಶೃತಕೀರ್ತಿಯ ಮಗಳು ಭದ್ರೆ, (೫) ಅವಂತಿ ದೇಶದ ಜಯತ್ಸೇನನ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ನೋದರತ್ತೆ ರಾಜಾಧಿ ದೇವಿಯ ಮಗಳು ಮಿತ್ರವಿಂದ, (೬) ಸೂರ್ಯನ ಮಗಳು ಕಾಳಿನ್ಮಿ, (೭) ಮದ್ರ ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಲಕ್ಷಣೆ (ಲಕ್ಷ್ಮ್ಮಣೆ)?, (೮) ಖುಳ್ತ ರಾಜನಾದ ಜಾಂಬವಂತನ ಮಗಳು ಜಾಂಬವತಿ [ಭಾಗ.-೧೦. ನಿಷ್ಣು.-೫, ೨೮, ೫೬-೫೮]. ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅಷ್ಟ ಮಹಿಸಿಯೆರೊಂದಿಗೆ ನಿನಾಹವಾದ ಕಥೆ [ಭಾಗ.-೧೦, ೮೩]. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ ವರು ಅರಗಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋದರೆಂಬ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಯಾದನ ಪ್ರಮುಖರೊಂದಿಗೆ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಚಿಂತಾಕ್ರಾಂತನಾದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ದೌೌೃಪದೀ ಸ್ವಯಂನರಾರ್ಧವಾಗಿ ದ್ರುಪದ ನಗರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ನೋಡಿ, ಪಾಂಡವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಇರಲಾಗಿ ಈತನು ಲ ಕಾಲ ಅನರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಬಂದನು. ತರುವಾಯ ಮಿತ್ರವಿಂದಾ, ಸತ್ಯಾ, ಭದ್ರಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಣೆಯರ ವಿವಾಹ. ಆ ಬಳಿಕ ನರಕಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದು,

ಕೈಷ್ಣ 184 ಫಷ

ಎಣ

ಅವನ ಮಗನಾದ ಭಗದತ_ನಿಗೆ ಪ್ರಾಗ್ಮ್ಯೋತಿಷ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಟ್ಟಿಗಟ್ಟಿ, ನರಕಾಸುರ ನಲ್ಲಿ ಬಂದಿಗಳಾಗಿದ್ದ ೧೬ ಸಾನಿರ ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೂ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಕರೆತಂದು, ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡನು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ರುಕ್ಮಿಣೀ ಪುತ್ರನಾದ ವ ಫದ್ಯುಮ್ಮನಿಗೆ ರುಕ್ಮಿಯ ಮಗಳಾದ ರುಕ್ಮಾನತಿಯನ್ನು ತಂದು ವಿವಾಹವಾಯಿತು 'ಭಾಗ.-೧೦, ೬೯, ೯೦. ಹರಿ.-೨, ೨೦೩].

ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಅಸ್ಟಮಹಿಷಿಯರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸಂತಾನ ಪಟ್ಟಿಕೆ

೧. ರುಕ್ಮಿಣೆಯ ಸಂತಾನ.--ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಚಾರುದೇಷ್ಟ, ಸುದೇಶ್‌, ಚಾರು ಜೀಹ, ಸುಚಾರು, ಚಾರುಗುಪ್ತ,, ಚಾರುಚಂದ್ರ, ನಿಚಾರು, ಭದ್ರಚಾರು, ಎಂಬ ಹತು ಮಂದಿ ವುತ್ರರು ಚಾರುಮತಿಯೆಂಬ ಕಕ್ಕೆ. ಈಕೆಯನ್ನು ಕೃತವರ್ಮ ರಾಜನ ಮಗನು ಮದುವೆಯಾದನು.

೨. ಜಾಂಬನವತಿಂಯ ಸೆಂತಾನೆ.- ಸಾಂಬ, ಸುಮಿತ್ರ, ಪುರುಜಿತ್‌, ಶತಜಿತ್‌, ಸಹಸೃಜಿತ್‌, ವಿಜಯ, ಚಿತ್ರಕೇತು, ವಸುಮಾನ, ದ್ರವಿಡ, ಕ್ರತು, ಒಬ್ಬ ಕಕ್ಕೆ.

೩. ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಸಂ ತಾನ. ಭಾನು, ಸುಭಾನು, ಸ್ಪರ್ಭಾನು, ಪ್ರಭಾನು, ಭಾನುಮಂತ, ಚಂದ್ರಭಾನು, ಬೃಹೆದ್ಬಾನು, ಅತಿಭಾನು, ಶ್ರೀ ಭಾನು, ಪ್ರತಿಭಾನು ಮತ್ತು, ಒಬ್ಬ ಮಗಳು.

೪, ಭದ್ರೆಯ ಸಂತಾನ.--ಸಂಗ್ರಾಮಜಿತ್‌, ಬೃಹೆತ್ಸೇನ, ಶೂರ, ಪ್ರಹರಣ, ಅರಿಚಿತ್‌, ಜಯ, ಸುಭದ್ರ, ವಾಮ, ಆಯೆ, ಸತ್ಯಕ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರಿ.

೫, ನಿತ್ರನಿಂದೆಯ ಸಂತಾನ.- ವೃಕ, ಹರ್ಷ, ಅನಿಲ, ಗೃಧ್ರ, ವರ್ಧನ, ಉನ್ನಾದ, ಮಹಾಶ, ಪಾವನ, ಮಹ್ಲಿ, ಕ್ಸುಧಿ.

೬, ಸತ್ಯೆ ಅಥವಾ ನೀಲೆಯೆ ಸಂತಾನ.- ನೀರ, ಚಂದ್ರ, ಅಶ್ವಸೇನ, ಚಿತ್ರಗು, ನೇಗವಂತ, ವೃಷ, ಆನು, ಶಂಕು, ಕುಂತಿ.

೭. ಕಾಳಿನ್ನಿಯ ಸಂತಾನ.-ಶ್ರುತ, ಕನಿ, ವೃಷ, ನೀರ, ಸುಬಾಹು, ಭದ್ರ, ಶಾಂತಿ, ದರ್ಶ, ವೊರ್ಣಮಾಸ, ಸೋಮಕ.

ಳೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣೆಯ ಸಂ ತಾನ.-ಸ್ರಘೋಷ, ಗಾತ್ರವಂತ, ಓಂಹಬಲ, ಪ್ರಬಲ, ಊಧೆ ಗ, ಮಹಾಶಕ್ತಿ, ಸಹ, ಓಜ, ಅಪರಿಜಿತ್‌, ಒಬ್ಬ ಮಗಳು. ಈ ಎಂಟು ಮಂದಿಯಲ್ಲದೆ ರೋಹಿಣಿಯೆಂಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪತ್ನಿಯೂ ಇದ್ದಳು [ಭಾಗ.-೧೦, ೬೧]. ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ಮ, ಅನಿರುದ್ಧ, ದೀವ್ರಿಮಂತ, ಭಾನು, ಸಾಂಬ, ಮಧು, ಬೃಹದ್ಭಾನು, ಚಿತ್ರಭಾನು, ವ್ಯಕ, ಅರುಣ, ಪುಷ್ಪರ, ವೇದಬಾಹು, ಶ್ರುತವೇಗ, ಸುನಂದನ, ಚಿತ್ರಬಾಹು, ನಿರೂಪ, ಕನಿ, ನ್ಯಗ್ರೋಧ [ಭಾಗ.-೧೦,೯೦.ಹೆರಿ.-೨, ೧೦೩].

ಶೈಷ್ಣ 185 ಹಸ

ಎಣ ಲ

ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಇಷ್ಟು ಮಂದಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಏಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೂಪ ಗಳಿಂದ ಸಂಸಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೫೯]. ಇಂತು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಅಣ್ಣ, ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಬಂಧು, ಬಳಗಗಳೊಂದಿಗೆ ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಖದಿಂದಿದ್ದನು.

ಜರಾಸಂಧನು ಯಜ ದ ನೆಪದಿಂದ ೨೦ ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ರಾಜವುತ್ರ ರನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿ ದ್ದವು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಮಾತ ನಾಡಿಕೊಂಡು "" ನೀನು ಹೇಗಾದರೂ ಸಾಹಸ ಮಾಡಿ ಬೇಗನೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡಿಸಬೇಕು '' ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುನ್ನ ಚಾರಕನ ಮೂಲಕ ಹೇಳಿಕಳುಹಿಸಲಾಗಿ, ಆ ಜಾರನು ಬಂದು ಕೃಷ್ಣನ ಒಡ್ಡೋಲಗದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಬಿನ್ನವಿಸಿದನು. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃಷ್ಣ ನು ದಿಕ್ಬು ತೋರದೆ ಚೆಂತಾಕ್ರಾಂತನಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲಕ್ಟೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ರಾಜನೂಯ ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ, ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನಿರೂವವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಆಗ ಕೃಷ್ಣನು ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗ ಬೇಕೆಂಬುದಾಗಿ ಯೋಚಿಸುತಿ_್ತರುವಲ್ಲಿ ಉದ್ದವನು ಮೊದಲು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಜರಾಸಂಧ ವಡೆಗೆ ಉಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಲೇಸು'' ಎಂಬು ದಾಗಿ ನಲಹೆ ಕೊಟ ನು. ಕೃಷ್ಣನು ಆನಂದದಿಂದ ಉದ್ಭವನ ಮಾತನ್ನು ಲಾಲಿಸಿ, ಇಬ್ಬರು ದೂತರನ್ನೂ ಸಂಗಡ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಕೆಲ ಕಾಲ ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ಗಿರಿವ್ರಜದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ದೂತನ ಮೂಲಕ, ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜಪುತ್ರರಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನಿತ್ತು, ಕಳುಹಿದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೭೧]. ಬಳಿಕ ಭೀಮಾ ರ್ಜುನರನ್ನು ಸಂಗಡ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕೃಷ್ಣನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇಷದಿಂದ ಗಿರಿವ್ರಜವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಭೀನುನ ಮೂಲಕ ಜರಾಸಂಧನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸಿ, ಜರಾಸಂಧನ ಮಗನಾದ ಸಹದೇವನಿಗೆ ಗಿರಿವ್ರಜದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಗಟ್ಟಿ, ನೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜವುತ್ರರಕ್ಸೆಲ್ಲ ಬಿಡಿಸಿ, ಅವ ರೆಲ್ಲರೂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರಾಜನೂಯದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಸೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಅವ್ಬಣೆ ಕೊಟ್ಟು ಕಳುಹಿ, ತಾನು ಭೀಮಾರ್ಜುನರ ಸಂಗಡ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಬಂದನು [ಭಾರ.- ಸಭಾ. ೨೦]. ನಾಂಡವರ ರಾಜಸೂಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಯಾಗಾರ್ಧವಾಗಿ ಬಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆಲ್ಲ ವಾದ ಪ್ರಕ್ಲಾಳನಮಾಡಿದನು [ಸಭಾ. ೩೮]. ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗಾಂತರದಲ್ಲಿ ಸಹದೇವನು ಭೀಷ್ಮನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಆಗ್ರ ವೂಜೆ ಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು [ಸಭಾ. ೩೯]. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಶಿಶುಪಾಲನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಬಾಯಿಗೆ ಬಂದಂತೆ ನಿಂದಿಸಲಾಗಿ, ಚಕ್ರಾಯುಧದಿಂದ ಶಿಶುಪಾಲನನ್ನು ಕೊಂದದ್ದು [ಭಾರ.-ಸಭಾ. ೪೫. ಭಾಗ.-೧೦, ೭೪]. ಜೀೇವಲೋಕದಿಂದ ಪಾರಿಜಾತ ವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ತಂದದ್ದು [ಸಭಾ. ೫೭. ಹೆರಿ.-೨, ೬೪. *ುಷ್ಟು.-೫, ೩೦. ಭಾಗ.-೧ಂ, ೫೯]. ಕೃಷ್ಣನ ಪುಹಿಮೆಯನ್ನು ಭೀಷ್ಮನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದು (ಸಭಾ. ೪೧. ಅನು ೨೫೧,

ಬ್‌ 186 ಜು

ಎಂ ಎಂ

೨೫೩]. ಅರ್ಜುನನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ಲೋತ್ರಮಾಡಿದ್ದು [ವನ. ೧೨]. ದ್ರೌಪದಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದು ನನ. ೧೨, ೩೬೪], ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಆತನನ್ನು ಕೊಂಡಾ ಡಿದ್ದು [ಭೀಷ್ಮ ೬೮]. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಆತನನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದು (ಶಾಂತಿ. ೪೨], ಭೀಷ್ಮನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಿದ್ದು [ಶಾಂತಿ. ೪೬]. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಕೃಷ್ಣನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದು (ಉದ್ಯೋ. ೭೦]. ಈಶ್ವರನು ಆತನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದು, ಕೃಷ್ಣನ ವಂಶಾವಳಿ [ ಅನು. ೨೫೧]. ವಿದುರನು ಕೃಷ್ಣನ ಮಹಿಮೆ ಯನ್ನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು (ಉದ್ಯೋ. ೧೩೦]. ಧೃತರಾಷ್ಠ ಕನು ರಾಜ ಸಭೆ ಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದು [ದ್ರೋ. ೧೧]. ಸಾಲ್ವರಾಜನು ರುಕ್ಮಿಣೀ ವಿವಾಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಂಡಿನವುರಳ್ಳೆ ಬಂದಿದ್ದು, ಯಾದವರಿಂದ ಸೋತು ಒಡಿ ಹೋಗಿದ್ದನು. ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಾಲ್ವನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ ಪ್ರಬಲನಾಗು ತಿ,ತ್ತು. ಜರಾಸಂಧನೂ, ಶಿಶುನಾಲನೂ ಮಡಿದ ತರುವಾಯ, ಒಮ್ಮೆ ಕೃಷ್ಣನು ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವ ಸಮಯವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದು, ದ್ವಾರಕೆಯ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ, ಹೋಗಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಮಾಯಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡತೊಡ ಗಿದನು. ಯಾದವರೆಲ್ಲರೂ ಸೋತು ತಲಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ವಾರ್ಶೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃಷ್ಣನು ಬೇಗನೆ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಬಂದು ಸಾಲ್ವನ ನಿಮಾನವನ್ನು ಮುರಿದು, ಅವನನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸಿ, ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಕೊಂದನು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೪, ೧೨. ಭಾಗ.-೧೦, ೭೬, ೭೭]. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕರೂಶ ದೇಶಾಧಿಸನಾದ ದಂತವಕ್ರನು ಉದ್ಭತನಾಗಿರಲು ಅವನನ್ನೂ ಅವನ ತಮ್ಮನಾದ ವಿದೂರಥನನ್ನೂ ಕೊಂದು, ತನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಬಾಲ್ಯ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಕುಚೇಲನನ್ನು ಸತೃರಿಸಿದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೩೮, ೮೦]... ನೋಡು-- ಕುಚೇಲ. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂಗಿಯಾದ ಸುಭದ್ರೆಯನ್ನು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಕೊಡ ಬೇಕೆಂಬುದಾಗಿ ಬಲರಾಮನು ನಿಷ್ಕರ್ಷೆ ಮಾಡಿರಲಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಯತಿ ವೇಷದಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಬಲರಾಮನು ಇಲ್ಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬ ರಿಗೂ ಮಡುವೆ ಮಾಡಿದನು [ಭಾರ.-ಆದಿ. ೨೪೦, ೨೪೨]. ಪಂಡ ಕ ವಾಸುದೇವನು ಮಜೋನ್ಮತ್ತನಾಗಿ ದ್ವಾರಕೆಯ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ, ಬರಲಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದು [ಸಭಾ. ೬೧]. ಪಾಂಡವರು ಕಾಮ್ಯಕ ವನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಲು ಹೋಗಿ, ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮೊರೆಯಿಟ್ಟ ದೌಿಸದಿಯನ್ನೂ ಸಾಂಡವರನ್ನೂ ಸಂತನಿಸಿ ದನು [ಭಾರ.-ವನ. ೧೨. ಭಾಗ.-೧೦, ೬೬]. ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋ ಧನನ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿ ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿಗೆ ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೋಜ ನಕ್ಳೆ ಬಂದನು. ದ್ರೌಸಡಿಯ ಭೋಜನವೂ ಆಗಿದ್ದಿತು. ಆಗ ದಿಕ್ಕು ತೋರಜಿ ದ್ರೌನದಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ದ್ರೌಸದಿಯನ್ನು ಅನ್ನನಿಕ್ಳು

ಕಪ್ಪ ]87 ಥ್ಲೆಷ

© ಎಂ

ವಂತೆ ಬೇಡಿ, ಅಕ್ಷಯವಾತ್ರೆಯ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅಗುಳನ್ನು ತಿಂದನು. ಇದರಿಂದ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗದಿಂದ ಕೂಡಿದ ದುರ್ವಾನಮುನಿ ಆಕಂರಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತೃಪ್ತ ಸಾಗಿ ತೇಗುತ್ತ ಓಡಿಹೋದನು [ಭಾರ.-ವನ. ೨೬೩, ೨೬೪]. ಕೃಷ್ಣಶಬ್ದ ನಿರ್ವಚನ [ಉದ್ಯೋ. ೬೯. ಶಾಂತಿ. ೩೫3]. ವಾಂಡವರು ಉವವ್ಣಾವ್ಯ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಕೃಷ್ಣನು ಭೀಮನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದು [ಉದಡ್ಯೋ. ೭೬]. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ವ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ವಾಂಡನ ರಿಗೆ ಸಲ್ಲತಕ್ಕ ಅರ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ದುರ್ಯೋಧನನಲ್ಲಿಗೆ ರಾಯಚಾರಿಯಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದನು [ಉದ್ಯೋ. ೮೨]. ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಲು ಜಮದಗ್ನಿ ಮುಂತಾದ ಖುಷಿಗಳು ನಡುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಯಾಣಕಾಲ ದಲ್ಲಿನ ಶುಭ ಶಕುನಗಳು, ಕೃಷ್ಣ ಹ್‌ ನನ ಆಗಮನ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ದುರ್ಯೋಧ ನನು ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನುಂದಿಫಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದು [ಉದ್ಯೋ. ೮೨, ೮೫). ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ನಿದುರನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿದ್ದು (ಉದ್ಯೋ. ೯೧]. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಆಹ್ಮಿಕ ಮಾಡಿದ್ದು [ಉದ್ಯೋ. ೯೪. ಭಾಗ.-೧೦, ೭೦]. ರಾಜ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಕೃಷ್ಣ ನನ್ನು, ಕಟ್ಟ ಹಾಕಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದು. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ದಿವ್ಯದ್ಧ ಟೆ ಹಿ ಯನ್ನು ಟ್‌ ಕ್ರ ಗಷ್ನನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿದ್ದು [ಉಡ ೧೩೦, ೧೩೧]. ಕರ್ಣನನ್ನು ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿ ರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಟು, ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವಂತೆ ಆತನನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ್ದು (ಉದ್ಯೋ. ೧೩೭]. ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಲೊಲ್ಲನೆಂದು, ಹಿ೦ಜರಿದಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಗೀತೆಯನ್ನು ಉನಥೇಶಿಸಿ, ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿದ್ದು [ಭೀಷ್ಮ ೩೫]. ಯುದ್ಧ ದಲ್ಲಿ ತಾನು ಆಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿಹು ಯುದ್ಧಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಇವೆಂಬುದಾಗಿ ಕೃ ಚ್ಟ ನು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನು. ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಭೀಷ್ಮನು, ತಾನು pw ದರೂ ಮಾಡಿ ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಆಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿಸಿಯೇಬಿಡುವೆನೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ, ಮಾಡಿದನು. ra ದಿನದ ಯುದ ದಲ್ಲಿಯೇ ಭೀಷ್ಮಾರ್ಜುನರಿಗೆ ಯುದ್ಧ ವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಭೀಷ್ಮನ ಕ್ಳೈ ಮೇಲಾಯಿತು. ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹಾನಿ ತಟ್ಟುವ ಜಂಬ ಭಯದಿಂದ ಕೃಷ್ಣನು ಚಕ್ರಾಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ರಥದಿಂದ ದುಮ್ಮಿಕ್ಕಿ ವಾದಚಾರಿಯಾಗಿಯೇ ಹೊರಟು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಹೋದನು. ಆಗ ಅರ್ಜು ನನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಅಡ್ಡೆಗಿಸಿ, ಮರಳಿ ರಥಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದನು [ಭೀಷ್ಮ ೫೯]. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭೀಷ ಪ್ರತಾಪದಿಂದ ವಾಂಡವರೆಲ್ಲರೂ ತಲ್ಲಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ' ತನ್ನೊಂ ದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬಲ್ಲ ನೀರನಾವನಾದರೂ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಬರಲಿ, ಎಂಬುದಾಗಿ ಭೀಷ್ಮನು ನಂಹನಾದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದರ ರಹಸ್ಯವನ್ನರಿತ ಕೃಷ್ಣನು ದ್ರುಪದ

ಕೃಷ್ಣ 188 ಳ್ಲೆಸ

೪

ಪುತ್ರನಾದ ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಮುಂದುಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅರ್ಜುನಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಗಡ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಭೀಷ್ಮನ ಮುಂಜಿ ನ್ಲೀಸಿ ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ಶಸ್ತ್ರತ್ಯಾಃ! ಮಾಡಿಸಿದನು [ಭೀ. ೧೦೬, ೧೦೮]. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನರಕಾಸುರನ ಮಗ ನಾದ ಭಗದತ್ತ್ತನು ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡುವ ಸಂರ್ದ್ಮದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣ ವಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ವಕ್ಸಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಆ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧಾರಣಮಾಡಿ, ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಅವಾಯದಿ೦ದ ಶಪ್ಪಿಸಿದನು [ದ್ರೋ ೨೯]. ಅಭಿ ಮನ್ಯುವಸಿಗೆ ಕಾರಣಭೂತನಾದ ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮ್ಮಾದೊಳಗಾಗಿ ಸಂಹೆರಿಸುವೆನೆಂದು ಅರ್ಜುನನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದು, ದುರ್ಯೋಧನನು ಸ್ಫಂಧವನನ್ನು ಬಚ್ಚಿ ಟ್ವಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯನು ಸುಳುಗುವ ಸಮಯ ಬಂದಿತು. ಸೈಂಧವನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ನ'ಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಹಾಳಾಗುವುದೆಂದು ಹೆದರಿದ ಕೃಷ್ಣನು ಮಾಯಾಂಣಕಾರವನ್ನು ಕಲ್ಬಿಸಲಾಗಿ, ಕತ್ತ್ಯಲಾಯಿತೆಂಬ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಜಯದ್ರಧನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ಒಡನೆಯೇ ಅರ್ಜುನನು ಜಯದ್ರಒನನ್ನು ಕೊಂದನು [ಜ್ರೋ. ೧೪೭), ಹದಿಮೂರನೆಯ ದಿನ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಆಗ ಕಠ ನನ್ನು ಇದಿರಿಸಲು ಅರ್ಜುನನು ಉತ್ಸಾಹಭಂರತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಕರ್ಣನಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಶಕ್ತ್ಯಾ 5ಯುಧವು ಇರುವವರೆಗೂ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಥರವಲ್ಲವೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣ ನು ಯಾವುದೋ ಸೆವದಿಂದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಅಡ್ಡಗಿಸಿ, ಭೀಮ ಪುತ್ರನಾದ ಘಟೋತ್ಕಚನನ್ನು ಕರ್ಣನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿ, ಶಕ್ತ್ವ್ಯಾಯುಧಕ್ಕೆ ಘಟೋತ್ಕಚನು ತುತ್ತಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ ದನು [ಜ್ರೋ. ೧೭೪]. ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ದಿವಸದ ರಾತ್ರಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲು ದುರ್ಯೋಧನನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಂದ ಸೋತು, ಪಾಂಡು ಸೇನೆಯ ಪರಾ ಕ್ರಮ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರಲಾಗಿ, ದುರ್ಯೋಧನನು ರೋಷಾವೇಶಭರಿತನಾಗಿ ದ್ರೋಣಾ ಚಾರ್ಯರನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಚುಚ್ಚು ಮಾತುಗಳಿಂದ ನೋಯಿಸಿದನು. ಆಚಾರ್ಯರು ಆವೇಶಭರಿತರಾದರು. ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಘಟೋತ್ಸಚ, ದ್ರುಪದ, ವಿರಾಬಾದಿ ಗಳೆಲ್ಲರೂ ಹತರಾದರು. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಕೃಷ್ಣನು ಹದಿನೈದನೆಯ ದಿನ ಯುದ್ಧಾ ರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ, ನಕುಲನ ಮೂಲಕ ದುರ್ಯೋಛನನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಭೀಮನು ಮಾಲವ ದೇಶಾಧಿನನಾದ ಇಂದ್ರವರ್ಮನ ಅಶ್ವತ್ನಾಮನೆಂಬ ಆನೆಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಇದನ್ನು ಕಂಡಕೂಡಲೇ ಕೃಷ್ಣನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಹ್ರೋಣನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಉವಾಯವಿಲ್ಲ; ಆತನು ಶಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗಮಾಡಬೇಕಾದರೆ, ಅಶ್ವ ತ್ಕಾಮನು ಮಡಿದ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ದ್ರೋಣನು ಕೇಳಬೇಕು--ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಿ

ಕೃಷ್ಣ 189 ಕೃಷ

[ney

ದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕೃ ಕೃಷ್ಣ ನ ಬಲಾತ್ಪಾರದಿಂದ "" ಅಶ್ವ ತ್ಥಾಮಾ ಹೆತಃ'' ಎಂದನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಈ ದ್ರೋಣನು ಶಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗ ನದು [ದ್ರೋ. ೧೯೧]. ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಅನಾ,ಯವಾಗಿ ಕೊಂದರೆಂಬ ರೋಷದಿಂದ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ರಣರಂಗವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಟಃ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲ ಮ ಶನಧಮಾಡಿ, ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಪಾಂಡವ ನೇನೆ ತಲ್ಲಣಿಸುತ್ತಿ_ರಲಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲರೂ ತಂತಮ್ಮ ಆಯುಧ ಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಟ್ಟು ಪ್ರಾಣ ನನ್ನು NE ಭೀಮನು ಮಾತ್ರ ಆಯುಧ ವಾಣಿಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದನು. ಭೀಮನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಸ್ತ್ರವು ANG ಆಗ ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನೊಡನೆ ಭೀಮನಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗಿ, ಭೀಮನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಯುಧವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಕಸುಗೊಂಡನು, ಇಬ್ಬರೂ ನೇರಿ ಭೀಮನನ್ನು ರಥದಿಂದ ಇಳಿಸಲಾಗಿ ಭೀಮನು ಬದುಕಿದನು [ದ್ರೋ. ೧೯೯, ೨೦೦]. ಇನ್ನೊಂದು ಸಮಯ ದಲ್ಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕರ್ಣ ನ ಬಾಣದಿಂದ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತ ಮಲಗಿರ ಲಾಗಿ, ವಾರ್ಧನು ಭ್ರಾತೃವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಅಣ್ಣನನ್ನು ನೋಡಹೋದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನೆ ತಮ್ಮನು ಕರ್ಣನನ್ನು ಕೊಂಡೇ ಬಂದಿರುವನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಹೊಗಳತೂಡಗಿ, ಕರ್ಣನಿನ್ನೂ ಸತ್ತಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು, "" ನಿನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಗಾಂಡೀವವನ್ನು ಕೃಷ್ಣನ ಕೈಗಾದರೂ ಕೊಡು. ಆತನಾದರೂ nak ಸಂಹರಿಸುವನು '' ಎಂಬುದಾಗಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು. ಅರ್ಜು

ನು ರೋಷಭರಿತನಾಗಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಹೋಗುವಾಗ್ಗೆ ಸೃಷ್ಣ್ಯ ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ನ್ಗ ಕಾರಣವನ್ನು ತದ, ಅಡ್ಡ ಗಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಅರ್ಜುನನು ಅಣ್ಣ ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲತೊಡಗಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಎ ಸರುಗುತ್ತ್ವ್ತ pe ತ್ಯೆ ಗೆ ಸಿದ್ಧ ನಾಗಲು, ಕೃ ಸ್ನ ಸಮು "" ಆತ್ಮ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮರಣತುಲ್ಯ ವೆಂತಲೂ, ed. ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವುದು. ವಧಸದ್ಭ ky ವೆಂತಲೂ ಹೇಳಿದನು. ಗಳ ಅರ್ಜುನನು ಆತ್ಮಗುಣ ಶ್ಲಾಘನಮಾಡಿ, ಯುಧಿ ಸ್ಮಿರನನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿ ಅವಮಾನವನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿ ರನು ರೋಷದಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅನುವಾದಾಗ, ಅವನನ್ನು ಅಡ್ಡ ಗಿಸಿ, ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕರ್ಣವಥೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿದುಂಬಿದನು ಕರ್ಣ. ೬೬, ೭೬]. ರಾಗ ದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನು ವಿಜ್ಯ ಓ೦ಭಿನುತ್ತಿದ್ದು ದನ್ನು ಕಂಡು, ಕ್ಕ ಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಿದ್ದು [ಕಲ್ಲ. ೯೬]. ಕರ್ಣಾರ್ಜುನರಿಗೆ ಘೋರ ಯುದ್ಧ ನಡೆ ಯುತ್ತಿರುವಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜುನನ ಕೊರಳಿಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಕರ್ಣನ ನಾಗಾ ಸದ ಗುರಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನ ರಧವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಫುನಿಹುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು . ಅದರಿಂದ ನಾಗಾಸ್ತ್ರವು ಅರ್ಜುನನ ಕಿರೀಟವನ್ನು

ಕೃಷ್ಣ 140 ಕೃ ಸ್ಣ

ಮಾತ್ರ ಉರುಳಿಸಿದ್ದು (ಕರ್ಣ. ೯೭]. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಶಾಸದ ಮೇರೆಗೆ ಕರ್ಣನ ರಧದ ಗಾಲಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಲಾಗಿ, ಕರ್ಣನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕುರಿತು "" ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ ಕಾಲ ನಿಲ್ಲು. ನಾನು ಚಕ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿಬರುವೆನು '' ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳ ಲಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಕರ್ಣನ ಧರ್ಮತತ್ಪರತೆಯನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸಿದ್ದು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಕರ್ಣನು ಬಾಣದಿಂದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ನೋಯಿಸಿ, ಅವನು ಚೇತರಿಸಿ ಕೊಳ್ಳು ವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಥದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಎತ್ತ್ಯೋಣವೆಂದು ಕೆಳಕೆ ಇಳಿದು, ಚಕ್ರ ವನ್ನು ಎತ್ತು ತಿ,ರುವಾಗಲೇ ಕರ್ಣನನ್ನು ಕೂಲ್ಲಬೇಕೆಂಬುವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಅರ್ಜುನ ನನ್ನು ಬಗೆಬಗೆಯಾಗಿ ಹುರಿದುಂಬಿಸಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಬಾಣ ಪ್ರಯೋಗಮಾಡಿಸಿ, ಕರ್ಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ್ದು [ಕರ್ಯ. ೯೭, ೯೮]. ಕರ್ಣ, ಶಲ್ಯ ರಿಬ್ಬರೂ ಮಡಿದ ಬಳಿಕ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಜಲಸ್ತಂ೦ಂಭನ ಮಾಡಿರುವನೆಂಬ ಸಮಾ ಚಾರನನ್ನು, ಬೇಡರ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು, ಕೃಷ್ಣನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಭೀಮಾಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂ ದದ್ದು [ಶಲ್ಯ. ೩೦]. ದುರ್ಯೋಧನನು ಮಡುವಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಾಗ ಯುಧಿ ಹರನು ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಕುರಿತು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸೋತರೂ ರಾಜ್ಯ ನಿನ್ನದೇ ಆಗಿದೆ'' ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಕೃಷ್ಣನು ಯುಧಿಷ್ಮಿರನ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಾ ದದ್ದು, ಭೀಮನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿ ಕೊಳ್ಳಲು, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾ ಹಿಸಿದ್ದು [ಶಲ್ಯ. ೩೩). ಭೀಮನು ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದದ್ದು ಅನ್ಯಾಯವೆಂಬುದಾಗಿ ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡ ಬಲರಾಮನು, ತನ್ನ ಹಲಾಯುಧವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಭೀಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಹೋದನು. ಆಗ ಕೃಷ್ಣನು ಬಲರಾವಾನನ್ನು ಸಮಾ ಧಾನೋಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಶಾಂತಿಗೊಳಿಸಿ, ಆತನನ್ನು ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಕಳುಹಿದ್ದು ಶಲ್ಯ, ೬೧]. ಕೃಷ್ಣ ದುರ್ಯೋಧನರು ಬಯ್ದಾಡಿದ್ದು. ಯುದ್ಧಾವಸಾನದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮಾದಿಗಳ ಕೊಲೆ ಯಿಂದ ನಾಂಡವರು ಬಹಳವಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರಲು, ಕೃಷ್ಣನು ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿದ್ದು (ಶಲ್ಯ. ೬೨]. ಸಾಂಡನರ್ಲೇರೂ ತನ್ನು ತಮ್ಮ ರಥಗಳಲ್ಲ ಕುಳಿತು ದುರ್ಯೋಹಥನನ ಬಿಡಾರಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು, ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನ ನನ್ನು ರಥದಿಂದ ಮೊದಲು ಇಳಿಸಿ, ಬಳಿಕ ತಾನೂ ಇಳಿಹಕೂಡಲೇ ಆ ರಥ ಸುಟ್ಟುಕೋದದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಿವನ್ನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು. ಪಾಂಡವರನ್ನು ಆ ರಾತ್ರಿ ಓಘವಶೀ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲುವಹಾಗೆ ಕೃಷ್ಣನು ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದು ಕ ಯುಧಿಹ್ಕಿರನ ಕೋರಿಕೆಯಂತೆ ಕೃಷ್ಣನು ಗಾಂಧಾರಿಯನ್ನು ಸಂಶವಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಸ್ತಿನಾವತಿಗೆ ಹೋದದ್ದು [ಶಲ್ಯ. ೬೪]. ಉಪ ಪಾಂಡವರನ್ನೂ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ನನ್ನೂ ಮಲಗಿರುವಾಗ ಕೊಂದುಹಾಕಿದ ಅಶ್ವತ್ನಾಮನನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಪಾಂಡವರನ್ನು ಸಂಗಡ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೊಠಟು, ಗಂಗಾ ತೀರದಲ್ಲಿದ್ದ

ಕೈಷ್ಣ 141 ಕೃಷ್ಣ

ಎ

ವ್ಯಾಸ ಮುನಿಯ ಬಳಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನನ್ನು ಕಂಡದ್ದು. ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಬ್ರಹ್ಮೆ-ರೋಸ್ತೃವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಮಾಡಿಸಿದ್ದು ಕ ವ್ಯಾಸ ನಾರದರ ಅಭಿ ವ್ರಾಯಾನುಸಾರವಾಗಿ ಅರ್ಜುನನು ತಾನು ಬಿಟ್ಟ ವ್ರತ್ಯಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹಿಂದಟ್ಟಿ ತೆಗೆದು ಜೊಂಡರೂ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ತನ್ನ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳ ಲಾಠಜೆ, ಆ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭಿಮನ್ಯು ವತ್ನಿಯಾದ ಉತ್ತರೆಯ ಗರ್ಭದಮೇಲೆ ಬೀಳೆಹೇಳಿದ್ದು. ತಾನು ಉತ್ತರೆಯ ಗರ್ಭವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿವಾಲನೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಗೆ ಶಾಪ ಕೊಬ್ಬ ದ್ದು. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಬಲ ಮಹಿಮೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಬೇನೆಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕೇಳಲಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನು ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದು ನಿಪ. ೧೩, ೧೮]. ವಾಂಡವರನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತಂದು ನಮಸ್ಕಾರಮಾಡಿಸಿದ್ದು. ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ದೃತರಾಷ್ಟ್ರ ನನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಸಂತವಿಸಿದ್ದು (ಸ್ತ್ರೀ. ೧೧, ೧೨]. ಕೃಷ್ಣನು ವಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಗಾಂಧಾರಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದದ್ದು. ಗಾಂಧಾರಿ ಯುಧಿಸ್ಮಿರನಿಗೆ ಶಾನ ಕೊಡುವಳೆಂಬ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಕೃಷ್ಣನು ವ್ಯಾಸರ ಮೂಲಕ ಗಾಂಧಾರಿಯ ಕೋನವನ್ನು ಶಾಂತಿಗೊಳಿಸಿದ್ದು (ಸ್ತ್ರೀ. ೧೩]. ಗಾಂಧಾರಿ ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಗೊಳಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೇ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ತೋರಿಸಿ, "" ಕುರು ವಾಂಡವರ ನಾಶಕ್ತೆಲ್ಲಾ ನೀನೇ ಕಾರಣ ವಾದುದರಿಂದ ಇಂದಿಗೆ ೩೬ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ನಿನ್ನ ನಂಶವೂ ಇಂತೆಯೇ ನಾಶನಾಗಲಿ'' ನಂದು ಶಾಸ ಕೊಟ್ಟದ್ದು [ಸ್ತ್ರೀ. ೨೫]. ಕೃಷ್ಣನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತವನ್ನು ಸುಟ್ಟಿದ್ದು. [ಅನು. ೨೦೩]. ಪ್ರತ್ರವ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನು ಈಶ್ವರನನ್ನು ಕುರಿತು ತನಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದು [ಭಾರ.-ಅನು. ೨೦೩. ಶಿವ.-ಉಮಾಖಂ. ೧]. ಈಶ್ವರನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವರ ಕೊಟ್ಟದ್ದು [ಅನು. ೪೬]. ಕೃಷ್ಣನು ಉದಂಕ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮ ವನ್ನು ಹೊಕ್ಕದ್ದು . ಉದಂಕನು ಶುಗುಕುಲ ನಾಶಕ್ಟೂ ಭೂ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ರಾಜ ಮಂಡಲದ ನಿನಾಶಕ್ಕೂ ಕೃಷ್ಣನೇ ಮೂಲಕಾರಣನೆಂಬುದಾಗಿ, ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡ ಬೇಕೆಂದಿರಲು, ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ಆತನಿಗೆ ತನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿದ್ದು [ಅಶ್ವ. ೫, ೫೫]. ವರೀಕ್ಸಿತನು ಜನಿಸಿದೊಡನೆಯೇ ಸಾಯಲಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನು ಆ ಶಿಶುವನ್ನು ಬದುಕಿಸಿದ್ದು [ಆಶ್ವ. ೬೬]. ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿ ಒಂದು ಸಲ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಬಂದು, ಭೋಜನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಯಸವನ್ನು ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆಯೂ, ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಮೇಲೆಯೂ ಚೆಲ್ಲಿದರು. ದುರ್ವಾಸನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅರಿಕಿದ್ದ ದಂಪತಿಗಳು ಬೇಸರಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಧುರ್ನಾಸನ ಎಂಜಲು ನಾಯಸವನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಮಹಾ ಪೃಸಾಧವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ

ಕೃಷ್ಣ 142 ಕಷ

©

ಶನ್ನ ಮೆಯ್ಲೆಲ್ಲಾ ಬಳಿದುಳೊಂಡನು. ದುರ್ವಾಸನು ಹೊರಡುವಾಗ "" ನೀತು ಪಾಯಸವನ್ನು ದೇಹಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಬಳಿದುಕೊಂಡರೂ, ಅಂಗಾಲಿಗೆ ಹಚ್ಚಿ ಕೊಳ್ಳಲ್ಲಿವಾಗಿ ನಿನಗೆ ಅಂಗಾಲಿನ ಮೂಲಕವಾಗಿಯೇ ಸಾವು'' ಎಂದು ಹೇಳಿಹೋದನು [ಆನು. ೨೬೪]. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಸ್ನಾನಾರ್ಥ ವಾಗಿ ತಂಜೆ, ತಾಯಿ, ಬಂಧು, ಬಳಗ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಕಮಂತವಂಚಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದನು. ಪಾಂಡವರೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ, ಜಔಲಕಾಲ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಆಗ ನಾರದ, ವ್ಯಾಸ, ಚ್ಯವನ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ವಸಿಷ್ಠ, ಭರದ್ವಾಜ, ಗೌತಮ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರ ಲಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ವಸುದೇವನ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು. ಮೂರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಆ ಮಹರ್ಷಿಗ ಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳ ವಿಚಾರಣಾಗಿ ಚರ್ಜೆಮಾಡಿ ತಿಳಿದು, ಆ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು , ವಾಂಡವಗನ್ನು ಹಸ್ತಿನಾವತಿಗೆ ಕಳುಹಿ, ತಾನು ತನ್ನ ಶಾಯ್ತ_ಂದೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಹೋದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೮೨, ೮೫]. ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ದೇವಕಿ ಏಳು ಮಂದಿ ಮಡಿದ ಮಕ್ಕುಳನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಆಸೆಪಡಲಾಗಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಬರಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೮೬]. ಮಿಧಿಲಾ ನಗರಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುಳಾಶ್ಚಜನಕ ರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರತದೇವನೆಂಬ ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾರಂಗತನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿರುವನೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಆ ರಾಜನಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸಂಗಡ ಚರ್ಚೆಮಾಡಿ ಅನೇಕ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದನು [ಭಾಗ.-೧೦, ೮೬]. ರುಕ್ಮಿಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರೇಮಕಲಹ [ಭಾಗ.- ೧೦, ೬೦]. ಪುತ್ರಸೋಕದಿಂದ ಮರುಗುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸು ವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರೀತದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮೃಶನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಬದುಕಿಸಿ ಕರೆತಂದನು [ಭಾಗೆ.-೧ಂ, ೮೯. ಹರಿ.-೨, ೧೩]. ಒಂದಾವೃತ್ತಿ, ಜಲವು ಮಂದಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕೃಷ್ಣನ ಸಂದರ್ಶನಾರ್ಥವಾಗಿ ದಾ ರಳೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾಗ ಹಲವು ಮಂದಿ ಯಾದನರು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ, ಜಾಂಬವತಿಯ ಮಗನಾದ ಸಾಂಬನಿಗೆ ಹೆಣ್ಣುವೇಷ ಹಾಕಿ, ಆ ಮುನಿಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ "" ಈ ಗರ್ಭಿಣಿ ಎಂತಹ ಮಗುವನ್ನು ಹೆರು ವಳು'' ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಮಾಡಲಾಗಿ "" ನಂಶನಿನಾಶಕಲಾದ ಉಕ್ಕಿನ ಒನಳೆಯನ್ನು ಹೆರುತ್ತಾಳೆ'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಕ್ರುದ್ಧರಾದ ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು. ಅಂತೆಯೇ

ಮರುದಿನ ಸಾಂಬನು ಉಕ್ಕಿನ ಒನಕೆಯನ್ನು ಹೆರಲಾಗಿ, ಯಾದವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆದರಿ,

ಕೃಷ್ಣನ ಅಪ್ಪಣೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಆ ಒನಕೆಯನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಎಸೆದರು.

ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಿಧವಾದ ಉತ್ಸಾತಗಳು ಕಂಡ.ಬರುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅದರಿಂಧ

ಕೈಷ್ಣ 143 ಕೃಷ್ಣ

ಳು ಳು

ಭೀತನಾದ ಕೃಷ್ಣನು, ಗಾಂಧಾರಿಯ ಶಾಸ ಫಲಿಸುವ ಕಾಲ ಸಮಿರಾಪಿಸಿತೆಂದು ತಿಳಿದು, ಸಕಲ ಯಾದವರೂ ತೀರ್ಥ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಡಬೇಕೆಂದು, ಅವ್ಪಣಿ ಮಾಡ ಲಾಗಿ, ಎಲ್ಲರೂ ವ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರನ್ಸೆ ಜಟ ದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಮದ್ಯಪಾನಮಾಡಿ ನೃತ್ತ ಗೀತಾದಿಗಳಿಂದ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸಾತ್ಯಕಿ ಕೃತವರ್ಮ ನನ್ನು ಚುಚ್ಚು ಮಾತುಗಳಿಂದ ನೋಯಿಸಿ, ತನ್ನ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಕೃತನರ್ಮನ ತಲೆ ಯನ್ನು ಕಡಿದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಪುಡಿಮಾಡಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಎಸೆದಿದ್ದ ಒನಕೆಯ ಪುಡಿಗ ಳಲ್ಲವೂ, ಶರಕಾಂಡಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದುವು. ಕೃತವರ್ಮನು ಮಡಿದುದನ್ನು ಕಂಡು, ಕೃತನರ್ಮನ ಪಕ್ಷದವರೂ, ಸಾತ್ಯಕಿಯ ವಕ್ಟೆದವರೂ ಅದೇ ಶರಕಾಂಡಗಳಿಂದಲೇ ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ತಾವು ಹೊಡೆದಾಡಿ ಹೆತರಾದಸು. ಅಷ್ಟ ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಬಲರಾಮನನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ್ಗೆ ಬಲರಾಮನು ಒಂದು ಮರದಮೇಲೆ ಕಾಣಬಂದು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನೋಡಿದೊಡನೆಯೇ ಸರ್ನಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳು ಗಿದನು [ಮೌಸಲ. ೩, ೫]. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕರೆತರಲು ದಾರುಕನನ್ನು ಕಳುಹಿ, ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ದೇಹೆತ್ಯಾ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಮರದ ಅಡಿ ಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವಾಗ ಜರನೆಂಬ ಬೇಡನೊಬ್ಬನು, ಜಿಂಕೆಯೆಂಬ ಭ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಕೃಷ್ಣನ ಆಂಗಾಲಿಗೆ ಬಾಣ ಹೊಡೆದನು. ಬಳಿಕ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ನೋಡಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಪಶ್ಮಾತ್ಲಾಾನದಿಂದ ಮರುಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಬೇಡನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾವಿ,ಯಾಗುವಂತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಕೃಷ್ಣನು ದೇಹತ್ಕಾಗಮಾಡಿ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ್ಳೊರೂ ವೂ ಮಳೆಯನ್ನು ಕರೆದು ಸಕಲ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಕರೆದುಯ್ದರು 'ಮೌಸಲ, ೫]. ಅರ್ಜುನನು ಬಂದು ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನ್ಸೇ ತಿಳಿದು, ಶೋಕಿಸಿ, ಸ್ಹಾರಕೆಗೆ ಹೋಗಿ, ವಸುದೇವಾದಿಗಳಿಗೆ ನಡೆದ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ತಿಳುಹಿ, ದ್ವಾರಕೆ ಬೇಗನೆ ಮುಳುಗಿಹೋಗುವುದು. ಅದರಂದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಹೊರಡಬೈ,ಕೆಂದು ಹೇಳಿ ಎಲ್ಲರಸೂ ದ್ವಾರಕೆಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದನು. ಮರುದಿನ ವಸುದೇವನು ಯೋಗಾ%್ಯ್ಯಾಸದಿಂದ ದೇಹತ್ಯಾಗಮಾಡಲಾಗಿ, ಆತನ ಪತ್ತಿಯರೆಬ್ಲರೂ ಸಹಗಮನಮಾಡಿದರು. ಅರ್ಜುನನು ಅವರಿಗೆ ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಥಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ, ರುಮ, ಕೃಷ್ಣರ ಶವಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವಾಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ನಹೆಗಮನ ಮಾಡಿದರು. ಕೂಡಲೇ ದ್ವಾರಕೆಯೂ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋಯಿತು. ರುಕ್ಮಿಣಿ ಮುಂತಾದವರು ಸಹಗಮನಮಾಡಿದರು. ಸತ್ಯಭಾಮೆ ಮೊದಲಾದವರು ಕಪಸ್ಸಿ ಗಾಗಿ ಕಾಸಿಗೆ ಹೋದರು [ಮೌಸಲ. ೭, ೯]... ಕೋಡು--ಅರ್ಜುನ. ಕೃಷ್ಣನ ಶಂಖದ ಸರು ಪಾಂಚಜನ್ಯ [ಭೀಷ್ಮ ೨೫]. ಸಾರಥಿ--ದಾರುಕ [ವನ. ೨೦. ಅಶ್ವ. ೧೧೮, ವೌಸಲ್ಲ, ೫]... ಯಶೋದೆಯ ಮಗಳು ನಿಕಾನಂಗಾ ಎಂಬವಳು

ಬಗೆ ಷ್ಣ 144 ಕೃ ಸ್ಜದ್ಧೆ ತನಾ ಯೆಃ

ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರೀತಿವಾತ್ರಳಾದ ತಂಗಿ [ಸಭಾ. ೫೯]. ಗಡೆಯ ಹೆಸರು ಕೌನೋದಕೀ [ಆದಿ. 3೫೧]. ಆತನ ಕುದುರೆಗಳು--ಶೈಬ್ರ, ಸುಗ್ರಿಟ, ಮೇಘನ್ರಷ್ಟ, ಬಲಾಹಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು [ಅಶ್ವ. ೧೧೮]. ಆತನು ದ್ರೌವದೀ ಸ್ವಯಂವರ ಸಮಯ ದಲ್ಲಿ ಮುತ್ತ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಭೇದಿಸದಿರಲು ಕಾರಣಗಳು (ಆದಿ. 3೦೬].

(11) ಸತ್ಯವತೀ ವುತ್ರನಾದ ವ್ಯಾಸಮಹರ್ಷಿ [ಆದಿ. ೧೧೫].

(11) ಅರ್ಜುನನ ನಾಮಾಂತರ [ನಿರಾ. ೪೩).

(iv) ಉತಾ_ ನವಾದ ನಂಶದ ಹನಿರ್ಧಾನ ರಾಜನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಆರು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಪನೆಯನನು [ಮತ್ಸ ಡ್‌),

ಕೃಷ್ಣ ದ್ರೆ ಸಾಯ ನ.--ವ್ಯಾಸ ಮಹರ್ಷಿ. ಕೃಷ್ಣವರ್ನ ದ ಯಮುನಾ ನದಿಯ

ಒಂದು ದ್ವೀಸದಲ್ಲಿ ಇನಿಸಿದವನಾದುದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣಜ್ತ್ರೈಸಾಯನನೆಂತಲೂ, ಬದರೀ ವನದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ತವಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವನಾದುದರಿಂಥ ಬಾದರಾಯಣನೆಂತಲೂ, ಪರಾಶರ ಮುನಿ ವುತ್ರನಾದುದ೭ಂದ ವಾರಾಶರ್ಯನೆಂತಲೂ, ವೇದಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ವೇದವ್ಯಾನನೆಂತಲೂ, ಕೃಷ್ಣ ವರ್ಗದ ಮೈ ಬಣ್ಣವುಳ್ಳ ನನಾದುದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣನೆಂತಲೂ ಹೆಸರು ಈತನು ಸರಾಶರ ಮುನಿ ಯಿಂದ ಸತ್ಯವತಿ(ಮತ್ಸ್ಯಗಂಧೆ) ಯಲ್ಲಿ ಇನಿಸಿದವನು. ನೋಡು--ಸರಾಶರ, ಸತ್ಯವತಿ [ಭಾ.-ಆದಿ. ೬೦]. ನೇದ ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿದನರಿಗೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಸ ಅಥನ ನೇದ ವ್ಯಾಸರೆಂದು ಹೆಸರು. ಒದೊಂದು ಮಹಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬನು ವ್ಯಾಸನು. ಇಂದಿಗೆ ೨೭ ಮಹಾ ಯುಗಗಳು ಕಳೆದುವು. ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ೨೮ ನೆಯ ಮಹಾ ಯುಗ. ಈ ಪರ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣದ್ದೆ ಸಾಯನ ಮುನಿ ನ್ಯಾಸನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಮುಂದಣ ಮಹಾ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜ್ರೋಣ ಪುತ್ರನಾದ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ವ್ಯಾಸನಾಗು ವನು [ದೇ.ಭಾ.-೧, ೪. ನಿಷ್ಣು.-೩, ೪]. ಈತನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಕಥೆ [ಭಾರ.-ಅ. ೬೦, ೬೪, ೧೧೪. ಶಾತಿ.-೩೫೯, ಭಾಗ.-೧೨, ೬. ದೇ.ಭಾ.-೩, ೧, ೨], ಈತನ ಅವತಾರ ಕಾಅ [ಭಾಗ. ೧, ೪]. ಈತನ ಉಪನಯನ [ಆದಿ.-೬೪, ಅಧಿಕ ಪಾಠಾನು ಸಾರವಾಗಿ ೭೬], ಆತನ ವೇದಾಧ್ಯಯನ [ಆದಿ. ೬೦]. ವೇದಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿದ್ದು (ಆದಿ, ೬೦. ಭಾಗ.-೧೨, ೬. ನಿಷ್ಕ್ಯು.-೩, ೩, ೪. ವಾಯು.-೬೦]. ಭಾರತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು [ಆದಿ. ೧. ಭೀ. ೨. ಭಾರತವನ್ನು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಬೇಡಿ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಆತನನ್ನು ಲೇಖಕನನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೊಗಳಿದ್ದು [ಆದಿ. ೧], ಆತನು ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದ್ದು [ಆದಿ. ೫೫]. ವ್ಯಾಸಸ್ತು_್ತತಿ (ಆದಿ. ೧. ದ್ರೋ. ೨೦೨. ಶಾಂತಿ, ೩೫೬, ೩೫೯]... ಜನಮೇಜಯನ ಸರ್ಪ ಯಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು [ಆದಿ ೬೦]. ಶಂತನು ಪುತ್ರ

ಕೃಷ್ಣದ್ದೆ ಸಾಯನ 145 ಕೈಸ್ಣದ್ದೈೈನಾಯನ

ನಾದ ವಿಚಿತ್ರನೀರ್ಯನು ನಾಯುವಾಗ್ಗೆ ಆತನಿಗೆ ನ೦ಂತಾನವಿರಲ್ಲಿ. ಭೀಷ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮ ಚರ್ಯವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರದ ಹಕ್ಕನ್ನು ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನಿಗೇ ಬಿಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲದಂತಾಯಿತು. ಆಗ ಭೀಸ್ಮನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಸತ್ಯವತಿ ವ್ಯಾಸ(ಕೃಷ್ಣ್ಯದ್ಯೆ ಎ ನಾಯನ) ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸ ಲಾಗಿ, ವಿಚಿತ್ರನೀರ್ಯನ ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಅಂಬಿಕೆ ಈತನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಧೃತ ರಾಷ ನನ್ನೂ, ಕಿರಿಯವಳಾದ ಅಂಬಾಲಿಕೆ ವಾಂಡು ರಾಜನನ್ನೂ, ಅಂಬಿಕೆಯ ದಾಸಿ ವಿದುರನನ್ನೂ ಪಡೆದರು[ಆದಿ. ೧೧೫. ದೇ. ಭಾ.-೨, ೬]. ಜನನಿಯಾದಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ಹಸ್ತಿ,ನಾನತಿಯಿಂದ ತವೋವನಕ್ಕ್ಟೆ ಕರೆದುಯ್ದು ದು[ಆದಿ. ೧೩೭]. ಪಾಂಡವರು ಶಾಲಿ ಹೋತ್ರ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರಿಗೆ ದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟದ್ದು (ಆ. ೧೬೮]. ವಾಂಡವರು ಕುಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕಚಕೃ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಡುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಂಧಿಸಿ, ಮುಂದಣ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದ್ದು [ಆದಿ. ೧೭೦]. ದೌೌಷದಿ ಪಾಂಡವರಿಗೇ ಜೊರೆಯುವಳೆಂಬುದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯತ್ತನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದು (ಆದಿ. ೧೮೪].