t :r-s ■■■■ «I ■ ■ f' ^ I JO ANNIS, SCOTI ER.IGEN* ■ - ' ■ ■ D? , • ; Divifione Naturi LIBRI Q^UINQ.UE, /DIV DESIDERAT L ^ A C C- £,p-.I T ' Appendix ex ambiguis s. M A X I M I GRSCE isf LATltiE. ♦ 0 XO N I 7, E Theatro ELboNiT^HO. ' . ‘ - . • . ■ _U . e -i V. .♦.< .%t ,#*^' V. » ' • ' i fT; • ' > ' * • '•-! .-'•V '’ V.. X\\' •:-•■>■•;'' ‘‘V^ " ^■^■‘, -.'V V ‘V ' ■'• ' "*■• ■■ 4%''; •■’• "■*' • ^. - ■i ‘^ . *\*i' 4j»^ ^i'*i'- •4^'*^-»'^ . , *■ ‘J Vv-*'-’.' 'r '.r* • ;.-V-r'V" V «f ■: ' *^,->’ • '. r’. ‘ ■ '. 'i-. « ^» • ■-• '•^ ' ' <<>- ■' ■ ■'^. ■> ' - ■ ^* ' '• ■'• \ '■ ^ J 'V'’- • ^ V<’ •^•■» ^ ', :*a^:-.-*>'-t. .K'i- * , 'V v; , • /-"/ V : ■ A ■ . w . « •2 r’ V» •-K .; * • ■^ ‘. ' " i£' / * ***^ ^ f ■ '* ,_.„ • .V 5 .?:v 'x -• . •'•»*■; •■ ,■'■••■*'; '*■ ■, , Z '^1 V • i> >S^ r ■'• ■J^'!^i- m.’ / A- / -Hf k ’\ .1 . . .v 'V'- '^ . ‘'^jt'' ■- '.-l.v/w, ;:^ V.'.-..- «•••..Hit.v.»* V: . ~ ^ » A Scnpjit Erigew^^nfiattt Hmcmm iff raram, jC qui tunc hi Ca^ib-imiitum cdebr^dtitur eb 'iftttditionm isr fanliitatm J ad~ voftts G^ffy^fKOT de ?r»de$ojitione librum.^ Varia admocbmt ^ 'dc pr^itthant jutBcfa iftortan tempmum viri ecclefiaJHcii ' ■ ' ^i pdt^ dctttitiM de bacre juduarepi^i videntur^ dicunt Scoti ad-' *lHtrf^s, ttonium oppumafe, fed Hincmartap^ per ejus latera 'peti- ,• s ii^^topus^ud.ajfud paucas towp^e\iiMOt per Xlk.toj^ *, (^'cepim0dbfhntotmpm,quxi^^ J' '■" '&d>at9ri Fere^t^ ut in rebus ohfcurU plura verU'ima£inemur.‘ ^ (^(Ppt^nt igitur rnulti fuf^ari doto mtifo agi' cum Erigena',fiSii9 ' ■ ■ crMmhus, iy falfa iTruiaia^bminemopprefumfuiffe querebantur,, iicc finem btieriULiflit ^iusbab'iturae videbantur^ qtdkn integrum . opuf prodiret. Atque ittud tandem emifitrunt iiy qui Jibentius te- ' nebris damnpffeni.^ , ' ‘ » / ^ “ '1^'*;^ Idem ^ann£s%'^n‘i^ompo[uit opus de'^nc\rtvlSi^^ • \foli'Cahji^c(m^mo de hoc quoque fcAptb in partes itum efi, Pofi annos dacef&dt^er Scoti illicibus lignis ufiulatu/. Quiris ‘ buamoirea^Yincentitts Bei^acenfis \n{pecu\odo&Tla^!lsrefikm• \ :j' detfipttdbdiitfBtrengaTius^tUTnnim'iumadmiratus'eJfet. Puni~ / nubloritm extinFio ifio libro, nagUmagJfique - ^ i :»■ ' eodiftdiaicievetuni', per fecula fere noafem, fi^picionibus ifi , obfcuris dnidifqKt tonjtBmisftrra jfiet''tfahitur. 'Exiit tandem- • '•. i . . Mer Ule, fub Sfltran^ nondtie-i-ut ah^b contendunt. Quid tum ,*• ISlV ■' . . r. e*» . Tum vefiu^faer«, oninifqae cepcfite r«r<idic ’• . ■*4;» * ■ J' 4 f- ■ ?ltaue etiiiatatJidAr.fr f nut'4)orTih'tlU ifif lihtilui eirg dtbrfhenaituVeL "•* . P R £ F A T I o: ; • ' ' ' Dittpiipumque literativhi quoepverunt, i^bi ^tntium laterent Mbtl ^ ijiinm , qubs loannes idm Jio0cfui^e . CertedJ^orif At^l^n^fitiporesAUMd'^^nfi^laH^e pxfule- pt^Cef qujefti- . omau folv^ndani bene Btilemt- Cui htietf /nlivam twn moverint?'.^ Quhncnaccepdituj-'defi^m$-mide»^i ByniUStlius qui ijjLHeti^^, af,ud Iqdaos Agapiui^q^t^ ^rrfw, 'temhliaXerfolvity ITint; ^,:quqft in^tm Mvix- ^rkiueliberScosi,A/a//er<7iJe»i dt Imo nunqtu0 5c'., dura omnia; $.ax.'^tuf^ d boni J\ ei^-foram ^quidfmj^rJt/itis.' ''f|)U4 nxfStjuv^/iaua. i tatus qn etiadi cicMtrices q^rflX flv^ud^i^amdaipX ( uti Ht^oxjlk AebillkvuJaeraJ ■mgnditm fath miH ijqvit- ^p /4 aStfi' yiqnl tefies fide digni , Flomn(^ fibros _ depravglfcji^^S - pqjfts confutare^ lUudunum fcio^ hif^quicquaniSIf^f furiat .prudenter/u^e 7jiutq/um,\h^z\^ ^Sfi}ti^ pgl(|ptf,i|i^iillip9nc^f . ^tot^sJapjM otnnesqipms generist^quorikven^j^iig^ ^iffis/infataiamy^cCqdnaamJidem contefi^ndant. ‘;JS§ - .^Pe^opere.interintjjk-, noff inMrfonam '^aufiaf^aaj fiane nulla (i^,e d^t\hb^miij^^ volbejj^ie^n r. ^im. (^mb^ec/crtber^t Bkge^^'de Gr^(k npn-admddm UUter^ntiehant paeini: Pbotiuq w%wm.Confiantinofoptanam *^t4,mhatg,^S^ml.'en^dkaf ad Qqflps firiffe^-, a^re/^ehdof. Gi^exorm mord. a Heria. ia^^ loatmi n^i^ 'idfoque *' walas^ei%esl)1Snudere tfedebattn quqnhm Gr<nQt^f.,fubime ' •%^ab"at, Enimy^oft patruini((|nt?ndfs itjeut^twr^ V ipfiinfdK^ fcriptK^U ^uerunti Jt fraus , fi Jlw^a, fiparalq^ms ct^isj fi- p - crjjifisimjTchahuk^ir(^a)}fuerit-ivid^inyi^q^ id/f .crf^s - ,, , . . . . _ ^ iniUi^tTtbus apl^rol^t aut di/Mulanfi Fj^j^^atreeinit^ ei contmadan^ wdeturiigurqentuai, qu^radat^fiuhritumiMeefqui-.l- , dekj^fubtil^^firsci 'nuitf^.rj^jdicunt \ inquo^tjucolertdo qfias ' .pr^coTum fipii, Latbtorum.^ qtii non^uieU^fanitri^q^s’i^\* ‘0'ffC, fermidta efja, qufidiitcqtMs qui^ia^ip lae '^^iore-ilefi- det^arepofit ; certe.quidemj^bumimuanen^ efgX Patres fi<e^jieC:piainergaDeumMtjl^^ Potuif e/go errare^ biretkfit.'- ' jefie nolau.^Std qec ^riiere dg^eve-l' raia,,nallai ego ejus litd^^eSmiiciam, mnq u rnp milm cerpindendh Ili' dvipius, jKc ptiun nuno-quidetn^ Qui i§m^lqTUkfii*lqaniie •' '^n\>?^cire cupiar ^^m^ii di'eb4egdi^ qtueJnfra 'vfbiitp^xparti badenus dneminci^odl^tf.» '' «t*. 1 X \ * T E S 'I A' ‘ Al^uot Vetari^ fag^dv^us Joan& ^ feot X *"*W‘ •'S/^ -' SudalusLad^ne^!l*Epiko^sife . -^ . '\t 4 * SedqmWireigt»r/?VM^ di0S^^ 'Sectum i Itutd jui ' _^'j04^rc]^ffaroltU:9lvi]-Ja^iukumUi^firi6eifco^^ apprimt tnUrS^ ^Hit funMhat tacre tnburetU, 4cen^^ If beif^liu^arUum ftui tjui't» fempefiati,ptr''G'ulUu Tt<iuui^tujus difcfpi^t^ui Qi^faiuiajlTi^o Ili& anaexAttUf ridub, a]l?fkncih. 9,afi eSfi^^SWi vuit yiiSf :xconfili^EJdpedt urthupfftjfpt inter quos prithit4r\ ^fejSid^^ugehu^ritceiUba^ '" t, V- .' -f 4 • ■. &••■ •/. ..J? ^ Jf^.a^fSmJt>cuf^m Jttuu^'adv*ntut S> yncitppa l^xouvcr^/utOxiniir ..,^^in S-JI^a^, ^ ,'**V^ itfdkmatku tergi ' -Hiiius Slfredi tcmpoi^ venit iif An/;liain Joannes Scbtns^vir pi»r> ^^ci( i^ooii t4i^ paxif^ ^ncia adCaroIliot ^alvMfejrawetav ^uonugiuMigiuti^e ijajrqpixu^ %- milMun) ^artmm hal^atur . trinrigjcbacqi^c cuiaeq iferia epurn jo^ , iixdividdutqn^CDi^u Stmcdfx^cubiculi efat, oinlt^ fac^ai iq4 £(;auiqae 4^raris, egcetnpiif, hodid qua; «coo^ant, ut fuatiibi^' ' ^lyierat libane nfam contra adaliam tabolaf parttem ; p^e- <^MiSus>pocalis' <^afumti(queicm Carohis fronte hilari^ p^ cfyedam 'alia dum* ^di0et jQan&em quiddhm ftd0c^ <}uo<{ . ^Tejlimoma M h. Scoto Erigeita. tidnitomitattra offenderet, nrbanc increpuit , & cBiit , Quid diftat in- terSottum & Scottum l>. Retulit illo folenne cdnvitium in andoreip, .&r;pfpoa^ti Tabula tantiiiit: ipterr<^v(S'it'Rejiftle niOroandiffc- ' rejBti Au(^o . refppndcrat joAnct delqcr djftante fpati»; neClrwo Rex commotus fcft, quod imraculo fcientisc ipfius ca^s ad verius ^^giftrum nec dido infunjgy ve.llcc^*ic emn \ilitatc vqcabatr Item * cum Regi coavivajiti miniitS patinam obt^iflbt, q^Tlnos pifces pr»- grandes, adjo£l:o uno minuic ulo, contincrtf,\iedi»lc- Maciftro u(^a^ • cnmbenrtbqs ffm^ i Juxta fif ClcfkSs cTepai^tttnr. Sratir ilRGig«a;t& ■“jnolis ; ipfe petijRlTistfcrpbris. Tudf ‘qni femperj^^nid bonem ini^ ■ niebat ut liotitiafn convivi^ncium excitaret , reteq^fs iibi duobus inajo1^> bus , unum minorem duobiix diftribuit , Argn«mti iniquitatem partiti- onis Rc^i Injoinquit*. Benefeci 8c a:qp'b, napi hic c« uWm p^mms, dO' Ic dicens / Sc' duos grandes pjfWS tan^ni. ItenJqne ad eb$«jravetfus., hiefunt diid inagoi Cl^Vici imiucnfr,' & obus exignns^iicem nihilomi- nus tangens. . CarOli ergo rogiku Hierarcitiam Dk>ujw Areo^gitar^ih XatinumdcGrzco, Tcropmcyerbo, traplhilic. Qho fit Bffvix mtfdli- gatur Latina Mitera^^ua: voIbBifitate magis*Gra:ca quam 'Pipione conftmitur iSftfrat^Kmpoluft etiqm libnuh qdfin pexi ^fqrfidn Me^ j-iimu, id cA de aaturxdivilione titulant , pAmter. perplcxitttetti ' qup- rundam quxAionnm fol vendam bene utilem, u tamen iguorcacur ci^ « uibuIdagL quibuia Latinotuhr tramite deviavit , dum in Gdecbyac^ srocmidsmtcnmt. QuarijcHxrcticns patatuseA", fcripfirquo coottn ' enm quidam Florus, iunC ehim revera in iibio peri^^yfion pCTplnriml^ 3 PSC nifi diligenter difeutiantur, a fide Catholicormn aBKomentia Tfa . cantur. Hujus opinioiii#wrticepS'fuiflc cognofeitur Nicolaus, pjtp# ^aitinE6iAol«dCarolurtt,J^ffcrBW ,quoH ^ A. ^ _ A _ _ J _J J J.,... AA A IL Aa a a . a ^ A AA t A ^^A ^ A« A AaJ^^Eaa^ ■ Grtteo tinfm itin E6iAol«^ Carolurtr , ejl nofife , jaod 'onyjii ^etpaj^ta, quoti tie divim\ nominibHt vel ctelejhbus tt‘^ritSifs Viefcriffit elqqtih , amiatn w> ^uunes*gepen>‘^eotu*%ii^ir t9lgr-> tiebuit frtedi- tiu^m ' tronpufiiitv qu tdjm» • moriru' itbbm mitti ft no^b judteio . ijtprobari, piiefettim cufh^idfM' Jo^ef i l^et^miltu /cientia tjfe ^ :■ citur^oli m nqt^ane fnpert i» tfdibttflll^ frequeihinumore iiitttur. 'Frpp|||g hanc ergo inrarniim cAedo^^idduirtum FtaucW.^veliitque bd Re^m /Elfircdtpn, cujus munificefitia itIoAns’ &; magifterioileip,uf 9 ^ feriptis RtgiS intellexi fublimis, Mdduni rcfedlt, ubi poAanqutrtunnosi;» pue^isquosdocebat^jmphiis pbfforatus3[nimam'exuircotnieiito.gravi draCCr^, utdnm fti^nitS vilida nialiiis idBrma fruAtiffetur, & fepe impeterce, amaram morp:irl'bbiret, JaCttltaliquandiu fifhono- rabfll lepuRora in BeatKXtfirbntii EOClOTa qnxfiicrtitSSIttndfccoedis cotila ; fcffiSii dtvinqs favor multis AKht^mt&duL* fiNgacam, admoaiti.Monadii, cqm in inajotCm '£ccl(lj||^tranAale- runt, JCad fiui^a^ altatis ponentesj his, martyrimii' ejus verfitqjs pisEditaveriint. - ' • » * A ■ -.V ^CtnJiiir U)e tumulo ftt^8or-^pU]itt'Jt0nniti, * ■ . ♦ • 5 ,' • '■'V * r Tejhmofiia dt Io. SioNS Erig 'Idem Wittidinu! in eodem libro. Turaldtifubjfitatus efl WaT(ntn dtUru mottacbus — it cum primurtt udaliatium pdalm»b.>'bf»i*' AnttceJJ^um fmH» parvt penJtkt , typbii fUcHam a nifyea [^erfrayfaniltrum iorpan ferebatur t efjf denique /anSu ■ tumeritt Meildulphi (i ceteruruff^r otim ^iattiibi , f^aque tn plarf- 'bmlocu AnttJiHiftbrfuereniidm patroni fnt'u1l<Uljni jyin Itcrtumulatum isi juJJijfint , quat ditiquitarPeneranda iti duabus lapidefs erat erit ex ufr*- *} arte' altarit, di fp»fitiiita$r eujufqae ogf iipraeit i^ervallit revere)t~ Jltdfuerat j /£»*, inquam, emnm pariter conitobati^f^lut atervum ru^ um, velat reliquiis vilium mancipierumecclejite foribut altfnavit. Itnt ddid impudentia deejf et ^ etiam S.Jeannem Seotum , quem pene pari qua S- jIldHjtiittn veneratione momatbi imebant, extulit- H»t mtuf omnes ip, ^tremt-^mnp^o bafilica S. Miehdelis ‘ — ‘ inconjiderate occuli lapidibufqut- praeludi praeiit. 0 tempora ,C mores \ qutt digno imprqperio tOMtam pro- /tquatu/rem^^mi-^."-. . ^ /dem ne Cod, Hfuaited^VlS.' \,- • .IPHto luoAlPiBolnMLfiM s, divina pbilofophia participium'. ' Ffaftriiie difeaioni mflKin,/ra,ter atnantimme, geh; , quod me tath 4H^ua jMo/ultiktiqiic dignaris. Eft enim prefumtio caritatis , quod me tanto muneri non fmparem arbitrarisJ Pnecipis enim ut mittam in U* t^s tinAe joannes .Scottus oriundus , idsidewiidus fuerit, qiiem ait- .«ftorera libri ,qoi '<*J »>n«w vocatur, communis opinio conlentit : fi- quique ^ta db libro illofinilter rumor alperfit, brevi icripto eliltidem ; ib^potiiEmain fidei videantur adverfari cathalicx.' £t primntnqbi- dle^nt puto probe 'faciam fi promt^ expediam , quie me taliumici^ain vAitas non kt^t : -aiterum vero, ut hominem orbi latino merito fil|itn- .^notiffinrani^diutw vita*, Sc invidia defund!hm in jus' vocem, aThus ,ift quam vires tacaTpirare audeant. Nama& ego fponte refugio fi]ia> . moram virorum laboribus infidiart’, ^quia ut quidam ait, Jmprobt facit pUpitt aKeno libro ingeniofas tf. Quwopter pene fuit utjumstam iro- periofis eiTem contrarias, ; ntfi jamdudenn conftitifict aahnoyquod vo- bisin omnibusTtefenem , ut parenti grati/fimo , in his etiam qnx one- rarent frdfitemtquarelTent pado^ mei periculo. Joannes igitur cog* apnmntcrScotttts opinantes quod ejus gentis fuerit indigena, erroris i^ qui feiSeruligcnam in titulo Ui^arcHi^ inferibit/ Fuit autem . KensHeridbMm^quondath poteDti(fiAuMnFaandflia,quam k Longo- bardis pene deleta m''cbrundem prodit hi&dria. Hic relii^ patria, Fian- ciamailCaAilnroCalvqm veut, kqup jnagna dignatidac fufeeptus, fiuniliariuhr partium habebarar, trahligebarquc cum cq (ut alias dUxi) tam ferix , quain joca, individuurque Coines tam ntenfie , quam bibrcuU erat: nec unquam intercos fiiit difiiditim;t]uia*iniraculo fidentue eipa ' Rex 'capras, ad verfus nnxgiftrnm qtiamvis ira praeproperam, nec di9o *'l^rgcre vellet. Re^isergo rogatu Hiexarchiam Diouyfii degmeoin , iatinum. defhrbqverbnm tranlhilit ,quo fit ut vix inf^gatur.fatina, • qns^voldbiiifatcm»is'graKa qulUn potatione confiraitur noftra. Copi- S fuit <t libfkm qwm end oimm uatr^z, id eft, de Natui* divifione ti- avit, propter quarurfdam perplexarum qn*ltionum'lblatioa'em bene . ffiblsm ,firamehigqoi(Sufiroiinquibufdam, quibas d Latinoram tra- m ite deviavit, dum 'in gr*cos nimium oculos intendit. Fnit mults fS ■ leftionis noniaJe Jo. Septo Erigena^ ’ Icflionis & curiofi^acr js fed ineleganti», ut dixi, nd interpretandum fcientUe ; quod eam ('ut vcrt>is Anattaiii Romana; Ecclclia; bibbottteca'< rii loquar/ non egi/Ie aliam pb ^nfam exiftimo , 'nili quia xum^^c^t •l]umilisrpirituq^n prxGihdit rerbi proprietatem .deferere , ne aliquo modoiftnfus jfsritato 4cc»4<:ret. ad ^vidiam, utgratcorum' pedilTeqnus, qui multa qiue ndn recipiant aures latinx, libris Iviis afpaf* li^it : qux non ignorans quam mvidiofa le(!ion^sq0en|, vel (ub 'p^ fpna collocurori|^liij vel fub pallio grxco|pBi pcculeliat. Quap^oplft, h^ticos putatus e4,'8c fcripfit couira eamquidaqxblorus.^unt enim intmro ^ f^'purplurima, quse multorum sclliiimtione^&de cath^ lic 9 ' 0 xorbitare videantur. ^ujus opinionis cognofeitur iui0e NicoUu» .Papa, quiaittnfipiftola adCaroliim« JtjUtumtfi opat beati Dionyfii' jireobarita , qu*i de divinis nominibut ,^vtl fiilejlibu*^ ordinibi^t praf» dfjtfint MqiHa , efttidam vefitr ^ohannes pener* Scattitt nuper iniStinum tfdnjlulerit, ^od juxta norfmjuiiij, mitti,d no^a debuip jueticio approbari ,‘pr<efirtim^iuwi idem.Jfannes , ./icet muItMfcientite ejji pr^iceturjolimnon/ane/aperfd^.fifiba/dam freyuenti ramara difotetun Itaque r^uodha^enut otniffum efl, vejiraindiijhiajupp/iat , Jd nabit pi‘afq- tum op^t Jine ulla eunSatiane mittat. Fropt^hanc ergo infimi)^ , uc credo, ta;duit.eum Francia;, venttquc Angl|am ad regqm .Eltrcdnm , jos mqnilicentia illatus, Stroagillcrio ejus, ut ex Icnptiscius ini%t1e:m (oblimifblalmesbuEisB refedie. Ubi poft aliquot annos > ptimb qum docebat^grap'hiispcrfolIus, 4 nimj,m exuit tormento gravi ^ & acerSoi ut dum iniquitas valida & manas iqfirma (xpfc fruftrarctaa. aPlepc im» peteret, amaram mortem obiict. jacuit aliquandiu in.^Cclelia qnx fuerat in^iindtccsedisconfcia ; led ubi divinus favor multis*uc|K‘ bo^uper eum lucem jnduUit igneam , admoniti J^lonachi in ifra^rti^ eum tranftulcruntEccleliam, •&. ad finilbraqa altaris pof\tfe , his pg&- ' dicaycruiiit verfibus martyrem V ...fu • ’:V ' ’ Conditus hoc tumulo fanflus Sopbijla ^oannet , _ ^ ^ ^ai ditatus erat vivens jani^^tnate miro i . . A ' l^rtyrio tandem neruit-iconfcindere c/eluttt , ' , Ste’® fetuper' cunBi refpant per Jtcula'SanUii - • _ .7,. ' Sed K^haffaflus de infigni . limditate adhuc viventem collauda Verb^fad Carolum, hUraetdumyquoqut eji quomodo ille ■uit. bs^baiusj Sadnnem dica , ille qui in finibus mundi pofitus , quanto db diomi^uf^ctSit ver/atianei tanta cred^otuit alterius linguee diSioue longinquus ^ , t^ifq itj^ ulla^i tapete, in aliamqua linguam transferre valuhrtt i . JaansteiH dica Scottigenam^virum, quantum cqmp*ti,per omniafiunSum. Sedkoc aperatut ejlille artifex fpiritus qui hunc ardentem ^ritfrPi loquefitem fecit s >vfi enim ex'gratia.ipfius igne caritdtu fia£rafibt.,_ nequaquam' danuqplitt^s Ipquendiprtcul&bio frfbapiffat. Nqnt hunc matijfrm caritiu docuit quod eirntultofum infiruQionem (d ndificatiasum pacavit. Alternant lauddiusejus, acinfamw diverfa feriota , ^u^vis jampqdcm Ja,j|i^-< pweptmdcravefint. Tantum artifici valuit eloqqentla, ucd^giltmio ejp» ^ m^nusdederit' omnis Gallia. Verum li qui m^orepi atufaciam ,ao^ ' lant, ut Synodus, qua: tkmpore ^^icobi'Iilp* Jccw*di ?;utapis^on^.' gata efi i npn ia tum, fed in fetipta ejusduriorem; fententiam. pra^ygP ' unt. Sunt ergo hsec fere qiwecoatroyerfiimpgRiu^ i. • r ' ' -*• ~vr'. .1--V , . ■ . . Joanflbs > Ttfiimonia de\Jo, Scoto Ef^e Joa^incs Pyk^a libro deHegibus Aaglo^fascpnum. < S-QrimbMdum alio faue tum illo ptr Ugatot \_j1ljridui\ adfeivit ; plo^^ ref de- Merda ultimis ttrritfiuibus quot ftteniia follere nevit, -in rt^um fuum mllieieut,bost^jff^ ampliavit-. JoanhesRoflus ia libra de Regibus. 'J(tx jiluredfu S,Griufbaj2um Flatfdr esitem nwnacjium sle mettajlerii , S-Bertini,tumtotijfbcihJoafmo,liiJf^rib-, & '^oanntm.Wallenftm a a^^^menaJlexioS.Davidfibiunivit. , . , Joaanes de Xciteuhem in libro de Scriptoribus EcctdUibcis. . , Joinnet diduj Briptna, mont^bns~iif divinis jcripturit dadus, Ii in di* ' fiiplisu ftMlaUum literarusn.erttditijjmnt, grteeelilatitteaApltntim ‘ tnjlrsdlluseltquio ,ingenie Jubtilis, fertunn* comptjitui .de. i ' ' # * e .JoauDe; Lelandus m libro % dc ScrigfoiibdsEntanuicis. •«\ suElfrisLst PU^tnuttdfSmj U^eJriiMi», )gffirium,Menevett^m, Grima Joamum mottatoMi e Saxtsfia tranjsjiarina ofiundum, Jodn-- nem »»tum, qu{Dioiyfii Hierarcbiaminterpret^tui ejl ,in pretio ba^- ■ O' famiitaritate. * ' * * . 'Atqpc h^Yunt ea teftimdhia , qnacmihf vifa fant c^tiiGme< hunc ; Joaunem Scbcum <ic/ienarc. Q^a; vero hujus putr* Patricio; de ' pfgspuqtion», qua Atoenas. petiit,. dc mitd.jalit^if,Otientalibtu peritia. iCMptL^unam apudjne fidem impetrant.'' Q^ouiam autem cogno-. . .i^Oilb^ quq^Joanni no^ro tribuitor, pondom latis, ut mi- f ■ biyiddtaf, iut)d4|gicux ipromautmeasdeeo conjedhiras. ■ ; ,Qtiod igitur ait Gulietinus MalmcsburiL-n^ in Bpiftola lupcrius allata,. S^tinrfleapgclliiilS jn titulo' Hierarcbise, non £icile pro vero adntferimipmnis enim Codiccs‘M§S. uuo quali pre, ci^BBtradi> ciui^^ perpetuqprx fe ferun^aut ErigeHamtuat EriugeBm^^M^tjtt Gntfimus apud 'AlTcrium & Ingulfum fuHIc tup qaepdam Eal^taxonem, atque adeo, quia Heruli gcns^^^^^Bun ' aqjfqua Saxpnjii,hunc Joanpcm cxHcruj^riundujncxifl jSf ^s^j^cn-crcdit illa non teia^e,ranmesburienli cxcid iiic ; af fa^pitfeo ,'qupd Hqrulos inter Hibernenlcs olim confediiTe vc, r^^d-ipiorjjtradattt. Quade rc oenluli ^oiell Lazigs de migratio btu ee/itium, & Beatin U^cnanus , quem jn pattcs vopa^. ., • . Non magis mibi proq^ur . eorum fententia , qui ex hoc vocabtdo &ciuutnit{^unI.Nam & &pius iq antiquis libris£)^>^ gr»i^icjfar 7qnam EriM/iAj Certe in todlce ultima:. Aotiquitatis, Yqui ’ -nunc IcrVatur in B|bliothe<^ collegii S.’i'rijjitatis<Caiitabr.j quqafgi.cft ’ UfiB)(ius,^mCcharms & ego quoque, fcribitut.Ari«^<*o.> nou Ertgfiiif,. Ita quoq« Suftid\i|^evi,tta iq luis reperit DionyiuBPetavius, iuq^hi^ lip. LabbeusT,Rta;ox^r/)S', Hi^rqus, producit, non Ar/j^rnaflji, ;■ rtaiSbtpant, qi m pqnfdtyi pdisto nedte eam*dtdioncm pinxit Marea i4. *. E^ltola dq Jup<^Jeiqp« dliiLilcam Dache^m exarato. "iSis, movete "^nbuamdelx;an, |i}Hd<yivn.Jpannes Hibernas toties dieatur^ ideve- myqnonilim IhidipruiAa ck^vn.Jpar , _ a grUtiout e«c gedte diu Veriatus erot, qiuc tniic' temporis 4 " Tefiithonia de Jo. Scoto Erigena. tem^risboaaram literanim officina filit. Roffiis ia libro de Regi bos. ex quodam antiquo fcriptoreifta de Hiberni^ prolerti ^tnilican» diis fu/penjis [perGregorium I. ab Auguftini tempore in Scotia CX Htinnia j erai vero Hibernia tetius tunc jtientia promtua- riutn ti alumna. Jbijfudebat S-. Cedda prius S. Didoni lindifferneiifis Epi- fcopi difcipulus/pejlea i^erUm, demum' lindeftite & totius Merda Epi- Jeo^i cui codjftnlaru fuit in Hibernia Egbertuf. — ... ■ multi pnrci fari moribus & /cientia viri de Anglia. ^ixi Com i4eo .Hibernum fuiffe di-> dum, quqiLibi litqris operam «Ji^erit. Jdc^r accadit Marco cuidant, - qui communiter diceWtur, cum umen eflet .natione Britto; ^ucatui vero in Hibernia, ut de eo icribit Ericus Aatiffiodoreniis in .(^nc libri tj de miraculis $. Germani.- Idem accidit S. Patricio, Pelagio, alillque multis. . , , . s v Ut igitur paucis meam conjeduram coinpledarj ouinw Joanneqi iftum,'Erigenapi didum fuiilp, -a loco, ut videtor, natalTEDrauteraEr- gene pars non .fontemnond^crelofiienlis' comitatus, Wallil: conter* mina. Imd, tinum e regnis ^it hoc tgpip 6 re, Attrido tributarium. . In hoc tradn reperio locum Eriuvhi ^ qus^-quldem, didio parum • .djTcrepat ah E«ugen<(& contrade Ergene.)^ Jam tota terj;* ,ab ijpfis.Wal*. Jis modernis dicitii^ Del Ereinue. 'Qui oblervavcrit,'quantie in aliis didiouibiu barbaris a^normamLatmam detorqvpndis mutatio* nesplerumque fiant , 'non s^e'.has tdiriurcdlas alteratioo^ynihU^Jiac.. in.voce, cope^et. Enimveto Liber Ecclelia: Landavenjis^ Moda&ici Anglicani ,.Gira|qu%4uwueOCambrenTis j^,Camlribde/crip^* ..r/anr c. 3 , plenius de bjit^cgiuncula docebunt: Quorum ‘Hic so(^ partem dicece/aos Meiayenjit ; qbi Aller Fui; At^chiepifeopus, q(h - pinquus Alleri, qui Joluncm Erw^in audivit' docentem, que provinciolac meminit liber Doomefday; in quo fic^gq: Hatonfi^ tudines erant fydlienjium T. E. in ArcbtnejeldjS.c. Exgene. ■ NStatpqc- to tum Giraldos, tumdiber Eandaven/s, Scotps W altornm fin(s alirnuo* dp occ^^^t s unde & Joanni noftru Scqti cognomen potiii^rjjjffiqf. Se<Q|^|Ki|g.. 'Ha;c eti^ inde s(identor confirma)^., quod Jdjmnes .&t)^^^^|TOtoribus diFerte Wallus appelletur. Sic^liiienpum-^^va- //K^II^HPIor, fic Rq&s in libro dc regibas. Imq ipfe & 'WdUUm «loit io carmine ^Garolum Calvum ‘Aihenct Joai^t meotaroln. Voxcnim^BUus& oilvene iquipolletit.* Qui vi|^ ^ (C^mb^ldi rcriplit,jprodit Jbaunem cum .^(Tcroiegatum iii!^lap/riam ’ i^ffiiim^ifTc ad invitandum,sAllrcdi nomine, Qrimtyildum, N<JnM~ ■ . ret probab^t%t( magiilrum Joannem cum diicipaIo!li:uic I^a* ^ipnem obime. Audierat Joanpcs per Fulcqnem (nunc,»anno /:%pifcopuml^€mcnfem , ^nuMr ,Abbatcn>‘^rtinigjmmV dc^&ma A GiWbalqi Bqrtii^ni 4 reduit* ilje in Angliam, anno { 83 , iElfixdo^w. • dem commend|iverat. Hin^cquu taeft illa legatio, Vinno, vel circiter,. 4»ai tiam appulit huc Gpinibaldos^anno ggy. Ifta dii^.lunt nc<^ exuUmet Erigendhi, hocip tcpipoic, in Gs^is haififlte.iScxf^hacdc re ^nramept. • .e '* ' 'fc «Pcnitjpe.qnaer^biis pot(ft, qui foapnem hdncHiMnum g^e. & domolhiffi; contenduntor hic follis o tocpopulariStnfuis £n^^- cbgnominatu|lii^^'^' Teftangir perte Annftles Saijpnicr, ijftatur Eri- ciu Aatiffio^renhs aliiqueppiid 4ediffjnnij tj» c. yil^u^ Arinac,. ■- > ;; ■ , ■ .. ■ 'W' nftt. 'tittia tEfi- ! £j)i- m»n fedi- idam, rittOi ijisjn lag^o. imeqi in&- )Dtei* num< arum Wal-. ic^in ;atio- t, 4 iac moii •jlrifc " \t TeJibHotiia de Jo. Sc 0 td Erigena, ,Arch. in Frsfatione ad Epijhlas Hibernicat , perplures Hibernos (fep Scot(^di^rnos)orbi’literato innotuilTe. per ^Caroli magni, Caroli ^ Calvi, £lfredi tempora, & deinceps; qnorum tamen nemini nomen ■ .?’ gcirtUMttributum cognofeitur/ Omnes enim v^l ^ • ^berni,* vol Scoti, iSf ScJArliibcrni audiunt. * ^ Veniormne atLScoti Z ^^« 1 « Icnpta reccnfenda.Ponoaulxm pritoo ' loeo ea hominis opufcola, «fi quibus nulla apud veteres" tepeHcur ambi* * glutas. Ediclitiginir-Joanaesille • ’ . , < 1.. DsEuhariftia librum I. * ^ ' .a. - VerfiopesM/^//.,*»®^. Lb.iy^^, * ’ . ' * > ^ IteCoelefti Hierarchin. . , •.XteEccIeftafticaHjeftachia- ' ■ . Uc Divinu Nominibus. • , V De Myftife Theftlogia. “ . j. De Frxdeftinatione WvM/air' G«r^r^a/r«m, ■ lib.-t.' 4f ■ S.Maxttni deCAtUbifitit- St fiiony£i'xi, (S^triiThetioiu vrit*- ‘ De Vifidim DeeT^fidlatqm. . ^ . ‘ pe jpi_vifi«)nc Naturae, Jib.V. tl* t * T_ 7 i ^EftiftoUs. P Ver/us. - ■ /f ^ < . • ~Tribnimtnr eidam* hax^qBKfobnotantar. * r ^ 9* 'loj4aRiaaabiCapflbuB.C«oi/7)i^ar>'i. IO- £ae^iaex)tUcroDia *» .■*■ •, /,■ jJi. DaDi/ciplina %cholari«im,|ibeAi. .i ’ f ► 'i. 4 . .* ■ , ‘ ^Di^putati® quxclam cum Xhc5d<jro Sti^atg. % V • ' Mo^lijfm Ati^tcii|. « ..>> ^ 'f' M Vf ,'- .v-_ 'i t ■oe» t iciA - ^^“5* »o Manuferiptis co|id.‘ cuprum ifli- ■ ■■ .• 'aS “l* »TOauo vait Joan. ^ 1 ^, quantum ionfedai» .. «Sb^iff^at. X)e bs «afe^nalbifium Bgjliothe^ri a^it £/i4Extaat etiam typis c*».Obl«va»t nonmilU" [C i^^rIinrtAm^nrtm*vBn r ’ * It |irc, bM iri' »0. 4 ‘ T». - .'TT^”Tr-' — lypn cuig.BJPIMVat nn nnulf ^ . / ' S?*t <CTpfam «le Pr*HiJUnatiotte:t^^\M vnlgatw Pt/ifiis ? habes at^i^wa® A;j^«rii®<4CjUbe*- • - ■ ? • >^“““Spnumiptcrlcriptoi^l$culi 136 4*riissjc^librttan* ■ - ^ Quorum mdic^s^cen^s. ^ ’ /«L^***^* JfcHj^^ea^fitipneia AmU^Anujn aliqa^ ttconmiii V ■ "ly*^*^* ^®*ij 2 ^‘S«Gjeg<>niNaaianzeni ul^iis oMomiBU' P« Jlm- ^ W ■'«» ■■ * '•'w ’ *» A ^ 'V' V . .'V- /, ■ -•«I "4 f- Tejlmoma de Io. Scoto Erigena. ’ loannes Nefcio an totum Maximi omu» S noniam Graeca S. Maxirarintegra nondum nadus'fiimi (^ae Micift nC IcgiS', aAcpliClnecum refer partim beneficio V.C. Emerici Bigotii, • qni ex Kblibtlieca Regis Galliarum in m'eQ»||fc$ deferipta examinavif, S arttm'codici raeo,qincdmpluriniasejnfdenrfMaximi lucubrationes cort“ 'pet. Caetdfuri, ut redeam ad Sco/tnm, e}us «Iralationem^qnairt hic edo, itiecum communicavit humanitate & cruditionf celebVis V. Ibanhfe» Mabillon. ^ quo fupra commfemoravi. Harc.verfio, ablqtie iis, quit^ih libris de Dl^fidnq naturae facile oW^ antur fatis' ofteBdit Eriganam fnifle in Graxis plane alphabetariuntf ' • ^ j. ‘ideni \T.'C. 1. Mabjlfonius libru^dt /-7/onfD« deprehendit m-. MS. codic^Claromartfctn/i ptope AudomarojfoHn, ^nm' hoc titulo ijfc,. t iiritio ; y R AC T A T U S Joannis Stoti ^ E V 1 S I Of RE D E if ‘^OmUesftDfui cSrpiTef^x cdnjuimione nl^cnhtm- tintm<e“& corptrii. Dedi V c^ooppr^m, uradifie perveniret hic Scot^ liber j fp3 conatiti adhuc . non refpondk.^cceflus- \ A' tf. Libros V. primus rihnc cdb; l^ps miljrfb]»" . peditavir f^cHcxTraea, fcurta siHas) libraria. ' Codex noft;er VidefSr, ' ’ lcriptnsfuilIeante‘4rihoslcxcentos. '^oniam autem nem Tatis tupam v ,eximfea\'}hnico fidcSfc cxqfflplari, pra^rtrf in feriptione ControviMis •• dSnoxia; j>riinolWps,qnos Sebtus ex anteis pattiW» -adduxit' noii '■> ittdijl^entcrini^^i ; undd noffnnijas emernationn codejpilc ngfter rafu! X lucrrtu^cftaTTltlhdei cuni refei^;^ Patifiis /h. Mohttferio Si Gtrmani, . . "hujus Ojlkri^fetyari excgiplar fSr ftnte' 11 aicant fecundum illud ' meumi nam C^e^haani valde mutilus erat ; amiS!#u?ffgrtitie(intet.. quos primus iT. V. Petrus .(^lixiji} ) obtinnjfVariaftei leZlione#'ex*'iftt»,' MS. -Pqrifiqi^? quaa ^idem fef^ribs noflri 'fefUdafohes feu^odici:^ pfius def^^u* multirariani fuppleverunt. Spqnis po^ac aliquas in - hac Witioiic alfS^nplarilMS.oifcrepanftasoblprVavcrkj felateas^te^- i •nllle, nbu confdltdJlW caTiijtfdnTlydio.non firj^e mala; fed per Kuma>* nam infirmitxtcm, ^te npd; videt omn^,itrepfi(Ie.^tlQ^. fibeos < 'Tritlicmius adfcribkloftnlfi ^tq, qtien» lHai/r^ifvHTOaht. s^Eunrfe:^ qu!tnrBatcuv,& cnin 'errante errat. Nam, ut de HiUo^is qihij dfCamf • ^quiqnWemomndSuhahftnitc#hbcbpusSooteTViif#»«;afchbunt)^^ •1 ■ conllafftc verfione ./^4/gaof^wnnuih 8?* eundem utiiufque operis efe patrciii: Dmihadd dubie,’ fifleaudtorisdbmine^cnmlan funthilib^’.^ ' . - ecTcarhif Boftet* reo eISam PanTwifis codex ‘carlR^Lmo adeo igneraba- , tiir nomen auroris, utopus prius daflSnatumTirent Parifiir^ quairtco# ; , ftftcrif;cu‘^3SelWfoetu^ Martinus Polonus fic diieofcrib;t fi^m lOodUm Hi duobus MSS. MnesRevcrendtffimum ‘in Chr. P'. iicl . Atehi-epi 1. Ca;#iar.lcgi) TliiJtbtr £*; alns l^riu toiyf0m/k .a:..* liber _^i^alri ii. Pofti*ma*hSEovdrba’ flpll' ■ tMrPariJiitJioiiituf,^ Iit ii comr ' mus 1 fuos«d fefrusergqqttod apud . a • ' ' Ef i^la» Scoti nullas, qubd TeiO , quifoua m ridit .-practMfcas i ^ _ '. Jittfitfuis|kxfiKlt: nICtalnen dubitari pqteft,qnihilusKripferit. je(!lincalcohnjasvolamiBisin'editam]ipi(tol^m,qnam'fciip^l^figqDil ’ ^ ad Card^tife^alvum de S. Maximi verfione.'"- .,*• * ' ~ 'It; -VitfrfiB iMnifi&m libenter, nifl hos dignos teffiima|fctBalcnT,titib^]3. M x.r ■■r 't. A - .«I t Ttfwnov.ia dt Ja.-sSiikErlgthdf. I hi STir/ co» eio. nW ir^n Qim V , 1 caadncmo'i'arct. Extant quidam hi Caice Epiflpb; Pnc(ic< * ltjDationBi'alii habeiicur pnemiflt ail Arenpa^tka VScoto convcrla. /Suat^uoque’uoaniilU' iaCj/oilarjp.J^abbci/c^ualt Cahgius ialHccm ‘ ‘dedit; «Riepeziuntur denique Scoti ad -Carolnm caimini in' CpdiccMS. Benedidinoi apud .Cintabrigiciir(^i qua; 'tamen ead^ ‘ fune iis , quos Reyerebcjiffimus Uflerius jamdudum publi- ‘ Cavit. : ‘ i' ^•TribuunturScoto Etittm ctia^ba^» qus icquuiifdr opufcula; re^ demiio. ’ ic in . Io SI. EC >di Ihuc '-r #n ieens, non ■ 9. In Martialium Capellam Commentarii. Servantur toianicn.taru quidam in Capellam fitis antiqmC m^nus, in Bibliotheca am{diiE viiS ^ Coiton, Baronetti •, iixl aponym fiint, & .ob. Boonullasmioncs, puto Dunchanco Pontifici Hibltnenii potias efic.adii^beudQS.Duschantuin fcr\’at Bibliotheca Regis noftriCaroli II. { ' . ‘ 10. Dc excerptis ex MacrobiqiiccIarilBmus ^iTiach, jacobus Uile> f~. i- ' . " rius f joaniw-^atque nojio potantur ejjfi epcterpfa tUp gnio tuter MaereUi £'j^i^j^iptafiru^r ,\Ud^ereiitiis^feeutatiitts Grgti ■Lt^nitjie'verbiJic. -Itatfquegwfieufttdy. Pitlncus y. 1^. li^ ille inEpift. Uibernicis. . M. De diiciplij\a Scholarium. Pntat JoannemJbunc fciiprifle Bulcus * i» Htfigrid jitafitmt* ParJ^oa/H. Equidem aliter 'vbfea. Quanquapa ' eiflmSc<^ttj‘no{tcrf>atian^<i*s ti mandi pt^tue, 0ix, Ac'co Io- ' qui tur AniallaCns Bibiiothdcarihsj certe b’On adeo, ae iadoi* illiusllbclli. ’ il^ferci,^ nec Ch^ ibilomi^ nomen ei unquam tnbuiflcTit Idi Iccijjp ho» anlnes.nidksfcriptifiguluin esiftimaQenti* " im -V nliis '* lort' >Slcr., M, lad'’ /er. llP . icisi • V , . ■ w* •nam ; in iia«‘ rt?,. is ' .♦fr. ri ■■ ;a, Difputatio cqm Thieddolb Stndicahujiueflc non ^ecuCrqupnb*.^ n Theodorus panlb fenior fuit, quam ot ad 'Scoti imlir/tqpzpora ‘ t ' prrthigergpolSit ; deipite videtutilla diiputatiJcel e^ ta faiflib deci^ tu^maginnm, qnxquideni aginbatur.tempoie Alcw^jllc Joannis Scoti A/af7re/»HuiClgltur,p;^usqual4Z^^/i»-»competcrdviMetiitdftadifpa- • UCsb.- leivara^U<audib,‘ iu cckbejmma BiUioghcca Regis Ciallidrgpi» v^- 15. ^lotaH^%ttftbtclisaii Latide vcrftrritudapi/ufpicdraUu^Scotf - c 0 e laborem rlrem. j* - « TS 4 . Verfio A‘riftotqIici^nt pntatA’,'Iibr>'il^#;;M«^ hfl^ ^ ‘ J|Qti'‘noncftQpus, qaicqvr«loddfltflBmilBmn9 fchpfewt Balem»' Haibeo ‘ . * , • 8 ,^' _ 4nqijbtHliuf^nricimraptatda;vidiaiia, inqttibusomoibns,i>qnivertit;« ‘ - t, K V dicitur JFsanrfci Bdtp^ui I^^a'neajiiiei\\i\ti hoc cum fu^riori opulcu» * ^o idftn cjBl^fcilcirht quibus hon<accedo; , ij. ^ommeatarii in AridotelisPnedicamenta funt hnjtB Joannas-nrtv/^ " fiiAugonem 5c P^um de & Yiddre rode capio. Scio taiden in Caca- - • - . ^ . ^ k^gili^odainfiibiiQckccaeOxonienlis^ egdefti aiiud S^ti'nomcti prx- / ^ ferre, ^hll de hRp|dnunci6, libris Dobvi(i< - • 'i.* ' «> ' • .'rtf. Ti.ognSatpPhilofophorumi.sr.FToiliilix; i8-deFidecdntra Barba* j . •rcp.m^iplafia funt oR*ra incognita omnia. ■5i vidiflct»Barleus, utique & inirSnbtum'a'^^rwfluc W: * • . . 'ijl-ifcPmplua&clitomi^five Mi»nwi»fnr»/> t» '4 ' .tenhe^ fulpi^iqipem umiUiab^ ; liiipicoc aucc8iieiIe,.JsWnts i BibiiothecArius h^cl parSpfirafio ■ <«> V ' ‘,t • Ab(/htis cajddam Yerall^fis. > - m 'l^Eorro-de feri^s' Zr^majiqoale fuerit aotiqu^tun hom^m fvr ^ feire avcr^lijjat feriptores t^>ftdrix-'Gqre|b:faAlc^x; « :% (H • r- i: » -V»' ‘I. . i* V’ ,%• i-f Te/iimotiiade JolScoto Erigena. Vdffiui^yflcpua^, Mauguiumn', Cellotiam, item '?etrai:a.^e Marea,' Joan. Mibillon*iun,&P.Alixittin.Quomortis.gcn(cre’'perHt Jbari-Jocuit ' nps -Gulidoiu^ Makncsburiealls.,- qno t^mpdre iiiter rivoa efie^ defift, non- certo defignat. Conl^t e^Kogeio Weudovero Sc^um ia ' . Aegliam 'tcditlTe anno ialntit 'g8j.. vel; ut alii, anno 884.. Hoc ■ ipfp aanp 887. fa^o fundumt ede fci^piit magnus promus..'' ' njm fefeeiifiae fnae boftfates’ folos hiftbncoS telfes laudat; qui id no'b' ’ dieonti nam de ejus morte iocmu^r co anno. per qoandaman^ci- . pationem. Feji Mtinr (wii^^ra/>hut perjopts anima%txuit,-f inquit Gnlielmus Malmesbfarienits. ^cundo annopoit adrentumGrim- , baldi (venit in.Angliam annp iis-) legit G&ooii&otus. fibdesfit^.' Annalibus Hidenlibus i qui aut priqii ant fpu hoc affirmant.* De rcliijuoi ' y^lpatio nihil comperti habro. . • . .• •' ' ' Periit ‘indigna morte: grata mfteritas immortalem. e£Rcerecupiitf- ' _] ideoqUe ejus natale ad 4. Idus Novembris diu ‘tclcbravic Amcudus , \ '-Wiondcqoin’Z.»i5««w><e,honorlficememinitjinotatqae .m Mdttyrd-’ , j logio R6mano,quodexcudebaturanno i/go,' ei loiuim &'dccus'Tuuj|;L integrum conltitide , k quo tamen fe^uentes editioniis Mart)’roIpg? enm ^nitus detraxerunt- Eofato mihi natus fiiille Jbanqesiridttnr, ut hominum dciejuiikia iemper alternantia, fubiret. ^j^altallus Biblio* ' iiiecxtivsvifiunger omni» Jat>9$m ptteAic3A,z\\\Mtmend4itim, inepimm^ » ' ^trr^hrsasdifienmt-PueriMaljnesburicnfesenminterficiontsx' . ; Mpn^hi lepulcrum condant. Abbates aJii;Mri cum ;^i;$(Cum fuo-AI* ‘ i- , ‘ dclmo honore prolcquuntur.Warinos pene pfo purgam‘ento'habet. Hi >' .^«eun\ fa^u inierunt, alii expifnghnt. Ii^ cjmfai^& nomen reci^va . ' ■* ' quafiiet>rijatn.diUc6nflii3^tur.. _r • •’« iolo.li^ultarc loto inter omncsconveni% Catalcmus S,_$, ia A^^ glia fepultdmufl|||ai nunc in cQllegioBenedittino apuoCantabfigien- .« «»fer\’aturydeeo fic feribit, literis Saxonicis. S. Maildunu^S.Aldtlmas, ti iens r equi $fcuot in A//^//nr/i«ri0,£^dem habet Codex Cpt-; tonianusex Gotce)ino Bertiai^o, nec abitab his,uti vidimus, Malmes-/ • burienfis Bibliqtfa^arfus i nec vetuda quzdamconnqlMio quas^olim legcbatnr in Mertoniana Bibliotheca Oxonienfi — ^.Aldelmus.&Joaijisn Japiens paufast,t injtfte.qut diestur mMalmesbiri, - Fuit ‘quoque in hon^^'- reip hujus Joann^ Statua pohta in templo iUsbadic MalmesbnrienflPL cnin hac infcrlptiope ; ^oannes Sifptus, qui tranjlulie Dienyfium e Graea ini^ Latinum. Ita Letandus iii Jtinerarit. Hxb habui de- Joaqhe£ng<Mi^ . qnenjincdifereoi. ’ , •n. • > * . "’ •■-n i* X- V ; -.«tKji.' , '• . ‘i ■ i • b. * 4 'i^* 4 \ i > > ■*. . a ., . -V’- • •“44. .. . ^ ^ ** <' • . r \ •* • » •ii’’ 0 . F v.*'-# ' J W/ t r f '-■s t »rc». ; Bcuit ' ) d!h n 'io ' 'TeS 1qo)i' i^ci- riin«^ ii|ub >UtlS 7»-' Pgu Ait' t«*, oatir •M-' . liva, 7 ^9•. len- * rf»/,. Ijia na. r.;’' i; . l ' v>V- -nEPi meIismot^ DE ^IVISION^fi ISTATURiE. L 1 B.E r' # R I -M .U S. M. C^/r^ m?U octanti, diligcntiprcjotf qaintum vires funpmnt inqairenU, ^^^Krum omnium quz animo percipi pofliinc , vel inccationcm cjos ^^-^.'lupcraQt, primaoi ruminamq’hc dlriiionem cfle, in ea quz funt, & in ea qaznon funcH^orum oiAnfem generale 'vodbUum.zccurric, quod GixiikfiMc, Latini vero Natura viatur. An tibi aliter videtur 7 D, Imo, confentio; n^m & ego dum ratiocinandttem ingredior, hzc tu fieri rcperio. M. Qniim igitur inter " ! •- j_e J. ..I /jv i!_ j: •• — ■ • ' — nos convenitjdzboCrodabuio, me elle, velim dicas divifibnu (jus per dific- it u libet, prius CMabor dividere ; (iium vero crii redgias in fpecies' rationem > autl - . « divifr judicare. Di Ingredere quzfo; impatiennnim fum, de his veram rationem k' teaudire volens. - * . I. M. Vktetur mihi divifio Natnrz per quaraor difocatias, quatgor fpecies reciiM|c: .Quarum prima clk,. quz creat & n^ ^catur ; Sccudda, in eam quz' «^Wtur & creat : Tertia, in eam quz creatur, Ac non creat : Quarui quz nec creat nK cVbatur. Narum qnatuorbinz Cbi invicem opponuntur; I«fam tertia aippq- nitnr primz, .quaru rero i^undz : fed qu/r^ inter impblQbilia ponitur cU^ differeptiaellnon pqflecffe. Reaincobi uHs divibo videturaif non ? D. RetSa quidem ; («1 velim rcpctaa , ut pk||i|^rum formarum oppCfiiio clariiis clucgCuit. Vides, ni faUor, tert^ Speciei pripiz oppolitionem'; prima namque creat Ac noq creatur, <ui i eqntrano opponitur illa quz creatur & non ereat. S&unda vero quartz, fiquidebi Inunda Ac citq^ Areretur, cui uhivcrlatitcr quaru contradicit, quz^ifec erpat jpue ctjatnr. D. Clari vMcA. '6cd multum mc movet quarta ^niea^ quz k "aiddiu cftt nam dc aliis' tibi nullo modo hxfitare aulim, Mra prima ntarbitl-orinuula borainUm quz (ttnt^ quz non funt ii^ligatur. Secunda vero in primordUllMs caulis. Tertia- in his quz.in generauonc temporibufque . temporibufqu. Ac locis cognolcuntqr, aiiqtth ideo dc lineolis diqmtari lubtili;^ ncccHarium eft, ut video. M, zllirau ; led qio ormne ratiocinationis via tenenda Iit, boc eft Ipecie prltop difentiendum, ttuGMFbitrto committo. D. Ratum mihi videtur aliasde prinia, quicquiddiK mentium iamu fuerit dicere. M. tu fiat ; 1^ prius dc l&uuZac principali omnium, ut diximus, divi- in ea qttz fiint Se qix non liint, breviter dieradum zltimq»' D. Jure, pro- TK^uc; non enim ex alioWrimordio rationem inchoari oportere vmm: Nec Iblum quia ^ima dl opmiura diferentia, fcd quia oblcurior cztcris vidnturefle. Ac eft, M. IpCi iuque primordialis omnitdn dilciedva difinentia certos fuz interpret»- tionis modus inquirit. • j. QiMnim primps vidmr elfe iplc per onem ratio fuadet. Omnia quz cor- poreo leiuui, vel inf^igentiz perCeptioni lucumbunt, polle rationabiliter «*»<•« «fle ^ vero quz perexcellentiam fuz natnrz nqn Iblipn SfJ>u, id eft, omnem j^nfum, led'etiam intdloCium rationemqnc fugiunt, jure videri non cfle. Quz non nifi in Iblo Deo, materiaque. Ac in omgium rerum qiue ab eo conditz fune rarionibus atqneeflenciit;'reiftbinteUigttntur. Nec immerito; Iplc namque omnium efl^tia eft, qui Iblus verb eft, ut ait Diohylins Atcop^ta. £fi, inquit, rmiiitmi tfi fnpeAft GregMins etiam Theologus, multis rationibus nulbun rubftantiam, fiw viljbilis live invinbilis creatura, intelle&u vel ratiouc comprehendi pofle con&M|^^ quid Iit. Nahi llcut iple Deus in leipfo ultra creacurkm omnem nullo intcllcAu ^ cypiehcnditur ; itaenam in leumtidinus finibus creatufzabeofaftz^^ii^coiv- liftentis, conliderata <aa incoropteUenlibilis dL Qui cquid autem in omni creatura, A vel r 1 a DE DIVISIONE KATUR*. «' V.cl fcnfu cor|>orco pcfcipitur, (cu intcllci5hi,cop(i(icratur, nihil aliud cft, niC tjitcx^ dam MCideiu incomprcheofiblle Kr fc, ijt dl^ldm cft, upii)rcujull]uccllcncia: ; qup: autpftqualStJtcni, aut qoantiSlcm, a» fbrmitn. rat 'materiam, aUt differentiam quandam, aut locum, aut tempus agnofeitur ; non quid cft, fcd quia cft. Iftc igitur modus primijs ac lununus cft divifionis 'eorum quae dicuntUr ede & non elTc ; quia m^us iftc qui videtur quodammodh Ituroduci pofle, qui in privationibus |prca (iipftantias habitudinum, ut drea oculos orbius ^nftitu^tut,^uUo^ntpdorKipmii- duscft, ut arbitror. Namquod ijfeitus noncft, ncccflepotcft, nec proenmcmk lux cziftcntix intclle^m cxupcracfquomodo in rerum divifionibus recipi valeat, non video, nili forte, quis dixerit, rerqi)] qu» fuut ablratias & privationes, non omnino nihil efle ; Itd earnitl^uarttm privatidne^ IcQ abfentix fni oppofitiones Itint, mirabili quadahi virrute contineiT, ut quodam modo (int. 4 . Fiat igitur fecundus modus cfleadid; non clTcmli, quiin naturartnu^&trMr turarum ordipibus atque differentiis (ionlideratur, . qui ab cxccllillima & cq:ca Deum proi^ib conftitueaintclleiftuali virtute inchofins.lifque^ad cxtrtnjptatcra' rationalis irratjonalirquc crcaturxdclcpidatj. boceft, ut ap^u» dicamus.» it rubllmilTimo angelo ufque ad extremam rationabilis iriationabililquc anirn*. partem, nutritivam dico & aftivaih vitam. Qux panigcncralis animx ultima cK|i)uum corpus nutrit & au^. Uhimirabili intclligentul modo uudquifquc ordo cum ipfo dcdrtilm verfus noviftmo qui^ft corporum, Sc ip quo omnis diviEo terminatur, potdl dici rl^ & non effe. Inferioris enim affirn&tio , fuperioris cft negatio. . Itciuque inferioris negatio, fuperioris cft affirmatio. Eodabquc modo, ruperidris aEirmatio, iuferlorU cft negatio. N^atio vcro,.fuperioris, erit affirmatio inferioris, \flirmatio quippe 'hominis, mortalis adhuc dico, negatio eft angeli ; nc^tio vero hominis, affirmatio cft angeli: & VicilEm. Sienim homo, cft animal rationale, morule, riiiblle; pfofe^ Vgclus neque animal rationale eft, .aequi^tule, Pfqueriiibile. Iccip II angtius A cncntialis motus, intdli&ualis urca iScum Sc rerum caulas, cademque r^ula in omnibus cicicftitms cAentiis ulquc dum ad fuprtmum omnium pervdniaut ordinem, oblb^vari poteft : Iplc vero in luprema furlt^-q^tionc terminatur. Ejus namque negatio nullam creatufamluperiorem Ic confirmat. Tres autem ordines funLquQs tfSaySf vocant: quorum prunus; Chinbin, Scraphiti, TKroni : Secundus; Virtutes, Ppteftates, Dominationes: Tertius; Priocipatus, .^hangeli. Angeli. Deorfumvero corporum noviflimnslblummodoffiipcriorenfffe.aut negat jiut affiaut, quia infra Sc .nibu habet, quod vd auferat vel conftituat, quia abtimnibus fi^nrioribusdc pi» ceditur. Nullui^ero inferiorem fc prxcedit. Hac item ratione omnis ordo ratio- nalis &inccllc<ftua]Ucreaturx effe dicitur, & non effe. ,^eni^ quantum k fuperidr ribus vd k fe ipfo.cognofcitur ; autem, quantum ab in&rfwt^us fecompro> bendi non linit. ' ' Tertius modus nou ineongtub infpieitur, in bis quibas hmuT mundi vifibilis plenitudo perficitur, ficin fuis canfis prxccdratibus in iixrctilfifflis naturx fimlxia. Qakquid enim ipliumm caufarutn in matcriifTormata, in temporibus & locis per generationem ^^nofeitur, quadam huniana confuetudinc dicitur efle. (Mj.fgad vero adhuc in mu naturx finibus continetur, nec informata materia, ullo loco vel tempore, cxtenfque accidentibus apparet, eadem prxdlda confuetudinc dicitur non efle. Hujulmodi exempla late pacent & maxime in humana natura. Cum enim Deus omnes homines in illo peimo aeque uno^u 6 n ad imaginem fuam fecit, fimul conltitucrit, fed non fimul in hunc mundum vifibilcifi prodixerit; certis Vero tem- paribus lociique, naturam t^uam ffiiul condiderat, quadam pt ipfe novit leric ad vifibilem eflcntiam adduxit^ hi qgi jam in mundo vifibilitrr.appatent, & appatiw- runt, dicantur efle; qui vero adhuc latent, &fa&urifunt, dicuncir non efle. Inter primum & tertium modum hoc diftais Prin^ generaliter in omnibus qm-e fimul & Smcl in cauCs Sc effedibus fafta funt. Tertius fpecialicei in bis qux partim adhuc iifcaufis filis latent, partim in effirdibus patcncA]uioa$ proprii mundus iUe contexitur. ~Ad hunc modum pertinet rado illa qux virtutem feminum confidaat. five in anima- libus, fhre in arboribusj five in herbis ; virtus enim feminum o> tempore quo in lecretis naturx filet, quia nondum apparet, dicitur non efle : dum vero in nafeen- dbus crelcendbufque- animalibus, fm floribus frufdbufve lignorum & herbanua appaouerit, dicitur effit. i • 6. Quit- '•«1, LIBBBLPRIMUS. > . 6. Qumu nodos eft, qui lixundum Philotophos non improbabiliter ea {alum- 4k>do quE (blo comptchenduntoi intcUc^u, dicit vere efle ; Qiue vero per gene- rationem, materbe diftendonibus, loi deira^onibus, locorum quaque ('patiis tem- poribufquc motibufque variantur, coll%untur, folvuntur, verb dicuntur non ede, ut funt omnia corpora quz nalci & corrumpi poffiint. j. Quintus di modus, t^ucm in 1'ola humana natura ratio intuetur, quxeum dirinx imaginis dignitatem in qua proprie rubiitUc. peccando dderuit, merito efle &um perdidit. Diim' vero unigeniti Bei filii gfttia b^urau ad prilUnum 1'ubflantia: fux Ratum, in qua fecundum imaginem Dei dSndiuefl, reducitur, incipit ellc cum in eo qui fecundum imaginem Dei conditus eR, inchoat vivere. Ad hunc modum videtur pertinere, qaod jlftfttim dicA, Etriedttd qutMdfdnt, unqiidm hoc cR, qui in primo homine perditi liint, & ad quandim infubnR :ntiam ceciderunt, Deus per hdem in lilium fuum vocat, ut Cnt, iicut qui jam in Chriflo renau funt. Quaimaa'm& hoc ita intelligipoflit, & de his quos quotidie Deus cx (ceretis Na- turx (inibus, in quibus xRimantur non ede, vocat, ut appareant v|jibiliccr in forma & materia , exterifqnc in quibus occulta apparere pofTunt ; H (i quid prxter hos modos indagatio^ ^tio Invcdire poteRf (ifi prxloiii^ccr de his ut arbitror fatis di^um cR, u dbi ajitij^on videtur. D. Satis planh, nifi me paulifpcr turbaret, quod h S. AugttfUno in. c^pmero (iio di^m eR ; (joc eR, tngeUfdm sarsran tntt amatm attturdm di^nitdtt mn uj^rt Ac per hoc & aliorum dmnium propter fuimet primordiales caulas, hoc eR, principaba exempla, qux' Graeci ii{<m(>vs» nominant, prius io Deo confiderade, dmde in (eipfa, deinde ipffc cre/tura» in cfTedibus lu^^ nam fuimet caulam pnufquam in fpeciem propriam procedcrcif cognofccre non valuit. M. Nec illud te movm oportet, Icd in;emius quae di^ funt confulera. Si enim angelos principales rerum c^u&s in Deo'conRiiutas cogno* vide dixerimus, reCftcrc' vidcbinmfi asi Hifer imne ^uoi Jititiir & intcllf^itar, ipfuita Deunt&cauias omnium in eo, (ive aliud non fint prztcr id quod ip.e «R, xlHrmatcdcj ac^per hoc necef^num cR, rciRam mediamque viam tenere, ne vel -videamur refiRcrc , ijcl fentendam' fummx ac fanax autoritaris MagiRri non^obtinere. Utrumqrc igitiAVefum dixide non dabfundiim, imo (irndtcr te- nendum. Caulam igitur rerum omnium, qu* omnem intelleaum exbperat, nulli creatx natnrx fecundam cognitam fieri, ratio Chir.- QMM ^enim, inquit. MrrBfffs)» Dmtiiii («MVir : ficl^^bi. Pax OniJU imeUeaum. At fi caiifa omnium Aomnibps qux creatJ lunt ab ca? remota cR, ahfquc ulla dubitatione rationes omnium rerum qu* xtctnaliter & incommutabillter in ea Cint, ab omnibus quorum rationes funt, penitus rcfflotx lunt. In angelicis vcrqlintellcaibus earum rationum thcophaniasqqafdamelfe, hoc cR, comprchcnCbil^ntellcdualis natur» quafdamdivijMappariu^es, id cR, principalia exempla, quifquis dixerit, non, ut amittor, h ^i^Mtc errabit, (^uas jh^phanias in Angelica creatura. Saudum Augn- ante omnium generationem rnrchorum k vilis non incongruh dixide credi- IP!“l moveat, quod dixit quia Angeli & primum in Deo, deinde ia fcipCs infcnoris cceatur.x caulas vident. Non enim edentia divina Deus foluro- modo dicitur, led & modus quo k «modammodo intellcdQali & mdonali creatur», prout cR capacius uniufcujufque, ollcndit. Deus fepe a Sanda Satura vocitatur. Qni. modus i Grxeis theophania, hoc cR, Dei apparitio folct appellari; Cujus ncmplum, Ipdi dnmnkiM & extera bujulmodi ; cum non ipfius edentiam, Icd aliqUid ab m fadum viderit. Non cR autem mirum, fi trina quxpiam cognitio in mgclo intelugatur, una quidqtn fu|^rior, qu dc xternis tCrum rationibus, jiuta pixdi^m modipi, primo in eo exprimitur, peinde quqd ex fuperioribus ex%it, Tcluti in minbili atque ineSibili quadam memoria libripli committit, quali quxdam imago imagiw expreda. Ac per hoc Q luperiora' fetali modo poteR cognolcere, quis audeat diccrc inferiorum quandam cognitionem in fc non baWrc ? Redi igj^r dicuntur ede, qux ratione atque int^cdu comprehendi podiint. Qu vero omnem rationem acime|le<^ra exuperant, iedi limiliter dicuntur non ede. 8. p. QM ergo dicemus dc illa fiitun felicitatt^qux promittitur Sand&, q^m mhilMiliha c^- puumus, prxter iplius divinx edentix puram contemplatio- nem, atque immediatam, licut ut &ndu$£vas«i(jfa/sh4«««: SummqxUptiiDci Jmm, &mHdnmdffdrmq»idtTimm-, nifUmm A a ^ tnim DE Dl VISIOKE' ITAT.UR/E. mm etim ficiiH tfi. Item Apoftolus,* S»uc rideim ftr Jftculm in ei^iitf, tnne Mtem fntind^iem. Item S. AugotUnos in libro de CiWuce Dd 2». de tatura^ontetS* pl2tiond^vin»utnrbltrorcfl<:ntu. dicit j Per nrfWM^tgtfiniiiitm, in tmm cerftre qntdcnntiiie viinbimm, qnMfusrerfnm units mflti corfirn dirixerimm, iffnm DtmuHm /rr* ificmi cUriute cntanfUhmHt . Niim fi angclicrt contcinplarioois pariflimem rircntem divinx ellcncixfaperet altitudo ( pREdktis enim rationibus confcAum eft> divinam eflentiim nulli imclicduali creatur» comprebeniibilcm efl; , i]uam maximi*!^ angelis conflftcre dubium non 'Cit ) lobis quooue nulla alia felicitas promittitnt> qitam ad angelicam naturam «quallcaf'; quomodo humanas nature Vicius, dirln« ciTcntis oltitodinem contemplari valcUt t M, Acuti ac vigilanter, non enim (ine coulainhoc moveris; fed tibliuSicere seftinurim, quod prius generaliter de omni creatura fuaiimns. D. Quid tllud f Repetat peto. Af. Nonne univerfaliter defr: nivinms divinam eflentiont nulli corporeo lenfui, nulli rationali, nulli leu humano feu angelico intelleAui per fe ipfam comprehenltbilcm c(lc Recordari/ quod fiiperius propofijjmui > D. Recordor, ac me fic fnnmlille negare non polTum : fed ut mihi videtur, aut illa predida conclul^ penitus (olvctur, & intelleAuali crea, tur« divina eflentias per ieipiim contcdiplationem dabimus; a|it ^ folvi non poiell, quumcertil&misratiouibns.ftabilicaeft, neceflarium ut rnodiim Diviux contentii ^donis qiMB fanais in fiituco promittitur, & in qua len^ angdi fubftftunt, veris ratisnibuf, probabilibufque exemplis ablblvas. Af. (^em modum quieras ignoro, prxtcr illum de quo paulo ante breviter dJfcuflimus. D. Quis ille fit t^lm repetat,iAn enim ipium recolo. M. '^ocordarifiie quid inter nos convenerat, dbm de examero fanfti patris Auguftini quixdam dicabamus ? D. Recordor quidem; led de ce iterum hoc audire volo. Af. Afovebat te, ut arbitror.quomodo prxdidtus pacer pitsdixerit caulas rerum creandarum, qux xcemalitcr in Deo fime, & Dgus Sint, angelos primum in Deo confidcrallc, deinde in feipfis, deinde ipferum creatu- raniin propriis fpcciBsdificrcndaiqusco^oYifley fi ulU croicurfidivisiscfientiAcuni rationibus qux in ea funt, eiTentialitcr nequeat comprehenfibilis efle. Dt Totum teneo. Af. Recordarifiie quid od hoc rerponderimus } D. Utique recordor, > fi me memoria non fiillit. Dicebas enim non ipfas caiifas rcrura, qax in divina eflentia filbfiftunc, angelos vidifle, fed quafdom apparitiones di vhiu, quas ut ais theopbanias Crocei appellant, cau^inmque xicmarum, quarum imagines funt, hoc nomine arw ptUatJs. Addtdifti;%aam non Ibluja divinam ^{fentlam incommutibUiter in feipu eaiftentem Deum vocari: fed edam ipfas theopbanias qux ex ea,& dS^,in nafura in- lelledtaali exprimuntur. Dei nomine prxdicari. Af.Behi tenes, ia enim diximus, D. Sed quid ad ne^jkiutn prxfims perdnet i M. Non parum ut video, eo enim modo & angelos Deam femper videre arbitror, juflos quoque 6 t in hac vita dum mortis excelium patiuntur, & i& luturo ficut angeli vifiiros efle. Non ergo ipfum Deum atr femetJprum videbimus, quia neque angeli vident, hoc enim dtani creature impol^ilcell; /viai namque, ut ait Apoftolus, iwlrr immuliutm, & lutem bniitnt innetefiUlem ; led quaid^ iiidtas ab eo in nobis theophanias ctmtemplabimur ; unufquilque enim fecupdum fiia Sanfiiutis atque lapicntix ceificudinem abuM «odemque fornu,^atnomhia appetunt. Dei Verbum dico.fomiabicurr Ipla namque dc feipia looaitur in EUangelio; In itm* pdttu mei nmltt mti^net fnnt-, feiplam domum patris appellans, qux cum fit una eademque, incommutabililque permaneat, ranlci- plex tamen videtur his,quibus ipfe habitare largicetr. Nam unurqailquc,ut diximus, unigeniti Verbi Dei notitiam ia liupro pofltdebit, quantum ei gratia donabitur. QuMisenimnumerafeleAorum, togictic numerus duuifionum: quanta fuerit San- Aarum animaram multiptkado , canu erit divinaram thoopbaniarnm pofleifio. D. Vcrifimile videtur. M Re^ dicis, verifimije. Qim enim dc talibus firmaret ka asternalitef die, dum vites humawe adhuc in hac fragili carne intentionis rideatur excedere. p. D. Sed velim quid de hac theophanla conjicere poifis, breviter aperias; hoc ell, quid fit, unde fic, ubi fit, utrum eft, utrum intra nos an extra Aos formatur. A£ Altum quxris, & nelelo quid altius humanis inquifitionibus fieri pollit. Dicam tomen quod fuper hac re in libris Sauftorum patrum, qui talia ault lunt dicere, potui inveuire, p. Dic quasToJ Q^ris!taque,qaidfit,unde,&ubi. D. Eciain. Ai Maxim iMi MaaMdWn><UTiuamPUMfMtiuin,in eitpaiitkmeSennoiramGregadi , ■ Tbe^, i T L I •f R' P R. 4 I' M*,U S. h«c chc<M^nM iiluffiin^, itquc difptteile reperiittnb Aic^enOD «M •Uu»ii txDtti ftti xm tx tniefenjunt Mii 9€tU, hoc cft, KX^exiii ifi ftfimtix pxtrm, rtlxri inrfxm xerfm xi tumxium mxiurxxtift (nAttxmxt^xtfurgxtxmi & rxxltxthtit^ffmH xtrfitt himdnt xxtxrt xt frxdi^xui rertxm fer iirtiixm xm*rtm.^ CohdcIccniioiMa dicoMc, non e«m qus jiM lidb cft pcrJncnrniicionrin, (vdcamMKAcpcrthcolin; m eft per drilkatioMM ofeature. EV ip(k igitnr Dei cOndeicnifiont ad hurftaniffl luturam per gtaiiaitr, dc exaltatione cjuldcmtiaturiE ad ipramfapientiam per diledU^em, (it thcuphaniak CU '(atiiii Gindus pater Auguftinus aftipulart videtur, 'expq^s illud ApoitolI, Qxi fxSm tjf nxtmjrmtix & fxfirwtix. Ita mim ex]wit i Sxfitxti^nm Pxttm h jtt & fer f XXXI •xaixfxSxfuxt, ^ rr^aYrd'nV^, |Ir laaalpfttu mftrmijMxixm imfxUli/ux miferimdia tendifitiifiixe, at/ifo xdixx^ nxflTxm ixteSelhm, »t inrffxHH xxedxm mtix gxxdxm ^xfi amputa fxtjxfiratix^ iffa dx(ttiait»tt adxtl, & in xtH kxhtt \itxate i & ex xaflrx ixteBigedtU at e* fer aiX art m xd Je xffumtx, & in fi farmxtx. Siml^ Ikcr de juditiacmerirque virtutibus, exponit non dter fieri , niRix difiux fapiekfii aa/hafxr iairiigearix qaxdxm mirxtiti xti/ne iatfxtili e^trdixtlant. Ih quantum enim, nc ait Maxinms, tamxxm iatelt&m xfctndtt fer ttxritarem, in tantam mrittx fxpientii defttadit fer mifarimdim. Et hcc c|ula eft omnium virtutum & rub(i,U|^. Igitut «mnis th ophania, id eft, omnis virtus, & ia hac vita in qua udhuc iA^it, in hit qui digni liint formari, & in futura vita perfe^ionem divinx beatitodinis aecepturit nonextta (c, fcdin fe, & ex Deo, & ex icipfisefticiinr. t>. Ex Deo itaque thl-o- phanix in natura angelica atqv humana illuminata, pwgata, perfefta per gratiam,. Bunt cx delcenfione divinx lapientia, & alccnftonc humaAx angeliexque intellK gontuf. M. Sanb: nam bule rationi convenit, ^quod idem MaximUt ait; Q^at- enmiat farrilf8« tamft^endeTe^atgit,id,i/fam ft. In quantum ergo animus vlt^dft comprehendit, in tanthm ipie vims fh. . ro. Horum autem exempla fi quxris, ab eodem Maximo evldehtiUSmi p^ti fune hxc ; dicente. Sic arxtr i Sal* iSaminam^ nihil xBad ^idttar nijl tkx, nah ijniifA nxtarxmfardxt, fedifmatux in h frarxltxt, at id iffam laiU eft ^iidtitir; Jichnmana nftnra Daa ad/aaSa, Dem fer arnnix dkmr ^a i mh qaad definat himaa nxtnra, fed qaad dmaitxth fxtniifxttanem ateifixt at fatm fi ex Dem eft fidexfar. Itrtn xtfiih lace xcr eft atfcxrai, Salu xateta tamen fer fe futftftatu, nulafenfa carftfea ctmprrheiidiHiy. OamfaUratnmenidhiimfeaxtnr, tanc incipit xffxrtre i ita atra xt tnftiffa fenfitia ft in- camprebanfitile, mixtam reraadri fanfbmpiftit camprthindi. Ac per hoc inteUi|e divinam eflentiam per fir incoraprcbcnfibilcm efle,adjuiiti:am vero littcUeAuali ttettuf x mira- bili modo apparere; iu ut ipfa divina, dico, cITcntla in Ibla creatnra intelledHiM videlicet appareat. Ipfius cnim inefhibilis excellentia omnem natunm fui participeih fiiperat, ut nil aliud in omnibus prxter ipfath inceiligentibUs occurratt duiH ^ feipram ut diximus nullo modo appariat. D. Video admodum qaid fuaderi vis; IM utrum S. /dngnftini patris vetbis convenite poflint, non clarS pcrlpido. M. Attht- tiorcrgoefto, & ad ejus v«M qu« primb poGiJmus, redeamus, Innt autem bae nt oftimu in libro vicefuM letuodo deCivitata‘bei; Ptr tarpata qnx gtftaUmm, in omM corpore quodcunqne videbimus , qaaqaartr/km acalat nafttl corporis ditextrM*. Mnm Deam perftieax tUritatt contetaplablmnr. Vim verborum intdire. Non cnHh dixit per corpora dux gcftablmtfc, Dcnm ipibm tontwiiplabimut, qnia Ipfe ptr fk fiden non poteftilm dixit ptr camara qaa g^xilmm lli omni corpore qnodcnfiq; vidfc- bironsj^am Deam canttmpUiimnti per comra etgo in corporibus,non per ipfum vid«- birar. Siindliter per inccUcdum in inEeUorabustt^r ratiohem Ih rarion^ns,tion per i<- fpfam^vina eflentia apparebit. Tanta Cnim divina virtutis etceUelK in fiituri ViU qui contemplatione iplias digni fiiturl funt, manifeftabit. Ut nihil allUtt pexmrfeun live in corporibus live iu inttlleftibuteb efuceat. Erit ertitn Ddm mdhik in mnibitt Ac Ii apeitt Sctiptara diceret, Satm Dem afxtekt in ahmitm. rtltttalt ^Sandnsjob; b in catae' mea tldaia Diam, Acfldiitifltt; in hae catne mes quai mnltk temtationibns affligitur, tanat gloria fntnra erit, nt quemadmodum hunt nihil in & •ppaact, nili fflort&carniptloj Jta fn fntura vita UlhU mih! appiffcblt, nifilbhis Deus qui veee vita eft,- 5C Immortalitas & ineofl^tio. At I) de ftii corpotb felieltitt Mlem gloriam promiftt, quid de M Spiritus datate exiftimandiiiti dl. prxfertim aa>r«£taMgais»GicgWlwTIMb(|iu^ catfaiaSxiaahUtHtrdfithaaapTaMin iaiit- * A j • Irdaa, * DE JiTyiSlONfe NA’#URff. USurn, ittuUtMin Detmi ac ^ boc tota illotam natura in iprunrDtum »Hta4(A«);. .Cujus 'rei pulcherrima paradiginau a prardi^ Max^o in .mrpoEcione GregoM poGta Gint, quorum, unum pra;miiiranscum de acre loqjKebamur ; alterum rrro ndne iubjungemus, qdod c(t in igne & ferro. Njim rwn ferrum etr^utum lu igne iu liberem felritur, mhil ie aexurufjmrem^ere fenfibm iidetu^ fed rerum tn igneum juuliteiemrer- tUur, SeU vere ratiene fum «araraM guenfjfer liquefactum fervere eegnefeitur. Sicul ergo tjptus aer lux, mtumque ferrum liqum^m, ut diximus, igneum,' imo & ignis apparet, mancntibiir carnea eorum liibftantiis, iu feno incclle^ accipiendum, quia poft Enem hujus mapli, omnis natura Gve cotporea flve incorporea, (olus Ociis efle videbitur , naturx Integritate permanenqi^ ut fc Deus 'qui per lupCum incomprehen- Itbiliscft, in cr^^ira quodanqfcdo comprehendatur; ipla vero creaturaiinelfebili miraculo in Deam vertatur. .Srafufficianti^ifi tibiclarb Incclcent. .-'D. Lucefeunc fenb, quantum talia nofti;i*mencib^s 'lucer^nuncur. De tc enim medabili quis in hac vita luculenter potefe fari, ut. nihil amplius inquirentium appetat dclid^um? przfertimcam nulla alia promictitur nobis gloria pester eorum qiue hic per Gdem creduntur, & ratione quastuntur. & quantum licet luadencur, in fetura vita per' experimentum cognitionem. Af. Cautb ac rationabiliter ElUmas. Proinde ad ea quz propolica fpne, boc cll, ad divilionem Natatae, ^eundum cenfeo. D. Redeundum unb, quimimodut obfervandus cft ip his quz dicenda funt, ut ad finem quendam polline pervenire. 12 . M. Przdi&arum itaque divifionum Naturx, prima Differentia nobis Vife eft. ,in eam quz creat & non crevur. Nec immerito ; «paia talis Naturz fpecies de Deo Iblo reffe przdicatur, qui Iblus qmnium creans 'hmfxfir, hoc ell, fine principio intcl- ligitur, quia principalis canfa ompiumquz ex iplb Sc per ipfiim faAa liint, loius cft ; ac per hoc & omnium quz ex feliant, finis cfl. Iprumcnunomnia appetunt. Eft Igitur Principium, Medium & Finis. Principium 'quia ex le fiant oroiua, quz eflen- tiam participant ; Mediam autem, qnia inlSiplbr Ce .per dciplum liihfiilunt omnia'; FitSs vero, quia id ipfiun moventur, quietem mutus fui, fuzque perfedionis Habili- tatem quzrentia. D. Firmilfimb credo, & quantum datur intelligo , dc divina Iblummodo omnium caufe, redb hoc prxdican, quia ibla omnfe quz ^ fe funt, cieat; & h nulla luperiori, ac fe pizcedenle creatur ; Ipfe enim eit lamma, ac Ibla canfa opintura, qux ip fe & ex fe fubfiftunc. * tj. Velim tamen feire quid de hac re fentias. Non enim parum me movet,dnm fzpi mmb in libris Sandorum Patrum, qui de Divina Natura difputare conati funt, invenio, eam non Iblum omnia quz funt, creare, fed etiam creari ; & fiquidem ut aiunt, facit 8c&t,Sc crfcit & creatur. Si igitur ita cll, quomodo ratiocinatio noftra fteterit, facile pon invenio. Dicimus enim eam folummodo creare, ^ nullo autem creari. Af. Merito moveris, nam & ego de hoc multum admiror, & quomodo hzc quz videatur elle contraria, libi invicem adrerlari neqneant, quomodoqnc vera ratio de ^cconfulenda eft, optarim per te nofle. D. Ingredere precor, nam de ‘ talibj^ non meam fed tuam fententiam ratiocinandiqn^iam expeto. Af. Primnm itaque fundetur de ipfo nomine, quod in Sanda Scriptura ufitatiifimum cft, qiud cft, Deus, conCdcrandum arbitror. Quamvis enim multis nominibus divina hatura denominetur, ut cft Bonitas, Essentia, Vexitas, cztetaquc hnjulmodi. iirequcatillimb tamen eo nomine divina utitur Scriptura. D. Plan^ videtur. Af. Hujus itaque nominis etymologia k Crzcis afii|biu eft, aut enim ll verbo quod eft3«>i>£. hoceft, video, derivatur: aut ex verbo 9ti>, boc eft, cnrro; aut quod probabilius eft-.quia unus idemque intelleftus eft, ab utroque derivari red^ dicitur. Nam cum ^ ^Kbo imfi deducitur 0 hv, videns interpreutur. Ipfe ei^ quz funt in IHplb videt, dum nihil extra feipliim afpiciat, quia nihil extra feip^w cft ; Cum autem ii verbo 9<«,e>w, currens redb inteiligitar. Ipfe enim in omnia currit, & nullo modo ftat, Icd omnia currendo implet. Sicut Scriptum eft; Veletirer currit fermeejut. Attamen nullo modo movetur, de Deo fiquidem vetilEnfe dicitur motnil'^ Habilis, Sfftatus mobilis. Stat enim in feipfo, incommutabiliter, nunquam naturalem luanrftabilitatem deferens. Movet autem feiplum per omnia, ut fint ea quz.^ fe cifentialiterfubfiftunt; motu enituimus omnia fiunt, ac per hoc unus idemque in- tellcdus cftin duabus interpreutiiJ|^us.cJu(dcmnomiiiis, quod eft, Ds ui. Noiv. {pim aliud eft Di o currere per omnia, qnyiividecc omnia : fed ficut fidendi# • ita ^ E R* P R I M U*^. . . J currendo, per «amEnnt.omnid. D. De Etyunologia nominis fucU se prolu* bilitcrfuafuBiell; icd non Invideo quo fc moveat, ^ ubique cft, line qt^ nihil cl&potcft, & extra quem nimi extenditur ; eft enim locus omnium, atque circum' Icriptio. M. Deum moveri non extra fe dixi, Iccfi^ieiplb, in Iciplb, ad leipruiii. Non enim alium monim in eo oportet C||di, pi%ter Iu2 voluntatis appetitum, quo omnia fieri ; licut ftatns ejus, nOmquali pdft motum llu, i<» ejuld^ iux voluntatis iocom-nutabile propratum intclligitur ; quo omnflnncommutamli ra- tionum luarum llabiliute permanere definit; Non enim in i{M proprie llatus aut ni9^ dicitur, bxc enim duo uppofita fibiipviccm efle vidcntim Oppofita autem iotco esitari 'rei intelligi vera ratio prombec, prjfertim cum l^|pis proprib finis rootipnisfit. Non enim Deus moremneboat, und ftatum quendam pervenit, h«c igitur nomina, ficut & mulu fimil» excrca|ara, pc(,^quandam divinam meta- phoram, ad creatorem referuntur, nec irrationaliter, cum Annium qnxinftatn & motu iunc, cania eft; ab eo coim incipiunt currere ut fint, cum c(t pryicipium onuiium,& per eum ad cum naturali motu feruntur, pt in «o incommutabuiter atque xternaliter ftent, cum finis quicl^e omnium eft ; nam ultra nil appetunt. In eo coim fui morus pr&icipium finemque inveniunt. . Deus, enim currens ^itur, non quia extra le currat, qui lemper in felplb immutabiliter ftat, quia omniAuplct; (ed quia omnia currere fiicic ex non-exiftentibus in exiftentia. D. Redi ad propofitum; bxc enim non irradonabiliierdiifta videntur. - - ~ ' neas peto. Nam citm i cipiabumquxftionumliepiininbl.. ut pro riribns inveftigaremus qua* ratione ab bis qui de divina natura difputant.ean- Aemcrcif^c & creari dicitur ? Creare enim eam^itnnia nullus £mb intelligentium ambigit: quo modo creari dicitur, dbn tranlitoric prxtereundum npbis viliim eft. .» M. ^lu profe^hk' ^d ut arbitror ex Jiis qox prxdida.funtt, sd hanc qus»< ftionem ibivendam non eximus introitus rofcraius clk, Confedum enim eft idlhr nos, quod per motum divinx natura; nihil aliud intelligendum eft , ‘prxtcr i- vinse voluntatis propofitum ad ea condenda qu* facienda lunt ' Fieri ergo dicitur in omnibus divipa natura, qux nihil ' aliud clh, nifi divina voldHGas ; non enim aliud in ea c^efie & velle, Im unum hlemqiie velle Sc effc, in condendis omnibus, qox facienda^ vifa lunt. Verbi gratia, fi qubdixerit, ad' hoc divinx volunutii motus adducitur ut fine ea qox lunt creat igitur omnia qux de nihilo adducit, ut fint ex non-eflc.in ^c; creatur autem quia nihil effenthiitet eft pnsttr iplam ; eft enim omnium cflentia. .Nam ficut nullum bonum namraleeft, prxtcr dplum i (cd omne quod dicitur bonum elle, ex ,particijpatioae unius fnmmi boni eft bonum ; ita omne quod cxiftic, non in leipibcxiftic,lM pardeipatione vere exiftentis naturx cziftit. Non IMum itaque, ut iu his qux ante dida fint confideratnm eft, divina ' .^natura fieri dicitur, dum in iis qui fide, & ipc, & caritate, cxtetilque vjgcutibus reformantur. Dei Verbum Ujjirabili&ineftkbtli modo innalcitur; ficut ait Apoftoins de .Chrtfto loquelis, qui fdOm tji i» athk ftfitHU* i Det & v reitmit ; Sed& ^ia in omnibus qox fuiu apparet, qux per Icipliun invifibilis ci^ nonincon-; gQiidicitnr fiidaj nant&nofter intellcdus priufquam veniat in cogitationem atque memoriam, non irrationabiliter dicitur non eile; , eft enim per (einvifibilis,'8c nulli niji Dio nobii^uc ipfiscognicn||eft. Dum vero in cogitationes venerit, &cx qui- bndora phancafiis formam accipir, non immeri^dicitur.fieri; fit enim in memoria formas qualdam accipiens rerum, leu vocum, leu'colorum, cxtc rcgm mquc Icnfi- biljum, qui informis erat priulquam in memoriam veniret: deinde )Hpi Iccundam fbrmat^em recipit, diun quibufilam fbrmarum fcu vocum fignis, litnasfdico, qux ^t rocupi, & figuras qux lunt figna formarum, mathcicat leu aliis icnfibilibttt’ indiciis formatur, per qux lentientium lenfibus infinnari* poffit.'- Hac fimiliradine, fluwvis i divina natura remotum fit, fitaderi pbfle tamen arbitror, quomodo ipla dum omnu creat, fic h nullo creari iciat, in omnibus qux ab ea lunt mirabili modh creaturi ut qiicmadmodum mentis intelligentia, leu propofitum leii confilium,/eu qqo^ilo modo motus ille nofter intimus & prii^dici polEt, dum iir coptationem ut. diximus venerit. qualHamque phantafiaium.aPl'!"!! accepit, deindeque in %oa vocum fi^i fcnfihil ium motuum indi^'proceflerit, non incongrui dicitur fieri : (fit enim in phantafiis fonnatus.qui per Se omni lenlibili caret fomia) ita divina eflenda qux w I I . % i t #> •, < • • 8. DE divisione' NATU%4. qimi^er (e rubfillens omfltm fuperac intclleftiun, in his qux ^ Ic, & per fe, & in fe. & ad l( funt, te&i diciur creari.* Ut in ii$Evq||^llct^, ii folummodo intel- ligibilia funt ; fltre ienfu, ii ‘ienfibilia funt ; ab his qm coni redo ftudfo inquirunt, cognoicatur. De his fat cft «Kftum ut cenico. 'j' D. Sat plan^, ni Eillor^ ied a^uc ncccflarium odillcras, quare ditrina natuw*creatrix fojupimodo dicrturcile, « non<reata; que licut praedidis rajio- n£u*ruarum cil, S creat & creatur ; kec eium fibimec videntur contradicere. M. Cautb vigiloK wm tc hocinquiiitibne di^um cfle vklco. D. Digtihm profedb. Ad. Attende itaque m ea qux (acuentur, mentilque contitituni huic brevi relponfl^i accoounoda. Ek-Precede, iqccntus iublcquor. M. Divinam naturam Univetii- t 4 tis conditricem elTc non dubims. D. Pe^pc ad extera, huic enim hodiurc nefas e&.- Af. SimiJiter eam ii nullc^rcari, ^dc atque intcUedu percipis. D. Nihil eo hrmias. . Ad. Non ergo ambi^ dum ipfam cicari audis,non ab mia.lM ab ipia creari. D.Non •mbigo. M. Quid igirar ^ Nonnb ianpcr cft creans, iive inpiam, iive it ie creatos cftbitias creaverit? nam eumsdicitur icipiam crarc, nihil aliud rc&i intclligitur, nili naturas rerum condere. Ipta namque creatio, hoc eft, io aliquo manifeiutia, omnium exuentium profedb clt fubftitutio. D. HaAcnus qnx di^ funt, f identur elh: probabilia: fcd velim audire, quid de hac mcffabili atque incomprcholfibiU creatrice omnium caulidique natura,Theologia edocet, id cft, utrum fit; quid fit, vd quale, & quomodo definitur. Ad. Nonne ab ipla quam nominxfti Theologia, qux ^ aut folummodo aut maxirab erga divinam natur^ verfatur, fatis ac plane veri- tatem in tuentibus fualllm eft ex his qux ab ipfa cruua fuiit, Iblummodo ipfiun eflen. tialitcr fubfiftere, non autem quid fit ipfa efientia intclligi. Nam non iblum,ut ixpi diximus, humanx rationis conatt^, verum etiam eflentianim coelcftium purilEmoi fuperat intelledq;. Iplam tamen cfle, cx his quie funt; S( lapientem efle, cx divi- fiooibus eorum in eflentias, in Genera, in Sp^ies, Diffcrcntilalque, NumedolqdC; vi^reque eam, cx motu omnium ftabili Sc cx ftatu mobili, rcA4 mentis contuitu Theologi ferutati funt; hac etiam ratione caufam omnium ter fubftantem verilfimfi invenerunt. Nam ut diximus, ex edentia eorum qux funt, intclligitur ede; cx mi- nbili rerum ordine, lapientem ed»; ex motu, vitam ede repcrtupseft, Eft igitur caufa omnium crcatrizque natura, & fapit & vivit. Ac per hoc^per edentiam Patrem, per fiipicntiam Filium, per vitam Spiritum Sanftum intclligi, fiiquifitoies veritatis tradiderunt. D. Hxc mihi fatis pun^uc fuafa funt, caque verilEma ede confpicio, omnino fiqnidem quid vel quale fit definiri non poteft. Nam quod ixtelligi omnino non finitur, definiri omnino nequit. Velim tamen audire qua ratione Theologi nnitatdm & trinitatem de caula omnium prxdkare aufi funt. ' Ad. In hac ultima tua propofidone non magnqperi cft nobis laborandum ; prxiertim ^ S. Dyonifio j^eopagita Thcolt^ nobu verilfimh ac prqbaudirah^ruadente divinx vircutisncqne Ttmitads my fteria; ait enim, xnlt rerhrkmfeM lumiimi, feu tpueunqutj^ iOtukUrt vttu fgnificMitne, fumdm emnium ntqiu ctiftlem rjfentifm ftft fyniffdri. Non xnim eft unitaaneqnc trinitas , talis qualis ab humano quamvis purimmo co- ||itari, aut angclico' intcUciftu ctfi Icrcniifimo, confiderari poteft. Sed ut de tx ineffabili atque incomprehenfibili rcligiofi piorum animo rununotus al^uid cogitare ac prxdicarc podent, maximi propter*eos qui Chriftianx Religionis rationem A CatnolicLs vins exigunt, five difccndx rcritads giatia, fi boni fine; five tentand^ repirehcndendi occafione, fi mali; h^ religiose fidei (ymbolica veri» A San&is The^ logis & repena & tradita liint,' ut corde credamus, & ore confiteamur, divinam bonitatem idifcs edentix pro peribnis tribus io tribus fubftantiis conftitmam; & neque bqc abique ipiritualis intcliigendx radonabilifqUe inveftigationis ^ntuitu inventum eft. Unam, enim ineftabilem omnium caulam , umimqne printipium, fimplex atque individttumt univcrlaleque quantum divino fpiritu illuminad funt, contemplantes; Unitatem dixerunt. Item ipfam 'unitatem non fingularitafc quadam & fterilltatc, fi^ mirabili ferdlique muldpucitate contuentes, tres fubftantias uni- tatis iniellcxmnt ; ingenitam Ic. genitamque, prxcedentcmquc; habitumautem fubftantix in^nitx ad fubfbmdam genitam,Patrgm; habituro vero fubftantix genitx, adlubftantiam ingenium, Filiun^ h^itum .vero procedentis fubftantix ad inge- nitam geniumque l'ubftantiam,SpirituinSanRum nominaverunt. ,Sed quum in bac te *ferc omnis fanorum expofitorumSandx Scriptu» verfatur intendo, fadsutarbi- ■ ' tror a L*1 ii E R ^ R 1 M U S. p tror pwfcntialiccr fUduin cft. h. Satis plani. Veruntamcn planiis audire velim < ie babicu frium divinarum fubftantiarum. Po erit enim quis hxc myftica San<^Tri' nicatitnomina,Patcem viz.fietylium&Spiritum San&um,non fecundum h|Utudincm, M Iccundum natunim accipere. Pater enim lubllantia: patris nomen ffie videtur. Similiter & Filius nomen liib&antia: filii, Spiriti$.quoque San&i nominatio, non aliud pneter fubftantiam ipfius figniiicat. Af. FortaUis&nosidiprum credere atque fittcri non- negaverimus, fi S. Gregorii Theologi fumma vcnetabili.ouc autoritas, «erarque rationis approbatio.talia credere irpR prohiberet. Nam cum at^Eunomiaius venenofilfunis Catholicae fidei ad vcrfantibi» intertortus eflet dc hoc nomine, quod cftPatcr, utrum naturx fit an operationis ^nifiativum, divina gratia illumiiunu Burabilitcr rclpondit dicens, anjar Narara efft, neame cferttimk, ftd foUm *d filium Imhsiidiiiu. Si enim refpondcret nattirx nomen elle. Patrem, illi continuo Icque- tentur, diccrentque fimiliter Filium nomen efle natnrx: fi autem hoc.darctur, necellirio lequeretur, alterius naturx pater cllc nomen, alftrius filius, in una enim fMkmquc natura duo nomina h fe invicem dificrentia fieri non ^(Tunt ; ac per hoc 4 onficercne,Pactem& Filium l7i«niif,hoc cft divcrlx elfcntix fcu Kturxefic. Similiter «operatione refponlum cft; nam fi datetur eis, operationis nomen Pater cllc, con- feftimconcluderent.FiliumcfTe creaturam, cum Pater operationis, hoceft creationis /ux nomen cfle^yanceditur. D. Hoc refpqnfum laudabile cirecertilfimum cft, & ex veritate infpiratum, (cd paulhlocupletiCis confidcrarc debernua^ nam ut mihi vi- detur, non continuo eum rcprch^al^c pofTent, etfi diceret Patrem nomen naturx cfle.' Quid enim t nunquid miq nmmoa, d ic invicem fono non fcq(^ diferepantia, in una cademq: natura intclligi fidn valen^ cum Abrahara & Ifaac.Patrem viz. & filhim unam naturam fignificarc videamusaton enim alterius naturx nomen cft Abrabamrad- tyriiis Uaac.lcd unios atquequldcm. M. Kcifth diceres^i fimiliter in hoc tuo exemplo de Abraham ficllaac affirmare valereS,ouod non aliud fignificat Abraham feu Ifaai^ aliud fignificatln eis Pater & filius. Nam AskauAu & nomen cft ipfius Abrabam,’& Pater nomen cft eidem Abraham. Similiter & IfaacA nomen cftlfaac,& filius nomen cft eidem If aac: ftd non de eadem ce Abraham & pater,fen Ifaac & filius prxdicantur. Nam dcfiibftanoa Abraham, ideft, de fpeciali ejus perlbna Abrahara dicitur; de reladonc vero ejus ad filium fiium Ifaac, patrem vocari, nemo bene intelligentium doiitarit. Eodem modo de Ifaac intclligeodum, hoc cninlAomine Is a ac propria individuaque fiibftantia ip^fc fignificatur; habitus ejus^^trem fuum per filium cognoftitu L Non enim p«cs negare talia nomina, id cf^paiftem & filium, relatin CM, non ru91antiva. Si etgo*apud nos, id eft, in noftra naturi non fubftantialuS itA relativh tales voces prxdicantur, quid de fumma ac lan^difturi fumus efTcnm, in qua lobftantiantm inter le (invicem relationis vel halfttadinis talia nomina. Pater vjz. & Filius & Spiritus SanAus,Sanfta Scriptura conftituit? D. Jam video pMrfifti Slnfti TKoIogi refponfum omnino veritate fuffiiltum. Non enim poteft, Bcluafum eft, five in divina fiye in humana natura, relationis nomen iiMiibftantia feu eflentia r(;:ipi. NofTe tamen aperth & breviter per ce velim, utrum omnes Cate- gorix cum fint numero decem, de fummfl divinx Enicatis una elfcntia in tribus wbftantiis, & de crlbut fubftantiis in eadem unaefl^tia, vcrhproprihquepolfint prxdicari. Ai. Oe hoc negotio nefeio quis breviter atque aperth poteft dicere; aut enim de hujufmodicauftperomniataccndumeft. & fimplicitati onbodoxx fides cqmmictqndnm, nam exfii^r^ omnem intellcftum, ficut feriptum eft, qui ftlmbdbts immrulitatfm, & lucem inidhirm iruccefiiilem : aut fi quis de ea' difputare ceperit, aecellario multis modis mulcifquh argumentationibus verifCmh fiudebit duabus principalibus Theologias partili utendum. Affirmativa quidem, qnx h Graecis ufiuqumi ; Bc abnegativa, qux dicitur. Una quidem iofeStiui, divinam dflen- tiam fcu fubftantiam efle aliquid eorum qnx func4deft,qux dici aut intclligi pofliint, negat; altera vero i^UeJns*', onjnia qux (unt de ca prxdicat, & ideo affirmativa didtur. non ur Confirmet aliquid eorum quxfunt, fed omnia qnx ab ea fune de' eu pofle prxdicari luadeat, rationabiliter enim per caufaciva caufale poteft fignificarL Dicit enim effe Veritatem, Boniutem, Eflentiam, Lucem, Jnftitiam} Solem, Stellam, Spiritum,Aquam,Lconeth,UrfiRD,Vermem, &cnifftaininimerabilia. Et non 'folum ex his qux funt fecundum Naturam eam edocet, ftd ex his qux contra naturam; qnado eam indsriari, ftultamqne infanire dicit ; fed de bis nunc non eft y B noftri 10 DE DIVISIONE NM-fURJE. tiollri nropofiu di/Icrcre ; fatis enim de talibus li Sando Diooylio Areopagita' iw iymbolica Theologia liiilium eft; ideoque ad id quod h te quxfitum cA radeundaoil - Quadierasjpim utrum omnes Categoriz de Deo prxdiqtndx iint proprii, an qiCedam ipiarum. Z>. Redeundum (ane, Icd prius coniiderandum ut arbitror, cur pranlidi noipina, EITcntiam dico. Bonitatem, Veritatem, {uditiam. Sapientiam, cteteraque M genus, qua: videntur non Iblum divina, fed etiam divinUEraa, Sc nihil aliud praeter Ulam ipfain divinam lubdantiam feu eflentiam ligniiicare metaphotica fieri, ia eft/# cteatura ad (reatorem tranflata, praedans faniftilEmus patet atque Theologus pro^ nunciarit. Non 'enim fine quadam myfiica atque, fecreta ratione' talia dixifle asftimandum. M. Bene vigilas, non enim hoc quotjue incqnfiderath tranfenndnn eile video, ac per hoc refpondeas velim, utrum Deo aliquid oppdfitura aut fibi coiiiS tcllcdum intclligos. Oppofitum dico, aut per privationem , aut per contrarieta* tem, aut per relationem, aut per abientiam. ComtelleAum vero,hoc eft, fimul cum eo xtemalitcr intellefiutn, non tamen ei coeficntiale. D. Clare video quid vdis, ac per hoc, neque aliquid ei oppofitum, neque fibi cointelledum hoc efb, quod fit alterius cifentix, quam ipfceft, dicere aufim. Nam oppofita per relationei^ ita fibi iemper oppofita funt, ut (imul & inchoare incipiant, &. elle toul dcfinaitfir fivcejuldcm naturz fint, ut (impium & duplum, rublefqualtctttm, adrelqualterunt|’ aut pec negationem, ut EA, poncA ; aut per abientiam, ut lux atque tenebrx; aut fecundum privatipnem, ut morS& vita ; aut per contrarium, ut (anitas & imbecil- litas, vox & filentium. Haec enim his quz intellcAui fiiccumbunt, atque feniiu, reda ratione attq(>uuntur, per hoc in Deo non funt ; ca quippe x^ux h ieipfit dilt^pant, xterna c(Te non poflunt. Si eniq) xterna ciTent, il (e invicem non dilcre* patent. /Eternius enim fiii fimilis eA, & tota per totum, in (eip(a una fimplex indi- viduaque fubfiAit. £A fiquidem omnium unum principium unuique finis in nuUo- h (apio diicrepans. - , i6. Eadcmrationecoztemum Deo eAe,quod fibi coeflentiale nod fitaiefcio qUis audeat aifirmare; nam fi hoc cogitari aut invcniripot^,neceflano (equitur, non efie. unum omnium principium, (ed duo quxdam, (eu plura longh k (e invicem differentia<> 3 uod vera ratio fine ulla hxfitatione renuere confnevit. Merito ab uno omnia,-k uobus autem vel pluribus nihil ede inchoat, M.'. RedhdiiceptasutxAimo; Si igitur przdida divina nopiina oppofiu t regione fibi aUa nomina re(piciunt,^e- cefiario etiam resj.quxpriwih eis fignificantur, oppofiusfibi contrarietates obti- cere intelliguntur, ac per noc de Deo cui nihil eA o|w>Gtum, aut cum ouo co^er- 4|liter natura differens nihil infpicitur, peoprih pr;:^cari non pofiunff Przdido- runi enim numinum al^rfimquc fibi (imilium nullum vera ratio reperire poteA, cui non ex adverla parte, aht (ecum in eodem genere differens, aliud ab ip(b difcedcns nomine reperiatur. Et ijuidem •« ntmmbm cognolcimus nece(liuiuin>ut de hjs rebus quz ab cis fignificantur cognofcamns, fcdcuradivinz fignificatirmesqux in Scriptura k creatura ad Creatorem relatx de Deo przdicantur, fi tamen redh dicitur aliquid de Deo polTe prxdicari, quod alio loco coniiderandum eA, ipnumerabiles liint, & parvitatonoArz ratiocinationis nhc inveniri nec in fimal colligi poAunt; pauca tamen exempli gratia divina vocabula ponenda funt. ElTencu ergo dicituc Deus, fcd propriil eiTcntia non eA, cui opponitur nihil ; <stfinv igitur eA, id eA, (iipcTcllcntialis. Item Bonitas dicitur, led proprii bonitasnoneA; Bonitati eafro malitia opponitur,'v4':i|aie‘ igitur, plufquam bonus,^ sjd(Ni;»S(nfr, id eA, plufquatn bonitas. Deus diditur, non proprii Deus cA ; vifioni enim excitas opponitur, & videnti non videns; plulquam videns, fi videns interpretatur. Sed ad aliam originem hujus nominis recurras, ita ut non k verba viwo, fed k verbo, eiv, td eA, curro, eiu Deuif» derivari intelligas, adcA tibi fimiliter eadem ratio ; nam currenti non currens opponitur,ficut nuditas celeritati ;erit igitur eA, plulquam currens; ficut feriptum cA, vr/aritA' turri{ftm$ tjm. Nam hoc de Deo verbo; quod ineffiibilicer per omnia quz funt ut fint currit, intelligimus. Eodem modo de Veritate accipete debemus. Veritati etenim falfitas opponitur, ac per hoc proprik veritas non cA, igitur eA, & id cA^lulcpiam verus & pluf- quam veritas. E^dem ratio in omnibusdivinis nominibus oblnvanda eA. Non enim proprih dicitur £temitas, cum zternitati temporalitas opponitur; -Htmuinf igitut eA, & vdpaumi, id eA plulquam xternus, ^ p^^quam ztefnitas. De fapientia quoque i tfSlR PRIUUS. laUa «iMoeennit ratio, idaequc propitt de Deo pradicari non eftarbitraBdiMif Qmdcfipicattadr lapienti, infipiensde inlapicatia, opinant, proinde kl^, plulqnam £tpieni4c v^Maiajplolqnim upientla,rem verone dicitdr. Stad» ^(cr plnlqnam viu eft, fiqnidein Tlcae mon optKmitnr. Eodem oimo de luce int^& nqdom <m, nam Luci tenebra; obftant ; haoenus ut arbitror, de hit iiidicicntw «pfeameft. D. Al^ui latendum facbeflcdiAnm. Nam de talibnt quacunque necet; wriafnnt proferri ; propterea qux pnafenti n^odo dirputande luat, nunc nolWri dUceptadonit propofitum non admittit : redi' igitur fi placet ad denarie tpiantitifis Gategoriammcdnfiderationem.' M Intentiomr tneacumenjqiuaadhuc admoddltt MCTigil Tidebatut, admiror. D, Undequar&dicai? M. Norm6 diximnt, loe&bilis natura nuUt> verbo, nullo nomine, feu aliquo Icnfibili fono, unila re iignl^ ii)Mta proprii polBtfignificari? & hoc dedifti; non enim proprib iril cranllariW dicitur ElWntia, Vetitas, Sapientia, cseteTaqaehnjnlmodi, fed ruperefleniialis, plui» qdM Veritas, pdnlquam Sapientia de fimilia dicitur; fed noniri de hec quali quxdam , pimpria nomiaa videntur cfie , fi elfentia pn^rib non dicitur, lu|iercuettcia]|a aomun proprii-? SiuiUterfi verius lai lapienda '^oprib non vocatur, plufquam verita vero, de pinlquam fapienda proprii dicitur ? Non ergo propriis nominibua catet ; bcc enim nomina quamvis apud Ladnos fub uno acceUtu, fnb una compofi> donis harmonia ufiutb non proferanttr, excepto cf nomine qu^ eft eflendalis ; b Gnecistame»fubunotenorccompofitapronunciamut: nunquam enim aut vix in- venies, fiiperbonumaiit fiipcrxtcmtid exteraque fimilia corapofitb proferri. P. Era jple valdib admiror quo intendebam quum banc inquifidonem intaratm prxtermiw- ram ; atque ideo eam a te aperirtobnixb poftnlo. Quoquo itiodo enim divina fab- ffamda Icn fimplicibus orationis pardbns.Ku compofitis.feu lblutis,Gnacb feu Ladut, ta|atiunutpropribproletatar,-non'incll^ilisclle videbitur. Non enim incfflbile quod r^odAaOodo fitri poxeft. M. Nunc vigilas video. D. Vigilo quideut, U de bacintcrpdfiuqnxftionenil adhuc video; M. Redi igitur ad ea, quxpauUx ^crids inter nos eotm&a funr; duas namque ni fallor, liiblinifEnias Theolo^ parces elle diximus ; de hoc non ex nobis, ftd aucoritate S. Dionyfii Areopagrae accipientes, qui aucreifluni ut diftUmeft bipardcam Theologiam allwtefle, id ell, ijhamnih, de imfSuur, quas Cicero in inttp/untm & rtfH^tnrm transfert. Nos autcum BtaperdAs vk nomilmmclarercat, iisAfirouciooemde Neggdonem maluimus traoC fiene. D. Talhmf ut atbicror recordari me video; (ed quid aH^bxcqux nunc con.^ fiiliitare volurnua^profint. nondugacognofeo. AC Nonne vife lAee duo. Affirma- tionem viz. de If^adonem fibi invicem oppofita cfle } D. Satis video ; 8e nil piat ~ contrarium poft efie arbitror, AC Intende 'imitar diligentiur;'nam cum ad per- fettai ratiocinationis contuitnm pdtveneris, finas ckrbco^dertbis hxc duo, quia vl> ^tur inmr fe clle ctacrtria, nullo modo fibimet opponi, dum circa divinam nat»a iwverraAtur; («dpm omnia In omhibns fibi invicem conlenriie. Etathocaperdda pancis nta n oit ex e mplis ; vetbi gratia, Vi ao sn a»' dicit, Veritxs efi ; BniSliit* co|}i tradicit. Vedtaanoa eft; Uc videtur quaeUmi^ma contixdiftionis, fed dum inten- tias afpicitnr, nuUa conuo vetfia repetitur. Nam qax dkit Veritxs eft, non affirttxt proprii divinam fnbftauttam Veritatem efle, fed trii nomine per Metaphoram h creO^ sury ad Creatorem vocari pofi»; nudam fiquidera onmique propria fignificatiotfe. fdiifttm, divinam eflentiam talibus. vocabulis vcftiL Ea verh nux dkit,Verfcas'iMk ciK merith divinam naturam incopiptehenfihilcm, acqae ineffiibuem claii agnofeceO, non eam negat elle, fed Veritateiq nec vocari proptiiaMC efle. Omnibasenimfignf- ficationibut quibus tf s fW divhitotem veftit, eararpoliarenonnilcit. Unadiela fepientia eft, verbr gratia eam induent; altera dicit. Sapientia noa eft«eandem exuens; Ottf igitar dkit, hoc vocari potel^ fed noa dicit, hoc ptopriieft^ Altera dich.bOi non eft, quamvis ex hoc appellari poteft. fD. Hac ni fidior, tpeniffimi video;qnH adhuc mibi h fe-invicem dilciepantia vkkfiamur, nunc inter fe m vicem convenhejb in nnife h feipfis diftenrire, dum ckfa Deum con^etamur, luce clarKls patefcuncjM qnomodo ad prxTentJs qnxftionis Iblntioncm attigeant, nondum nofte me lateor. M. Attudeigitur'rigilantite,atqne lpfiu:'fiMificationes qua prius a^'cria fitnlk fitperellentiiuem dico, plufquam Vhriutem, platquam rapienthim,ca»ra(^e fimUnA dVIittam partem Theologia petcincant, utrum Armati va an . negttivxappUcndri la UE BIVIS-IOWE V A CU R iE. ' apjffo. Nam c«»f mdii^ lignificBtiones negatin carere p*$^a]a con6dehv4M (Ibaw; negativo parti Thcologixeasadjun^te pcrtimelco. Si.fcrb atSrraawM (iiKri tafdcui adjunxctt>, intcllcdum carum mihi non conienure cognoico. Qui cnia 4Ut rupereilentialu eft, aperte negat gOential«mciTe,> Ac per hoc quamvis in pn* ifanciationc vocum negatio noo appareat , occulti tamen iplius intelle^s RgaiL ^Cderantcs non kuet. Proindi, ut arbitror, (aceri cogor pnedittas figniiiGak tkmes, qoac negatione videntur can^, quantum datur intcUigece, plus negativo Tl<tologu»parci,quara aliirmativo convenire. Ad. CautiiEmi & viguantilltmh re> Ipbndilk te video, multumque approbo, quomodo in pronunciatione affirmativo ft rtis, inteliedum negativo rubtililluni peripexilU ; Eat igitur & placet prafeotto jai quoftionis folutio , hoc modo ; ut iucc omnia qu adjeitioDc/a^ vel flafm fUM.particnlanuudcDeo prodicantur, ut eftlupcreilentialit, pluiquam Verii^ •luiquam Sapientia &(imilia, duarum prodidamm Tbcologio partium in le plen£ Umi Tmc compreheoliva ; ica ut in pronunciatione formam affirmgtivx, in innet*^ iedu verovirtuccmabd!cacivxobtincant,&hocbreviconcJudamusexempio. Eileak tiaeft, affirmatio ; Ellentia non cll, abdicatio ; fupereilencialiselt. Affirmatio (impi ^gmegatio. In fu perticic etenim nCgadone caret; in intelle^ negatione poUca. ijkm qui dicitdupercikntulis cll;non quid eft dicitded quid naae(t,dicit enim eflo»,. tiam non efle, Icd pluiquam efleiwm ; quid autem illud ed, quod pluiquam efleutin eft, non exprimit aflerens Deum non efle aliqnpd eorum qux funt, icd pluiquam' ea qux 1'unt ellc; Illud autem eUc, quidEt, h^o modo definit. D. In bacqux- ftjoncnon diutius demorandum ut zlumo ; & nunc fi videtur Categoriarum natum confideranda eft. M, Ariftotcles acucilEmus apud Graicos,: ut aiunt, naturalium rerum difcrecionis repertor, omnium rerum qux poftDeum fuut, &abeocreatx, innumorabilcs varictaces;, in decem Dniverlalibus gendribus conclufit, qux decem Categorias, id eft, Ptxdicamencu vocavit. Nihil enim utei viliuneft iamultitadiof- creatarum rerum, v«giilque animoram motibus inveniri poteft,' quod in aliquo prxdiiftorum includi non polfit; bxc autem, i Grxeis vocantor, CX>«a, wfier, 17, ijir, ■tiitQry mSir. Qjue laiialitcr dicuntui^, g ftJitij, QuMtitfi, Q^dlitM, dd iUquid, Sitm, Hdtitm, L$cm, Ttmfu, 4g*fd, Pdti» orum autem decem gqncnim innumerabiles fubdivifiones fiint, dequibus nunc difi putare prxlens negotium non admittit, nb longius b propofito rccedamus,prxfertui^ ux dicitur JDiale&ica, circa norum genemm. divifinms bma ; iterumque coUe^ionc b fpccialiilfi m tt ad gener^ii^ cum illa b generalillimis ad f| verfetur. . IV. Sed ut ait Sm^s pater -AuguIUnus in libris de Trinitate, dum ad Theolo* giam.hoc eft divin; ewntie inveftigationem pervehitur,Categoriarum virtus omnino extinguitur. Nam io iplu naturis b Deo cooditis motibuiqqfC carum, Caicgorimi i^alilcunqae fit potentia, prxvalet. In ea verb natura, quA necdici, hcc intel- Ifgp poteft, per omnia in omnibus deficit. Attamen ut ptxifixiinuaquemailmodigm fetb omnia, qux de natura condiurum rerum proprii prxdkantur, de conditote, aerum per Mempboraro fignificandi gratia dicuntur : ita etiam Categoriarum &nificationest qiusjproprii in rebus condicis dignolcantur, dccaulaomniuiqaon. 1 fbfiitdc poflnnt proferri, non ut proprie lignificciit quid iplafic, ^ed ut tranllativi, *quid de ea nobis quodammodo eam inquirentibus probabiliter .cogitandum iuadeant. D. Clari confpicio, uuUa ratione Categogus denaturaincffiibli proprii, ppfle prxdicari. Nam & fi aliquaCategotiatum de Deo proprii pcaulicaretur, ncv (OStfjo Genus cfieDeos (oquetetur. Defis autem nec Genus.nec Speciesmee Accide^ eft. Nulla igi|ar Q»cgotia -proprii Deum figai fi fa r e poteft. AI. Riilc intacti^ oon autem in vanum, nt arbitror, in prxdidis rationibus duarum partium Xhcologiis (odere voluimus. Noo enim tam fiicilc ac. (eri ablqiie ullo labore ad hanc Categoria* fumdilpuutioncm pervenire valuilleinas , non pofle fc. proprii de Deo prxdicag^ •ifi-ptius de primordialibus caolis ab una omnium caula prxeond^tis, EiTonciam dico^ Boniutem, Virtutem, Vefiutem, Sapientiam, cxterafque hujulinodi, ad puram con- deremus, noo. aliter nifi cranftauveOcum fignificace. Nam fi fublimpTimx natu- rarum omnium poft. eam ordinaurum create caute iblifquepurx racuos afpe&ibus l^lpicui ab una oauvuni incfEibili caula cxccUcnua-eficntix det^unur, ut nullg Citum yqfiswtlg psopgii^lEtfipiificatj^i^ , ^ t I « E R P R 1 H ^ s. . is |»ntdi^ B lp " H a«. non felum in retw» intelligibilibus, veniili edam in i^!bM ilibiu dign^onc*»' ^ NunqiUd credibile eft uc veri- ac proprii de diriha a^e inci&bili nattfra prediccrcntnr ? D. Ita arbitror incredibde efle. Non «A Wtar !«•«. quia plns eft quam'*rf«i fc tamen dicitur »•/«. quia omnium Wem Sibdeiarum creatrix cll. Non eft quantitas quia ptuiquam quantitas eft, Onuiis 4kito quantitas tribus fpadis extenditur: Loni^tudine quidem', Latitndinc, Althn- dbc; qu* hem tria ipueia fenario piUBenduntur nntuero ; nam Longitudo iurlnm •tdeomm; Altitudo anteit retttfj Latitudo dextrorfnmjc finiftrofum porrigitura» Deus autem omtd fpatio caret, caret igftur quantitate. '.Itena quantitas cft in niH afeto partiam, ant naturaliter conjun&rum, ut eft linea, & tdhpus ; aut lutunlher Jltj wAanim. ut funtnumeri, fcu corpofales leii intelligibiles. '{.IMrina autem fub- ftiatb nec continuis partibus componitur, net^ividnis diftlnguitur. Non ejb igitarquantitas. -Qliantitas tamen non incongtui denominatur duobus modis, aUt qiiia quantitas liepe pro magnitudini rirtutispAntur, aut quia totius quantitatis p^^pium^ Accanla. De Qualitate quoque non' aliter intelKgendum ; nullacnim Mttquaiitascft, nulla ei accUit, nullius eft particeps. At vero Gepifllmi qualitas deco praedicatnrf autquiatotiusqualitatis conditor eft, aut quod qualitas ffequen*. olfimfcinGgnificarioncvirtuMrt^nitur. Nam «c Bonitas' &Jnftitia, cx:erxqno slKntesqaalitates efle dicuntur, Deus autem Virtus eft, & pluiquamMfirtus. :» S8. Kelationis autem ratio, non tam apertt patcfcft,^cmadmodum aliarum imrurn dclinftiones apparent; rideturenim iftu fola Categoria velud proprii in pfeedicari; atque i<fc» curainmma diligentia inreiH«ndum efle rideo, utrum pro- pfiein fumma ae&»fla‘Trinitate trium maxinurum fubftantiarum,praidicetur Pater tilatiTc ad Filium, fimiliter Filias ad Patrem, Spiritus iiuoqnc Sanftus ad Patreqi ArtFiitutn, quia Spipens amborum cft ; iuee enim nofUinj habirudinum efle San^Ut* pnter Gregoriu^neologas indubitanter aflerit. An etiam quemadmodum coetclsi Cutegorue, ita- ilbr qua dicitur Relationis fivetabicudinis, metaphoricidcDco, an. pioprie prxdicari, /ed utrum in fit necne credendum & intelligendum iit.' Ratis^ nabuiter uc eft imo ad inveftigandum veritatis mTfterium procedis. Nulla en&^ CMgoriamm preter iftam folam de Deo propribptsdicari videtut ; icd uemm^' fi»Beo'ne,piimmtcaatilljn^ue inquirendum : nam Ii proprib deDeodicicur.omnb ferme prxdiifta noftra ratiocinatia bvacuabitur. Univcrralitcr eAim diximus nil pii^rie aut dici aut intelligi pofle;j>raerertim Categoria Relationis non inter decem gasenCategoritrum ieptttabitura/nproprlb de Deo pronunciatur. Si autem hoc cmrfelftum fuertt Categorunun numerus non denario fed novenario concludetur. Reftat'igitur, nc intcirigamus hanc etiam Categoriam, fleut & oeteras tranflatisb- (M>eo pnedicari Vera iiqnidem ratiocinatio ad hoc invitat atque coarftat, neca qqppraxiiftarunt, incipiant vacilla^.'» Quid enim ? Nunquid veris rariocinati<v niUis'eb(iftit, fi dicamus Patrem & Fiftnm tpfius habitudinis quas didmr id aliqutft nthiina efle & piuiquSm habitudinis ? Non enim credendum eft eandem habicudl.A ntniin excdlenciffims divinx eflbiitiz rubftxntiit; Acin his qua polleam ab ea coih dtsnfflnt. Ut enios, ni fallor, quemadmodum Itte^r omnem cflmtiam, fapientian^ ij^piccm ; 'ita edam habitudinem omnem inefrabOker fiipetgreditur. Quit eniiB oiedidcrit calem habitudibem inter Patrem & Verbum efle, qualem inter Abraham poteft cogitare > faic eniarhabicos carnalis ex divtfione natnrx per peccanud ytiuii hominis nraldplicatione per amtbrsdonem inquiritur : illic inefl&bilis ingenita genitxquc fubftanfue fibimec copula credienr ; prooGque datur, divini luminis radiS Anolcitur ; hk quod qaxritnr, non «x natura. procat, ut diximus, fed ex vido; iQk qnod cogiutUr, ex ineiSibili divina: bonitam fcecnnditate ptoc^lere cognoiei-' fit: i(ul ad cxccrSs Categorias tranfeamus. D. Sex reftant ni fallor, qutniin prinui' eft,jacere,quam alii Sitam appellant. Situs ancem inteUigitur in pofitione dw jftfillm creaniife,fivc vifibilis five invifihilis : Verbi grtda, de aliquo coiere dicimst/ ant jacet auc fta^fimilitcr deanimodicitur,fi quietus, jacet ; fi pervigil, ftat. Sucitt ^namque Categoria huic applicari ibiet ; nam Motus ad Tempus Fcfntnr : Sed quia . Deus nec ftat, necjacet, pnediffct Cacemiria nulla radone properi prxdicorl^ceft d» Ac vero cum ftandi & jacendi canCi eft, in^lpTo enim omnia 8c ftanc, hoc eft, ims: ' gpri^icet ifcyndiim fnas ratioaes.rab(iftnofll& jacent, hoc eft.qniefcunt, fini*- «Wjlnc^ nla»iqu«m nihil appetenti pocA rilteb ttanOadvb» jacere velSMlri- 4 T>E 0I^1SI04>^Bv K ATVR& 4 pMPiiictfti. fcti propndijue Dnu jacet, aut {edet, aaeflie; pefiwnie «H ^ct: li non caret poiidonc,localuetl; non eftaatanlocaiu,nnUo igitur fira^j|i|« ibctur. ip. M. Clare qukl vcih pctfpkioj' ac per hoc ad Habitudini» CaiegoriMi tranieundumcilc video; oustt^nium Categoriamm propter nimiam fui <impli|i& dinem obfcurilfiipa efli: videtal^ non enim^ olla Categoria &rc, in qua ^dam inveniri-non polGi ; nam eflendvfea fubftantix habitu qnodam ad ib ;^vkem rclpiciunt, Dicinuu enim rationabilis eflenck irrationabililqae : qua pro- portione, id ell, quo kbitu, ad fe invicem relpicioncj non enim irration^iikdt» ccretnr, ni^ ab habiq^rsfenci* rationis: Omnis enim proportio lubitus eft; qw^ vis non omnis habinis'proportio. Propri? namque proportio non minus quam^dd duobuspotcllinvemri; Habitus Vpro & in iingul» rebiu perfpieitur : Vetbi gcMh^ bdbitus rationabilis animx Virtuscft; eft igitur proportio fpecies quaedam babkwt dtnh. Si autem exemplo vU dcclahri quomodo habitu» proportionalis io eilcnd^ invenitur, ex numeris elige exemplar. Numeri cnim.ut xftimo, eflentialiter in oq^ Ims intelliguntur ; in numeris namque omnium rerum fubfiftitelleiitk : Vides IgMu ^alii proportio eft in diiobus Sc tribus. D. Video plane, dsferqoialtnam elle ar- nhror, Sc hoq uno eitemplo aliorum omnium fubftancialium numerorum inter- fe invicem coUqiitorum^ varias proportionis fpecies polium cognofeere. AI Inteade ^tur ad reliqua; & cognoke nullas quantitatis fpecies cfte, fen qualitatis/ feu i{lfms quxdkttutad aliquid, fculitas locive, temporifve, agendi vel patkn(U, In qnibusquiedam fpecies babinidim's non reperiatur. D. Sx^ ctUu quaefi vi. & ita ce- rni. Nam ut t^bos exemplis utarin quantiuiibos inagna^parva & media inter ie .comparata, multaque pollent habitudine. Item in quantitattous numerorum, oearuni, temporum, aliorumq; fimilhim. habitudines proportionis pcrfpicnC reperies. ao. Similiter in qualitate ; Verbi gniia, in Colorious, album Bc nigrum. me> dinraqne, qnalifcunquc fit color, habitu fibimet jungitur. Album fiqnidem & ns- grum, quk extremos colorum locos obtinent, habitu extremitatis ad fe invicem tdfekiunt. Color autem ad extrema lui, album dico nigrumque, habitu mediSMIIl reipicit. In ea quoque Cat^oria qos dicitur «vi* n, id eft, ad aliquid, elate appaMt, * qualis habitus fit Patris ad Filium, feu Filii ad Eatrem; amki amico; dupli ad fim- p!um,cxteraque hujufinodi. ai. De Situ qua — inter (c invicem poli neqnaquam intclle&um ftaadi abiblutum ab intelledu jacendi cqgitabis; ied ianpec fimui occurrunt, quamvis in te aliqua non fimul apparent. ai. Quid dicendum eft de loco f quando fnpcnora, inferiora & media confido, raorar; nunquid Gibitudine carenti Nullo modos non enim bxc nomina ex natura jferum proveniunt, ^ refpefta qnodam intttentis eas per partes. Sarfum fiquldem dc deorum in univerib non eft» atqueideo neque rup^iora.nequefoleriorai neqdn media in 'univerfo fnnt ; nam unirerfiutis confideratio hxc rnpuit, pardum verb Producit intendo. E^em eft de majori dc minori. Nullum enim in fuo genere parvum aut magifttmefle poteft, ex cogitatione tamen comparandum divertas qqj^ Butes, talia invenu funt. Ideoqpe locorum Icu ^rtiumcontemplado, habitum m talibus gignit. NuUa enim oamra major aut minor alia natura nt, fient noqnc fn- pwor neqiTc infnior, cum una omnium iubfiftat natura, .ex uno Deo condiu. Qnl|h Afempore? nonne in ipfis dum inter ib invicem conferuntur, luc«icnter habitas ar- ddet > V crbi gratia, Diei ad horas, hqrx ad punftos, pnofti ad momentam, monvMA ad atoma. $ia|iliier in fiiperioribas temporum dbmmenfiiradonftias, fi quis ai$»c derit, reperkcT le his enim omnibus habitus todus ad partes, |Mrtmmquoqueiqi(l' totum perfidcitar. D. ProieCH» non aliter. M. Quid in diverfis agendi timdi motibus ? nonnb habitus ubique rclucetr nam amare & amari hibitadinesfina’- qiBUitis Sc amad, fiquidem inter ie teTpiciunt, fire in nng^peribna fmt, qao4^ - .Girm» dicitur «SnaiMM, id eft, cumaftiofiepa^ili una eadmqne infpkicac«ec>r ibnaj uP ffieipiiun amo: five inter &as perfimas, quod hGrxcis dicimr braJuifc Id eft. cumaliapcrlbna amantis, &aliaaroatafit, ut amo te. D, Et hac vera cfis (Bfcerno. AC OwroigiRici te. ^arc ifta Categotia habkadinit, cum exteris Cmioriisnsairwer i6ae videhitJ, a> p-»si»uirTr*‘****«*»Biifuiig»npri De Situ qnoque fiicile patet, quomod6 ftaie& jacere habitudinem quandaMs I poilideant. iW «him ex diametro fibi. b regione refpoi^eiii:; Sc •V » L fc» E R. P R I M U -S. If oam*JiibniM. fiiam in denaria Categoriarum quantiutc locum obtineat. Au omnibus inv«^^^ pr*terea in fdpfa lubbftit ? Eadem enm.ratmclfc fnCS^rueffcntiaiifrpiciendaeft. (^dcnim? nunquid cuna decem Catcgor« fmt. UM earum effentia fcu lubftantia icitOr, no^m vero «cientia funt. & m fuMftentia fubliftunt? per fe enim fubliftcre nonpofliin^. Effentia m ommb^cH fine qua effc non poffunt. & tai^ per le locuin fuura obtines. Qimdcmm ^Miumeft, mdliuspropriTcft.fedomnfiJKcgmmu^^ & dum in omnibus lubfiftat, ^fd^fiSnpropruLrationeeffe^ defitiit. De quantiutelimibter dicendum. rS^i..,uc enim oLnta effentia, quanta qualitas, quanta relatio, quwtus fitus, quanto labitus auam magniu locus, quam parvi^ vel Ipatiofum tci^^, quant^ adio, «Tn™ «SJ>T®ne quam bJti patH pJc*ter]^|:*tegorias & no„ ^n (Sim proprium delerit lUtum. CJwd dcQualSatc? nonni & ipfa «*c °mmbu$ olwgorm fluenter praedicari folet?^cimus jpim qualis .««, ^o qualis relatio. Situs, Habitus. Locus , tempus , Agere , Vati ? Haec enim omnia qualia funt, interrogamus; non umen Qudi^fui proprii generis ra- tionem delent ? Quid ergo mirum fi Cat^ria Habitutbms, dum m citur, propriam fuaSi rationem polfid«pe dicatur ? NuUomodo ratio iLdit non aUter poffe. k Nonni igitur vides divinam f Utudinis narticfpcm effc, dc ea tamen non mcpn^e.quumipliuscftclofa^a^ ^“rofferSi proprie de ipCi Habitus praedicaretur, nequaquam luimet fed altcruweffet; Omnis proprii habitus in aliquo fiibjeap mtelligitur. dito quod de DiA cui nuUum accidit. & qui acato nurU, in nuUoque mte U- g.turr&nuUuminipfo.tapiumcredereeft. D. SausdehacCategorudifjutatum igitur? nonni e* his quae prasdida funt, de caetetis Categoriis breviter po^imt coUigere? Non enim Deus locus, neque tempus eft; attamen locus omnium tranllativi dicitur, fc tempus, cum omnium locorum tcmporumqiw canfa dh Omnium quippi definitiones, quafi quidam loci, in ip(o lubliltunt ; oc ab ipfi) quafi i quodam tempore, peripfnm vcluti per quoddam tempus, & in ipfinn vauu in finem quendam temporum, motus omnium & incipit & movetur, & delinit; dum iple nec fe moveat per tempus, nec ab alio poveatur. Quid enim ? nam b proprii locus diceretur Sc. tempus, uderetur non extra omnia per excellentiam c^tiae, fed in numero omnium qux fiint includL Locus fiqutdem & tempus.intcr omnia qux creat* funt, compuuntur. In his namque duobiu totus mundus qui nunc dt confidit, &fincquibnscfle non poteft. Ideoq;^ Graecis dicuntur aN «»w «r. id eft, fine quibus Univerfitas efle non valet: Omneenim quod in mundo ett, moveri tempore, locoqne definiri neceffe eft ; & locus ipfe definitur, & tempus njo- vetnri Deus autem nec movetur nec definitur ; nam locus quo definiuntur omnia loca, locus locorum cfti 8e quia ille h nullo locatur, (ed omnia intra fe coU^t, non locus, fed plufquam locus eft. A nullo namque definitur, fed omnia dchnit. Canfa igitur.cft omnium. Eodem modo canfa temporum tempora movet ; ipla vero II nullo, in nullo tempore movetur. Eft enim plnlquam tcmpus,& plufquam motus. Nec Wcus igitur, nec Tempus eft. Ita quidem etkm luce clarius apparent qux /jiA . funt, in untum ut jani niuR dc natura Categoriarum , deque earum tranlla- donc in divinx efleftfix fignificadonem, latis d i &nm videatur propter extera, qux adprxfens negotium necellarib petdnent, , . . 24. Hhrnra decem Generum quatuoHn ftatu funt, id eft, Jfl«, Quantitas, Mt^ Locus: Sex vero in motu , Qualitas, Relatio, Habitus, TempM, Agctc, Pati. Nec te latere hoc xftimo. D, Imo mihi clarh patet, ac dc hisnil amplii|(Muxfierim; ftd qiiorfiim iftuc ? At Ut feias plani decem genera prxdia* aliis duobus fuperu^ •ik„e .. idfci rnmnrchendi. motu Ic. acouc ftatu i’quxiterumgcneralil- cMlhevit. D, Hoc vuldc libet, propter eos qui puunt. m g«ms generalius prxcedere decem praeda genera, qux ab Ariftotele & inepta ^ nominat a fiint, polle reperirL M. Ratine ubi xidetur hxc divifio Categoriarum m niotum atqne ftatum, id eft, qnatuot in ftatu, fexfc motu? • . . .. . D. Rata quidem, fed adhuc de duabus n|L latis mihi patet, de habitu diM Itreladone; h« namque dnxCategorix magis miBi videntur elfe.inftatji,^ quanti* motu. r* xs D E D ! V I S I 6 N E N / J U R iDOCu. Quodcanquc enini ad periu^um vencric babitum, immucabiiitcr tnapt- Nam ii quodammodo movetur, jam non cflc habitum manifullum cll. Virtui^ini in anima tum vero aqimi habitus cft, cum ci immundiilitcr^dhxrcc ut ab co fcpa* rari non polEt ; idcoquc corporum nulla vera habitudo invenitur : nam arnutus vcl indutus potcll armis iro indi^mcntis carere. In relatione item, Aatus prxvalcre clU- matur ; Relatio (iquidem patris ad filiun^cu dupli ad iimplum , &: & conturihi im- mobilis elt: nam pater Icmpcr pater clt bfflf fimiliter filius lemper filius cll patris,&c. M. FortaiTe non fiagnoper^ nacfitallcs, fi diligentius intuereris, quia omne quod non fimul connatiu^itec pcrfeafe ineft creatura, icd per incrementa qmedans ad- in- Icparabilcm incon^utabilcmquc perf^ionem proccifit, in motu clle ncccfle ^ Omnis autem UjUtus motu (^idam adperfe£Uonem alcenditdn eo cujus babitusc^. De qua pcrfeftlonc, qui tironi fuerit in hac vita, praefumat. Habitus igitur in inoQi cft. De Relatione item miror ciu dubitas, cum videas eam in uno eodemque clle pgft poilc ; in duobus namque videt* Icmpcr. Duorum autem ad Ic invicem appetitus, motu quodam fieri quis dubitarit ? Eft item alia ratio, c^ua: apertiflimb ea qux in motu, ab his qux in ftatu funt, dilccroit. Ut enim de ipfii generaliflima ratione nunc pluihtion dicaro, qux omnia qux ll Dcq poftPcura condita funt io motu eile maniicftab Omnia uaiuquc ex non exifteniibus in exiftentia per generationem mo- ventur * M non-eilc in efle divina bonitate omnia vocante ut fint de nihilo ; ut tmumquodque eorum qux funt, ad elTcntiam fuam genulque fpccicmque, nume- rumque fuum naturali appetitu moveatur. Ea proprii dicimus in ftatu efle qux per (e (nbfiftunt, nulliuique ii^digcnt fubjeifti, ut fint. Qux velo in aliquo exiftunt, quia per ic exiftere non poiTunt, in motu clle non incongrue judicamus. Habitus itaque^ relatio in aliquo fubjcdo fiint, in quo femper efle naturali motu appetunt, quia fine co efle non poflunt. In motu igitnr funt. 26. D. Quid ergo dicemus de Eoco ? de Quantitate ? de Situ ? qux in ftatu pofuifti. Nam de idem eflentia, ncmo,^lii(at, quod nullius indiget ad iut>- fiftendum. Ab ipfa enim extera fulciti creduntur. vero,locum dico & quanti- tatem, fitumque, inter accidentia eflentix connumerantur. Ac per hoc, illud iub- jc^m in quo funt, & fine quo clle non jK)irunt, appetendo, moventur. Et fi ita cft, omnia in motu funt prxter •<>«, qux fola motu caret ; eo Iblo excepto quo omnia ^petunt HTe, quum fola per Ic lubfiftit. Non ulqucquaquc ablurda cft inqui- fitiotua, quia opinionem communem Icqucns, led ji diligentius intuearis, invenies locum i nullo contineri , continere vero omnia qux in eo locantur. Si enim nihil aliud locus fit nili terminus atque definitio cujulque finita^naturx, profedh locus non appetit ut in aliquo fit ; led omnia qux in eo funt ipfum meritb terminum fi- nemque fuum Ibnper defiderant, in quo naturaliter continentur, & fine quo in infi- nitnm fluere videntur. Locus itaque in motu non cft, cura omnia qux in co funt, ad fc moveantur, ipfc vero ftat. Eadem de quantiutc,atque litu, ratio edocet. Quid cnim^ Unumquodque quantitatis feu politionis (eofibilis intelligihilifvc particeps, iiifiutad peifcoam quantiutem pofitioiicrave perveniat, appetit ut in ea quicfcac: non ergo 3 ppetunt,fed appetuntur. In motu itaque non funt,ftant igitur. £>. Num ergo accidentia ititu bxc tria dicenda liint. Quantitas, Situs, Lpeus; an per£iful>- ftMtix? 27. M. Et hoc dignum quxfitu videO'; nam juxta Dkleaicorura opinio- nem, omne quod eft, aut fubjeftum eft, aut defcbjoAo, aut in fubje&o cft. Vera tamen ratio confulta refpondet, fubja 3 um & de liildedo, uxum efle,' & in nullo diftarc. Nam fi ut illi aiunt, Cicero fubjeiftum cft & prima fubftantia, hontp vero de fq|^o & fecunda fubftantia, qui diflerentia eft juxta naturam, nifi quia unumin numero, alterum in fecic, cum nil aliud fit fpecies, njji nurto- rorum unitat, Bc nil aliud numerus niC fpecici pluralitas. Si ergo fpecies (M Se paa eft, indiriduaque in numeris & numeri uuum individuuro. funt in Ipedc , qux quantum ad naturam dillantia eft inter fubje&um Sc de iiibje&o, hon video. ner de accidentibus primx fubftantix intclligeadum. Nori enim aliud cft quocTin wbje^d dicitur, Sc aliud quodiu Inbjc&o fimul 'Se de fiibjodo. Nam difcipliua ut exemplo utar, unaeademqurf» in IcipfaSe in fuisfpeciebusnumerilquc. Non gUud igitur uuiulcujafque prdpjKdilciplina, qux A. Dialcd^gk in fiibjcao dicu nw foluBunodo, Se aliud generalis otlcipluia qu'x abiiideol in fiibje^o.Se de ful^e^ ' ' vocatur. L I B E R« P Ri I M U S. ir Tbc«nir. velati in fubjoAd, prinu fc. iiiblLintia rubiiflcn«,du fubjcdo/id cil, propria aUcujusdifciplina prxdketur; fed una cademquc eft in toto & in panibus, ac pei hoc relinquitur fubjciiium & in lubjc&o. Si autem acutiCts. vdligia Sandi Gregorii Theologi, cxpoiitorilque lui Mazinaiiapieptifluni j^uens infpcxeris, Invenies Mar ommno in omnibus qua: fune, per ie ipfam incomprchcnfibilem, non folum Ipniui, fed etiam intcUcdui eilc. Atque ideo cz his vcluti circumftantiis fuis incclligicnr czifterc, loco, dico, quantitate, Ceu ; additur etiam bistcnmus.- Intra hxc flquidcm, veluti intra qaofdam fines circumpoCcos, tflimtia cognoicitnr circumcludi, in ut neque accidentia ei quaC in ea Iwfiftcntia videantur cilc, quia 'extriniecus funt; sseque fine ea exiftere pofle, quia centrum eorum eft, circa quod volvuntur temposM, loca vero & quantitates & ficus undique collocantur. Categoriarum igitur quxdam circa iti*r prxdicantur,qux vdnti id eft, circiimlbimcs dicuntur, quia cireqm eam infpicinntur cfle. Qjuedam vero in ipla funt, quz ^ Grzcis ntJin£a, id eft, acci- dentia vocantur. Qualitas, Relatio, Habitus, Agere, Pati. Qua: etiam extra eam in aliis Categoriis inielliguntur. verbi gratia.Qualitas in quandcate,ut color in corpore. Item Qualitas in ii/f, ut In generibus invifibilicas.incumprehcnlibiiicarqpc. Icemqne ftelatio extra ititr. Pacer ad filiam. Filius ad Patrem. Non enim funt ex natura, fed accidente corporum corruptibili generatione, fiquidem pater non naturi filii pater eft, neque filiu; natura patris filius eft. Unius enim cjurdeniquc naturx funt pater Sc Wus. Nulla autem N^rl Iripfiun gignit, aut 1 reipfa gignitur. In ipfa ergo rclacioeft, cum genus ad f^i^em rtfertur.de fpiccics ad Genus. GenusenimSpe- ciei eft Genus, & Species Generis eft Species. Habitus quoque & extra in<u & intra gepericur. ut armatum, indutum, iecundum corpus dkimUs. Habitus vero «dar.gcneris aucipccieicft virtus ipia immobilis, perquam Genus dum per Species dividitur, in feiplo fempcT unum indtviduumquc permanet, & totum in fpeciebus fingtilis, tc fingulx fpecies in ipfo unum funt. Eadem i|rtus & in ipecic pcrfpicitur, qu* dum per numeros dividitur, fiia:individa*uniutlsinmfliauftam vimCttfttjdit. Omnelqne numeri in quos dividi videtur in infinitum, in ipiafiniti.unumque individuum funt. De agendo autem & patiendo nemo dubitat, cum videamus corpora dum ad quanti- * tatem pcrtineant,& agere & pari Genera quoque & fpecies ipfius iinar , cum le in di- vcriaslpecies &numerosmultiplicant. agere videntur. Si qUls vere rationis virtute juxu illam difciplinam quae intfoflTirf vocatur, & numeros in fpecies, & fpecies in Ge- nera, generaque in collido adunaverit, patidicttfltqr; non quod ipfc colligat, natura enim colleria funt. ficut etiam diviia, fed quia ^lligere arin rationis ea vi- dacni. Nam eum Ac eadem dividit, fimiliter agere dicitur, ea vero pari 2 *. D. H«c quamvis videantur efle obfcu«,non tamen fic animum meum giunt, ut mhil in eis purum atque diferetum ei rduceat. Et cum video omnes fere C»- tegorias inter ie invicem catenatas, ut vix Ile invicem certa ratione difccrnipbflinc, oOines enim omnibus ut video inlcrO fiint. in qua proprietate fingula quamue inv»- valeant, aperm flagito. Af. Quid tibi videtur ? Num id« in generibus genera- liffimis & in Mt^us graeralioribus, in ipfis quoque generibus eommqne fpcAebus. atque iterum fpeculiifimis fpeciebus, qu* atoma, id eft individua dicuntur, univeria- lit^ propni continecar.? />. Nihil aliud cfle video, in quo naturaliter ineilc «da r jflit, niijin generibus & (pedebus, h fumrao ufque deorlura deicendcntibus,hoceft, g^aliffi^ ulquc ad fpccialiflima. id eft, in^vidua; feu reciprocarim furfum ab lodividuis ad generaliifima. fn his,enim veluti naturalibus partibus univer- falhMiafiibfiftit; in genere ergo ad extera. M. Num alibi videtur tibi efle ^anti- utis propriet^, nili in numero partium, fpariis, atque menitiris, five iU* concinu* fint, ut fiint linearum, temporum, exterorumque qux continua quantitate conci- nentur ; five fegrcgatx Imt, c^ uaturalibufque finibus dilcretx, ut funt numeri, atque onmis multitudo, in quibus difcrcta quantitas conftare manifeftum eft ? O. hoc lucuiracn apparet. Al Num & ea qiBc vocatur Qualitas.propriam fedem ot tinct, niii in figuris 8c fiipcrficiebUsdive in naturalibus corporibus.lcu id geometrick, utluncplanx, triangulx, qua^atx, multigonx,rotuiid*. Solida etiam in fuperficie, nt lou cubica, conica, fpherica. Nam lolida corpora, five natnralia, five Georoe- taca.^uanram interius coiifide^tur, propter tria fparia in quibus fiint, longitu- «Vm dico4autu(finem.alcitudinein,ad quantitatem applicantur. Dum autem fiiper- ncKs cqf uffl perlpicitur. Qualitati j unguntur. Item in tebus incorporalibus, nonn& > C mazi- ^ L’.I*B^E R P II I M tJ S. £t fuccomberc. Nam A(c incorpotflis eftf nalliqne cei^ieo Mtfni (tlB- jadet ; circa qoam, auc in qua alix novem Catego^ rerlaqtnr. At fi illa eft M- «ocporea, non tibi aliter vidcnit nili ut pi^ia, qtt« aut tl adtixrent, <uc in ea fiftant, & fine ea efic non poliunt, incorpoA fint ^ « i6. Omnes argoCategoriat incorpora^ liliit per (e ifitelleAa. Earum tamen quaedam iatcr>l'c aainibili quodam coitu, utait Gre^ribs, materiem Vifibilem confi- nium. ^edam vetb in nuito appareiTt, iemp^que incorporales fiiint. Nam itia, & relatio, locas, tempui, agcrC.paii, nullo leniti cqrpoteo attinguntur. Quan- titas verb, qualitalquc, fitot, 0t habitus, dum ititer (c eoAntes materiem, ut ptHr^ A ynmt , jiingmw, .corporeo fenfii percipi Ibleot. Si ergo ideus Ihtei^t^ux nullo Jtodocorpoieislenfibosfuccuiabunc connumeratur; corporaferb, irfenlibus nolv percipiuntur, corpora non funt : nonne datnr quod locus non fit ccfrp#t ? torpora guirn dico qoat ex coitu qoatuor mundi dementorum confidunMr. Kaiti quatuor mundi elonema. dum corpora fint per fe i pii» diirreta.irtcfiabili fni naturali (nHd- Umk atque poribaR omnem fimfiira mortalem 'fitMrant. Aliud eitim e|go locut, & aliud corpus. An tibi aliter vidator ? />■ NwDo modo : hsae poitrema ratidu omadoaisiiafintconclufio nequaquam fink COiicederc locum tc e^pns unius gO- ■cm eSe. Sod qaod incerpoiiftuaufi! vkkn, Hil aliud efie m a t e r ici n ^ifibilem fbntne miptadaia ( qaucquid anim a|^rot, pOt formam aifoaret J nifi acCidcnthim^ad- nmdamconcurruJISs non parum memovet. M. Non te moven. Nam uroiKI, ■agna»GregOriuB 'l>iy&iMs in SortMo^iedc imagine certis rationllnis ifteffe fitader: uil Mini dicens nutaijm ejje nili Mdiennum qutniAm cmftfnnhrit; ex ineijUiMns enifh udadUtina tuterifnrfrtetitmem Nec bnmcritb : Si enim eorporaK hdic materix fidumliqac qtaedapm fimpiex atque immoTabiliS elTentki, te nuHo modo folubilis iir- «flet, umta Tsnioneiv^lmquUmboaepenitauiblveretur. JamTetb fofaitnr. Nfi %itur ei htiulnh^ 1'ubcft. Nmlt‘geitera~dd rpccics & atoma p rdbtferea lemptr funt anpmu ancat, quia incfte&aliqaid unum indltMotim quod folvfffeqiiit, neque de^ fianis: 1]^ quoque accidenti» promam hi fiiu natura immutabiliter permiirteni!, quimomiiibas ei* UNnmquiddauuiMittduuin foheft,in quo natiurditer ohinb tliMfin Uihfiftanc. n Nik acrius ut aihitror : 'atque ut prxfenrcm inqtrtlkiOiittn conchnBd eyi^o. M. Q|nd raftat nifrne djcamn«4 Uerbigeatia, dy»Heinns colqHira nofii^ isMc oerra conftitucav ael hocaeilScircimifif(b,'rtil'alia(f ml^orporxikcorporibus afle^ Eidem ea AmepHees^iU findbbus, planetx'ki‘^Acrc, afira in fiemamento, col*- uma in ooapoeibwfiint :■ minora fo maforibui, crtflKora in fubtllloribtiS, leWain lewioribus, purmin purioril^ H«c enlm‘ortiiua fimfibilia', ficnH eriiiW intcliigf- hilia,-luis propriis locisiideft^ nutuialibus dilfinidbniIraS contineri' vera ratio edoccr. j8> t>. Moc huic condufioni tufifto, dunt eam acrdffl^efiif-ridco: ftrd' valde «inir cur in communem ufiuti humanx vi& pAArenif.ut omnih HxeeOrpora fiveced^ Mba, fiaeaetiia;^ liiteaquaeica^ fiVo tcrftflaj- minorum -intra- fe cotpOnu«' loca eflS dtceie conihefaat; Mcmadmodum- nil aliudefle xftSmat {nia prxtcr hOc cofood alfibilb 'atquu' tangibile. Idebque obnbm fil»f^to,’nefictibi rnofolimufiutiusde-nlt! prclenddifflcultatddirpanre. AI. C^id ergo ?' Nefiam jamdidum inter nos cft oaurfedum, omnia>qux ael lenfu' corporeo, veErationc, ael' intelliSftii cognofculs- CB^ de Deocrentote omniulU-mttitb^poflieprmfieuri': dUm nihil eonlm qiixdbfo pNtdicantur, pHnracriRit{scolttbmplatiO‘e<tiilit^tt>lietefie. Z>.‘ IU' ipihHl iricorf^ cufliimeflb, lUcdqueclarius ratio edocet. * ltao'fiint, dommajoribus fo undiqttU-Mdtantur' cireS i t rifii ridi,- locus polfirit •cum nuUuui illorum proprii' loeusfit; iMIheo prdprix’ firx-narutx contine'^ tot?' Cdmqueaidtaanis petmetbnjrmlamj ii ei ti-anfitominatioriem, aU bis qrix con- tinent' nominari «aquxcontiiientUr'; noAtalnenltaeontiAcnhlrab'efe; rft fine tftif latra naturales fiias terminos liibfiftere no« poffint; Ofijs fiquIRctirmortiilrairi dbr nnm, uxoren^ In filmiliam foltt app^ate, eum hxtnattrralitefdlftent. Non chim dmawsprxftat uxori-ftuftmillxfiihlftantiallttvclfij fcd'irdturx locus. Qnum aerb iWM>poliidentvr, ab cU dcnoitninkrMblent. Slinilitdr^iie ea que continent ab bis qMkoutlnentdri TeaU'gtatil; XEt- continet lacens; ideo ilrottShltus ait' Ihx <U- ' . C j citur. « LIBER. P&IMXVS. V arcicttliicx vocis cuftos, & modcncric (Uici^iiurniB. Hsetorica oR filMWii CRuIam perlooA. materu, occaitonc,qualiutc, locp.ccmpore, AMlcatCAiitieiB tkaa copioi^ aeque onuti dilu^toa. Hzc diiciplina iic breviter deliniri ponfti RjUTOiiCA cft nnita caulx ieptent periochis, lagax & coihoHi dilcqdina. DtA- UfTi. A eft communium animi conceptionum rationabilium diligtms invcftjga- q^irque diiciplina. AuTHMETicA.eft nurocronnn-eontcmpk|tionibus fuccumb^ tfum rata inteioerataque diiciplina. Geomctua cft plcnaiwn hguramm Iblida- (omque fpatia fuperficiefque lagaci menfls intuitu conbderans diiciplina. Musica cft oominm.quxlunt Cvc in motu, livoia lUtu icibili ancuialibufane pro^rtionibus yrmoniarrationis lumine dignolixos difciplina. AsratfLOCiA eitcmle^uin coip»- j^fpatia nootuique reditulque certis temporibus inrdUganx diiciplina.* Hi lunc generales loci artium liberalium ; his terminis continentur, intra quos albe innume* rabiles funt. . jo. ' Scpccm atf»x"> ‘<1 cucumUantue, lont, quis, quid, ciiC quomodo, amuido.' ubi, quibus lacultatibus. D. His rationibus cogor lateri, non elle locum * Bjfi in animn. Si cnimdefinitio omnis in difeip^aefl;, & omnis dUciplina io animog neceflario locos omnis, quia definitio fit, non silibi nifi in animo erit. ji. AB RcO^ intueris. D. igitur dicendum cft de his qui dicunt, habi- (^{iones hominum exterorumque animalium locos eile ? Similiter illum communem Atfcm, terram quoque, omnium babiuntiumineis locum xllimant? Aquam locum nifrynti difiint. planctanim xchcta, fphcramcoelellem alitorum locum clfe puunt. A^Nilul aliud, nili ut aut fiiadcatur eis,fi diliuplinabiles fint & doceri valuerint; aut peuitus. dimittantur, fi conteotiofi liat. Eos enim qui talia dicunt, vera deridet i^tio. Nam fi aliud eil locus, & aliud coipos, loquitur ut locus non Iit corpuq Adr autem illius corporalis&vilit iilis mundi quarta pars cfl; locus igirar non ell. ^onilat etenim hunc mundum viCbilcmquatuor elementis, velati d|liatuor gcneralA J^u^qiliburdam partibus, compofitum elle. Et eft quali quoddam corpu$,ruis partibus compadtum. Ex quibus viz. partibus catholicis omnium animaliuB, arborum, ber- bgrum propria Ip e ciali flim aque. corpora, mirabili inc&biliquei mixtunt coeuntia, componuutur, inque eas iterum rcToliuioais tempore redeuni. 32. Etenim totus il|p mundus Icnltbushppareiisallidua motu -circa funm cardi* Mmvolviturs circa Terram dico, circa quam veluti quoddam centrum extera tria owtenu. Aqua .videlicet. Aer, Ignis, incellabili rotatu volvuntur, & itaiovifibdi fine ulla intermiffionc univcrlaUa corpora, quatuor dico clcin^iifa in Ic invicem c(gginria, finguiaium rerum propria corpora conficiunt. Qux rciblata iterum ex proprictjtibus io univcrfaliutcs recurrunt ; manente femper immuubiliter qna£ qupdam centro lingularum rerum propria naturaiique cfioitia, qux nec moveri, nec augeri, nec minui potell. Accidentia enim in motu fimt, non alendx. Nec etiam IPjj ifcddcntia in motu fune Icu incrementis, detrimeotilVe, led participatio eorum ag^encia cales pi^tut mutabilitates. Alitet enim vera ratione non fimt elle; omnis fiquidem natura icu eflentiarum, ieu cis accidentium immutabilis eil ; Participati» vero ut diximus eilimeiacum ab accidentibus, ieu accidentium ab cilentiis, Icmper in jnqtu cll, participatio fiqoidem& inchoati & augeri minuique poceft, donec raundiis ille ad finem fux Habilitatis in omnibus perveniat, poli quem nec elhmcia, nec acci- dens, ncc eorum iuccr Ic invicem pnrcicipauo, ulluin motum patietur ; Omnia enim ,injim & idipium immobile erunt, quando in fiias immurahila^ rstioiies nmnla rifvcr* fiuraliint. De quo reditu alibi dinerendumelL . - QlV* (b la moi odu mundi centrum, idcH Terra, icmper Hac, qilgeca vero aemcnca circa eam aeterno motu volvancnr, non parva indiget confide, restione. Nam & lwularium .Pbilolbpborum,&cathoUconiffl Patrum ‘de hacqiue- (imcencias agnovimus. Plato fiquidcm,phUolbpliantium do mundo maximnsdn Tu^ iiio multis rationibus aiicric, h«*r munium rifiUtm, f «4/! uuguum ijutiium rarparr aaiowfxr cimpum j tujm dumulii ctrfm quiiem cft quututr tltmtntu uttif- geueritufqui, iirtrftfque cnftriim ex tifiem tumpefitu, tm^uStm ; jiuimu veru ip^ \tuerul». vira, fxia tmui* qu* in metu etque in ftetu funt, eegetut utqut m$ptt. HuM Friudpie talum fr tertum tum^que Uquntes, m , , Jjuentemqut giekumjsikh(fium 4 que e^tu, I Aifiiw iww eiif, C> Sed LIBERPRIMUS. . aj i^ Afty incnfara omnium rerum quscrexa func^ nacaralitcr conditioncffl earum n> timte praecedit. QiU modus atquenKn('urauninfcujafquciocutdidnir,&cft. Simi» liter principium niicendi atque inchoatio, ante omne quod naicitur atque inchoari tarione praecedere perlpicitur. Idedqneomne quod non cratdc cft, ^ principio tem- poris accepit efie. mIus itaque Deus inlinitus eu: cstera ubi & quando terminanwr. id «ft Joco 8c tempore : non quhd locus ^tempus in nnmcro eorum qux adeo creata Ihnt, noniint; led qubd omnia quae m liniveriitaccliint, non Ipatiis temporum led foia ratione condkionit prxcefie^t, Ncccflarih enim ea que continent, prids in- celUguatur,qaiin ea quae continentur; fient caula ptxccdit cficAum, ignis incen- dtum, vox verbum, exteraque fi milia. Ac per hoc non aliam bcatitiidinem his qui ( 8 gnirunc,(eftlmatnnscfie promi&n, noc alium hujus mundi fidem ibre, qu-^mut omnet <|«i gloriam thcoleos, ideft, dcificationis accepturi funt, ultra loca Sc tem- pora alcendant Nam qui loco coardantur finiti fiint. lEtcrna autem bcatitndo mfinita eft. £terns ergo beatitodinis atque infinit* participes neque loco cir- caalcribcntnr, neque tempore. 43 . Quod enim de loloMeldtilcdech (criptnmeft,patrcac matre caruifle, nnl- idmque dierum principium per generationem in eflentiam, nei^ue finem temporis ha- bniiM. nniveriaiiter deomnibus qui futura beatitodinis participes erunt intclligen- dum arbitror. Omnes fiquidena qui ad «ternas fationcs.qu* neque ifiitium temporis per generationem in loco tempordve, neque finem per rdblndonem habent, neque uiU locali pofitidtae circnmicribuntur, revcriuri font, ut (ol« in eis & nihil aliud fint ; prolCiSb omni locali temporalique termino carebunt. Canfie enim omnium rerdmqae omni care^circumlcriptione, qunm infanita eft, infiniti in infinitum adlue- Mbttnt. Solus namque Deus in ipfis apparebit, quando terminos fu* narur* tran- li^dent; 'non ut in eb natura peMt, W ut m.cit Iblus appareat, qui fbins veri eft. Et hoc eft natttraln tranfecndere: naturam non apparere. Sicut aer, ut £epc diximus, . luce plenus non apparet, quum fola Inx regnat. Quod ergo de generali loco, ge- \ iieralique tempore unirerfiilu ettatune intell%itur, neceflarib de partiam ejus It^b - jttmpoflbilique Ipeclaiibus 8 c pmprtts h fummo ufque deoriiim intelligctur. 'R*- Sccdit tutem locus generalis, teu^dfquegcnerale, Iccundifin intelligcntiam omnia 5“ qu* In eis ftint, Pwetcdit ergo l^iaiinm propriorllmque locorum temponimque Ci)gttitio,ea ouae in eis Ipecilliter propriae thtelligantur. Ac perhocconcluditnrj Illi aliudefie locum nifi naturalem di Hinitioncffl, modum, pofitionfmqne nniafcnjuf- que five generalis fivcfpeelalls creatur* : quemadmodum nil aliud eft tempus nifi (dtom per generationem ex non efieili tOe inchoatio, ipfia^ue motus refum, mutabilium cerne dimenfiones, donec veniat ftabilis finis, in quo immutabiliter ' omnia ftaburtt. D. Clarefcit pauMuitantreor hujus ratiocinationis intentio. Nam nil alhid appetit, quantum mihi datur intelligere, quilm ut nil eile loenm luadeul . nifi naturalem uniuicujafque creatur* dUEnhionem, infra quam mu continetur, '0( ;'j^exm quam nullo itiodo extenditur. Ac per boc datur intdHm, five locum qnk ' ?dlxetlt, five finem, five terminum, fivediifinitlonem, five circumferlptionem, uttuiii id ipnifnque fignificare *. ambitum viddicet finit* natur*. ' QaamriiqUemuIt* diffinitionum fpedehi^ibalcLim efie videantur, fola ac Verf Ipft dicenda eft dlffinidtfi qti*il Gr*cis ituU^ir, H noftris veto cflentialit vocari confuevit. Ali* fiquidem aur coAnumcrationcs intelligtbilium parthun »tfw, nut af^Uroenutiones quxdtra extrinfixus per accidentia, aut qnalefcanqae fententfanfAi Ipedes fiant. Sola verb idiMif id folnm recipit ad diffiniendum, quod pcrfi:ftioncm lUEnrs quam diffinit complet ac perficit. D^Mti* enim, ut ait Augnftinus, aiWf tftti txflictninm, Mttr mm»$ viiitfii ijf: M. Clari peripicis : Aon enim aliud pnner quod dixifti, pnedifta ratio appetit fua- dere. ' D. Sed miror, nec pure pcrfpidio, quomodo diffinitio cojufcunque efl^tbe non intra ipfam, fcd extra dicatur, boc eft, neque totum ipfius, neque pars dici valeat. M. Attentior ergo efto, utfiChocpLmhcognorcas. D. Quantum fcx interior ad- mittit. M. Dicqn*ro,cum rerum omnium duo genera fint, omne enim qnW di- dturefle, aut vifibilc cft, & fenlibas corporeis perdphur, aut percipi poteft: init iriylfibilc & intcUigenric ohtuttf coofideratar, a^confidmri polfibile eft aut per fe, aut pcniiquod fibi adh*miAt'>in quo pfladtflbmni generuffl ^ffinitionis efie judices. « 14 DEDIVISIOrJENATUR*. '44< D. Ridiculuin iiluc. Qw enim locum fcu Hnero, ivu ditHnitionciBiiih ^ualciiKimquc circumii; riptionkipccicm, qua uniuicujutq; lubllancia ambitur, inter ea qux Icniibus corporeis litccumimnt, re^e iapicociiun pofucrit : cum videat ter- minus linex, ll-u trianguli, leu alicujus planx iblidxve tigurx incorporeos efle i PunAus liquidem cx quo linea incipit. 6 c in quo terminatur, nec linea eft nec pars ejus cll, led tetroinus lines. Ac per bt^locus qus nec fenTu percipitur, led foU ratione cogitatur. Pum^us enim i^ibili^ pars lines ed : non autem ejus princi- pium leu linis. Similiter & ipla linea ratione confulti incorporea eft, &clt prin- cipium fupcrliciai.-tfltcm TuperEcies incorporea ell, & eft linis lines : principium veri) Sulicliutis. Soliditas quoque incorporea cIl, & ed finis totius perfeftionife Quicquidenimiitlus, idcit, live pundum, live lineam, Cve fuperficiem, iive folidi- tacem vilibilem corporeus lenfus attigerit ; profcdb figurs incorporalium rerum iunt, nun earum ipla vera fubdantia, qus incorporea cd. Similitiir^ue naturalium ^ corporum live lenfibilia lint per coniemperantiam elementorum qmbus iublidunt, live lubtilicate fui mortales fugitent contuitus : folo intclle^ naturs fines pcrfpi- ciuntur. Forma liquidem qux omnem materiam corpoream continet, incorporea cd. Ipla enim materies, fiquls intentus alpexerit, ex incorporeis qualitatibus copulatun M. Itaque^ genero invilibilium, diffinitiones, quas locos rerum circumlcriptarum diximus, concludi arbitraris ? D. Iu quidem arbitror : & nil certius rideo. 4f. Af. Redexdinus: led quia iterum genus invilibilium in mulus Ipccies dividi patitur : quJcdaraenim invilibilium Iunt qu.e intcUigunt, & incelliguntur ; quxdam qux neqnc intclliguntur, ncqne intcUigunt; in qua Ipecic horum diffini- ' tiones connumerandas ellcccnlis? In cii nrededb, qux intelligit & intelligitur. A^io liquidem diffinitionis, radocinantis intclligcniilque naturx i^io cd. Af. Kec aliter videtur ede pofle. NuUa enim natura qux fciplam non intcliigit ede, aUt fui xqualem, aut Ic inferiorem poted diffinire. Nam quod fupra Ic ed, quomodo potcd cognolcerc, dum ejus nodtiam non valeat iiii^re ? D. Solius ergointd- l^iolis naturx qux in homine angclbquc condituitur, diffinitionis peritia dE S«di umin angdus aut homo Iciplum, aut Eomo angelum, aut angelus hominem poffit diffinire, non parva quxdio cd : dc qui guid tibi videtur, node cupio. M. Videtur mihi, neque Icipfos, neque inter ic invicem diffinire pode. Nam fi homo ftipfum vel angulum diffinit, major leipfo cd fic angelo. Majus ed enim quod diffinit, quam 0 quod diffinitur. Eadem dc angelo ed ratio. Uos iuque ab ipfo folo quieosad imaginem luam condidit, diffiniri pode arbitror. D. Videtur mihi, hic ratione concludi non alias naturas rationabili animo diffiniri, nili inferiores fe, live vifi- bilcs dnt, fivc invilibiles. M. Quifquis hoc dixerit, 1 veritate non errat. Ideoque ubi diffinitiones eorum qux diffimuntur, ibi profc&b& loci eorum qux circumlcii- buntur. Prxdidis enim rationibus conisaum ed, locum diffinitionem efle, & dif- » finitionem locum. D. Confeftum fcilicct. M. Atqui diffinitiones corporum. rcriimquc ratione carentium, non alibi nifi in anima rationabili fuut. In el itaque Celoci Iunt omnium qux locidiier comprehenduntur. At C rationalis anima in- corporea ed, unde nullus lapiens dubitat. ncccflariOquicquidinel intelligitnr.in- cor^rcum efle manifcdum cd. Et locus in animo intelligitur, ficut prius datum ed. Incorporalis cd ergo. D. Et hoc jure concluliim video. Sive enim angelica natura rerum inferiorum Ic diffinitiones contineat, ut Augudino videtur placere: nam & angeli inferiora Ic creduntur adminidrarc : fivc ad fuperiora fe femper intendat, id cd,ad caulas rerum xternas : huic rauoni non obdat. Non enim i veriute didat, ut video, fiquisxdimavcrit humanum animum terrenis adhuc phantafiis depreflum, caulas creati inferiorum fe naturarum pofle comprehendere; fi puti vixerit. An- gelicum verb omnium rerum xternas appetere rationes; & ad hoc femper catiute . motus, humanam naturam attrahere. Af. Roftl vides. Viddliie itaque non aliud efle locum nifi aidioncm intclligentis atque comprehendentis, virtute intcUigeqtix ea qux comprehendere poted,fivelenfibiliafmt,^c inteUcau comptebenia? Atq|^ fiica4^, aliud crgocdqnoddiffinitur.&aliudejusdiffinitio. 'D, Aliud efle videq. . Sed intcllcGus qui Icipfum intcliigit, quum leipfum diffinit, luimet locus efle vi- detur. Af. Nec hoc ablurdl duis dixerit : fin ullus intcllcSus poted Deum qui intclledus omnium dicitur, feiin^ poted intclligeie. Si autem omniJ|ntellcAus prjcter Dcuid> non fcipfo, fta fuperiori circunafcribitur i nullus intcUe»us 1 * .* L 1 B I- R PfjRl IMUS. ^timetlociu erit, icd intra faperioraii fecoUocabicur. Et hoc paulo fupci-iutnonrli .'inter nos convenerat, non aliter efie ? D. De hoc alibi ladiisdiiputtndumxftimo. Nunc 'autem relini feire, utram aliud eft natura animi diilinientis, id eft, omne quod ab co intelligiturvognition» loco comprehendentis : & aliud locus ip(e, .finidimn itio locati vel dhfliniti. Af. 'Nec hoc inquiiitione indignum efle video, muldenimdehoc dubitant. Sed quum videmus aliud eile conftitutas in anima libe- rales artes, aliud ipiam animam,qux qubddam litbjedum eft artium; artes vcr6 vcluti inleparabilia naturaliique anime accidentia videntur clle : quid nos prohibet diffi- niendi diiciplinam inter artes ponere adjungentes Diole^cas, cujus proprietas eft, rerum omniumqux intelligi poliunt naturas dividere, conjunget^ difeernere, pro- ptidrque locos unicuique difteibueee, atque ideo h lapiendbus vqra rerum contem- plario Iblet appellari ? Nam cum in onmi radonabili, intelleduall^uc natura triaftt- leparabilta Icmpdrque incorrupdbilia inanenria conliderantur, iriwdico, tc Jirmn, MnW/que, hoc eft,eflentiam,' virtlitem,opcrarionem (hzc enim tefte Sanfto Dionyfio inTeparahiliter fibimet adhxrent,ac vcluu funt; fiencc aunri nec minui poliunt quum immortalia lunt atque immutabilia )' non ribi veririmile videtur, certxque rationi ■conveniens omnes librales diicipUnas in ea parte qusimyc, id ell,operatioanim»di- dtnradbmari ? Siquidem d Philoftiphis veraciter qineficum repert&mquc eft, artes eilc asternas, & iemper immutabiliter anima: adhxrere, ita nt non quali accidenda quo- dam ipiius eilc videantur, iol naturaks virtutes adiondique nullo modo ab ca rece- >4entes, nec recedere valentet, nec aliunde venientes, 1«1 naturaliter ei infitas : ita ut imbigiiumCc, utram iplz zternhatem ei pneftent, qunmxternffi||^t, eique Iemper •dhxreant ut ztcraa fit ; an radone iubje^ quod eft anima, ardbus stetnitas adnd- liiftratur.tvw enim animse & virtus & adio xtcrnx fhnt: an ita libi invicem cohzreant , ^ftmn omnes ztenuB fint, ut h (c invicem (egregari non poifint. 47. D. Huic rationi, qnumvcraeft,neicioqnisaadeatreluftari. Namquod- cunque horam quis firmaverit,Tadoiii non refiftif. Ultimum tamen quod k te pofi- nun eft, verifimiliiu eilc caeceris ducet. Sed ut ad eandem redeamus: non mihi plani ''.patet, qnom^o ««.five in meribus, five in fpeciebus, five in atomis diffiniri poflh; cum in przdidts rationibus hujus libelli conclnlnm Iit, eam nullo Icnlui corporeo, nullo inrellcaul coroprcbenfibilem efle. At .'Oue/a» per fei|dam diffinire, 6c dicere ' quid fit, nemo poteil. Ea bis autem qaqsinl^arabiUter ei adhrrcnt, tt fine quibns ' «afc non poteft; ex loco dico,Se tempore ^enmis enim 4 »i« de nihilo creata, localis t«n- •poralifque cft-.localis quidcm,qn ia aliquo modo eft, qnUm infinita non eft : temporalis quum inchoat cilc quod non erat:) Iblnmmodo diffiniri poteft: itaque nullo ttodo diffinitur quid eft, led diffinitur quia eft. * Ea loco namque, ut diximus, & tem- pore,accidcnttbaique aliisqnz five in ipia,fiv< extra incelliguntur dfc,tantummodo natur non quid fit, icd quia eft. Er hoc generaliter de omni J«V, five generalilCma, five fpeciaLlIima, five media, non incongru^ quis dixerit. 'Nam & cau ia omnium quit Deuscft,ex bis qiueabcocondita lunt folummodocognofeitur efle. Nullo fierb '*treaiurarum atgumentutpofliimus intdligere quid fit ; atque Web fola h*c diffinMo ^ Deo przdicatur, juiaeft : qui plus quam efle eft. D, Huic quoque radoni aemo fanb intcHigentnun, ut opinor, obftabit. 48. At Nunc igitur fole lucidius pcrfpicis, eos efle deridendos, imb & dolen- dot, ac per hoc ^ veram rerum diferedonem revocandos, ifi velint; aut penitus rdln- E '’y5*tdos, fi fiutn confuctudlncm veritad inimiciiGmam Icqui malint, qui partes I mundi vifibilis ceterorum oiporam intra Ic cofiftittttoram nacurain loca efle intur. Nara ut. verbi gratiH, dc meo corpore dicam ( animam quippe corpora- hujus mundi fpadis putate contineri impudentUfimumeft:') ii aer ifte locus "^••t tfld^uitur ut quarta pars fui locus ibus iit. Nam omne corpus vifibilequatftbft parabns cqnftarc omnibus notum eft; ex igne videlket,a?re,aqai, terrft. Nil autem madonabilitad propinquius.qnam ut totum corpus lui parte focari putetur. Totam fiqnidem omnes ibas prees comprehendere, non autem prs totam veftecftimatnr ambire. Item fi corpus meum in ifto aEre velud in fuo loco efle dicam, ieqaitnr lAllnm certum locum ibi pofle habere. Ifle enim aer iemper circa terram volvi- tdr: ac per hoc uno eodemque temporis Ipdo innumerabiles* locos habere cor-* pu in eo confticutura necelm eft : qaod nvlU mtione conceditur. Pntdiftis fi qai dfm raaoaibus fualum eft, locum in ftatu efle, nolldquc motu variari. Sicut • -D ergo aS D E D 1 V 1 S i;0 N E ^ A*T XS R^iK ctgoi)ui influtnliieftat, 'fed<‘trc, /eoiiitat, illam Mnem flomin» non potHlrecf- nese. ut polTic dicere rccertam.locnmfluimnupolfi<iere; cum conftn rmeuIlD itt» ceanimone illud tranCrc : ita nemo debet dicere locam corporis lia hunc acrein,<ine ulU intermii&onctn«bilcm,nullo^ue temporis momento ftantem. Si aOtem quis huic rationi objecerit terram, quum lemper ftat, corporumjnrc appellari locum, videat li> militer terram materiem corporum cflc,non locum. C^is auttm materutn corporum eorundem ede locum ratione utens audeat dicere, praelenim cum matetia per fe- ipliun ratione confideiata, ncc in motu, nec in ftatu ut f In motu dqnidcm non edi- ^od nondum inchoat ccrtAformft'Contincri. Nam per formam movifturmiiteria;' une. forma immobilis cft, ut Gr«:i vnlun^ Quhenim movebitnrj qiiod nullo locojr nullo tempore -Mrto adhuc coardatnr, nec in flatu cft, quia nondum hnemTu» {(gtie^onis poQidci. Status dquidem finit motionis eft. Quomodo autem potaft^- iB ftatu fieri, quod non ccepit jam moveri? Qnomodocr^o materia corporis, locns; corporisquodexeaconficitttrpotefteflc, cuffl&ipla in leipla nullo certo loco, (Cit moM, leu fbmil, circumfcribaiur, nulUacerti raikmc diffinitur nifi per negotio^ nem ? Negatur enim^aliquid efle eorum quz funt, cum ex ea omnia qua: creata fiint,. condita ede. creduntur. Item fi partes hujus Tifibilis mundi noftrornm' cora porumicu aliorum loca iunt, loca ooflra lemper iHTenon podnnt. Dumcnim-cbtw pus cujuldam animalis Iblutum fuerit, pandlque illius ad ledes fuas naturales er quibusndumptum cft Icporatim^Kvertuntur ; locus ejus, aer v. g. ibu aqua, leiL terra, fcu ignis non etic ; ted fingulx partes unius lingulis connacuralibns libi elemcii^ Us tucommilcenA, utunnmcumeislint,non utineisfint veiiiti aliquid in aliquos' Quod enim redoetor acri, aer erit. & non quafiin quodamloco Seris ftatuetnr; nofi* Ufconfiifio quxdam corporum fit; Icd mirabili, naturz modo unufqnilquc panent luam propriam in lingulis habebit elementis, toolitiper totum, noii in parte partedh/ it», ut relarredionis tempore nullus accipiat nS quod fuum cft^ ficut multoruml laminariumlux fimnl cft coojunda, ut nulla in ea Iit commixtio, nulla Icgregacio. Dum enim una caddmque lux videatur ede, unumquodque tamcmJumlhare luuflp- propriam polfidet lucem, alterius lucinon commixtam : led mirabiliter t6tz in totis fiunt, & unum lumen conficiant. Aliud.crgo eft aer, & aliud Iocus''ejns. Eodem' modo de exteris clementis, partiblilqiie'iotutorumcorporamlibi i«dditis,intelligai^' dum ede ccnico. Et fiita cft, necel&rib dal||tar, liit illas partes mundi generales loca' corporum ab eis perfulbrum compoliiorliroque non ede ; aut corpora ipia certum locum non babere ; aut penitus omni loco vacare : quod narura ferum, vcrlque - iplius contemplatio non dnit concedere. Non enim ulla creatura certo fuo locb' atque immutaWi, cettilque tcmporuhi fpatib finibiirque (five corporea fit, live in-’ corporea } poteft carere, idedque, ut fiepediximus,duoh.vc, locus profedb Sc tcm>* pus, h pimofophis & itd, appellantur; hoc eft quibns line. Nam fine his nulla' creatura generationem inchoans, & aliquo modo fubfiftcns poteft confiftcrc. Utqao^ proximo rerum utamur argumento, fi' locus corporis eft omne quodennque ci cir- CBmfunditur, color erit locus coirporis. Nullum etenim rifilfilc corpus cft, quod-* luce coloris noncircumfundatut. >Si au tcm,color colorati corporis lOcus cft : necet lar!6 dabitur qualitas locus corporis ede. Sed quis tam dira ftultitia opprimitur, ut qualitatem locum corporis ede fateatur? At fi color corporis qualitas eft ineorporciV & excracorpus undiq; corpori circurafandinir. non tamen locus ejns ede ulli lapiet^; tum videtur. Qu4 tationc aer ifte, IcuaKquodalind mundi elementum, quamvis' Q^poribus intra iepofitiscirciimiu& iint, eorum tamen ullo modo cite polh;'loca non conceditur. ^ . 49. .D, Satis de bis difputatums, led .adverfus eos qui non aliud ede corpus, dE aliud corporis edentiam putant, in tantum ledufti ut iplamluhftantiamcorpnrcifiD' ede, vifibildmque, atque traftabilem non dubitent, quzdam breviter dicenda ed^ arbitror. Nam multi ac p*nc omnes tali crtore fatigantur, naturales rerum dide^ lOiias ignorantes. M. Advcrfusftultitiam pugnare nil cft laboriofms. Nulli enillt' aiuftoritatc vinct fatetur, nulli ratftinc ruadogur. ' Sed quum"moa eft iftjnalis ho- minum. ftultitia, nec eidem erroris («aliginc mentes eoruitfxibfcurantur, paucis.-av- gunicnuiionibus adverfus cos utendum video. D. Utendum fani. Si enim iis proderit, lucrum erit fi non verO, nofinctipros de talibus naturarum dilctetionibus ^puutionis.ftudIo certiores efficiemus, Af. Has. itaque, paucas de pluribus d»-i I^c»coUe^ioncs intentus confidera. Omne corpift qaodiAteria formiqueeOm.' • • at 8R ta «Niaiaralfll^ M aw^ t «ateteiMMi ' coMfaWeeft«tgo. «tean onirit ilW» fi mylrt A , nalfabnc{uc ^WMi f <>t«n«q»»<o»WfK|<itM>iieiaic ri ft ft <ju>iat«numiafep« r« b ifa «>. NaUacff^Mb ^jMfU^^oomlerMioaabdmr coanaliMr cds^- ‘-HaoMiumD-diAaii at, c]«ta oiaitis <Wfc-^i m«yini - i ntli | t « n i r CK 4il e»ri » ic diendaK <lifi.ieatia cMpeftta clitv«Mc aiiti rmm|~r'*^'~~T j— —ft — MWdiaim 4)ac noaMuRrtiiai " ' iitcifiii Sft «am firaphaccfc^tnr «fea intiii icm iUfit- genha proe o fa n fiiMandii : iplii m — i iMtkio radow c of ^ o^i ri ta tti nuiMqMeaftu A o|»e r adcne faii comyafc- iKraia9twfaiiMrimif4iciCM)ud>^(iaeft.' Utaniem iirniius<€*^oicai ;AHv- ' «iblieai eSt, tCgc librum AiaAH.)io« 7 fii Areopagiai de‘dmnic noininibD»! cjoo de nanmalraoaaiwdr^iu eoruM ma l i f i a dUputat, ^Mbd nullam dfan- aip rteyeebrbiffiioygatomMaorrunipefepofficr-dereperimiMmrtftputaralab- dHimb, aolluiu eorum qomMk, «foda ac naMmeft, ull» modo cor- foq» pofis. • jp.,1 yo, Htetnimuitinoimiicttttunlitetmporta^iteiaoorp^gea, utipleoeti- HfliBj atgumentitioalfaittwtewtiiatonmptibaiofiint 8e infeparablila. irin, ut^ipfe <flend«i'virt«a< operatio namritim ■ />. HoruMi dHilmeimifrian polboq JA< N«ilu natum, frrcMciMiaibliTcioteUeaaalis,eft,qa* tpnjm Icefo apuMiTia Mfciut «]uid-'^ D.-<Rocnnn ambigtx M. Dum eqt» <Ra tfm.U ifO'm»ifci nonnbiniioCuiiovcrbir.-ajnodeft imellipo, crn^igniAco b-ift MbfHMrtdliof NaMtetnccfo ec poii* ina riU f art me cd«i ae-focHipcrc nie<«% aiMMftro, Nom^idetatfbe nnod^ meara Mmi> Hkdmc|ue viituMUi, aco^tioMhi cuH^-^NMHafoiMFlUgeiapa-li tieniMIcni; ‘iMquo iritelli;;eicm,li tirraic i«^ 'careteiiH nccaaUoTinuifo mclilet, fo itt operationem ihtcUiMm{*<^irib tmptr. veriftiiei'* *iA Nam ipinirneceflreftets qaiditlinroA M{ mtA’iate''<>afca*«iid<««t comia fmn» ex IbrMiaaccrMqae cenpoitTam nonidh led iruir inconuptibile die-'; <e«t corpus luam corrupdbilo-ar 'mmrCiledto, tBperlkK Mne noii efla veriuie «oedfoconcedere t D. Neodflb fob, Sed «Heriadieeiv, non oniac*corpa«4n«tfantmialiMr'cile,'icd omnocorpua mafoik RMl(||ieeoiDpdMiivfohnmM>do ncpore. >'M. 'Intentat itaQueioecimiicic! ncc-Me ■MMCs non de f^ittiO'^ldaffl carnofomi fedaalvertiiiter de omni cov^om- dW ytteCHfpixwUter ^corpore «fo p e r ito ncfotmarttaierilqiie dteerim, pro pi ■ktbqme)lioniciMllttte;'ad?erliis<»«'’qili momModua corporo Mtnihori^aedioa « heife nifi fota» W»»; ioiiiMpanlibeaiiUl aliocMIe ni6 corpaafotariale ruam, tflfqne rpecielMrcoapoataid, foma Tidelfaerttqne matmia^arUique acob- AUilius dktinr.s- '*«> ' ,^'i» ''DtanKAf^aitbcognofeadmiaerftliterCada» MaJlnnicorpareiie, bancod- ^Motationis oedpedpeeiem, Dk Accipiampfi priaa»<piiindam'fa tB ib l aa i pmdilte ne^eiiariimHddeO. Nara aatkHCbt rttlocinatia plus',afg»- contrario' uldetareAtqahmdialoftlci ipllbpifird imtfo. M* Fiatigitw mmeira a propofuio fic, iltrura >ata corpus coitapdb& eft. Omnlabricincorrt^^ bicamopcibde corpM matstlaie nod cft. Omnia iplrur in» corpus aBic riale^oiP'eS.~~BbiMh aiiiij ;oamci)titbr corpaanMterialeMa noftcil. Itofo WWie> :brptfa qttom ex fem>ar«tqBe mewiji ■compehimnfenpleynoo-eib Oaaois MMNU fimplcCUcft.' NalloA^^mr corptfe forma moRtuqae CompoiitnwfilMi dV MfojOtnniunaimniBnm adomddmqM a»;»iC&i> 'Oinacs epioi 4 iaam panici effitrtiiWH ««'petboc qoitamdibiHCoffltMdltcft^araUiaapta^eft. Corpoe iMtc m Cotnim no^oittnittiu homiatitirmoa:jeii,>^-a(NeiB^niaiqiiilquediiani propatmp nM|3mfor(Rp,n<M'0ri»i»r. "Igititficfoimiaiseft, fccorpos dConuuncnon ett M •nefoWreomaMfiUsPaoflClkMrpbeiiipiia.'- iSadmoeMltt iMORoritaiifanalibasp» f picttt (ple haet. D. Hascdbrnmk IdoMu clfc. RbdiopiiKarutlpnemifiimar^tnMdll. “ “* iHdaeClHii, '-MM-.e^lmntbrnallnm eonos ariiD eflw • A&i^OrancrqaU _ «Itifolne cn fi fc heu J ftft;4aa«m dlceriis <pu^ Banclad^ cofpns Cft; Quod''aatcM naHudipAadi^rDmfoatiorumocaMit^^buumtinmp ‘“le iimpICI^naUAnedeeniMuftiraarnribdiiie fonfpatfapotcft tteipcrc/ tnaA totpWJft avsM oatflon^todirter rme latMdfocrfo aWciiSlt *- f^aiib a WII fo ‘il dW W« fo> llcft<ieA <^^ famorpbiailwl^ D‘a NuUa »E ft*! ¥ 1 1 »em r r v » & kaq«t Mt dim i^tiorcofpoSsk «ft : fiolt mnlM aatp«i ^Mi S iiis cximdlinr, -MNTeft. i>. Hoc in certa diaMUca fotiaula knaginari mina / Fiat itaow fcrmula fyUogilini condicionalis t ita nuxima propofido eft, utrte corpus cRa ' Ei ir>« corpus^, longitudinis, ac btitudiois akitudinili|ue fpaiio recipit; '<)Mw autem longrcudiaem>lacitadinem,akitudinea> non redpit; coqn» igitar non cE. Si autem faOtfdtwiO'» hoc eft conceptionia en«im«m»k animi lyUogj^ mam. «{ui oimihim concluiionnm pdneipatum obtinet, mia es bis <fue fimul rile non poibint afliimilur, audire debderas. accipe hajulmodi iormiilam; nam ic hi* eL EaincorporaUsnoneft. BEautemiria. Incorporalis iginr. Non enimbmnle^ 'pateft, atSclrMric,& incorporea non 6c. Item, num Sciria eft; tc corpus dk. E|1 autemiria. Non eft igitur corpus. Item, nam Seinaeft, Sc non corpor^cft, Eft autem iri*. Incorporalis igNor. Ma sinuwi itaque arguroentnm eft, ex quoftb gnolcitur aliud dic corpus, aliud hU*. Namiriaia goicruSc fpccksdMridituncofMi rer6 Teluti totum «pioddam ia partes lipartMir; Icimque corpus « partibus ndi totum non eft. * In capite enim, fim manibus, pedibdrre, totum corpu bonditur. Et eft mqus in oumibuRiiiis pardbas fimul : minus vera in fing fimul. E contrario aurem Mia tota in finnlis filis fistais Ipcck in omnibus fimul colleftis, nec minor in wigulit b fis invkemdivcrfis. Noneaifli aoapUor eft in gencralidimo genere, quam in fpeciulHfima fpacie : nec minor ia Ipe» CMlitfima Ipecic, quam in gcneraU<fimo genere. Ecnt exemplis ntumur : ananoft «ftnoajbr in omnibus bominibus quam in uno hombic, nec minor in uno hnminR quam in omnibus bomiuibus. Non eft major in genere, in qoo omnes fpecies ani» Aelium unum fiint, quam in bominc Iblo vel bove, vel equo. Nec minor in bis fia> fUllii {pecicbus,quilm limul tn omnibus. Item Corpus in putres poteft (ecari,uttoamft Inum pereat. Verbi gratia, dum iblvitur in ipM dementa, es quibus coeundbog ftperaddiu forma conficitur, totum perit. Ubi enidt partes fimul non fisnt, neqae {■•pria forma condnencur, totum fimul eile non potw iu aliqua re aftu Se opetM qwmvis fimul videantur elle naturas rerum confiMruntitcoqicadoae. Sedaliud.eft uftml efle radon abUi confiderattone naturx,qH« omnia fimul lemper ineelleftu coUt* ftltiSc inieparabiliter comprehendit in nniveratateau aliud quod operatione agenda Ut ptflione patiends .viubilker in leparatione fen coUedione Icafibilium partiam peragitur. Ratio fiquidem omnium numerorum ia unitate incoacuflu eft, uraaugoci poteft, nec minui. Corporales verb numeri leo pbanulinadci Sc aogeriin infinkum Oafluni, Sc minui ut penitus non fint. Ac varb tria quamvis iola radone in gcnoftl tua IjiecidiqueSc numeros dividatur, (ul tamen natonuitirtute individua permanet, ac nullo aftu fini operatione viiibili legregator. Tota enim fimnl Sc ienuier in iulo fiibdivifionibussternaliter Sc inconumi^iliter fubfiftit, omndique fabdivifaMI liu fimul ac idnper in (dpla unum inicparabile faut. Atque ideo ctfi corpus, qiUM nihil eft aliud quam hS*t quantkss, Sc ut veriAs dicam, non q u a ntit as, fcd quantum, aftuSc operatione vel certa fiut fragilitatis p ag —a, m divertat fegrcgetarpanm< ipia per Se, id eft, iriacujas eft quantum corpos. immortalis inieparabilifqiie fiu pibpria nanraliqae virtute perdat. * f a. ' Ideo autem addidi, reftius corpus qoaatiun vocari quam qua nttti t, qnqp fth accidentia qu« naturalia dicuaiur, aum w feipfis naturaliter perfpkinotur, im corporalia fiint Sc invifibilia, Sc circa iplom «aa», leu in ipCi firioradqnis contuioi confiderantur, Sc vclnd quaidam caufit Inorum cfiMh iu m irae, ut eft ipfii quaadcA Sc qualitas caofii quand Sc qualic, caierlque accidendam genera, de quibus Ui4 ut utbitror disiiims': quum invifibilct iiiut, fiios vifibiles cftaftus gignuau Copr pus igitur noo eft W qnandrat, fcd quanti : ficut color vifibUis qui circa cor* pus fendenr, non eft «dar qualh^ ied quale m quanto co nfth u n i m ; cwerii^ie id genus. Placuit enim lentendam Sanfti patris Auguftiai es Mbro quoa de Cate. *i|oriitAriftoteUs Icripfit nofttisdileeptariuaculiiinfetere. fj. int{W hti*, ^Mtmem^jfmriumfttaie fnfUT jbprrimuKimravi. MUtntitm muferim arda ?~ram eeimm .4 ^mentem, Nec int Nraramaliaaid ridrrima, id urt^r ^ »aaa*a*i/u^mM^ jOmdntim v#rJ Jw iavrairi Ma fteef, mfi/enit dikMts mewfard tetteStm. Si im smy *Stmdi*t,f*Um*»it vsfiwrir tmetin. toqfimdtjka lafiWi^mt^waM*** ^ dkirar » iw«fidd jb l«i«i«td» oiifM fu* /ei / iHItUmlb i. n tKtMvs. ■ tf uftm mnHidUur. Emaf* nAum ItifimSmMHul» dhiU ff &»4mttm&Mtui»fumt-miufurt fteitu, ttrfm nn&A fttfaaatt $imn M« itd ACiifkmm, fMHu4m^awi ftUmm teaftre UAtartU, ue ti irini rtrertTfi» i$mm Hocide6didttaeft, ut ha$ iiogubs regulas ia geonictnc» corporifaiwM*» OHt efle conftitatas, in c|uibus hcc trialcMnKiin dificreu efle poffiint. Iu naturv llMUauteni fefanbflitcr c o hunt : 4n ^libus folo inteUoda «piiutiitas «b ftpm mtut. NaACUBTiilatnrqabdeaHaoatatcitiljMtKeMn^aaaasleMit^aidditiM^ ■atatiir confiuukte. Vid^rne^oMbiiiimsauMocmiit nu^er ediwt? Cuot- Mf detur, impiit, ^uis de quantitate, h. e. de rpatiismii^conAcitur dii putare, ab faie ^li nibil aliud ede cftimtat ai£ corpus quadriBpt, deipla ««e potatur qu>< •Un dicere. Si jgitargeoiaetrieaooraoraApuE folo adbi contuitu contemplaaMtt< (eliSiae mrmoriw lnsiginatiniiiibwi fcigcrc ptocuramut, in aliquam# fubCftunti |»gfait?i natnralin-iunt, nuJUquc inter gcotne«ka& naturalia coepora diderendn eft: NuncTctb quum gconenca corpoia iblo animo conitdaeamus, in nulUque It)# ikbi&nit,atqne idcik phaate^^ jurc Tocannu: naturalia rerb corpora propter» onnatnnlia liutyqnoniam inna tur a l i h us iiiis aefb, ideft,eilcntiis bdHiftuat, dc fin« Mdbus efle nop pofinnt : Idedqne rera fant) alioanin non in rebus aaturalibusi ied mk ratione contaicntur : peofedb datur inceUigi aliud efft corpus, aliud qpinm Goepnt atiquand» caret. «W# aliquando adbetet aqliaut verum (it, (ine qol aiRm flen nonpotefl, iedqnbdam i ma gi n atione flgiyatum ; tewverb nuUo modn iris indigneut £t, quum per & iplam lubliftit. Satis de Sis didum efle reor* AL Setb plane t ied.ccftat (ieuci video, ut de ip& OMteria foradque quibus mate» rUia componi afleris, pauca adifletas. Non enim prjttereundum eft ut arbkrora fl||aldemaon.iniliilaiiselncet, utrum cadanforma eft& qun generi liib^car, dc g|M iiiai 1 1 i II: ut corpus fit copnlaour. fj. Fo tu tinnn iM » tn toas»atoin qualitate intellignnmr: fod qun inin>(i||« fiMutiales fpecieaigcnetis fant. Nam dcipfis genus pradkatar, quia in ipiUri^ flfbt. Gerras namqM, atfi^diaJmtts,in lingnlis fornus eft, quemamnodum de 1«^ cntsformn unoflun (no genere Innt. Et bcc omnia, id eft, genera de forma ex nao IbatefqfomanaMtiaqMeraBnatanUambitttredeunt. Foraut rerb quz qualitarf «lttibanntBr,4anatntalibascorporibaa ptoprib formx, in geometricis antem iigusra dtci n tuf. Ooraecnim grnmrrrimm corpu fpatiis (olommodo atqnc bgara, nuUg Wib (afadanda •nneraetar. Omne (tqaidempbantafticum corpus nniveriidibus ceia kas fpatiis perfici w, longkndine videUcet, latimdinc, altirudindque. Non auteia •■brcflalitet analia corpora gaomctrica una figura circumictiirantur. fioniia t^k)ueaUacs triangula fnrgant figura, alin ea tetragona, aliaea pentagona, ente» •tfi|ue in infinirnm polygonis: alia ea circulari erdeont fnpetficie. Atque ideo is ^Baaruna numerus nncanun ea ccmarioiiicboans progreditur, ia tantum de figtut» ■im de (i^rficieram ranhiplea oedo variatur. Numerus iuque ^taorumd^Ms Mfiram in g co n irti ici s corporibos’^aaaiitati depnutnr. Laterum varb angnlon mnque ordo atque pafirio. fupetficiemmqac habitudines, queiicatis proprium e|l fit dimtttr forme geometrica fim proprii figura. Dum verb in naturalibus corpn» Hbns, numeris membrorum at^uc dtftindionflrat, (ive naturalibus dilcrcdoaibus fa, plagentur, five natunUtee fibi invicem coojnnda fiat, perfpicitnr, quantitatis pM* miM efle nemo deneget: oidiaemvero atqne politionem aatntalium partium'rat measbroriM ed qnaiiutem referri , (bradiaque proprii Vocari. Dicimus enim for» ptmi hominis fiisfirarvcrfiu erodam : Cnteromm verb aoimalium deorium verfim pnomun. f ln d r deformes d ien n tat . qui congrua membrorum l|*rwo*»‘« *»rn>v, fim eedoris pulcsinidiiie ptsvaoosr, qM ca qualitate ignea qusieft color corpotihas imrafeitur. Nam color dickmcquaii calor muutione unius fitem. Er forma vocanv h formo hoc oft c al id o I conveila sraan fyUaba in wu* .Antiqui fiqnidcm foraram dicebant calidon* Unde dc finteipes fonn&m capientes appellaatur. Innoimm q—^june osqu i-uantralemmanili rorum regulam excedant, quafi fine nonna, id tegula .folcnms m>minare« Nonne vidcsbocnon ia numero ncc -*»g»«f*^*f*i* mam Erorum, ledin pgfitione partiumcotpotit, Incdque coloris confiftere > An tibi aliMr airieturi D. Non ut opinor: (ed quid ad propoficam quadionem cslis obciai^ dtftrentia aofie ^edo. AC Niunptadidis rationibus iaicr nos eft coPCeSiun,alibd efccoi p i M, tlirall»ia> MtSnufpuimAagfiie. . . . O } P4.Sirat 4 ^ - DE 9I*BS80rNBI V V R 8i— i«n«ii ■ttHnUdiiua^MiqMai V R & ■OMsab {•«■iflfk ^iipiviUilMioMatibKcaat» i^ntibKifui 9 ^aim accaieatkifiM noond tace «lariweft aliim tiiMiqiiii in (ptow^t non lu accidens, Icdnraiipfinnei pro^kitat, dten qiw«a qn*iU4tC'iqu.miat«uadiand>icarp(ncficttpuftdm^ janl^Tilkbqao1tMlM iflr.Ait^lheineMUafofniaineteiCMlein mMCRK adinnAam nantaal«/aDrpmcA«M3 iibid<feidqaidcm/»i[imBoa«t6aoUctaTkleo.-' tiicqaot^i{iaaoKido. IfcaM j—dihi I fofMaatovdifeentiaj M^iariaai ibilicM qi^tatiTaraniqaeiltriderh niti •UudduadeiSraiii: cam iurn^ ma -^ictin qualitMMcft Inncaaddinni.corpi £ lublifttt perAc^.' ilaittenWana to manibiis MaualiMadn^ciuntur c u. a^.qiuatMatiqaaUKk tirri rajtr IttIit iiaip-r iairlli ftiaipniii iii. Ia ni CMim viiibiliter apfwixt. QnaauBB Ter64e>q«alNasicaitmiiifa(btmiiuK in in quantum teqitale vifibtiiief a ia M p ant, dManeoroia linlibilB iaier 4b coiqqiM||b c na np oiiaiit. Sa wiani ptomotf uaunrco^utcai nulk fiibett «a». IbUiqaantiaao; tpjtlii n ip. l iiicjniniqa«,n^itntilqBc £anan qua tigaoi Scator, oNtmiafaiiiKr conliare mi ^ ut; quid hiptdtmrnri [-ftiiiTnanitarnrpiTl miTimu iii((a ad )n«aiiii nilam hila iaty-qnuuui&maneie raiet, ed’b>TBia qiucextpiai^tctftadieda oaantitattaM eanutcria admninirjpctbcidicaiimti^ Non cnimaliad xeiaadtte.x£mo, qaaiafll ^^oluiuut qtiatuor miindi bujiia deinemoruni iii leinaicem-coDCurlaicontaM(l^ ytidque macoriam Bprponu%ticrt ; -eat adicaa gnatoatqne «at tymi i t at e fefiiiay» nteiu oorpuaicficiiar^ Noh cniaf diibi obtet^nod moltis.. ^iVidcMaMr-namqm tfc coMtra nolmcc.agere,'contraridquc4t nob» ad verti ntia 'bnnata^entefaliquanJH q^tnor clenCntDmm coicnin materiam (jlgnflae;atiquando, qaantitjrtt acqueadMil Hta^MgEactaiTcapimcaaliim matens «ife Nec minima qmali>«Uas4Btee,i4mj| aliunde mundi hujus ciemenu nifi prfdi&oiuavaa^'«ocadcotiumeMieaiinoompd«di igpftailiquiduncaliditasaTiditatii eiin caliditaafaBaa<licaai,< aquam hanriditaeerigi- ddMti. tcrnun. frigiditas aridieacr copulata octfficiuMs Ecjqnite qmcdiaM <)dlV aates^bimee coeunta, per feapparaaaiioa poftmirdt iao i ita a infaadniftiaceM' qitilk Mm, in quo fenTibiliter eluceant. Quaaricas fiqadibam velati fammium litbjeAlia Mb poft ai^a,' idedque in ordine Catoqorianim ptima-poft eampoaitar; qaumdl^ qnendtatc qualitas neicittnanifcfta£eri. Si icaqne^enieiitaqiaMtatr quaiitinto tiuoc, Bc corpora- ex elementis ; ex quansitate igitur -dt-qii^aeB.CdrpOTa liia{ Air Quoniam igioir video teineentiainit noftnefaem acatb pnr fpa r i fle v dic os4| f|qi' libate divifio fermaxum indnas ipedcadiverfigenetii, va^atdeiioet atqiM qiudieatis.rataeile vidstur.ndctie ^ Dc Rataqiiid«ai.'Teriqueiim^licet4ioirm animi mei fotapido liaiic ratiaiiabiien» tSt conMnim, Etoiim £tcslius miUftM dcfesibimam. liiwhmtialem materue> adie6hun nanarale corplu confUmere, qiMI qualitacivani.CanGnB fn^nidem conbatatiaais cc ■tlniiut crediderim. EirsdiCtis^ ntmque -ratio Msa aim^wieaa». «.va jaau u>vaNMVU« t comiiMa/bn efle.nouapcalicafem^(ill^ ionib«t aoUe&nm 'opinort' qnalir qab fblum materia, aseruiB 6r fomae -caaSim efle {'ieteemo q ii hiHmatcriam mlM i i . ^Baadtadetfciac,;fennaiD«crbjBdrfe foia matBtb^pcrmiul^-'lfon'qisodneidn eteanam caufinamultos ex faiea^us pioducefe ;:onm> videam eq imongnc calaimi iituii fle lucem cmmpcie, ipfiimque’ lucem canfans-lplendoris-ec' umbrarum attt ^padilicam quanta drvetla corpora unueaddmqaeiiuat materiar aaarfermaln qMI BBtltipiicatBr-nujiiesoafdcccierU-liqjafiBocii. A t q ue ideo »a^* *l ^ imuimeMt tecuE Seri putarem: non autem ejus accidentia. - j-'- ■ - ■ ••«•i-n a» • I.*' 1 -M.: Mirotvaldes cur tam citb qua paulo -aM^taimisadmatnitidedDdaiiMp ■A Jabuniur memoria. ConfWlemicaqrtiWgeKiaa.vaqaecademMevherh-cpetaauMI MPtailo lumt- repete; - AI Namdaeoncoffe imeraofcBnvenev b w ^ ainco Ic-? Di CoBveneret. AI Atqui nondum oUiviani te dadifle a,Mm>ili »i itesqaaUtamlqae quaneamdaieip£sxog;itatitnrincorp<MiMkdf]<r,'4e nontif •liilqeAaaifi ittaa|braii accidunt foMiEer^ 'At inleparaililiter in>ea tnanavib ll^Iiocqaaqae£Riater«bciaeo.-> ACNnmiaqaeprobaHilitcrdicendumeft/iiiMq quod quantitate Ae qutUtetecoaficitar,' b.e.' quataiuradc qnalc^noB aNonde ciAiM* lationKiuscauianirBCGipcte nili «bfpCtkafEii, cninaturaiiter ipft qaaicimvitc qtrahd .i|aaelati peimuueddeatia, maximdque probaatar acehierc, ^rSnfc q\A nbn poflf •ifr) r^drqnid enim em bis qiuB in felite fant progreditur, cur non ad ^ ftwnfontimi nfesatur non habeo: pntlertim ctinsipfii sMbrdPiluaiim aatwrMtdo vflla ^ biliter; X k V#; PRiMms: • • jte' tfiiftabiMc^rqtic ac (pattoler Tilcat apparere; ' Concarius ver(> Acirlimtintn qtie ei inliint, vel circa cam imcUiguntur, (enfibite quoddini (patioTiiinquc perg^' ^rationem potell creare. Quantitas fiquidcm 6c qualitas quantum tc quale inter te* (tM^ungunt. Qux duo libi invicem conjunda, modo quodam temnotL^qae getfcra- l^nem accipientia, corpus integrum ottendunt. Cstera cnitnaccioentu hisfupc(> dlMta dTc videntur. Hxc enim qiiatuor in corporibus hoftris, cxtcroniniqA n- qfUmalium inanimalidmque principaliter inquirimus, quantum^ 'quibus parcibit» ^ odliftcc, num fpatiis longitudinis protendatur, lacitudiniique, aJricudintIquc ; quale 1^ rcdzne ibrma; atque humans, protisvc atque beftialis ; 'quo tempofe ^ni- K« tnt», quovemododimniatur. .luqnein ieiocatur, neii^itumlit, ded unumalP (^dinluogcncretcrminatura. HK, ut diximus, in coracibus noftrispHmordia* p'. Itterinrpiciuntur. Extra vcr&bxcaltioriconlidcMtioneMIJiaiiquseftiumiarumnrb- (/' Adatulium origo contemplamur. -Dicimus enim-hoc corpns, vel hoc cujus Otjliiit», fV iddJl, rublbincialis formx.cll: utrum hnmaiix, an '.eqmme. alicnj&fvc irratidiiabillf animalis intra onjUm compreheniL His enim uominibustion animalium corpora, leti fitbflantialcs eorum forma; ^pellantur. • • ' ' yj. Trialiquidem dilcrett debemus cognoftSrc, fivede noblCnctipfis cogi- dntes, dive de 4tisaninul ibus: quid fumus, quid ndftmmcil; quid circa nos. Nos Ibtims iiibttaniia nollra, qus vitalis atque inteiiigibilis eft {upra 'Corpus,' omnfitnM ^ns iaifiisYiiibilemque formam. Noltrum ell,- non autem nos, corpns quod noni» adiuKct, fl^ile, fiium inttru menta vcl Ioles, qus feifiinm cuftoilia. Dum enim anima incorporea Gt, (adlqnco[>craciones per IcipfaiV iMdenGbus aperire non polRt,(aillitquc ipli non nifi in fedibus quibuidam culludiri «ateant; natutsConditorcorpusslWHsanimz condidit, in quo fua qnaGquxdafi» vebicula, id cll, fenfus cuDodiret. dfftc nos funt omnia feniibilia, quibus uiimurr uclunt quaiuor hujus mundi elementa,- corporlque ex eiscompoGta. NomenHn' , ‘ liUrcalia notlra coipora Gnc his poliunt permanere. Teiri Gquidem paicuntur,-bta> • pountur, aiire inipirantur; IgnecaleGcantnr. Duobus nutriuntur, terra te -i 0* i^uii ■ duobus ut vivant adnfiniftrantur, acre & igne. Duo patiuntur id corpli*' \^t-cranlnintu, terra dc aqua : duo operantur oliiciliam corporis cdnflafitia|< aer -te ',V l^lis. 'Ignea fiquidem virtus, cujus fedes in cordet^,cibi potdrquefnbtilem peroe* ^ ■ tetHosporos in divcrias corporis partes vaporem diftribuit.feculcniura in fcceirum' 'Imcmii. Sed ipfc ignis nin ai-rio (piritu infuSletur, cibdqite abpotu veluti qui- AlGlam fomentis nutriatur, citb extinguitur ; ac Gne mora totute corporis xdifi- dinm lolurum collapfdmque rigefeit, frigore vim caloris fupetante/- Sed de his allufr- .^U%cndi locus cft. ■ s- D. fd. Probabiliter accipio hlK ; fed- mccuffl tra^iv non dcGno, qualitci^ boec-libimet poiliinc convenire, quomodo lucoiporalcs res pift le' atque invifiWMs! IhO concurfu inter le invicem viGbilia corpora efficiunt, ita uc nihil aliud Gtmateria^° aulldraque aliaisifiaulam coniticutionis habeat, ni£ eomim qux folo fapiembe con-* tuitu coniidcrantiir, inter fc ipla, in Iripfisj &non in 'aliquo contemperato con-i* tuitu; prxGTtim nugnifieoBoetio, fummotHriiilquelingux Pbiloibpho, in libris* Qiiscle Arithmetica talia aGercIlle, ^fie«tU tff Teram ijks /dar, fuiqarhmimtiAiUmfiit^ ^ariasM fortimitur, ttmfrebenfi verrtat». nutem iffa dirinna, qum ner iureutiibr tt^ttntyiut rttudniime-mtnunntnr, «et Tnrurtemiut fermttMtnr : feiinfrtfriifrmferfi. fkk fe mtnrt fub^dik Mixn lufieiiuKt. -^ffee nutem fuiit qbulitatee, qun»titnt*f,fcn*n,mn~ gmiuJiuet,fnrritnter, nqunhtntei, bnUtudture,nlbu, ii^tibuei, Ucu, ceffurui & quicquhl 4^k»ntumqueiLailmdttcrfBribmiureuitkT: qin iffequUeta nnturntuctifereufuiit, &tt0 mMnlk fub^nnun rntitue uigrutM : fnttitifnuoue ver^ teff 0 >k,'>emutn»turi-& tnO» rn^ tinhlM tet iB rertihlem iuttufinminm tmufeiitit. fine igitur yaaO», ar dUhim tfl, ».ftWl>|-" itmutnldlemfulfiuutijurvnmiurfirHcnfunt.rerifrepri^eelfedifuntur. y8. NumcrdAc imtentia^h partcdarnrintclligi aliud eilematcriamCorpfiGquF exo fa^um, aliud quantitatenr& qualitatem, cattcrlque qux fbl4 coiltbmplantur fiqriemiaiinunutabilfmque natorz lux virtutem fauper cuftodiunt ? Materia verb •«•oilfqiic, quibus accidunt variabili permutatione ^verfa tm»nftantidquc '• dliim »«Mimquid veriliiniletidetur, G cx quantitate te^aalitacu extcrifque • a; V' -V }i . * D« DlvVlSlONE NATUR*. littundibaiVcidentibut fibi inTicem copulatis materia fabiiUdret, nece&rib SeUU ftttnatabil» edet ? Nam fi decaufis intelligitut, cur non etiam dc efleftu eiruoiiii- • teUigatur? Ut quemadmodum quantitates & qualitates cztcrique fimilia ibio animP ‘ contuitu afpicinntut, ita & materia Sc corpus non (enfibus corporeis, icd intelledhti iiiccumbant. Nnncrerb fbrroaum materiam qux corpus efficitur (nam informi» ■ oinniuo inteHigibilis eft ) fenlu corporeo percipimus; quantitatem vero /e qua^ ratem lolo inielleftu videmus. Quomodo igitur quantitas Sc qualitas materiUni longe ab eis diftantero poifit conficere ? M. Acute admodum falfb argumento fitUb» ris, aut alios fallere vis; led utmratumlpfe de his dubitas, an aliorum de bis dufal^ tantium perlbnas arripis,adhuc ignoro. /). Utrumque in meiplb pcrfpicio. Nam &ez aliorum perfbnaqni nonimmocitbde calibusautbsfitant, aut penitus ignorant bxc proponere curavi : Sc mcipfum non adhne tants puritatis in bis ede video, n» niljam amplius de eis inquiram. Af.' Utendum igitur ede ut opinor ratione andUp* Mtfate ; - Ut bate ad pnrum dinoicete valeas. His enim duobus tota virtus invenienl^ terum veritatis conftituitur. D. Utendum lanb. Hzcenimbnmltisqnsfitafiint, b paucis verb reperta. M. Dic Itaque quid tibi videtur de ipfa materia, n qua feica mata corpora fiunt, per fe dum fil informis, fenlu an rationeConfideratur ? D. iCa* donc profciSb r nem enim audeo dicere fenlu'. Nam materia foniil carens nfilk» icnfu corporeo poteft atiingi. Af; RtAi refpondifti: fed vidcncdiftibsde his;qfim nunc adnmpleris, iterum nos interroges; ne in talibus nimium 'moremur, cum altiora ad enniidentio nem iiii nos invitent. O. De his qus nunc Inter nos puro mentis in> initu fuerint diffinita, non ut arbitror ulterius follicitum te faciam. Deeo autem mod dixifU, altiora ad confiderandum nos invitant, mirari non defino. Quid enim altius fit ratione confiderandum pod Deum, quam informis materia, non vldcb ; dura qnzriturqnid fit materia, quid forma, quid er materia fbmdque conficitur : Uiide materia, nnm inter primordialescaufatquaprimitusadebconditaeruntiCunnumes landa fit, an Sc inter fcquentes caufas quas ex primordialibus nafeuntur ^ Num fil bh qux (enfibus incumbunt, an in bis qnx intelleftibns computanda ; Sc utrum dif^ finiri [loifit, dum adbuc infinita cft : an etiam infinita diffiniri pbted, ipiod radoA videtur refilterc. cumb Sanflis patribusad pnfiim dedudura fit, duo Iblummododfr (pixnullo modo poiEntdiffiniri,Denmyiz. atque materiam. Densfiqnidem infinitus ^ informi(que,’qaam b nullo formatur, 'dum fit forma omnium. Materia fimiliter ii^’ formis Sc infinita, aliunde non fofinati indiget, finiriqne, ddm per fe non formadh fed formabilis fit. Et hxc'fimilitudo canfie omnium ex qnl, & in qiifi, Ar per quaii^ & ad quam omnia^funt, Sc ipfius caufx informis 'dico'autem ffiateriae, qnx adhoti creata eft.ut a qu^ per Ic leniibus attingi non pbfiunt,quudam modo lii ea fenfibilim tppifiieant. i contrario intelligitut. Nam fumma omnium caufa per cxcellentim omnium formarum finiumqc infornus eft atque infinita. Non enim folumniiodb felina omnium eft principalis,fed pluf^m forma, omnem formaih fuperans.omn^ne forinabile Sc informabile fonnans’ Nam & eorum qu* formari & formare poiTunt forma eft, quum cata aut appetunt, aut ad eam convertuntur. Et eorum qnx foft mari nequeunt, propter fnx excellentiam natnrx, prozimimqucei*videlicet caufi» fimilicumnem, infornutas cft. Siquidem Ipia informitas eorum qux informabilb fitni, non ideb dicitur informitas, ut omni forma careat: fed quia omnem formaro iSk fibilem intdligibilemque luperalcendii. Atque ideo ipia omnium caula & firmari St negari folct,uti dc ea fic dicatur. Forma cft, forma non eft,' Informiras cft. Informi* tas non cft. Quicquld enim dc ipia prxdicatur,& firmari &‘neg»ri jmtcft, quia fuper omne quod dicitnr&intcUigithr, Sc non intclligitur, eft. Materia vcr6 inforilA Voca'ur per priTatlonem omnium formamm. Ab ea fiquidem nihil formatur, ftd- divcrlasinnitmerabilcique recipit formas. M. Non lonrt diftas i vero. Numlfttur materia informis quoniam folo mentis ocnlo (ratione dico) perfolcitnr? necclnrlo eam incorpoream cflc iequenir. D. Ne hoc quidem negare aulim. Af. Igitur in» corporea eft. D. Eftqiiidrm; mcAque judicio conclufnm me efle video. Af. Vlfll* hoc autoritate roborari > D. Valde, & ut bat poico. fsi. At Multos de materia difputSfle repetimus, Armundanx.At divin» (bpbl* tleritorum i fed paucorum tcftimonio uti (at eft. Sanftus Angaftinus in libri» c<m- feilionum i a f Wai rai wmtenm tfe rtrHmmtrMiimi eimitmftrm»- nmcsfjtm^ Cui aflentic Mato -in Timeo; SimlUtcr U/ftmm nuttrum L 1 B E fl. P R 1 il V 5. jf ftmjtrtmttftcitdtem. His ambobus iibimet confemientibus pStcft fic dici & diffiniri, MnithlitM rtvm mmiKmftrwurtm itiftmm tmaeritjp, Sandus Dio- nyfius Areopagita in libris de Divinis nominibus maceriam dicit eiii 'hiuiii & ftrms & j^riri ftrtiiifttitntm, fine qnitm fer fe infermk mererie, & in nnBe inteBigi pttrff. Ac fic fecundum Dionyfium potell colligi. Si materia eft omatfls & formz Se f peciei participatio ; quod oroatfks Se fonnx Se fpeciei participatione caret, maceria non eft, lea quzdam informitas. .Sive iuque informis maceria mutabilitas fic formarum capax, fecundum Auguftinum atque Platonem; five informitas quaedam, fpeciei,. formie, omatdfque participatione carens, fecundum Dionyfium; non negabis ut ar- bitrot, fi quodam modo intelligi poceft, non nifi folo incclle^ percipi. D. Jam dudum boc inconcufsi dedi. M. Qiud,ipram rpeciem,formimque,omatilmque, quo- rum participatione informitas illa przdida feu mutabilitas in materiam vertitur, pu- tifiie aliter nifi mentis contuitu confiderari t D. Nullo modo; nam de forma & fpecie, fine quibus nullus ornatus fieri poceft, omnino incorporea cfle prxdidis ra- nunibus fatis eft adnm. Af. Nunc itaque vides ex incorporeis, mutabili videlicet informitate formarum quidem capaci, ex ipsflque forma, quoddam corporeum ( materiam dico) corpdlquecrearL D. Plani vidra. Af. Concedis iuque ex incor- poralium coitu corpora poflc fieri. D. Concedo ratione coaAus. do. M. Atqui dum haec iu fine, neceflarib fateberiscorpora in incorpiorea polTe refbl vidta ut coi^rea non fint,fed penitus fbluca. Incorporea ver6 natuuli fiio con- curfu mirabilique harmonia ita cor^ra conficiunt;ut naturalem fiium flatum immo- bildmque vigorem nullo modo deferant habere : qnemadmoduni,uc quidam fimilitu- dine utamar,ex luce & corpore umbra nafeitur ; neque tamen lux, neque corpus in umbram movetur; nmbn verb dum folvitur, in caufas fiias, corpus videi icet atque lu ccmancelUgltar redite. Umbrarum fiquidem caufam corpus lucemque eflc vera ratw edocct,in quibp naturaliter filenc,dum in nullo loco apparere valeant propter undi^ circa co^racircumfufaffllumiflis claritate. Errant emm qui Mtant umbram perire, dum fenwns non appareat. Nen enim umbra nihil eft, fed auquid. Alioquin non diceret Scriptu^ Se vocavit Deus lucem diem. Se tenebras nodem. Deus namque non nominat, nifi ijuod ex ipfb eft ; neque eo loci altitudo theoriae aufert veritatem hifloris. Ibi fiquidem fecu n dum rerum fadarum confiderationem non aliud tene- bras noddmque accipimus, nifi umbram terrae fbiarium radiorum cirrumfufione fadam inftar coni, fempdrque globo laminis oppofitam. Eaddmque ratio eft in mi- noribus umbris qualicunquc lumine corporibdfque projedis, feu finitae feu infinitae finc,fic qualiicunqueformx fint. Non mireris itaque ex incorporalibus caufis corpora cieaijb inque eaidcm iterum refblvi ; ipfu verb caulas ab una caddmque rerum omnium creatrice creaus procedere. di. ^ forma enim omnium, unigenito videlicet patris verbo, omnis fomui) five fubftantialis, five qnae ex qualitate affumitur, materiaequeadjun^ corpus generat, creata eft. Ab ipfa quoque omnis informitas. Nec mirum ex informi forma per ex- cellentiam, informitatem quz eft formarum omnium privatio, conditam fieri; quando quidein non folhm monogena, fed hetcrogeiu, hoc eft, non Iblum qua f unt unius, fed Se qua funt diverfi generis, & non fblum qua per excellentiam, fbd& qua per priva- tionem dicunt^ eflc vel non efle,ab eodem fonte omnium manent. Quid igitur?Num jam tibi clarfe lucet, non fine ratione h nobis didum efle, ex acoidentium concurfu corpora fieri, audoritatem Sandi Gregorii Nyffid fequentibus; cum videas alios, five GrJKos, five Latinos audores, ex incorporalibus aiierere corpora fieri f Idebque pra- didi patris Gregorii iententiam difpntationi noftra placuit infbri. Ait enim in libro de Imagine, adverfus eos qui dicant materiam Deo eflc coatemam agens, Netfne exneeegiu cenfegneiaer inrenrnfuHt, de nuteris /nfeeftu iBe fertnr, gu* ex intetteSneti & in^teridli eemfnbfifiete frtfert’.- Dm» 4 m fignidem nuieriem ex rftuinfdem qneiffetilm (triere ineeninm i quilat fi nndsts fneriti per [eiffam nuMs rtUitne tmnfrehendetur. Atqni tueqneque^eiet qrulitdtn reiiene Sfnl/eOn feferetnn Retie entem imeBeSneln eft qxs- iem & incerferelii tbeerie ; nt para frefefitt qnipiem enimeli feu ttgne in tkeerie,fen elique ^ meterielmm tenftttutitnem betentium, multe eirte fui/eBum fetundum intelligentiem Ue^ne iutet^imm, querumuniuftujufqueed id quad cer^deretur iuteufust betetur reti*. MeftqutiemttUfu, ty elie ^eritetie reti* i elu iterum quentitetn, tr eBe iuteBigentUt gtte^fetundnmteSumfttfrietetu. MtBitiet tuneftiniti tutitele. Cetere etiem etrum E que 14 - D E D I V IS I O N E *N A T U R iE. diSd (kiH, «(f«r fiti iwicern, Mf M nifiri fuamiHm rdtmutn tnumifftttm-. Nm i» nnt^uttjue harm» i»Ktd^u*m t9 inta^etdtd inttiigitiir tturf* i HuHddfde fiu fH(d fdl/)cSum (Mkrizjiiirsr dlttrt (fUdlitdti ftrmftttnt. Si trg» intcligitiln tthor, i*rrili> gii/iht etidm ftltiitm & qudatitti, & ttttttd tdk»m ^Udbidimm s idrum dKlem itHum- qdtifdt fi fuUdtmn futrit fui/cffr, nrnui rdtid itrfnk fimatftlfttMr, ctdftqdtnt irit, quarum difantim falutiamttarfariitdufdmiuatuimm, harum tauturfum nutatidlam luturam ircurr aal djfuuure. Vt tuim uaut^ carfm, tui rat, ii iji •«'<> &fgutd. & faliiUtm, & difiautid, & graritdi, tdtndque fftiidiitdtum uan udfuut, ^rum dutem uuumquadqut ttrfm uan cfh, fai dktrum quid fraaer tarum fearfumiuvamlur i fit tauatrfita uhuuuquequddiSdfumctueur- ttriut,tarpardlem fuifiaulidm ftrfitiuut. AtfiiutdUgiMitefilftcidlttdtitmiHt^:gtiitid, 'a‘ trliigil/ilu quaqud udturd Dim ditituri uU iutaufequaui ex intatfardli uaturd bds iuttdtSuu. Ittattdfmet ad farfarum gener atiauat fuhfiituidi tfft ak iutaUaSuali quidam natura inttlu- gihiUi fuhfiitueuta mittet, naluraaharumreriadftinritem taucur/uataterialem ingtut- tatienem adduteute. • 6t, Nura itaque vides roaximuin foni flim (linque prttdida magiftri argiuncntnm (ifSicetef Si enim «liud ellec corpus prsicr accidencium >•>«' concurium, iubcradis cUdem, in feipib per Iciplum lubuilerec. Siquidem omoc rubje^um per fe lubliftent, accidentium non iodiget ut iit, iicut ipU ««'« : Cv.ccnim accidant d, iive non acci- dant i ii re in ca Ant qux Ane ca elic non poQunt, Arc ab ea recedant qux ab ea l^rc- gaci poAunt, feu Ada cogitatione, ieu adu & opere ; fuis naturalibus lubAdiis femper immutabilirdrqiie iubTilliit. Corpus autem fubtra^s accidentibus nullo modo lub< AiUrc poteft, quumnulU fublianti^ fitlcitur.. Nam A quantitatem ^ corpore fub> traxeris, corpus non ctit i Ipatiis enim mcmbrorumnumcriique continetur. Similiter ii qualitatem ab eadempleris, deformis remanebit, & nihiL Eadem ratio in exterit t eidentibus, quibus corpus contineri videtur, contemplanda eft. Quod igitur Aac cidentibus per At non potcU 1'ubAftate, nihil aliud intcUigcntlum eli prxter eorun- dem accidentium concurAiro eile. * 6j. Quid ergo mirum aut radoni contrariumdsAmilitn aedpiamus magniAcna 3octium, non aUud aliquid fariaUtem rem iacellesiflc, niii corpus materiale, quod eu teuturft tarum rautt qua uttdftnt. Ut ait iple, trtifiituitur, & dum in iplb coniide- * rantur, mutabilitatem quandam pati necefle eft. Nec boc mirum, fed aliter res per ic immutaldles puro mentis contuitu perfpiciuntur in fua Amplichate, aliter lenAi corporeo in al^ua materia ps coacuiVu earum faSI compoAtx ; cum videamus ea qux per fc Gmplicia Aint & iocorruptibilia, compoAtum quoddam atque corrupti- bile iutcrlecoeugitia perpetrare Cui incognitum At> haoe molem terreni globi ex *■ qqatuor Amplicibus clcmcntis cfle compa^m,qux quidem corruptibilis ibhibij^ue £im Ac, ea tamen elementa ex quibus conAcitur in iisa Amplicicate infolubili pem»- oent ? Et baic iq omnibus ferb corporibus communiter fpeculacur ratio. Ac de his fatis idumxftinjo. D. Satis profedb; & jam ad reliquarum categoriarum tbetv riam redeundum e& video. Nam de his diutius dubiute, miniis conAderantium te rum naturas t(k dubium nou eft. Ac propter hoc caea tatdiutis in multis me pudet & psoicec, M. No« te pudeat nec pcniteati quaaiTis enim de quibus difputamus,tam prxclara lapientibus Ant, nt eorum nullus in eis boiAtec ; rudibus tamen amue nsfic- riqiibus aa fuperiora rationis iter carpentibus utiUa cAenon aml^o. D. Nullo niodo arobigenaui«; Sc boc in mdpfo perrpicin : led pc^e ad extera. (+. M, Dux Catogoti» contemplationi reftaiu ni fiillor; agtn^ viz. & pa- tNodi. Namdifputantesdeloco, qu*d«*dc tempore, quantum prxfeni^ difpata- cionis necefAtas. exigebat, difeulEmiis. ZX Nil nunc am^us de tempore (kque loi» b te quxro. SufBfiiunc eoin» qu» «le bia db^fuM ; noni A de Angulu omnia qux ra^ cqnbderari appetit, quis dixetis ; aui vi*, aut- uulbnw Anem dilpntatio habefaus At ^nAdera itaque num a^o paAAoquc peoptib dc Deo prasdicantur ; an Acut- c* terxcategotixparmiQtap^raA dici amimaboum eft. XX Per mcwpboram lao^ (^d «nini f Nunquid aibitrandum eft ba« duas alioruot imulas excedere, cum mU noiUvUcutis videantur eAe, At 'Die qualoquid tibi videtur, movete & moveri nonne agere eft & pati Ji iX Alitet e&. non vuMO. At Sunibtef.ui opinor, amare deamati. XX EXdem tegula coUlguvur. HnceoiiuveilM, (ulque Amilia, aAtvade naQiva efte nemaartium Uboralium. petitus ignorat. AA Siigitut vorbaAveaaiv», &vepal&v«Ag*iAwtiM«l^t, oao jawpuopdft fed.t w i iflaift d*Peo pexdicancur. fe omnia I ■ V* , « LIBERPRIMUS. jf omnu qiue tranlUci prxdicaiuuc, non revera, (ed quodammodo de eo dicuntur. Keveri neque Deus agit, neque patitur ; neque Ino vet, neque movetur; neque amat, neque amatur. D. Hxc poilrema conclulio non parvx indicet conUdcrationis. Nam huic,ut opinor.totius San^ Scripturae £uidor6mque patrum rclui^ri videtur auduritas. Quoties enim.ut nofti.San^ Scriptura Deum manifefte pronunciat agere .&pati, amare&amari, diligere & diligi, videre & videri, movcre& moveri, cxcc- riqueid genus? quorum exempla quum innumerabilia liint, paffimque quxrcnti occurrunt,ne nunc prolixitatem genercnt,placuit praeterire. Satifquc hoc uno caran- gciico utendum ell exemplo, iibgtt me dtUgetn k fetre me$,& tgt diUgern eitm,& wmtufeftt iUi nuiffum. San^^ itenim ^gulUnus in Examero fuo de divino motu diilercns, haec verba protulit : Sfiritm quidem trtetir mtvet feiffum fine temfeie U(t, mnet tindttum ^utum ftr tem^fine lar*, mnrt ctrfm per tempm letum. Si itaqt agere&patidc Deo, ut pridtdiximus, non revera, id cil, non propria prxdicantur ; lequitur nec moverc,nec moveri. Movereenim agere eft; moveri verb pati. Itcm,li nec agit nec patitur, quomodo dicitur amare oomia, & amari ab amnibus quxabeo fu&u lunt ? Amare enim motus agentis cft, amari Tcrh paticntis|i& caula & Anis etl motus. Sed hoc dico ufum poblicum iequens. Nam fi quis diligentius rerum in- fpexerit naturam, reperiet quod multa verba qux cum lola vocis lupcrficicadiva ellc videantur, ioteifedu tamen palEvam habent fignificationem ; & i contrario (palliva ruperficksaftumfignificat. Nam qui amat vd diligit, iplc patitur; quivero amatur vel diligitur, agit. At fi amat Deus qux f«ic, profedb videtur moveri : luo enim amore movetur. Er fi amatur ab bis qux amare poflunt,fivcfcUnt quid amant, live nclciant ; nonne apertum cft quia movet ? Amor fiqnidem pulchritudinis ipfius ea movet. Quomodo ergo dicitur neque movere , neque moveri, ne videatur agere tc puti, per meipfum confiderare nequeo. Ac per hoc hufus quxftionis nodum fblvas obnixius poftulo. Af. Putifiic qui agunt, aliud efle agentem, ajiud pofle agere, aliud agere, an unum iddmqne? D, Non unum eflc.opinor, Icdtria 2 uxdam ii ie dii&rentia. Amans enim, hoc cft, qui amat, fubftautia quxdam certx ac ilEnitx eft perlbnx, cui accidit quxdam potentia |>er quam poteft agere, fiveagat, five non. Si vcr6 ipla lubftantia per iplam potentiam & moveri^ aut aliquid agat, agere dicitur. Ac per hoc tria quxdam videntur efle, fubftantia viz. cui ineft agere pofle. Cujus poflibilitatis vduti cuiuldam caufie efledus eft in aliqua re agere, five iplaadio rcdproca fit, id eftdn cannem redeat, fcu in alteram tranlmt pcrlbnam. M. Re&h difixmis. Quid cibi videtur? Nonne eadem dilcretio eft obicrvanda in eo qui padeur, nt aliud fit patiens, aliud pofle pad, aliud ipiiim pad. five il fciplb quis patiatur, five ab alio ? D. Eadem profeab. M. Hxc igitur tria & in his qui amanr, & in his qui amantur, ejuidem naturx non iunt ? IX Non funt, ut opinor. Alia fiquidem natura eft rubendarum, alia accidendum. Nam quiagit vel padeur, -lubftautiacft. Pofle autem agere vel pad, & iplum agere & paci accidentia lunt. M. Miror quomodo eorum qux in prxdi^ radocinationibus & quxfita Se inventa, .ut arbitror, Sc di£niu fiint, oblitus cs. D. Admone prxeor. Se qux lunt illa fti memoriam revoca. Nam mc vido memorix, quod cft otlivio, negligentem oblivio- fdniquc efle non denego, M. Recordarlfne colledum conclufumque H nobis fuifle, J‘Jruiiir^int)nar, id eft.eflendam, ut Ixpc diximus, virtutem Sc operationem, tri- nitatem qimidani inleparabilcm incorrupdbildmquc noftrx naturx efle, qux libi : invicem mirabili naturx harmonia conjundalunc, ut SctriauRumlint, Se unum tria, neque velud divcrlx naturx fiintdcd unius atque quidem, non ut iubftandaejfifquc accidenda, led quxdam el&ntialis unitas fubftancialiTqucdifterenda trium in uno? D. Recordor, ac deinceps nunquam oblivioni tradam. Apertillimam namque con- ^toris imaginem oblivioni tra^c ftuldlBmum cft atque miletrimum. Sed quorliim ifthac nondum video, nili forte quia tria quxdam i le invicem dilcrepantia, dum ii te interrogatus telponderim, unum quidem lecundum fubjeduis, duo verb .lecundiun jiccidcns efle, qiix tria priodbus tribus longe videntur abelie. Ac per hoc ut illa .tria qux diximus unius ejuldSBM^clubftandxcl&, Ibla vere qux fune, i. c. cflentia, virtus, Scoperatio: qux vcrbnuncii meaddita fune, idcftlubftanda cumaccideo- tibus, poflibiliucc vidmi^et agendi,ipfifilqucpoflibilitadscffc^. qnodcftagcFC^lu- qxtfluanoneflCtnulUqueradooetepcrtaarbiaandum: autbcon^carib: etiam, quod re&ius dicendum mihi videtur, ut hxcAc illa qux irrutura rerum mn(, . luis -I • Ea natu- ^6 DE DIVtSlONE XATUR« iwuicalibus JiflctcntiiscUrceriuuuur. Sed ucnim itat^uc concfidendum.adcnc, (up judu.iu docL-rncndum commicta. M. Quod novilliinB pofuifti, rcd£ rationi vidcuu: convenire. Qui!i]uis enim dijcerir cllemiakm criDiacepij eflcnciom iciliccc, vifcn- tem, operationem, inconcuiUm incorruptibilcmquc omoibua ineOe, maximii ratio- nabilibus incellc^alibulquc naturis, i veritate, u ojpioor, non secedit. Q^crioi- tas in omnibus quibus ineft, nec augeri nec minui pta^ Sequens vett» trinitas veluti praKcdciitis uiniucis e&dtus quidam intelligitur efle. Non enim veritati obdrepie utsilimo, li dicamus ex ipla dTentia, quz una & uoivexlalis in omnibus creata w, omnibdlqiie communis, atque idebquia omnium ic participantium cft. nullius pro- pria dicitur eiie, fingnlorum fe participantium quaadum propriam liibftantiam, qu« nullius alicuius eft sifi iplius lolummodo cujus eft, naturali progrellioac emannre. 4Eoi etiara Inbftantue propria polfibilitas ioeft, qutt aliunde non allumiuir nifi ex tfdis imiverlali virtute iplius prxdidx univerlidis de edentia) & virtutis. Similiter^ propria operatione ipccialilGmx Bc rubftantuc & potettatis dicendum, non aliunde dclccndere, nili ab ipfa univerlali operatione Quidem Uni vcrtalb de eflentie de vima- tis. Nec mirum fi l^tc tria qux in lingulis confiderant«r,qu£dam accidentia |»zdidtK univerlliiis trinitatis dicantur ede, primxque apparitiones; quandoquidem ipla per fe unum fint,de in omnibus qux ex ea & io ca conliftunt, incommutabilitcr permanet, nec augeri nec minui, nec corrumpi, nec perire pocefi. Uzc verb quas fpeculidimd in fingplis confiderantur.poduntde minai.multiplicitdrque variari. Non enim omnna fimiliter participes funtuniverCalisefleatiasdc vmutis de operationis. Alii enim plus, alii minus. Nullus tamen participatione ipfius penitus privatur. Ipla quoque in omnibus participantibus le una atque eadem perauaet ; nullique ad participandum fe plus aut minus adeft. Sic Inx oculis. Tou enim in fingulis di,& in Icipia. Augeri autcm.vel minuis quadam dcfedhis fcu proferius di participationis ; idc6quc non irta.' rio||abiliter acciens ede judicatur. ^ • of. Nam quod fismper id iplumeft^ vera fiibdantia redit dkitur; quod vero variatur, aut ex mutabilitate inftabilis lublUntiz, aut ex participatione acciden- tium, five naturaliuin live non naturalium, procedit. Et ne mireris quadam acci- dentia lubftantiasalic4 quum aliis accidentibus liibfiftunt; dum vides quantitati, quas fine dubio accidena fiibftantix eft, alia accidentia accidere; ut eft color, qui circa qaautiutem apparet; Bc tempora, qux in moroiis rerum motibusintclligumur. Eft eutm tempus mutabilium rerum morx mottiique certa racionabililque dimeufip, D. Inboc noftrx inKutionis non difetepat finis, ut arbitror; led breviter luciddque dc blc rerum poftrama confideratipne diffinias vellem. M. Trinam rerum intelli- gfndam, h, c. edentix, virtutis, operationis, immutabilem fiibftantiam, firmiimque fand^mentum rennn It conditore omnium conftitucnm ponamus, fi placet. D. Pia- nendum arbitior. M Deinde illa trinitas qux in finalis confidciari poteft, & A prima trinitate cftentiali procedens, veluti prxcedemis caufie efte&us. ejiirque pri- mordiales motus,quxdamque primordialiaaccidcnria, penlanda cft uc video. D. Et hoc quoque fii^diun. M. Qnicquid autem illis tribus Icquentibus, live interius five exterius, five naturalibus, (ivc quibuldam eventibus acciderit, veluti accidens accidentium fieri videtur. D. Huic etiam conclufioni non refifto. Nam curo fint Iccundum Ariftotelem decem genera rerum qux categorix, id cft, pnrd^mcnta di- cuntur, &huic divifioni rerum in genera nullum Grxeorum & Lariiwhim obftare reperiamus, led fnb fino genere omnes primas ertentias qnasGrxci iriat appeilast; ( pnricO.quia per le (nnt, S< nullius indigeat ut fmt; ficenim I conditore omnii^ veluti quxdam immutabilia fundameuta ftabilicer eoaclufiu clfc videmus; & ad fimili- tudinem principalis omnium caufie mirabili iocommaubiliquc 1'ua trinitate fubfift uat, hoc eft, ut fo^jam di^um, effentia, virtute, operatione) cactera vorb novem geii« * accidentk ^dicuntur, noc^fine ratione; non enim per fe Ibd in prxdida eficntiali trinitate fubfiftunt ; nam quod i Oracis locus & tempus appellantur it ia/,, boc eft. fine quibus cactera cflehon poliunt, non ita intcliigendum,ut inter ea qux fine loco Sc tempore non valent fubfiftere, fubftanHalis illa trinitas prxdkii rcnim compneexu, Ea namque loci temperilque auxilio ut fabfiftat non eget, dum per leipfam ance lu- prdquc tempus gc locum conditionis fiiadignipiteexiftat. ,Sed novem genera qux ibitsaetfidentibus attribuuntur, ita ab aa^rilmsdivifa fiint, ut ipla accidentia qiw primordialiter in nffmittl -cenfplalantur, mox variautur in fabftantiat, quum ali» 'V. f LIBERTRIMUS. , 37 jccMkntili(u{iibiiAnnc, Prinu fiqaiAem reroni oraniuro dJvi(io cA, iocflcntut& accidcmu. SccuiuU accidendum in iubftaiuut, qux £crein iniinitum.protca^ur, dum qu^ nuuc accidcos eft priod$ ic^ mojc i^ocnds le lubftanda efficitur, in de his alibi dirpucaudum ; nunc verb ii cibi videtur, quod nobis propof itum eft fcqua- mui. M. Quid igitur ? PuiiCie accidenda nonuifi cujulpiam eflcndaiaut acci- deodscdc. O. Nullus artium poritua «liter dixerit. Non enim ob aliam caulamac- cideos vocari meruit, nili quia auccfleacix, aut fubftaatix, aut alicui accidcnd con- tingit. M. Agere dc pati accidentium numero coodnentur? D. Edam. M. Cuiuipiam wtur fiibibindx ^un^ Hacc etenim propriis accidit li^antiis : nam generalibus ef- fcntiis nihil accidit. D. Nec hoc negarim. M. Dic^sfo num iumnuc ac (impUei divinxque naturas aliquid accidit ? i>. Abfit. M. Num ipfa accidit alicui? D. Nec hoc quidem dixerim; alioquin paffibitis, auuabitiiquc. altcridlque natura capax cfle videretur. AI. Nnlliim ergo accidcos recipit, millique accidit. D. Nulhim profedb, nullique. M. Agere ^ pati accidentia luotf £>. Et hoc datum eft. Ad. Sumou %inr oiMium caula^u^iimque primum, quod Deus eft, agere & pati osmRcipit? D, Hujus radonis violentia nimium coaciftor. Nam fi ^xero faffom f0e, foruflisipfii cado deridebit, omndqne quod hadenos dedi vacillare finet. Si rerum, acceSarii> ioquetur, ut quod de agere & pad concefterim, id ipium edam de cweris adivis pi^viiquc verbis, ci i ju fc uuque generis verborum fiot, concedam, h.e. neque Deum amare, neque amari, neque movere, neque moveri, fimiliique n^le ; e6qac magis oeque^, neque fiibfiftcre. At fi hoc, rid^fiie quot & quantis frequen- tibus Scr^turx Sandx obruar tdis ? Undique enim videntur obftrepere, atque hoc fidiiun eife conclamaec. Nec tc latet, nt opinor,quam arduum difficildquc fimplici- Ws animis talia fiiadere ; quandoquidem Corum qui videntur cfle lapientes, dum bxc audiunt, aures herutcunt. AI. NoUiumc expavdcerc. Nunc nobu ratio lequenda eft, quaseefi rerum ventate^h^v^ifiat, nullique anftoritate opprimitur, nullo ta. OK» modo impeditor, oe ea qne & Radioii radocinandum ambitus inqaiiit, & Ia- horiosAinvenir, puh^ aperiat atque pronuntiet. 44> Sand* iiqiudem Scripeuras in omnibus loquenda eft audoritas, quum in cA ydiKi quibufilam luis lecretis ledib^ veritas poffidetur ; non tamen ka credendam eft, otiplalmper propriis verbog^ feu nominumfignisfriuuir, divinam nobis na- earum infinuans ; mquibuidam^ailitudinibus, varulqiic tranftatomm verborum leu nominum modis utitur, infirmitad noftrz condeiccndcns, noftr6lquc adhuc rodos infaotiWlque Icofusl^plici dodrina erigens. Andi apoftoloum dicentem, Idf VfAif psrum drdi i uss ffctm. In hoc emm divina ftudent cioqaia, ut dc re inef- fabili, incoroppehe id ib i ii,iiivifi h iJiqiig, aliqaid nobis ad nutriendam fidem noftram «Ogimoduffl tr^UnC, atque luadestnt. Siquidem de Deo nil aliud cafti pidquemL vendbus, ftodioleque veritatem quarendous dicendum vel cogitandnm, nili que io Sinda Scriptura repenuatur, neque aliis nili ipliiis fignificadonibns tranflatio- oiborqqe uten^m nis, qui de Deo live quid credant, fivedifpiitent. Quis enim dc nu*UW inelftMi qaippiam A leiplb repermm dicere priefiimat, pnrterqnod illa ipla de kfplk in luis Suadis Organis, tbeologicis dico, modulata eft ? Sed ut hoc firmius At erodas & umeas, Sandi Dionyfii Tbcologi teftimonjaro huic inlcrendum, fi dU ’'*f»**'*t, arbitror. D, Videtur plani, & nil iibendus accipio, quam radonem fir- Biiffinwaudoritate roboratam. Af. Capitulo primo de Divinis nominibus andori- tutem S. Scrytiirg piad idn s Theologiis magnis landibus commendat. Et quia more ®^.P*t^xe bywmtncequcdifpntat; ide^oc valde abftrufus difficililque ad in- ttUigeoaum muuis videtur ; placuit mihi de hic re lentendam ipfios faciliori ver- Mrum ordine ad iaeelligendam quam fuo loco feripta eft depromere. XJmyttftRtir, H^nst, »n tudmdMmdurrt, weqae imttHigtrt quid de ftferejfeutitU dhitikete preter di- wwrui u»Wi <w /irre eleqmik exfeefi.' If^m enim fufer TMitnem & meBta»m & effeMum fi^tTtfemeatetw ftunti» rtfennd* eB ed fuferitres cUritttet, tirct dieine temptTmtui & pmpnatM (terSem, ia ttdtmm fnifqm Tt^ciemet, quememfe infert dieiimim eh- qttiertm redmr. 67 . ViddineqaemadmodnmniiiveTlaliter prohibet, ne quis de occnlta divinj- «tt^Dmter qu in Sandis eloquiis dJda fint, dioere audeat t Qn® videlicet elo^a gtodofilfimo vcciffimdque nomine appellat fuperiores claritati in fimplicitate tc tc temperanda ciiea divina cooidaus. Idea in'eodem paulo poft j Sint ernirn E 3 infm- J8 ,DE DIVISIOKE NATUR® iMcaufrehuifUtU & tHcmtem^UMU fuM invifiMU . & in hk (fit funt in figna^ & jimilitniline fun/iU, & Jimilirndine C4trntit, & fecuninm cmftrutn frnnt /«rwl» tmnfartliHm mtilit, & nnn fignrntn inftnmlat j juxtj r^niem vtritntk rntlnem fuf€T*t tjfentiM fttfertffcntiaik nugnitiU», & *nimns fnfn nnimum unitm. fj mnihn vir- tmiha m/>o/ilnh tft, t/ttodfuperftnftm^. *fCMunu{aet4tumomnifuf{rr*tinMltl,tnm, HHificd unitM omua nnitdtk, fnpnefrntUlk effentin, & meSeantinyijibilk, &reritm arcdiium,- irTntienAlnlitM, & imi^litJs, & inneminMiit*}, fttuninm nnllum nrnm qnn fnnt exifiens. Et ctnfnle quidem efenii emmbm, ipf»m nutem ntn 'a>, quippe otmm efen- ttn fnmmitM, & utcunque i^gde feipfu proprii & fctenter uumfefhit. De hic igitkr ut dtllum eftfupereffemulie^ e^ltu ditimute non uudeudum diceit, uequr inretigere quid prtter dtriuitm netu exprefn. Etenim fte ipft lU femetipf* in eloqutu uptime trudidit. Ejut quidem qutlu efi feiemu, (sr contempUtio omnitrn que funt innn^, omnihm teuquumifi fentiehter feperntj. Hic dc 'Icq^ncnda audoricace loiummodo ^dx Scriptura in dhrinis maxiini dilfiutatiombusrufficiunt, . «S. Ratio vcr6 in Koc nniverlalitcr ftuderut fuadeat.^tertifquc TCritatls in- di^jltionibus approbet, nil proprib dc Deo poffe dici, quum fuperat omnem intel- ledum. omndiquclenfibilcs intclligibildfquc iignificationes j qui melius nefeiendo icitur, cujus ignorantia vera cft lapientia, qui verius fidciwiquc necatur in omni* bus quam affirmatur. C^odeunque enim de ipib negaveris, Tet® negabis. Non au- tem omne quodeunque Hrmaveris. verfc firmabis. .Siquidem fi approbaveris 'hoc vel hoc ipliim eilc, fallitatis redagueris, quia omnium qui iunt, qui dici poiTunt, & ina tclligi, nihil horum cft. Si verb pronuntiaveris nec hoc, nec illud, nec ullum ille cft, verax efle videberis, quia nihil horum qu;s liint, & qni non iilnt, eft; ad quem nemo poceft accedere, nili prius corroborato mentis itinere lenius omnes deferat, & intcllcdualcs operationes, & fenfibilia, 8e omne quod eft,Acquod non eft: &ad uni- tatem ut poffibUc cft infeius reftituatur ipfius, quicft®>ipcr omnem eflentiam* in- tclligcntiam : cujus neque ratioeft,nequeintelligcntia,nequc dicitur,ncque intelli- gitnr,nequc nomen cjuscft, neque verbum. Non autem irrationabiliter, ut flpe diximus, omnia quii fummotti'qncdeorlumrunt,dccodicipoflnntquidamfimili- tudinc, autdiiIiniilitudine,autcontratictate, au^ppofitione; quum ab ipib omiiia fiunt qui dc eo prxdicari poiTunt. Non aut^^limilia fibi ibiummodo condidit, ied & jam dillimiiia ; quum iple fimilis cft & difiimilis. Contrariorum quoque caflib eft, virtute fiqnidcm eorum qux verh ab eo condita iunt, etiam qus contraria viden- tur eile, & privationes ciTcntix non fnnt, ratio vera contineri approbat. Nullum enim vitium invenitur, quod non fit alicujus virtutis umbra ; aut quidam fallaci li- milimdinc, aut aperta- contrarictate. Similitudine quidan, ut inperbia vere po- nMtii umbtam. gerit; luxuria, quietis; furor, fortitudinis ; ira correftionis, atque iimllia. Contrarietate verb, ut malida, bonitatis. Quemadmodum enim bonitas ex non cxiftentibusexiftentia ducit, utfint: iu malitia appetit corrumpere omnia qux funt, & penitus folvere, ut non fint. Et fi hoc eilet, id eft, fi omnia perirent, iuaul & ipfa periret. Nam fi periret natura, periilet fimul & vitium. Sed virtute bo- nitatis omnis natura continetur ne pereat. Adhuc tamen malitia permittitur, in ea videlicet natura ad laudem bonitatis, ex contraria comparatione, & exercitatione virtutum rationabili operatione, Sc purgationem ipfius natura ; quando abforbebi- tnr mors in viftoria, &fola bonitas in omnibus apparebit. Se regnabit, & iinivcria- Utcreft peritura malitia. Sed de bis in quinto latius difputabitnriibro. Nullaitaqnc audoritas te terreat, ab his quas redti contemplationis rationabilis fuafiA edocet. Vera enim auiftoritas reftx rationi non obfiftit, neque refta ratio veri auAoritatL Ambo fiquidem ex uno fonte, divina vix. fapientia, manare dubium non eft. ' dp. Una quidem de naturi incompreheniibili incffabilique pib quirentibus mulca conceffit, ac tradidit te imitare & diccte ; ne vera religionis ftndinm in omnibus iileat, ut & rudes adhuc in fidei fimplicitate dodrini nutriat. & catholici fi^iaemulis, inftruda armatdquc divinis propngnaculb munita refpondeat. Altera vero, ut fimplices adhuc in cunabulis ecclefi.T nutrici piecaftdque corrlgac, ne quid indignum de Oco vel credant, vel liUmcnt; ne omnia qux S. Scriptura audoiricas dc Cftula omnium prxdicac, proprih pradicariiftiment ; five gloriofiffima dcfiimma omnium fint,ut vita, virtus, Peterarflmque virtutum nommaj five medkmt^fol.lnx, itolla, & cundaquiexparlibus'fiipetionbiuJbu^liaimiBdiillDeo pnedicantur, feu • L I B E R P R I M U S. j» ex iafcriVribasTifibilis creaturae motibus; utfpecie. nubis fplendor, ortus, tonitrus» (OS, imber, pluvia ; Item, aaua, flumen, terra, petra, lignum, vinea, oliva, cedrus, hjr^pus, lilium, homo, leo, t>os, equus, urrus,pardus, vermis. Item,aquila,colnniba, pUeis, ccce,cacteriquc innumerabilia;quae ex natura condita ad naturam conditricem transformatione quadam Aguratique ugnifleatione transicnintar. E6que mirabilius, non folum ex creatura ad creatorem artiflciola Scriptura tranflationes fecit ; verum etiam ex naturae contrariis; ex infania vir. ebrietate, crapula, oblivione, ira,furore, odio, concupifeentia, exteriique limilibus; quibus minus nmplicium animi falluntur, quam (uperioribus transfigurationibus quae cx natur^unc. Rationabilis fiquidem anima, quamvis admodum fimplex, naturalium reruiiniomina de Deo praedicari au- diens propridque de iplo dici aeftimans fallatur, non tamen omnino decipitur; ut eo- rum quae contra naturam funt nomina de conditore rerum praedicari anlcultans, aut omnino falia efle judicet, & refpuat, aut figurate difta fie concedat, & credat. D, Non iufnm territus audori^ate, aut minus capacium animorum expavefeo im- petum, ut ea quae vera ratio clatb colligit, indubitanterque diffinit, aperu fronte pronuntiare confundar; praefertim cum de talibus non nifi inter lapientes tranan- dum fit, quibus nil 1'uavius ell ad audiendum ver4 ratione; nil delcnabilius ad in* TcfUgai^um, quando quaeritur; nil pulchrius ad contemplandum, quando invenitur. Sed quid ptcdina ratiocinatione moliris node expeto. 70. Af. ^lid tibi viderer his argumentationibus machinari, nifi ut inteUigas. quemadmodum fignificativa rerum vocabula, five fiibllancianun Cnt, fivcaccicKn- tium, fiveeflentiaram,tranQativh, non autem proprih; iu etiam fignificativa natu- ralium loi Don naturalium naturae couditz motuum verba de natura conditrice txanflativh, non autem proprih polle praedicari ? Si enim eflentiarum vocabula, loi rubHanciaTom, fias acudentium, non revera, icd quadam necelEtate ineffabilis na- turo; figniheandae in Deo popnntnr, numneceflariof^uicur, ut & verba quae cflen- tiarum, fubfUntiarum,accidenuumfigmficant motus, proprii dcDco dki nonpofl fiat ; qui omne cflentiam, fubflanciam, omndque accidens, omndnujue motum, adio- ' ndtnque & paffionem, 6c qnodeunque de talibus dicitur & intelligitoi, & quo^unq; nec oicicur nec intelligitur & tamcu eis ineft, incoroprehenfibUi ineflabiliqne fax Mturai excelleutia fiipcralceodit ) . Quid enim i Si Deus per metaphoram amor di- citur, dum fit plufquom amor, omnemque fuperat amorem ; cur non eodem modo amare dicerctur,dum motum amotis exuperat.quia nihil praeter fripiura appetitolum Inlus omnia in omnibus fit ? Similiter fi agens St ador, faciens & fador. non jam proprie, icd modo quodam tranflationis nominatui; cur non & agere &^ere, vel agt vel pati eodem locutionis genere praedicaretur > De eseteris autem verbis quae omnes toaus mutabilis creatutz motus, leu naturales, fini non naturales, leu int^edualcs, G» rationabiles, ieu irrationabiles, feu corporales, feu incorporeos, feu locales, Tea tcmpMoles, redos, obliquos, angulares, cuculares, fpbcricos fignificanc, Cmiliter iotculigcodum efle arbitror. D. Admodum urges me talia rationabiliter ftteri. led aoftoiitate fandorum patrum aliquod munimen ad bsec roboranda velim inferas. 71. Non ignoras ttt opinor majoris dignitatis efle quod prius eftnatura,qaam quod prius efl tempore. D. Hoc puh omnibus notum eft. Af. Radooem priorem efle natura, audoritatemverb tempore, didicimus. Quamvjs enim natura fimnlcuni tempore creata fit ; non tamen ab initio temporis atque natunt ccepit efle audoritam Rauo vero cum natura ac ttnipore cx rerum piiocipio orta eft. D. Et boc ipla ratio «jocet. Aadoritas liquidi ex vera ratione ptoceffit, ratio vei6 nequaquam osandoritate. Omnis autem aadoritas qux vera ratione non approbatur, infuma vidcsnr efle. Veta awem ratio, quum virturibus fitis rata atque immutabilis mu- niM, nullius audoriMtirafUpulatioue roborari indiget. Nil enim aliud videtor laiht efle vera audoritas, niU rationis virtute cooperta veritas,& h fxris patribo* ad pnfteiiiaas utiUtatem litctit commendata. Sed forte tilu aliter videtur. AtNnJlo aaoocv Idedqne prius ratioiii utendum efl iu hia qiuaumic inflant; ac deinde ando- ritate. < 7X, D. Ingredere quovis ordine» tni enim pcdifliMintts fhm. M. Nnmtibi vidstur facem & paci fiac aliqao mom facientia vel parimeis pofle efle 1 D. De fii* clmie nondnbico. Facere enim fimieiuem fine aliqao ino moto pofle non video*. <^Mdvttbpadtv,qaama(loiiiomtmipfid|dbsMtt»cla;icognolixi. AI Nonne vide, m ’ 4.0 DEDIVtSiO-NE NATUR** rides quia omne quod facit, ad hoc fc movet aut movetur, ut id quod appefif fieete, ab eo quod non erat, in id quod eft itioveatur ? Nihil enim ab eo qnod non erat in Id quod m line Iho^alieno motu poteft tran(irt’,five illos motus Iciat (ivenefeiat. Non jam dico motum illud generalem commun^mque, naturalem omnibus creaturis, quo omnia de nihilo in elTc moventur ; (cd ulitatum temporibus motam, quo quoridie mutabilis materia, live natura morente,(lve arte^formas quaidam qualitativas accipit. V>. jam pcrfpicio; &mcipfuranimiz tarditatis accufo, qm non videbam omne quod patitur, motus fuos, ieu alienos, feu ntroique, pati. M. Faciens igitur & fa^m motus fuos patiuntur. Nam 4|k>d facit, fuum motum ad faciendum patitur. Quod ver6 Ht, luuni & alienam luilmet. Suum quidem, ex eo quod non erat in id quod cH tranfeundo : alienum verb, quia non eft fui motus caula perleipliim, fed facientis le aut naturalis motus,aut libera volnntas, aut quaalam ncc<^tas. Q^od fit, ut dixi.* .mus,& motum proprium & alienums quod vcr6 facit, propriam lolummodo patitur; quamvis fiepe contingat, ut ab alia caula moveatur ad fiiciendum, qui facit, ut&fa* ciens & patiens unus atque idem ridcaturelle. Sed ipfe facientis motus, quamvis ex variircaufis, live naturalibus,five libentibus, five non libentibus nafcatnr; propterea proprius dicitur, quum non extra ipfum, fed in ipib intelligitur. D. Iftuc mini i te lualum clle non denego. Idedque qnz reftant expedo. M. Nullum motum prin- cipio ac fine carere pofle arbitror. Non enim aliter ratio finit, nifi nt omnis moras ex quodam principio inchoet, fcad<|aendam finem tendat, in quo dum pervenerit 3 uielcat. Quod apertillimb venerabilis Maximus in tertio capitulo de jlmiignk aderit icens ; St Dem immutMu efi, ut ptttt emtiium plrnitiidt, tmne tutem quei ex m» exifieu- tiha ejfe accipit, meyetur; merite ti qutndtm emtiine fertur ctuftm. Nam ut alibi docet idem Maximus, ctuftemuium, etiem fuie emuium efi. Deus enim principium 8e caula omnium creaturarum St finis ; quum ab ipfo & accipiant, & incipiunt elle, & ad cum moventur, ut in eo quicrcant. Idem in eodem cap. paulo poft : Etrum qua fafta funt, efi metus, fiee inteUigMtum iuletigihlm, ftre Jeu^lium fet^hilie. Nullum euim eerumqutftSt fuut emuiue eft immetile. Talem autem metum virtutem vtcaut natu- ralem ad fuum finem feftintntem, qui faertm iUviutrum mjfierierum fcieutiam facri iu- treduxerunt; aut paftenem, ideft, metum ex altere venientem ad alterum, cujmfinit eft m- pqftiiilitac ; aut eperatieuem aSivam, cujm finit eft per fe ipfa perfeSie. tfutumverkeernm qua faSafunt,fuimet finit eft, quum neque fui cauja efii-uUequin & infemtum, & carens priucipie, atque incemmutaUle effet, merite ai nullum queque mede batens meveri. Tranfcen- deret enim eerum qua funt naturam ; utpete pre nuBe effet. Siquidem vera de ipfe difiinitie eft, quamvit aliena, qua dicit, finn eft pre que emnia s ipfe veri pre nuUe, neque per fe per- feSie. jHitqtun nen efficeretur jure plenum, & pmiliter, & i nule effe haberet, per fe entm perfeSum,quemadsnedum & incauffale, neque impa/ibilitai;aliequin & manens, & infinitum, & ificircumferiptum effet. Nen enim pati naturaliter ineft qued univerfaliter impafibile eft, qued neque amatur ab alie, aut meretur ad aliudquid per amerem. Selim enim Dei eft fime effe, & perfeBie, & impafibilitas, merite incernmutabiUt, & pleni,& impaffibitie. Eerum verb qua foBa funt ad finem principie carentem mereri, emnia enim quacunque foBa funt, patiun- tur mereri, ficut ea qua tun funt,eer fe ipfum mem, aut per fe ipftm rirtut funt. Si erge ea quagenita funt, ratienabilia fubpftunt, emnine etiam merentur, utpete ex princ^e fecundum naturam per effe, ad finem i fecundum cegnuienem per bene effe, meta. Finit enim eerum qua merentur metus } ipfum in ee qued femper effe, bene effe eft. Sicut principium eft ipfum qued quidem eft Demi qui & effe dat, & bene effe deuat, jure principium &fiuu. Ex ipfe enim & abfelute mereri nes, ut a principiei & queque mede mereri ad fe, ut ad finem Si autem meretur cenratienabiliter fibimet inteBeSuabiliter i inteBeBuale emnine etiam iu- teBigit. Si autem inteMigit, emnine amat qued inteBigit, Si amat, patitur emnine ad ipfmm, ut amabtle.exceffum. Si autempatiturprefeSeetiamfeftinat. Si f^inatmunine intendit vali- dum metum. Si autem intendit validum metum, nen ftat queufque fiat retum in tete amate, & i tete cemprebendatur, libenter fecundum veluntatem, falutarem accipiens meumferiptie- uem, ut tetum tete afficiatur circumferibente i utnibilemuinereftetveBeexfeipfefeipfum t^ tum cpgnefcere valende circumferiptum, fed ex circumferibente. Sicut aer per tetum natur luminei & igne ferrum tetum liq^faSum. V iddlhe quomodo pracdiiftus venerabilis Magifter omnem motum non nifi ms^uz li principio inchoant, & per naturale mo- tum ad finem liium tendunt, edocet incffis ? ipfumque naturalem motum triplicitM diffiniat lic ; Metm eft virtm nuturuUs ad fuum frenans finem. Vel fic; MetmAft p 4 te , V. L 1 » i» » R ^ R t S. ; '41 p 0 t tM «inrrf.VMW» di 4 Uttn^. 0 i/m fn»^ mfdfUilitm. Aut fic ; Mftio ^ ifirMi* dOttd, tufKfiaiufi ftr ferfeSu. Q^od autem dixit, Mfftci ^ pdfftt db diter» leuuns di alterum, dum dc mttuirali motu intcUigiiur, Doa ita cft imclligcndum ut «lind iit ptincipiumcK><]uo padibilii uiutus,ideii, motum fuum patiens inchoat,, dc aUndiinuquem appetit; dum omnium qusnatucalhcr movent principium & finic unum fic. Eft enim Uetu h quo, Sf pex quem, dc ad quem moventur oipnia. Sed quia alius intellcdas principii, dc ^usinmledut finis, idedquequofi alterum deair rerum, ipfiduo inteUe&is dicuntor, dum circa unum omnium principium dc finem yerl^turi verU gratia, reluti fi. quis dixerit ab Intellc&u principii ad iotelledum in Deo. w7g. Ueinde-coofideni, qnia.omnc quod principio caret de fine, omni quoqoe qwcu carere necefioeft. I>^au<noa^xe’>°oc principioeil; quia nilcum , {MKCcdit, neccumc&cicut|>r. Kcc finem habet, qqum infinitus eft ; niUmim poft «Offi iatcUigioar, dumterminus omnium fit ultra quem nihil progreditur. Nullum mowin lecipit. Non enim habet qua ie moveat ; dum plenitudo, dc locus, dc fqxfisdio, dcftatios dc totum omnium fit, iramodeplufquam plenftudo & perfedio, oMquam locusdcftacio, pbilquam.totum omnium eft. Plus enim cft quam quod at te dicitur dc incrUigitur/}uoviamodo dc dicatur quid dc co/lc intclligatnr. O.Hac jpiilu-clari Inccfiume. ut opinor. Ai. Si igitur omnem motum creaturz diftrihoiib Peum vcr'Sliberumeim>i motu facit. tantaeue lardiutis es. ut ci h quo omnem mo* fumabftrchisdaceie vel pati tribnasi cum ifta duo indubitanter non nifi in his quibus ■totus ineft, fieri ptfle prioribus rationabilibus conclufionibus, ut arbitror, non ii^ OMltc dodcfit / t>. lie pati nulloipodo dubkirim : ImpalTtbilcm namque Deum cfleomnino dc credo dc inceUigo } paifionem dico qute opponitur fiicerc, id cft, fieri. Quis enim drvnnlt aur cffidMwri» quanto magis ioteliexcrit, Deum pati fitfti,- dum creator fis,noa>cfeatuca ? Dum enim,at jamtbuliun inter nos confisdumeft, fieri dicirur, figurald quidam locutioae dici manlfcftum eft. Fieri fiquidcmzftimiffit iartwaturisiiiiamuiveriaJiccc, dum in eis ttonrolumintclligicur(^c, fine quo efie 4MI» pcifiunt} £td de eorum eiTcnrk fit. ^eeumammum^: Suptrejedutemaltriiutdtu, ■cfimitius eit.pintj^. Dicitur etiam in animabus fixiclium fieri, dum aut per &■ jianade virtutem in eis concipitur, aut per fi<^’m quodam modo inchoat intoUigt. Nil enim akiuleft.fidcs, ut opmor,nifi principiiuD quodda ex quo cognitio creatorit ip^Mtura taticuMbili fieri incipit. De fiiccre verb nondum clatc video, totam Sais* Sctipturaauicatholicimquc fidem fadorqm 4>mnium Deupt. Areri audiena, Jft Eacetefinei^tufiicientis «S«,itoo polTc, de^fti. D. Dedi M. Autigitur iisetum Deo dab<s,r&e quo facere aon locclligitur, mtc fimul dc motum dc facere ab ,€o auferes. . . ; 74 HNcommditoinicreaqutfimalfjuit, computautur; finuilqueoriuatar dCOGciduM. .ZV Motujp Deo dare noiiijpuAun, qui foluaiimauteb^ eft, occb^tqt quo, vcl ad quid fc moveat, cuminiplbnncomnia.immoamrafitiplaomnia. Fucete .lld< aUtq snfcrtr iwstjoflum, cum fic ft&at omnium. AI Segtq^bis ergo motu» dc facere. £A Nqi(lqttidcm;daminrcpatabiliaefleAfe invicem video. Af. Quid ^igo fitfturos eris t.D, Nclcio;atqu6idc6.ucviamquandam mihi aperias, funimaquc J^c.di£culf^^umlibcrcs,*bnixc iuppUeo. sAf. Accipe^jgitiit hunc ratiocinandi ygg i>fliimj|g^d dbi vidnui? nuat Deva crafapriua qodK omnia £kcccc f p.Vir ■S^r mihi fuifk. Af. Accideitsergo.ciemtfoccr*. Namquod-ei costemum non AK atque coeAencialu} aut aliud extra cum eft, auceioccmeos. D. Aliud pcntqt gqm dc.exM L-umafle non credidetima jn ipfoeoim omnia fiint,exira ipfom nihil cft; wUum ei accidens cemeredederim. Alipqiuo fimplex noa eft, Icd ex eflbuia dc ac- 'Oaeuubns qiqcdam canqrofitio. Nam fi aliud cum ipfo intclUgitur quod iplc aoo «ft, auLli quippiam c> accidic, profirAb neque iufiisitus c(i, neque fimplex; quodUUm ca^lica, «ctaquo rasio firm i mmb^tfn egat. Fatetur mViU Deum infinitum elfe, dc piuiquamiofinitum; infiui r aa w i m ■nfinitonuBett.s dc fim^cthi, dc plufquamfimpU- <CT, om n i um enim fimpliciumfimplkitateft. fic cum iplb nihil cliecrcJic vel intclli- Mpjuumjple eft ambitus umnium qu^Junidc qua: non iuuc,de qu; efle polTunc,dc x& non pofliint; dc quz ci contraria fcuoppouu videntur effe, ut non dicam fimiUa Se d ilTimi l ia i £ft enim iplc fimilium liiniliiuila, diflitnili nm^^poii. .jgicipaqucoppofkio.dccontrarionHacoqctasiecas. iixcMm 0">UAmulcrtKi«fb- F ' • bilique D£ DJ¥1»10KE H/tTUR^ biUqaclxnnonu in uaacoocoidiJicoUigtr, «tq«e componit. Num_ univcrliutis oppolka iibimct videntur «tquc coatrariu, & k ie iariceai cUiloM; ip gcneraliifimsiipfius unirciiitatuluinnonia, fieconiidcrantur convenientia, confil- O^auciunt. Redi iiucUi^,& ride ne quid de his quo nunc dedeiris, de coteto K.^diflc pnniteat. D. Ingtcderc, quovis or^e K'ftquar, & quodennque jam cOW- cellcro, npn tepetam. M. Deus ergo non en^ priufquam omnia Eucret > D, Nem erat. Si enim cflet, facere ei omnia accideret. .£c'fi ei accideret omnia fiicere; mo* tus & tcmpiu in co intelligcictur. Moveret enim fe adea £icieoda qurejqm 'non <h- cerat, tempordque prxccdcrct adionem liram, qno nec iit>i coeflentialis erat, necco- xtetna. At Cozterimm igitur cft i)co iitum facere, & cocllentialc ? D. Ita ctolh deintelligo. AL Puune quodam rnnt,Ueiu& litum £icete,h.e.rnaadio, an unum £a^Icx atque individuum t D. Unum cllc video. Uctis enim nnmrrum in fe non peupit, quum folus innumerabilis cft, & numcfus line numero, &(bpra onmeai nui- metum caufa omnium numerorum.- M.' Nun.«ago aliud eft Deo mc, & aliud ft- Ctre, -ledeidlc id ipliim cft & facere. D. Huic eonciulioni refilfcre non aude#. Cum cigo audimus Deum omnia &cerc,nil aiiud debemus intcUmrc,quam Dedh in renibus clle, hoc cft, eflendana onnium lubliAcre. Iple enim feius Mr Ic vcrbril, £c ouuic quod vert in his quo liinc dicitur dli^ ipic lolus eft. Nihu enim eOnMt ^uo liuit, pet Ic ipliim verb eft. Qaodcanquc autcaain eo veri incelligitur, pare). cipationeipiiasaniiuquilbluspcrfciplitmcft,aeclpii. £>. Nce hoc negare veiifii ii, Viiklneeiga qucoiadmodra vera rado casngotiam ftmteraii eo naeora divini pCDttus liegreg#!, mutabiliblUqnoac ttBqtoralibos. principidqnoae ftne carere n«M aralencibus diftriWt } i>. Hoc qnoqoc ciaii podpieiu, etiam none nnUam catefpt riamin Ueumcarfem, iocuuebaootinteUigo, . . 7.y. nuiii iiiiiiii t TbiniiTblriii rtrin inrpii lai irorahiin Tritlnuof qjMSaiida&tipauiaidc divni»nataraModicac,v?fniccm; iit-n it aliud pejt» -tl l ludJ i iSns ftgnlHcari, prkiet ipfunliisplicem,. incitmimnabiiemtiikompvthtoftbiiflinqdl smni intclkdu ac %ruhcauoue divinam eflnidam St plniciitoit aifciHtam 7 VMM gtada, dum auilimua Deum velle, & amare aut diligere, videre, attdira, «crba quo de eo^pioiiicart poliunt, nil aliud oportet nos cogitare,, nlfi ine ftWl e l ft ipilu&cl&adam atque virtutcmeonnatutalibasnobislrghilkatkmiMslhadcTr, neffl tantum vera ac piaCbrtftiana celigio' de creatore omnium lileat. ut nil de eo feri au- deat ad fnnpliiuvin. animorum' inftrdcUoitcm,'hzretiaOrliinque Ictnper veritatiinM- diontium, eimqupipvucte labttranibtm. mindlimc io ea eruditos fdlereappetentinii^ fcfdlendasaftudat. 'Non aliud itaque PcocM&vetlc, amare, Stdlfi- gere, fle videie,.coterdquc ht^lm^ qMdeetsutdnumut^pMrunt-prodicart ;*M ux omnia io iplo unum id ipiumque accipicndum,luimquc incftabilcm sflnnianTljb modo quo ie ligitiiicari itnit, iniiniumt. JU, Non aliud quidniik Ubtutrim aft vera, fleoterna, flciafttlubUis pcireipUnr&nplicitas, ibvaiiud, /k aliud, mutwm, diV^ filimque heri impoiUbilc eft, ^ 7fl. Vclhamcamen apcrciiie-Biilu- headeas, ut claae videmo, dimi andio-TVillh ^#trc vel atiuii, nftuiiniloili-ipfitu nataiuar-fine uHo motu amands vtl amsrti ligam. Cum enim huc miiii fucrit-hulum, nuito modo hadttabo nbiennone legCA tbu audioro, ipliim velltygiide&defUtc fletleliderari, dtUgcM flFdtMej^Jilm fle ilOH, appetere fle appmi Abvoue ItmiKter fle luuruii. Hoc onMic^b eodem^ occipienda iuot intclk#u. U t enim volunut,' fleamor. St diledio, rdiie, deliderntlh uoqueflemoens, doackeo pnsiiicamur, unum ift i^fdmqne nobis inlinuant; M pnbalmafftiva, leapalHvu, ftuncntraliu fini, fle- cujulcunquc modi iignilieatitmfe proferantar, n^a intelligentisB. riiAutentia intellignntar liiferepave, ut Ophtof. ■Hl Nec in tqlibuideccptumtereer jiiaenimpofiuMut arbitraris. Primftm-lgftn^ h#ir nninrii liiffinrrinnrm «p-ipr Amor cft connexio- aut rinaulrim, rao omniaiTi ictnmimiverialitai iiiefEibiuaiiiicitiainrolubiliquennitate copubtirr. roreff efirtm fib diffiniri. Amor eft noflutalis motds omnium rmmn- qu« intaotu iiint finis; qiiiS. lirptelVacia, ultra) rptam nulim eseuturo progredituv motos. His dlffiniticMiAyi aperte. Sanflhu aftipulintr,iii aniatoti#bymnis lic drcens^-dlnvmnjirr ilirinaSs, fhetufdinm, jt$t aniuM fawa , jivf ujttufMtm-dMomm, tiMrram #r mniigtmm nrttttm ^ fnfrtitr* afwdrM nufnttm ia praridrarraNi 'nfe- uii rna r?cr s i i i/ nmi i i » t|pui iuftriaft/nstvtglini d l i i um;'' ^ «d mrtttHik - V yjrM^gtmrii» n*Mm ar ctmflui nm * mm tm. &mmHm ifftramfdtrtwltHfvtlTjmufimMl <ir f$fgrigcpm tx mitUu, pTimi <» diixi (tmfnbenitmtt mtt»tun UMinrfiliter vittxm, ^Mxriu» ar ftixtifxtur tmmmttxmmamfmmimt mtutamrm tmmn^xMt ttafx, & •s^xxm ixttmlittt tmxaurdiuer umtm^tu exifitnhtm & tKiJitutimi tmHiim mxhtrfdim tmtr. Imn ia ciliiein 1 4gf latttcram, bot tjt, *mrm fHrixrti i* «mmi t^tgrtgxiuti, difxmm» fllff* pmflac wtmtftifftmwrtunU mmtivma f« 4 H- 4MtOm€rMii4iii»tfnlft apiMerxi^rimmmrifnimm, &xbiU'itcr»muiift^xntcrf*T perftiffjm,&*dfhffxm/eipfm ui»tMs:& infri^xm McdtO ergo amor Ueusdicituiv quia otDaJsfuiiurUMula £c per omnia dii£tnilicur, fiein amim coUigic omnu, &ad feiprum IncfEibili r*- revoleitui, ■totiuiqM cicanine araatoriosmocus in feinlo terminat. Ipti qaoque di vio# naaicsin omoiaque in d, & ab c4 fanr, dUiiiuo oamia amare di> «iiur. non quia uUa modo difiandatnr, quod omni motu carce, omnbb]ae fimul Ikl- ■jlct ; ded quia ratieoabiliaincntis concuitiun 'per omnia diffinulic & moret, dum dif> p{ioni».'& motus animi caa£i Iit ad eum inquirendum & inveniendum, & quantnta polBbileeftinteUigendum, quia omnia implet ut lint, & unirer&lis velati am6rb pacihea copulatione, in unitateminfeparabilem, quae eft quod ipfe eft, uni veria col- li git, i n reperabiliterq; comprehendit. Amari item dicitu r ab omnibiu.qnx ab eo fndii, BDoquod ab eisol^nid patiatuibqni (olus impai&BiUs eft; Icd quia eum omnia appe- tunt.ipiiulque pul^tuda oamia ad Iit trahh; ipfeenimlolus rere amabilis cft,quia Iblus iumma & Tcrabonitas dci.pukrieudo eft; omnefiquidemqaodcnnqueinCreb- ipcis veib bonmiv vereq; pukrumde amabile inteUigiturople eft. Sicut enim nnllutb bonum cilditialccftdta nullum pnicinm ieuamabileeflentiale,prxieripram (bium. 77. -SicM ugolapis iUoraptidkitnr magnm« quamris nacnrafi fita virtute fitfu rumiibi ptt^quans^limmrabaioaaUo n^o stamen, ut hocbiciat, leiplum mo- vet, aut eJRroaliqui^p*^''*' quad adieattrabh; ita remm omnium cauta, omnia qnxcx iefitnt, ad lapiam reducit iine nilo liu motu, ied foti fucpulcritudinis vir- tute. Hinc idem Sandus Dimjifim inter canera ait; f vare xtnm Thttigt Dttm tUqtxnte mddan Amtrtm, xUqnxMj» rtib llStSauium, xUqxxmiU tmxbile & Me&tAtU vmvuK; con- «ufit Sermonem fic dicens ; qmxn quiim mvetar, gt.feri qxidem mntt. Quam coil- clubuoem aptius veiieTabililt;MixiiitticxpaneaSi.'ait : ar xmtr qmiltm fu^ftens dirirnr & MtSit,mnttnn ut fen xuubUi &‘dU^um,miyet udftiffum nmummtu & ithUituk 4 |t«friva. plaaWitetum proferendum; ^^rttur qmJm, faqE nijau(H*nemiugtTiht \u^4t*htUm. xmtrii.0- Atlt&uumxtrumucetftnmtmntt tutm,qt4xtftxbens prraam- fmtetttmqaxiufi^umwmemuT dtfidertum, & imum mtutt mmntrqut, qut^ jititut ftiri, & aawar JftfMtir & iiUgtut.Mgi. Nam de4nx iika ieofibilis quo tomm vitib^- lem implet munaem, dum fit lemperianaobilis/{namvis vehieulmn ejus, quod Solaec corpns dicimus, per media Atberisfpatia circa terram xteni» moiB'Vo(vacur, ipla vero Inx ab iplb vehiculo, veluttquodam ionte iuexhaufto; manans, ita totum mun- dum radiorum iliorum immcnlurabili difBiiionc pcriiindit, ut nullum locum relin- quat quo fe movet, manetque linmcr immnbilit : ubique enim mundo eft plena fem- aer & integra, nullum locumdeluens vel appetens prmer portiuncuism quandam mfcrioris bujuacriatirca tertam, quam ad capiendam nmtom teUaria qnx Nox dt- citnr rcUnqnfllimnium tamen «dmalium lumen, fentirc venntium ob tutns movet, & ad Iripiam attrahit, ut per eam aipiciant quantum alpicere poifint;quod alpiccre pof- fittt, ideoque moveri potator, qnia radios ocnlomm at ad fe moveaptur promovet, hoc eft, o^ommanotionit^videndumcaula clb •Etneoiirerb audiens nacuras luoiti( quae eft ignis) totum mundum fenlibilem implete, immutabiliteique ubiqiie e&i naro &SanebisDionyi»$ hoc Aacet an libro dcCeelettt Hierarchil, Sanaiis item Baiilias in Examero cademaftinatt ; fab/Umium quidem lumiuii ubique effir, iu nahli uettlumnuaibut,faeuuguktfm fdreu, uututuliquadumeftTMtieuepeTTuufere, uen ut fi- lum iSmmuet, fid u meiibm cuMimm antrum tmuium temfm dilliuguut. Qiud dicam de arcibus quasiapienjces liberales ippelkntdiidplinas, quae dum in icmeriplis planb intrgrz immutabiletque permanent, mcareri tamen dicuntur quoniam rationabilis ndpii contuitum adde quxrendas in veniendaique promovent, & ad (e coniiderandas Mktabunc; ita ut ipdc dum per fc, ut diximus, hnmntabiles fint, moveri tamtn ih mqi^biMiiepitntBca videannit 'cum — woveanty Et inalu alia in quifa§s divinae vir- ■' F a tutis / oomcquc cxcdBt cxcinpium ; qua dum per & in immuubiliccr atcrnaCtcrqw ftat, morere tamen omnia dicitur, auonura per eam, & in cd omnia fuhfillunt, 8c m non eflc in cfle addiifta funt; efiendo enim cft (omnia rero de nihilo ad eflc prec(^ dunt ) & ad ie omnia attrahit : morari quotme dicitur, quoniam feipi^ ad Iciplam morer, ac per hoc feipfam movet ac velati h lapsi moretur: Deus itaque per iapliim Amoreft, perleiprum Vifio.per leipliim Motus; fit tamen neque Motus ell.ncqim Vifio, neque Amor;fed plus quam /mor.plusqnamVilio, plus quam Mptus : per ieipPum Amare, Videre, Movere : nec umen ell per feiplw Anurd, Vad«)b Morere; quia eftjdns quam Amare, Videre, Morere: item per ieiprupi Amari Vidcriqae,Moverique; non tamen per feplumMoreri ell,nec Videri,nec Amari; quo* niam plus cft quam ut polfit Amari, & Videri, & Moreri. Amat igitur ieipliimd; amatur 1 feiplo, in nobis & in feiplb : nec tamen amat ieipfum, nec amatur 1 lidpjfi)^ in nobis & in IHpro : fcd plus qnam amat & amatur in nobis & infeipro. Videt ler notus. Moret iaplnm & movetur a iapio,in laplo ec in nobis; ncc tamen movet le- ipfam, ncc moretur 1 fcipfo iu Idpfo, & in notus, quia plus quam moret & mo vetui in kipfo & in nobis. 78. Et bxc cft canta & falutaris & Catholica de t)eo pradieanda profelEo, ut prius dc eo juxta cataiaticam, id eft, affirmativam omnia live nomioabiliter, live rcr- balitcr praedicemus, non tamen proprii fed trinflatirl : deinde ut omnia qux dc Deo pt»dicanturpcrcata£iticam, eum efle necemus per apoEiticam, id cft, negationem, non tamen proprii fcd rranflatirl ; rertus enim negatur aliquid eorum, qux de eo praedicantur eflei qulmaffinnatur eflc; deinde Inper omne qued dc d indicatur, rupereflcodalb natura, quz omnia ctpac, dc non creatur, iupcreflcn||jtter liiper- iaudanda cft. Quod ergo Deus rerbum caro fisftmn iuiadiicipitlis ait ; MWrai fsi U^uimiHi.fti ^'nitmfMtrk ftftri f ai in r*ll ; vera ratio cogit hos.aliis limilibus limiliter credere, dicere, intcUigere ; nonvoscftis qui amatis, qui ridetis, qui m^ retis, led ipiritus patris reftri, qui loquitar iu vobis veritatem dc me & patre m^ & leiplb, iple amat & ridet me, & patrem meum dc fcipfum in vobis, dc movet tu vobis leiplum, ut diligatis mc & patrem meum: 11 . ergo ieipfam Sandta Trinitas iu nobis dc in fcipsA amat, leiprumdcaddetdc movet; pro certo 1 fcipsl amatur, videtur, moretur, fecundum cxcellcntiflimum modum nnib Creatutx coj^tum, quo fciphim detunat, deridet demovet; dclla^infeipsl, dc iu creatoris ftiis amatur, videtur, movetur, cum fit fuper omnia qots dele dicuntur; de iiteffidiilie.1^ quis dc quid poteft tei, cujus ncc nomen propirium, nec verbum, nec ulla vox wpne invcnimc; nec eft, nec dri poteft, fai ffbu knttt immmnlitiutm & l/itm imicctjfiiilem. ffnu tnim (igturit intiltOnm Dmtnif Sed priulquara pnalcntcm diiputationem termir nemus, San^ Dionylii dc Divino ftatu mocuquc capitulum vifura eft mihi huic luco inicrcnduffl. It tibi videtur. 7p. D. Videcur plane, atque hic noviflinil ratiocinatione abomniapibigi^ tate pargatunsme video. M. Ia libro de Divinis nominibus, rtliqnm» nntem, inquit, »1 dt dirint fintn fite de fe^fnmm : quid tiiuem aliud fTttrr tHanerfi/fnmjH ftiff» Denmt & mnubtU naturali immutShilitate imnu defxnm effe, ^-fufertaBaeari feal^nm 'eadem & tuta id tffum &fimiliter aferari, & fecundum fiaidlifimum iffum ex feipfo mni mdefubfifie- n, & fecundum id iffnm iutranfmntoMem & umktrfaliter immutabilem,& baefuferegeuti^ Uter. EteniiH iffe eJI emuinmfationih& adgicati & ad^catiann caufabe, qui ep fufcr omnem edificationem&fialienem; & infeiff» tmuin cenfituit , d-fnpTiorumbauorumllatianeimmq- bilia & cujlodipa. Quid autem & cum iterum Tbqplegi, <& iu tmnta perremeiitem & inutur bilem dicunt immutabilem^ne divinifm & bec iuteifendum ? Mereri enim ipfum pie arbi- trandum, mn-fecundum deiatiexem, aut alienatteaemmut aUernatienenhani ceurerfaum, aut heaiem metam, neureSum, neniirculdriterfereHiem,»ettexambebui, nen inteBigibilem, nen tmabiltm, nen naturalem, fed in egentiam dictre Deum & continere emnia,a& unirerfaliter tptnibm preridere, ^ adegit emnibui einninm I0meufniabili ctrcnmftantiX, & in ex^atU emnuproridit procegiombnt, <jr eperattenibm. Sed motum Det immutabili dipitu^ tor tieueeoncedentum lau^e, <f riUm quidem lUjiexiUftln inie^andui, & inievocabiln frotefie eptratiennm, & exaph emuiumtenetnhi. J-iiteiqiu f^eied^ebliqnmJiqftffliifup^ liber SECOMEIUS. ♦I /'«Vi V*i Mtm fi(iminmtj€lMm, U ipfim, & mtiid & extrnu tuuittm & ttmintndM in i^nm S ipf» frntmnuium cnnnfit. IX drdo (Ac%it,at rideo, ot brereuKoniplexionem de eo quod agerc,& pad Ira ficerc,& fieri BIDeo proprie prtcdicite nemo relcat collige*, 8c iic terminum libello impones. M. JaMudum dedlfti, ni fidlor,non eliad Deo effe & agere feu fiKere,fcd u1>um itque id ipiom ei eft & eSe, 8c agere, tc fecere; non enim recipit fimplex natura intelieftufB Subftantue & Acddendnm. ' go. D. Inconcn^ quidem dedL M. Vt igitur de eo pnediettur ede, dum «on fit proprii elTe, qttoniam plus eft quam efle, &caufa omids efle 6ceflenti«, ira etiam <M eo dicitur egere & fecere, dum fit plus quam agere dc fitcere^ceula omnium faciendi 8e agendi fine fiUo mota,'qni fecundum accidens pofttt intelHgi fiipcr omnem motum; omnium namque motuum, omniumqneaccidentium,ficut&omniumeflen- «icnim,caurt eft atqne^rincipinm. D, Et boc indubitanter concefTerim. M. Quid igitur aiiud reftat; nifi ut intelligas omnino necefleeiTe, ut quemadmodum fb ipfb ftc efle. Se agere, de fiicere proprii aufertur ; ita dc pati de fieri auferatur. Quod enim agere dc fiKcre non recipit, quomodo pad dc fieri recipere poffit non rideo. P. Fige Hflfiiem libri, far enim eft inen com[dexunk* Etfticdt UitT Primu — * ' "''OEPI OrSEftN. Incipit Lib. II. M. |Uum in fuperiori libro de Unirerfelis Natura nnlrerfali dirifionc ^on quafi generis in fern&s,^eu tonus in partes; non enim Deos Genus eft Creamne, nec Creatura fpedes Dei, ficut Creatura non eft genus Dci,neque Deus fracies Creatune eft : eadem rado eft in toto dc pardbus, Deus m|B(fdemnon eft totum Creatura, neque Creatura pars Dei, quomodo nec Creatura eft cotum Dei, neque pars Creatnttequamvis altion theorii juxta Gregoriura Theo'- logum fdTt Dti fimm, qui humanam pardclptmns naturam, ijntnitm in ijf» rirutan, nmtmnr & /amwj roetaphoricique Deus dicatur dcGenus.dc Totum, de Species, dc * Pars : Omne enim quod in iplb dc ex ipfo eft, pii ac radonabiliter dc eo prxdicafi Mteft; fed inccUigOttli quidam ubirerutads contempladone : Univerfiutem dico Dlinm dc Creaturam ) breviter diximus ; nunc eandem natura divifionem ladoi, fi videtur, repetamus. D. Videturquidem Se valde neceflarium ; nam fi ladori rado* nis inquifiuone non aperiatur, tafta ioliunmodo de non difiiifla refediffe videbitur. M. Talis imque erat, ut opinor,' fuprodiAa univerfalis natura qpadriformis divifio, in eam fcilicec formam vel rpec!em(fi rite forma.vel fpecies dlcrau eftprima omninm caufii, qnx fiipcrat omnem formam dc ipeciem, dum fit formatum dc fpecierunv omnium informe principium) qux creat & non creatur ; informe autem principium propterca Deumoicimus. ne quis eum formarum numero teftimet eenferi, dum fit formarum omnium caufii ; ipliun etenim omne formatum appedt, cum fit per fe ipfnm infinitus deplusquaminfiuhus, eft enim infinitas omnium infinitatum. Quod igitur nulia foRia coar^tur vel difinitur, quia nullo intelleChi cognofeitur, ratio- nabiliusdicimrinfbrmcquamfonnatum'; qnk ut fspediftmneft, verius pernega* donem de Deo aliquid pnedicare-poflumus, quam affirmadonem. Smnda in eam qux creatur dc creat ; feqnitnr tcitia qua: creatur dc non creat ; dehinc quarta qu» nec creat nec creatur. D. Ita fime divifiim eft. M Quum igitur de oppofido- nibus pradidaruffl naturz formarum breviter in priori difpuudonc jamdiframeft, confideravimus enim quomodo rcfiiltat terda, primzambs fiquidem velud quadam diametro ad (e invkem i regione oppofira rerpseinut ; creata enim ut diximus & non creans oppooitU^ereand & non-creatas; fimuiter fccnnda forma i diverio refpicit ijnartam ; opponitor enim creata dc cicans neque creatae neque cieann : univerMleOt vero naturam forinas habere ptopteiea dicimus, quoniam ex el noftra inrell^entbi quodammodo mformatur, dum oe ipsi traftare nidtur ; nam per fe ipliun univerfa natura non ubique formas recipit, eam fiquidem Deo Sc Creaturi condneri non in* qlpibgriU: dicininiaK; per liocdii qaantttmcrcatrkeft,nallgnfbriftBm accipit inMpst. F j for- ^ • DE DIVMIfONB VhiVrKK ' forma» varo-ik. fe nanuciinulcifbraiitatem pr«ft«<: (fo^e diAeteotii coatidcraodum cfla atbiuor. rerum esigu««. . A/.^$ccunda forma prim» (tmUisio eo quod creac. abca, vero diitao in eo quM creatur; nam prima creac & noivcroacur, 1 cciukU& creat fccscacuttaercia lecuuA iimiltcudiaem attrahit eo quod creatur, abcayerodiAbrtoaqUoilnil creac; namii^ * eunda Sc creatur it creat, tertia vero creatur & non creat, tcrtiaquarcte Gmilia eft ia co qnod non creat, dJiTimilis vero in eo quod creatur ; terda eiiim creatur & nofl creat, quarta vero neque creat neque ercarur : itemqntrta Gi|}ilis tid prima: quia non creatur, ab ei vero dalUrc vidomr, 'quia oon creat ; prima fiquidem creat di niift creatur,quarta.vero neque creai^neque creatur. Et quia de oppblitidnibus ficfioiKI» tudinibusdcquediiierentiiseft dt^um, deearundera reditu .& collectione ei diici* plini quam AnalvtkamPbilolbphi vocanc,breviccr dicendum video.. D. Hoc quaque ordo pofeit nuUa cniui rationabilis divifio cft,five eflentia in Genora, live Gcneiii in foritias & numeros, live totius in partes qme proprii partitio nominatur^, iiVK univeriitacis in ea qua vera ratio in ipio contemplatuti qun non iterum potte rediit pereofdcm gradus per quos divifto prius fuerat multiplicata, donee, perveniatur ^ illnm unum inleparabiliter in Iciplb maAens, ex quo ipla divifio primondia iiimpfiS ied prius & de Etymologii iplius nominis quod eft Analyticb pavea cdifleras, non enim mihi plane patet nccdlarium eilc video. Analytice a verbo «m/;# deriva- tur, id eft, rdblvo vcl redeo; ana enim re, (y« vero /i/vs interpretatur; inde & nomen nalcitur aaaA», quod in rclMutionem vel rodititmiimilicer vertitur; (ed Ana- lylisproprie pro diilblutione propoGcarum quxftionum dicitur, Analytice de reditn divinonis formarum ad principium ejuldem divifionis ; omnis enim divifio qux^ • Graecis merifnm dicitur, quali deorliim defccndetis ab uno quodam diffinito ad infi- nitos numeros videtur; hoc eft genecaliffimo ufquead Ipecialiffimum. Oifmis vero recoUedio vcluti quidam reditus iterqm b Ipecialiffimo inchoans. & ufquc ad genera-* Uffimumalcendcns, Analyticevocatur; eft igitur reditus Ac refolutio individuorum in formas, formarum ia genera, generum in ti^», ft/iermu in rapieniiam & pruden- tiam, ex quibusomnis^vMio oritur,. incaidem finitur. D. Satis didum de AnalyH tices EtymologU, i>erge ad catera. ^ 2 . AI (^ternarum itaque prsedi&artim formarum binis in unum coeuncibqid ' fot Aoalytkadd eft, reditiva coUeftio. Prima nan^ue & quarta unum fiint, quo- niam de Deo folumroodo intelligunnir j eft enim principium omnium qus b fe con- dita funi, & finis omnium qo« eum appetunt, ut ineoanernalicer immuubiliterque qnielcant. Caufofiquidemomnuunpri^eroa dicitur cteare, quoniam abeauniven- fini eorum, qu* polbcam ob ^ crean Iwt. in genera & fpecici & nomeros, diffitata- tiw 4qaoqnc casnaque ‘quae in naaub condita confidenntur. mirabili quadam db- ■ yinaquemnlcipUcatione procedit ; quoniam veto ad eandem caolinn, omnia qute ab ck procedunt dom ad finem petrenient reverfura funt, propterM finis omnium di- wut, & neque creare neque creari perhiberur ; naro poftquam in eam reverla funt. OCHM. nft ttltedHS ab eb per generationem loco & tempore generibus & formis pt«^, cfldei, quoniam bi eb omnia quku erunt, & unum individuum atque immutabile ma-. i4l>ent. Nam qus in ncoceillonibna namtamm multipliciter divila atque partita cfte videntur, in primot^libuscaufis unita atque unum iunt ; ad quam unitatem re-' Torfura. ineb xteroaliter atque immutabiliKr manebnnt; led de hicquartb iiniver- ritatisconlidera(ioQe,qu« in felo Deo intcIUgkisii quemadmodum & primb,fuo loco latius difputabitur quantum lux mentium donawit. Quod autem de prunb, & de quartb dicitur, hoc eft. nec illa net ifta crcatnr, cum illa & ifta unum Iunt, utraoue oum de Deo ptadicantu r ; nulli rofte mtelli^tium oblcurum elfe arbitror, a mUlo enim creatur, qubd caufa fuperiori fe vel libi coaquali caret; eft enim prima omnium caufuDeus, quemnihil prsce^t, nil ci cointelligitur; quod fihi coeflcutiale oon fiu Videfiie iuque primam Se qoartamnapira formam, in unam efie revocatas. D. Satis video purdque intelligo ; non enim in Deo prima forma bquartb difcctuitur; in tpfo, liquidero oon duo funt fed unum, in noftri veto tbcotib dum aliam rationem de Deo concipimus lecundum confidcraiioncm principii, aliam vero juxtafinis contempla- tionem, du* velati qnxdam fornnt cfie videntur, ex nnb cademque CmpUcitate di- vinas nature propter duplicem noftre contempUtioniiintencioncm focmate. M Radbe w<fo»qnidd^ti»r ? mtm & focnndfii-dttnstteB ia nfinm fitnil^ debe- 4p. tts redigeW? noh eniai tc 1* wt, titcftimo, qnW ficnrprima & quarti in Ck«^ toft, ha (critnda K trrtia iiTd^nirii ratlbn^itertognoftnnrur; recand«|pini,tic JradiAum cft, & creatur iSfT»cat, tc in primordialibus canfis conditarnArrrudi ■ftelligitur ; tertia rcro fottna creatur tc non creat, atque in efl^ibiis primo^ .iWulhiiTi tauiaruitf rtjwritur; («unda itaque fietertia uno ctfdcmquc genere, cretMb ♦ vhkliccc nacurx, continintuf,atqac m eS iiniim iimt;fonna Cquidem in genere unnm ftfit ; num Vides qbatuor fbmiarum prxtiiftarum, duas quidem.pfimam vide- licet tc quartam, InCrearorem ; duas, fecundam dico & tertiam, in Creaturam rccol- I%as> D. tJiiieTideo,adinijdnmqueadmirorrc|^fubtilitatem:namduspi»' df9* formi dhfl in Dco, icdln noftra contcmplaritmc difccrnnnttrr; &nonDcl,red t&tidnU noftitt fdrilA*fiint_^f ter duplicem principii atque fihis conMcrationerd; dcqae in Deo in uftam forinam redigantur, ledinnoitr^theorii, qux dum princi^ plmn&finetncbnfiderat, duas Caldam formas contemplationis bifeipsi creat; qn« it^m in unabfformam rheoM videtur redigert, dum dc funplici divinz naturx lAitlte irfeipit traAafe ^ principam enim Sc finis dlvinx nature propria nomipa non ItnC, 'fcd habitudinis Cjtts: ad ea quz condita funt; ab ipsi enim mcipiunt, atqun Wittf prhcipiunl dlifitur, 3c ^onumi in eo terminantur ut in ei drfinant, finis ioctr Hdlo meruit appdllari : alie vero dueTornue, fecundam dico tc tertiam, non Iblum iA nolita tomcmjniiSone rfgnuntur, fed etbm in ipsi rerum creatarum natuti repe» ridntur ; iu'qu) cadde ab efieftibus leparantur, & effeSus caulis adunantur, quonilni in Uno genere, in Creatura dico, unnm fiint. M De quatuor igitur fiunt duae, ft KontefifW. M. Quid fi Creaturam Creatori adjunscrisi ha nt nilaliudiiM h{(dUgas nifi ipTuiii qui?biu5 verbeft ? Nil ehim cictlra Ipfnm vere dlcntialc dicitur', qt^ om njg qn » ab eo funt, nil alind fiint, in quantum Innt, nifi [^rricipario ipfluk d&lIliidblSIbhi^eieT fripibrafe num negabis Cteatorem fletteaturam unuii fffd ? J). N<fil'li811C negMim; hahtenim colIedHoni refiftetf tMctnr mihi ridicua» fblSmeflb. " : f VtilWrStis haqw qwft I>*ls & Creitnra cWnfinctW*, ptius in quatucit Vtiiiti fdt(na$'’difiTil, A/wft ad nmqn indiv!danmprincfptum'^|p^ccauhmqnefil ifdnque, rAiocatUt; /X De riniVmiili univerialb natnrx diVmopC tc admmlbtt itenift'fa^ dfftuln Video;; hara de ftbrfiVHionibns fingUlatum Ibrmirmn fuis low Anfiderabffiuhl fciSindi dico tc terti#'; brimath quippe 6c qdittam, fnbdivifibnA f f|eferton iacilcdhrtrtn, ideoqneadalfi quxjimtiicenda iunt, cranfeundom at- Bt. M. QjtM tii*i videtn»? num alia tenenda cll lemita ad inTcfiigationem pro* itarum qUaefeiemithi. quam'tefrt‘urie'fttun(Jam haenneformain qufttadlus V (Jiio- nj^ de primi W priori' libro «jnantttm filetiltiis fiippetuHlt confidcraVlmos, ih Ao fnagit de docehi tetum orarthim genetibss, quod proprie de creatrice onttM ftml dici fioh peffinti dilputawim eft, quJm de ipsi onihliifn caasd: ham 'qni ^Wl#'*<fliend3 inrtt, ad cj(inrt» fbrbtt ettnfldetatibiicnl relfcrVahcf* cfltf tu^fcavf- non budd ft ibi de Dfyinl 'Wifli» proprii ^Id, aut nos tfiadV^ clS^romitt ^dS ; fW qubrf dfc «flHtu branihtif w eam per pfltnbrdiahs daitias, dul# ti^pfj JedcBirCTUri fitmuS ; fed in hac'(eenndl Qn^jiftfcthc rtliriiM ititrtiflo iliM^ Jn el, per'elm c<TndftJS,hf diVciffii rcsuih Genera diverfiifqiil; Ibrmas humcrbldOe hmenitiai: irnfmlrcriS fi qnz&mih faoC^beo 'de rciittrcrCatur4rUm'ad p^incl- ' ritum fui fihcftwpie videris ; proct^lm ntitibae Cnaftura Arti ilfiiiLAtdi^quc rcdl- tts fimul raclbia trtmi eas in«irenti,«t 1'R jnvidfafi inicpjMflt» dft*+1deahtuft eunda enitet, c^tur ?M»nSat, te ncStl nifi in pridiordiallbus cimis rerum, ut ;eftwo, intclIlgcAda cft ; ipli ^tfinbrdirics reftum cail/jt iiGri^rfs Tfttitjp*, hoc eft m^brdialia cremigj. yi^mrifiiurj, hoc eft, pndeilinirioncs vW '^ffinitiones vo- grefiit 4l . D,E. DIVKl-OKE N ATUR®» tcflu operis dicemus, ife^moniisqne fanAorum Patrum roborabimus; & nec tito Cc upcllaacur, quouam pater, hoc cft, princijd||m omnium in verbo fuo, unv pepitaNDclicet filio, omnium rerum rationes quas ipendas efle voluit prius quhm in Genera & Species numerolque atque dificrencias, Aneraque qux in condita cre^ tura aut confiuctari polTunt & confiderantnr, aut confiderari non polTunt prae fui al- titudinem, & non confiderantnr & tamen iunt, prxformavit. priufquam ad primordialium caularum theoriam perveniamus, vilum cR mihi fententiam Venerabilis Maximi de Divifionc omnium quae fada lunt, huic dirputationi noftrx iniererc. & enim multiplex rerum omnium divifio, iterumqw adunotio multipliciter demonRata fiterit, ad cognitionem principalium caufaruao, ? |uae principaliter i Deo condita fiint, pate&Aa via facilius apparebit; pnelcrtim cum pfius diviuo ik noftrl divifipne in nullo dilcrepare videatur, excepto quod ille fcnli- bilem creaturam, quam tertiam formam nature pofiiimus quoniam maxime caula- rum cHeAus in el apparent, in tres fiiccics liibdividit: qnartamque noftram ^ priaH non dilceruitdicut loquentia demonurabunt; quonirai lubdirifionem leufibilis Crea- ture ad Materiem noilre quxflionis tcrtie,prouc Deus dederit, reiervabimus. T rice- imo & leptimo capitulo de Ambiguis Suiffi, inquit, qui mutu iTtriiur»m M)jlcri»Ttm tx bu qui peitffequi & minifiri vtrii, & xnJe immtiitate m»m q»t funt nxiiti feientixm faits qntMte feetxnt iu ft iffts iijiributim xetifixat, dicaat ttmium quttiHa fant, qaii^ae dmpcHibiu ftgugiri fa^antiian. Vidcfnc qnanii auto- ritate diviuonis fue originem commendat } ab iplb enim verbo, hoc cft. Dei filio ijq^cft fom totius perfeAx doArinx (merito, quia iple cft Sapientia quam omnes Sa- pientes participant per pediflequos fuos, hoc el^ dilcipulos, qui cum in carne viven- tem viderunt, & docentem audiCrtint) inchoaflcc^wcmorat: & per Apoftolomm fuccelTorcs in doArinl & Tapientii inmediatc, hoc eft, nulla alia autoritatc inter- ^pofita, ufque ad fiu. tempora traditam fuifie ; qaxrttm frifuta, inquit, e/r aiaat um qa* i aaa crtatS aaiura ia crettOH uaivtrfaliter natat j, & fngtafratUncm tft accifirtunq priditar: dicaat uamaut Dtam ftr baaitaumftcift txifitMtiam fimaltmaiam tUram di^i^ tieaem ; & paulo poft. Secandam vera, fer qaam ipfa fifiml mmt aatnra i Det fer cTea4f~ nem effe accifient diriditar ia inteligibilia & feaJinUa! tertiam deiateft, fer qaam iffa fin- piila aatnra dirtditar in eetlam ac terram: quartam itidem-fer qnam Terra diriditar la P ara- difam & trbem Terrarum ; & quintam, fer qaam iffe in emnibat relati quadam cuaSeram Ufatianatifima tffeina, omaibufqae fer mntm drferentiam txtremitatibmfer (eiffamaa^ r aliter medietatem facient beni & falae fecundam generatitaem. Hkquafantfaferadditm htme in Mafealam feaninamque diriditar, tmnem bahent frefeUt naturaliter extremornm amnium medietatibat fer iffam ad exnematmniactfaUtivamfrofriatnmfartiampefrit- f atjqnadunatieaif rirtntem, f artem Jiqaidem fui, ut idem Magiftcr alibi ait, eam fenfibili- fmfejfidet, in quantum cnfut efi ; f artem tum IntelligibUilmt, in quantum anima ; ideeqat Vnirerfam Creaturam in fe ceniinet. Et paulo poft, buimreigratia,Htriffimmintr»ducitnr, I» bit qua fant, btmt ; relati ctn/nnXt quadam natur alit umrafalita fer ftefriat f artet u^ dietatem facient txaemitatibm, & in anum ducent in fe^, multe fecundum nataram a fein- licem djpantia fiatit. Extremitates hic vocat invinbilem lenfibilemquc Creaturam; qux h Innviccm veluti longilEmo fpatio naturaliter diferepant. Sicut enim natq^ inm conditarum duo extrenai termini fibimet oppofiti, fcd humana natura medi&a- _tem eis prxftat ; in eh enim fibi invicem copulantur, & de multis unumfiunt. 4 - NaBa enim Creatura ed, i fumme afqnt detrfum, qua in bemine nen refaiatnr, Ueeqaetjpcinaemniumjureneminaturiineajiquidemtmnia ttnfluunt qua i Det^cendita fant, unamque barmeniamex dirnft natarit, relati qnibafdamdijiaat^ftttn,cemf enant. Vt ad Deum,utfete caufalem,mm4 unitate eeifgregaiitem ex frtfria ftim dirifene inihtanr, at deinde fer media cennexiane erdineque fregredient, in Deam accifttet finem iffim ex cmni- tmfada fa unitatem aftenfenie excelfa, in que nen efi Huc ufijuejprMiifti Vene- rabilis Magiftri non continuitatem, led quibul3amihtcrrai(fis,ver^ infroduxlmus; incipientis quidem eorum qUx faAa funt lubftantix divifionem h fumma omnium Muu, & in homine, qui ad imaginem & fimilitudinem Dei fiAus cft, univcrlalis fiib- iUntix differentias terminantis, Homo fiquidero, ut diximus, iterumque fiepifit^ repetemus, in tanti Naturxcoiiditx dignitate creatus, cft, ut nullaCrcaturaJivcvifi- ^bilis five in vifibiiis fit, qux ineo reperiri non pollet. . . g. E ft enim cs' duabus cdiiditx naturx univQOliilibusptitibasmii^blliqa^^ 11 SBCVNDUS. ^itionccei|pi^tiu; cx icAGbili oamque & intelligibi|lf Itec dt, extociut crea- I cxcrunicMbus cunjundus. Nil quidem io^criusnu in naruri rerum quvn ^fiotpus, &ai}ruperiuaquamincellcdus, ccftcSandu Augullino,m libro deVer^ tcli- <fiuDciicdicciice> iMtr mtKttm lujlrim qui if/iim iMeBigimm fdtrem. & veriutemfer nulU crtdturd cfi. Qmbus verbis fanftiflimi Patris datur intelligi humanam nataram, edam poft pnevaricationem, dignitatdii (uam non qienhus perdibdi0c, Icd adhuc obdnere. Non enim dixit Magiilcr nulla imerpoGta creatura erat, fed nulla interpoGta eil: non ergo etiam in' languoribus noilris Dcqtn ,|ieiutuj deicruimus, nec ab ipfo deferti fumus, dum inter mentem nollram & illum > nulla iaierpoG^ notura clljepra Gquidem animx vel corporis non aufert aciem men- tis quii illum intdligimus, & in qui maxime imago creatoris condita eft. Videre ligUur quomodo omnium liddkmtiarum diviiio in humani naturi trrminatdr ? D, Plane video, multumqtie noitrx naturx inter omnia quz foda funt dignitatem admiror, dum in ei vcluuquandam omnhira creaturarum fubitantialium mirabilan compofitionem, prxdidis tadonibus fuaCis, perlpicio. Af. Itaque quoniam dare vides diviGonem naturalem omnium^ Creatore & Creaturi inchoantem, & in homine, qui in (uromitacc dirinx operationis vdatiin fenaria quadam perfrAione cll conm- tu*i dcGnentcm; jam nunc GibUaotiarum omnir^ adunatam collcdionem ab hp- nainc incht^teni, .& per hominem afeendentem ulfue ad ipfum Deum, qui eft totius dlxiGonis princaphini, todufquc adunadonis Gnis, prxdidi Patris Maximi verba coh- ifidccamcs videamus. (. Non enim, ut prxdiximiis. refla rado de DiviGone permittat ahiniiiri- rrj/ly- •tt, & Analgticamintcnnittcrc, fed ambobus connexim veritatem jubet confulefe, ergo ex propria OiviGone infans, ac fi ajicrtb diceret, quoniam fubftandarum divifioqaxbDeo fqmpGt exotdjunu dcgradatim delccndcus, in DiviGone Hominis jnmal(ulaffi 8c foenuium. Gnem ^q^tuit; iterum earundem fabftandaruni adu^a- Sapab Homine dei^t inchoare, fc:^r eoidem gradus uique ad ipfum Deum alcen- -Arrc : in quo, ut ipic ait, non cll diviuo/^uonil in co omuia unum lunt. Incipiet etfo abbominenaturarumadunado, por Sal vatoru gratiam, in quo, ut ait, dmplmnoH/fi mtfculi utqut famind, quando humana natura injprilUnnm rcftaufatur ftatum. Nam fi primus homo noq peccaret, ,natu,rx fux partitionem in duplicem iexum non pS|e- xetur, Gxl in primordialibus fuis rationtous in quibus dH Dei condfflis jell, immutabUiter permaneret; quod his verbis prxmAusMagiftcr aperit : dicit enim, tti gTdtid, ndiijfmm idtrtdiidtitr (in bie qud fnnt) bomt, nen * nnllo mede peudettene 4inirfm ptimqp.didiemrdtieiumipjim rdtienn ci$c* rener ptienembeminii dirini prepepti fe- tMfdnm mdfenlMmfaemindmqntpreprietfteiu. In trica divindm rhrtntem impdfiMiffimd aqwia, nbiq^ Ndtnrd extentnrk. Ita ut oftenderet futurum homincm/ecundum di- .vinnm pro^Gtan) Gilummodo (ccuudum malculum & foeminam appeilationcjh non dividendum ; pex quam ration^ primitus etiam fadus cll ; inipGs nunc cxiGcndbus dxcacum G>!boaibus non diyift^ propte^ipjflm pcrfei^m adnnatibncm ad propriam rationem ^r qjiw fiib^t. In his verbis aptidimc inGnuat dirini conGlii progdli- tum erga npimnis^CDjnifidoncin, G eum peccamrum non prxnoiceiec: homo namque ibliHnmodo c^ in umpUeitateifux naturx creatus, coque modo quo Sanfti Angidi . ^Bbldplitad fune intcne&uapbus numeris, muldplicatiir; G‘d reatu fu* prxvarica- tionis obMiu, naturx lux diviGoncm in malculum & Ibcminara cft paGus ; & quo- I ille dtvinani/uqdumrauldpiicatiqpis,Gixoblerva^ noluit, in necorinam cor» — ! r-— is ’ -"-.judicio fcda&iscft. Qi« pfb himianx naturx fcllau- ... _ . ^ioqis Gmilitudinc nrfftidL g, /* ipw, inqpit, qnd n^n^tiied eun^eQienitm nendirifm, le&iones dicit circa- itqnunm po»,pcceatiw, qo^ lomm malculum &r<rminam, verum «dam in umltiplicQ va^cj^^qualiuriim& quantitatum, differendarumque unius fociux; Gqifidgm divcrGtijsnominum b leiplu, quA uniurcujulque Ipccics ab aliis diicernidir, &ftatuexmo(^ variatur.nonex namriprovcnit,^ex vido, jmGutclocoimn & temporum, terrarum, aqua An, aerum, efearum, exteramnique ifimiliura in quibus nafciintur & nutifuntur. Dc di verGtate morum,cogitadonumqnc, fisperduum eft dicere, cum omnUiusmanifclliunGt ex DiviGone Naturx poli pccca- fnmpriflc. ^,epterJpf4Be,'ia<yxli,ferfeam*dHndmiem Ufreprism rdrif- A Q nrn fo Dt fQ^YT>R iB nem fer qnm (i non |;cccarct>qub ditus eft) primordia m, li Itmncc lui ab cis Ic iprum non crclleitt. Kon enim in his in quibus nuncTi- detur cHe homo coniiftit, Icd in Occultis natur» cattih (ecundiim quas primitus con- atus cd, & ad quas revcrfurus cil, cohtioctur in qoantiAn cft. 8. Et quoniam poft ^dunationem hominis, hbccfti duplicis (cxns in prilKflOti , ttaturx unitatem, in qui neque mafcnlns neque fbrmina, icd (impliciter homo erat, cottfeltim orbb terrarum adunatio ad Paradifum Tequitur $ Dtinit, inquit, /Vra/ykti niemque terrarum pet preprumjan^am renverfaHenem Jtiiittr^ens, unam faceret terram mu djpi/am iu et & parttum ejus differentiM, fed nu^U cti^regatam ut uuBa partium tjm ulath pMiatur fubdulHeUem. Qn» fententia fildc oblcura vidCtur,non enim fiiciic patet qiiW Audere velit: utrum Orbis rcrrarum dum omnes fubAantix adunabuntur, paradtib copulabitur, ut nulla direrlitas partium in'cis Aat, (ed totus paradifns erit; nam in ra'tione adunationls hoc femper oblcrvari nccel&Hum cR, ut quod inferius eflc riii& tur, in id quod fuperius, hoc cft, melius moveatut; noh atttera quod mclins cft (n de- terius tramire, hoc cft, ' redire In renovatione naturarum (alioquih adttUatio non eijt leddiviAo] vera Anit ratio. Siccnlih humans natur» adnnatio duplicis fexusdiirt. Aonem in (implicitatem hominis revocat : quia homo rotRor cft quttn (esus. Maflijt Ius Aquidem & foemina nori“funt noniina natur», fcd partitioim ejus perpracvtt%- cationem : homo vero fpccialis ipAus naturs appellatio cft. An ftc orhit terramnftc pftradi Ais iri unam illam tCriam, ous altcta fpccics cft ienlibftiscrearitrSm coelum Sc terram divif» applicabuntur. Ut ipfa terra non Aalum varietate ukrtiumcateat, M etiam in AmplicitatiM quandaiU natur» revocabitnri ut plus QifHriidis quatn etvh- poralis cITc credatur, qttUlis fiitUra cftet A homo non pe e c a te t ? Et intcIKgantusqni^ dixit i litu fegregatam in et, id cft, homine. Nam m homine omnia udhnantuvftcutfr dum partium fuarum,videlicct,tCTr» differentiam. Ut qncnu di iaodmn huRa paitMB divciAtas in homine erit, quoniam nulla compoAtiofn eo pdftrandbfr.rta^enam te!*, rena natura Abi copulabitur, ut unum in eo & cum eo cfle v?3eatuv : ak cnimfMf magis ctugregatam ; quatenus nullam partium ejus IhbduAloncm, hoc eft, fcpmrffllft' patiatur. Ubi quippe vcracft Amplicitas,ibi nuUhis Aibdofti6nS,vjilc1icetft^;ri!i. gatiunis, repetitur varietas^ cui fenAii Tequenda Aiverc aptiffime videntur : (equitur ^aim inde catum & terram adjungene per ipfam Augefit rita eitmiltt H- thnitnm, quantum Tstminiim ptfthiU r/f, fimilitudiuem, ustam facere & Ufefarahilem ufyue a fripti fenfiMtM creaturam, utti feparatam iu et, videlicet homine ; IttiUiter dmutut tu fikttii, lerifaH» 9hitu & uuBa gTaritate detenti, neque ad Calis afceujlne pratiHri, per rpf^ ad htep^ fedam animi iopano, hoc cft, exorbitatem vel czcitatcm, ftneeu ad l^tt^per vi ut eft h japienter ad eum intentitne. Ubi datur intelligi qnod 'ijbmo, quando tmmcabltnr^ priftinam natur» Ai« gratiam, quam pr*varicando'delcnrit, omnem fenAhilcra 8t (h infcriorcm-crcaturara in unita'ce|^*'Abi 'recolliget,' mirabili quaddtidfvtns virttf^ potenti), in reftitutione homifais : dum enim Ancetv, ntipfeaic, humanus anfinn^ adt>cum perveniet, tum di viham «jxwlto, hoc «ft, omnium creaturarum, qtf as omnino rupcrafccndet, ignorantiam patietur,ad ipftmi Denhi perveniens, ipfiimqne in omni- hus contemplans. Totus namque hbmo, u‘t ait ipic, levis fpiritnsfbtftruscft, Cc nulla gravitate corporali in tcft\detincb!tur, neque ad 'Ccekis aiccnftbne pt9hibdi!tnr. Deinde, inquit, inteUigibilia &'fenfihilia eum hii ceputMtf hbc efti cum prididKs nant>- rarnm adunationib^, per ipfam ad 'angetii feietttia aiqualitatem uuifiMlt crearurasii. fumi ernnem creaturam nm Jeparatim iit et ptkudum fcientiam& igutrautium, -aquali fiH angelis indifferenter fututa, yatienum inhia qua fmt gntfHca fciemta i perquam ipfk _ 'vera fiphia infnita dduirumeffufiifupetieuieus, quantum fas df , pute ie eatertipfam circa Dium isr iimuediate dignit prffat inc^nitam iUttrpfttJUleiique nttitshlm^ujtts (ententi* altitudo incdmprchcnAbilis mihi videtur, *& rnailime ubi afe, & fetidum fiientillim& iguirantiam aquati f H ad angelis ;^iJliei fcieBtia. Etmcfrtto, in pnoribais enim nB ^ud videbatur {niSfCe, liiA omniw teiuih icAAbitidmEt intcllteihitinm in unicalteih quandam^unatibnem, ita ut nil l^iarabilc, nU eiJrpotellm, niivarinmhi eisttflS- qcat; (cd ut mirabili quidam regrefAone Inferiora (anlW in iuperiora tranAdflrt. Nunc vero dicere videtur adimationem naturarum Aib^ntialium in intclloSn' (b- /uimraoob,Tiori*’aSftife lh')rf!GwTpAs'8fle, hocifft,'noSMKtes, qo» per gcMilfttioifeia LIBER. SECU N<D V S. ft iatliTUla Genera, diverlafaae fornus, infimtofquennnieros jnxuCreatotfc prori- den An, intelligibilbn Icnftbilemvc acceperunt varicutcin. Noifenim aliter aduna- tionem creacaram (ubftannarum in angelis efle intclligimus, niG fuU gnuflic^ Icicn- tia, non ancemjplarum rerum colleftione in unum: Naturarum quippe omnium coctarum rationes in lemetiplis fub uno quodam intclligcntix tenore cognolcunt. Quemadmodum in quadam lapibntiiEma numani animi, diverlarum artium una culemque inreparabius cognitio ell ; ita ut inorantia, five in Angelis (nam & eorum qnofdam nondum omni purgatos ignoranti! legimus) Gve ip hominibus, nullam le> gregadonem rerum fociat ; luentia vero gnolUca adunadonu caufa Gat. Intellcdua ' enim remm veraciter ip& res Gint, dicente SiaAo DionyGo, Q^airi* «arau qim funt, e* : lea ipGu primordiales Gias caulas radoncfque, in adunationetn qnandam a&ione intelligentiu, non autem re ipla colligi. Verum priufqqam ad hujus quxlUonis theoriam perveniamus, G de d quid dicendunv prxdiiSx aduna- tsonis rerum fecundum Maxunum rcGdua dicenda rae arbitror. Et fiuit, inquit, os mmtm bn ctuum tututdm ms traara per «aijirai». O mirtCMltm ergd ntt di- fiMdtltmentU, u»*m ii ipfumqueefindetMr fecundum bdliitKm gretie tetmhcme rata ani- IttftUttr nmbitM.De*, & fiiOm. Omne fiquiiem dUitnr prtpter pmilitndiuem fecundum tfentUm, & trtumipfumnccipieni; ab iplo videlicet Det Deum, utpett finem eorum qnd tmttntur, mttitnki & fintum firmum immutMemque ettum que ferfutur in ipfum, & emnii fiam, & fietuti, & Itf v, retitniiqut inteUeOufque, & netur* finem ef^erminum infinitum & mtrminetum txifiKtem, p. Ad hoc igitur quintum ez primordiales rerum cauTas homo' ad imamnera Dei fa^s cft : ut in oo omnis creatura ceint^gibilis&'fenGbilis,ex quibus velud diviGtcxtremiutibuscompoGtus.unum ioleparabile Eetet, & ut elTet medietas Sc adunado omnium creaturarum. Non cnim^ nlia creatura cft, qme in homine intelligi non pofllc: unde etiam in SanSis Scripturi» omnis creatura nominari fokt, in Evangelio Gquidem Icriptum ell, prodicente Eue»^ getium tmni ireeture ; irem in Apoftolo, Omnu creetur* cengemifeit & delet ufque edbuc., £kG non peccaret, non eGec in eo diviGo fexuum, fud lolummouo homo cllet: non. iepararetur in eo orbis terrarum IParadilb, fed omnis terrena natura ineo eiletpa- lawnsi hoc ell, Ipiritualis converfatio. Calum & Terra in eq non fegregaremur. totus enim coeleftis ellet, & nil terrenum, nil grave, nil corporeum, ip co appareret] dfet diim'& muld(dicaretur in numerum, I condiure liii prxGnunm, Q^ut angeli & font, & multiplicad lime, SenGhilis natura ab intelligibiR in, ea. non di Ic reparet, totus enim dfet intellcdus. Creatori Gioldnper&inunuubiliteradhxrcns, & nullo modo k primordialibus Gus eauGs, in quibus eonditus ell, recederet : Omnis creatura qusi in eo condita ell, nullam diviGonem in eo pateretut: fed quopiam primus homo, ia tali Gdicitate permanere neglexerat, & ab ek Gmerbiendo wcidit; &; in inimicas parddoDes vadetttcfque nararx humans unius diloria ell, divina clementia titaovum hominem, in quo ipla natura quz in veteri homine dilj^dta ell, ad prtGi-| nam unitatem revocaretur: in ipnndo de mundo,, hoc dl, homo. ex hominibus pfoptethonunesualciconllicuit. Hinc idem Maximus: turetiter ut creem efitirte ntmutebileprepriumpriudpium, iiceeutrm Deu», homo non efl, mtm: eireevertee, que fui ipftfunt, quorum ipfe tivinkut prititip^i ordiustns efi , cqntre, UMutemeeletujufipientet efi mem s ei in edunetienemfeperetorum det* fiii netur elipotin- aid, per geuerhitnem in ipfem eiuneudtrummqgu eiufmeji (eperetionen^ noventur, aarara, ^Dem btme fit, ut bominem perditum felvet ; & in tftt uqirerfelitef neture per fe ipfum •ue ceutre netur em fuut, f furet eijungetu, & univerfebter eorum que-fiertite funt ptemun-. Jhetee retieueti quiim ipfe fegregetotum fieri confuevit edunetio, qfienjtem.megnum *onfirr\ tium implere Dei & Eettu iu feipfumjrteepituleni emuie, ii efi, rectUig/nr que in cule funt, & iu terre i Ju que etiem ereete futtr, ipre uemque uuivprfeliter eufuium edfcipfum eiter. uMitue,ex ntftre iucheeue divtrptne, ^ perJeSmbemt, ex uobii pitpfer ,p^t fecupium net^ emuie nofitie perfeSe bebent •, neu qx nujiliedi cotfequentfe ■, pft btt pendent, itf erbinor, qutmode er et dr eliui mtiru propegetionu btminum in muliititdinemDee pr peditus, jimen- ietum primus btme cufieiiret! inquepecMieUtetemfeipfumetmodtqutffper ebufienempte- priupttentiuutniejiceTet iu ipfem,,&fecustiumnCfculum6rfecmi*emdifftrenti*rfH &divi- fitue neture retrufut. Cu/ut utfierely ficut dixi, btme non emmne iniigeira i.fiue quiim eu- temefefiertefio efl ppfiiUefiiee i* perpetuum non neaft menire : in Cb^e epm lef», inquix. finium Ap^olmutqutmefculutefineqntfumtne, G a lo. Vi- DE D'IVlS!ONt fJATVKIE TO, ViderAeqnantnmdiyifionUlwimnte ntnini Maftm a<y>occatnin prinulut» minis referendam ellc inculcat? fine quibus en invAnqidt, forcaifis i fl [iiifTilii^i fli_ hec in perpetuum non necefie manere. Ac fi apertA «iceret, quoniam fi bomo non peccaret, abfque dirifionc fiix nature permanere poterat, iion enimboc ci ex natura acceflit, ex delido contipt ; que i^tur neceflitas cogit ut poftadunationcmn» ture inpriftinamfiiidignkatcmiUadirlfio permafleat: ut enim ante peccatum p» nit ei carere, ita poterit poli ejus redintegrationem astemaliter permanere. Sed na per fingula ipfius perlequamurfermones, in quibus apettilfime Mocet adnnationem totius creaturx, quar in primo homine fieret fi non peccaret, in Chrilio refurgeata ante omnes ^ onmia faftam, pauca de pluribus pAufentis difputationis gratia io» troducam. Primo^itur Dominum Jeliimdirifionem narunt, id cft, marculum Sc figa* minam, in feipfo idunafle edocet : non enim in festu corporeo, fod in homine taruoaa furrexit ex mortuis ; ni ipfi enim wc tfufcnUa ntt ftimhu tfi. Quamvb in iplb iddi firili in quo natus eft ex virgine, & in quo paflus cft, apparait mlinpnlis luis puft rer iurreftioaem, ad confirmandam reiurrcAionisfiiae fidem; non enim aliter convep» gnofcerent, fi notam cis formam non viderent? nondum eniin toiritum Sandqm plenum acciqrimnt, qui eos docuit omnia. Mndc poft refurtmonem noft^qi orbem terrarum ptradifo in lelpfo colligavit: hamexmortubinparadiliimrcdicut in hoc orbe cnm dilcipulis fuh converfatus cft : oftendens eis maoifofte non tlhad efle Paradifnm prster rcinrreftionis gloriam, qua: primhm Ineo appamis, & qhaft omnibus fidelibus luis daturus eft ; docenique noftrum orbem (dtamm diifotntianib Paradilo juxta rttionetii naturz non babcK : rrOn enim natura fiqwrantnr, i'ed> qua- litatibus, quantitatibus cxterilqne vatictatibas qutc propter peccatura gencnlcygi? neralis humans natnrs, ad poenam ejus,inano adcorWftionera Ac eiecrcieadonem,^ft terrs habitabili luperaddita fiint. Et quoniam una terradnm ad fcipfam conftituittirt mfeparabiliseft, ipfam natnrs rationem in qnt eft, liberam divUionan fecqndnw diligentiam falvans;non enim vel mole vel Ipatitsd^cmiturParndifiuabifto faofaia» bitxbili orbe terrarum, fed diverfitate convcrfiitionis, liifterendaque bcathudialag^ nam deprimas homo fi non peccaret, feliciter m otbc terrarum vivwe pofletsqno» ntam una eademoud ratio eft in principalibus caufis orbis terrarum At paradilo, qnod aptilfimc in fciplo Deus nofter poft relurtelftiortem manifeftarh : fimuJ enim Ac in Po» radifo erat. Ac in hic terrS cum difcipulis moratus cft. ' . • IX. Non enim credendum eft aliunde vCrtifle loealiter, ut fiiis dilcipafit ap- pareret, Acalitfrruen receffille, quum non apparebat, qui poft refotredionem, naes» rlun locorum Ac trinpornm non Ibtnm divinitate, verum etiam humanitate fueraxfiaa pergrcITus ; ( (piritualia fiquidem corpora, loeo tCmporcque coufdaart non fecile CM» mderim : quemadibodum neque qualitatibus, quantitatibuiyc, fcn alicujus fonsm delcriptionibus variari ; fimplici^n* enim naturs fiint, quod tsaxime argranent» puri ignis colHgitur, qui dum per onmia fimfibilis mundi corpora diifnnditur, taneiq ftbtilitaris eft, ut nullo loeo deducatur, Ac tamen in omnibus operationem iuamsuu ni&ftaredinofiritur,) Icd uno eodcmque tempore, uno eodemqne loce ad tempus^p* parebat in d forma in qna pallas foerat, ut fidem illorum nutriret, donec verte cogam rionis virtute qui poftmotramprofiifi lunt.illuminaraiiturt Ac pendo momenUaem apparitionis fpatio, mox int^fedualtm invifibileroqne Ipititualis eorpons isjuWis» ideft, invifibifitatem, qns onme rtmpns, ut prsdixioras, omnemquelooim-lbperaf» redibat: vel qnod ctedibilins elle videturi nnllomodo e* tefurtedIoilB giotili low ♦el tempore, velquaiititate, qnilitateve tetedens ( his fiquidem oinnfcus fpiritiulim corpora carere, nemo qui dubitat’ ) in el forml qua mando, in mundo vivens, nem mundi falute poft reiurreftionem dililpulis filis Inpfhmmanifeftabats non enim bu- aiana ratiocinio ptsvalet ubi divini potcfitla folUmmodo pOllctc nam qnodipfil ait, net Et! ttUfcim fum wi w ift» iittiu nftpn fttiiU, fetis ac pi uM abdicat ipmm non ftdum lecnndbm 'Vetbnm, qiio onia implet, ^ Ac fiiper omnsscft* vfcrum enim fectnidum carnem, quam iu atritatem ms lubftautis vti-perfons acM» pit, Afc ex mortnbfiiftitafit; AC in Denm tranOtmtiiviv femper Ac ubijimeife, i — iqusverbb patris adnu; , . genabnifr, flVilhmWdtXe^fiVtfVi&iUtCT apparet; €wh»tomiridcreritfc«Kiim«Bi ■1 i - «fW» L1 B b R S E C U D U S. gj #Cfit; ad dextram patris fedet, in ihmmis omnia gubernans, huiuns ilatnrie (alntera in in& mimftrans:noH c{go in loco ingere Chriiii humanitatem quz poli refurreftio- ■eai tranilata e(l in divinitatem. Divinitas Chrifti in loco non eft, igitur neque ejus bnmanitas: aodero modo fane intelligiturde tempore, de quantitate, dc qualitate, de forml circumhtripti : bis enim opibus tou Cntifti hamank;p, hoc eft, i|orpa$ tc ■anima tc intclie^s carci^ piiiTime neditur, puriiSmeque intelligitur refur- ee^onis palmam ; & ad eandem gloriam eledos iuos poli Catholicam refurredioneita «Ufturus, qui'unum in eoV S; qum eo futuri funt. Cnriilos igitur & in paradiib erat £nml ^ mando,- odendens k mundi & paraddi Unam rationpm naturalem cRe, ih deiplb nhindum 8e partdiium adunans. Non enim in nmndo moles corporeas fp^ dilqucdilientasi roultiplicerquediverrarumparriom ejus varietates, vera ratio tod- iiderae & honoriiteat: led naturales fe primordiales illius caulas in leiplis nn!tas<atqa'e pulcherrimis, in quas dum hnk Tuus' venerit, reverruroi erit, & in eis aeternaliter anapfurus. Non autem alium finem hnjus feniibilis mundi credimus cfTe futurum, siifiin Deum & in primordiales caulas ibas, in quibus naturaliter fubiiilit, reditutm I*. Etenim uctatio docet, mundas ifte in varias, fcnfibilclque fpecies, diver- lafqne partium ibaram multiplicitates, non erumperet, fi Deus cafum & interitum primiijominis, 'unitatem liuE nlturs deferentis, non prsvideret : nt faltcm. pofl riii- Mmluamdei^ritualibusad corporaita, de eremis adtemporaitt. deincorruptibi- Bbat ad caduca, de fiimmis ad ima, h fpirituali honllne in ammxienfflt fimpllci natutil , adfexnum divifionem, ex Angelici digniute 8c mnlriplicatione ad pecorioam ,con- tumeliolamque conrpptibilemqne fecundam Corpns generationm, tuum milerabl- Um interimm, tali poena admonitus cognofeeret : 8c od iiie digmtath prift inum ftt- tom penitei^, fuperbUmque fuam dMonendo, flivinafqae liges quas trapigreflifs laaaav' buplendo, 'rt^te poftnlaret. Non eniA credendum eft, dlviniffimaoi coit- ^torUcleteentiani-peccantCiti homiflem in hunc-mundum retmfific, quafi qdIAtei wAgnatione commotam, aUtqUbdam fbidicandt metu cupidam> (his enim accidefiti- %Bs'lljVinam bonitatem carere vera ratio indicat ) fed modo quodam htefTabnis dd- ^rine incontp re toi fib iflfaae rUilericordie : ut homo quilibet voluntatis arbitrib in nature digu/tete ib cultodire noluerat, conditoris (ni gratiam Ihls peenis CTuditds ipteteret; & per eam divinis preCcpiisobedichs, qua prius luperbiendo neglexe^ 'id futtm priftimim ftitum cautuli Se proridusj prifttna fna negligenria fupcrbiqlw «hiS humilis «que memortediret; unde iterum per gratiam & libero lite vohifi- 'tetis atbftrio cuftodho noncadctet, nec cadere vMct uec poflet. Sed redeamus ih ■^o n atid n e m n«nrarf!ffl in Chilifto.- Dtinie, inqaft prsWifltus Magifter, ftr tT- •fiUfhmtmi» talugi, f/rtfeBttglitM ¥hif edrh & tmioi), & ekmirrVtnthic (n^e ite» lOMira/aeafi, re^Sens H tilim, K»tm exijtetifm 'Wrnmfin^im : dtinii fenfMU & imetigititi* cnffitirt; nnfi- «timrt-per tumta Uvia^dOV, rnielMfiutres crUUis trtnjiens, c»id dhimi ftrftHiiufrdiittitri, rrij» fiedtitrd rjm rd- atenti» tsumr/im», ni fe iffrflrfeRe'^tpiltdliUtm dtijut HmiMUm llfteniriit ; & fitiii in '■hli bhffeHniuMit&tliftiiiidt$bmiti^dti, hdttfi, ft(nni*miffdmkiimdmttttm,'dptidiffi3)i ■fit Dftrm dpfdrtns yt» ntht i fickf ferifrtim e^, vafhri Dti br fdirit, t[iunfum. btm, nui hni^ mi» i y^ejddtirtm teteitii j kcfrimm.ntsdiihsitdit ntiifmdt ih ■fMffrfn dUdtiimtilrfeeirniiritimt^ilKnt {f* finmndiliiKrrtitid, &. fn rira & fr»m»(ieA- dMt, ^Una djfdijiikk tudime .- Inmiiies fiitinmtd» frtprittfkt tereipie »ffmHt Wkmidtk fhineiimfginem qudm -M» ifiti* i^jmSdd tdugtilt. VMefnc ttam aporte ^Imiitiat hominem ad imiginem & 'fi(ul|itu(}iuem Diti condftum lexhs ififf&aAtUFhMnihh taruilR:, de adhui; ^ahtum in eo imago dc fiihilitudo conditoris •tWtainc^ tatere; ^>fanque divifionem proptef bdcbat u tti fefcuhdum dtitpus Ibhtnfi^ nodo accidiBi! i' quamquam etiimiff abbia ^If fnlts {exos mteffiguhmr, fiquidtin Bn^auir ireftiti quidam mafcUfnii ih 4nfth4 ^,’iiWr Vitb, W eft,f^fus, vdut Iflfeidam ftemi ilj;' iioO tamdn ibidogttdfciiUns Unuob diVtiTtiaih,fed CInifli Ac ecclefiz Myrte rfont, ubWfijadlntent^hiS ad crcat^iti & id cfea)mralihc6h'ii4ituVi!r. ff titilf- • Hfitt, inquit, &^innnufimdt»)it»cWSrtdtitimjkdii6enteryiigtiflTifTidrumjfdi^lm WttHmd ddnfrebeMtns, & tiriift 'iffdin '^ftldiUii^''fdrd<lif»ik irhiiiut ferfdrm c»d~ ^ irrrkn, fnfiiplrd‘& MelHgmUd tWilr fidffe &. ferifnm & dmmint, /t- m fcW i H inteKMr/ifidtar uimnfdMk “ C 3 * r^oiu DE DIVISIONE NATUR® etgKAtHm txtrtmum, juxta frim rtiiituui matum diriuitm tmaia iu ft ifft rttm- pituUtit. ij. Vim verborum intentius perfpicc, non enim vacant virtute ; r*r^ fiM#, induit, /rn/am Muimam frcuuiutit uts bateiu, Cbriftns videlicet. & iufeitOum :lm enim veluti quatuor partibus, bununa natura unlUtuitur ; quas partes verus quippe homo Cbridus & alTumplit & in feipfo adunavit; homo fiquidem perfedus: nil eom hominis reliquit prxtcr peccatum, ^uod in uniutcm.rubftantix fux acciperet, inque liuDctipib non adunaret, hoc eft, unum non faceret. Non enim in illo poft reuuS' redionem quatuor funt, ledunum, &non compoiitum, unum iiniiimpliciteeanaa corpus, & Icnfus, anima, & intelledus ; <fuibm, inquit,, quafi forlitm, fn jiiiguU uui- (uique umfer/jlitir ctguatum affteiaut extrimum; ac C apcrtediceret, quoniam Cbriftns quatuor bumanx naturx partes accepit, & in (eipfo adunavit, univerliui) creatunm, hoc eft, intcllcAualcm & (cniibilcm adumpfiflc, & in Iciplb adunalle mahifcftum eft. Etenim in homibe, quem totum accepit, uni vcrla creatura,^ condita eft, yiqfa/tr tuim partitus, ut iplc ait, ctguatum afteiatu extremum, cognata vocans extrema, corpora omniaque viubilia : bxc enim extremitatem univerfx creaturx deorfum verius ob- tinent, iibique invicem cognata funt : furfum vero verfus, alteram creaturx obtinent extremitatem omnes intcllctftualcs eftimtix, qux intar Ic invicem fimiliter cognatx funt. Singulis ergo partibus hum^.x naturx, cognau extrema, hoc eft, connaturalaa naturx in Cbrifl%rociatx funt. <^rpus fiquidem accipiens quartam veluti hominis Jtartem, omnem corporalcm’creaturam iibi adjunxit^ Senium vero ailiimens, uni- veriam Icnribilcmicniuque utentem iibimec copulavit. Quid de anima dicendum? Nonne in cl quam accepit non (blum rationabilem animam, verum & omnem vitam nutriti vam & adivam in ic ipfo aiTociavit ? de imelledu nemo bpientum dubitat t humapd enim intcUedui quem Cbriftus aiTumCt omnes intelledualcs eflentix inie- parabiliter adbxreot. Nonne plane vides omnem creaturam, intelligibiles dico ieo> Sbilefauc mediafquc ruturas, in Chriftoadunaum? Quod concluiic breviter ^ifter dicens, uuam futfijleutem fimul tmutm ertatifram, quafi aliquem itmiuem, partium Juarum ad fe inriceut ceitu emplexam efieudeut, & ad jeipfam iutUeutem per uuiverfitatit fut- fiantiam ; juxta unam & jiaipUcem & indifuililem futjlautiam ex et qutd atu tfi deduSieuk ^ indifferentem attitiam : per quam unam eandemaut tmnit creatura recipere ^t^ caufam f Alitus ittdtfcretam. Hadenus de divifionibus,acqne adunationibus lubftantiarum ve- nejrabilcmMagiftrum, Maximum dico, iecuti, quantum ad prxicnds quxftionis at- ,tinet negotium diximus ; & jam ad propolitum, id eft, ad eam formam univerfalis jnatufx, qux &crcatnr& creat, & in primordialibus caulis oonftituta eft, difeutien- dam, de nlc enim in primo libro dicere propoluimus, ii tibi vietur tcdqindum. J). Videretur plane, ii de quibufdam qux in prxdidis rationibusdida iiint. ( quo- niam multum me movent) clarius explanares. M. Dic mihi qux funt illa, qux inter ea qux b me dida funt.valde te movent,quorumque explanationem poicere videris. 14. D. In divi^nibus creatarum lubftantiamm iecundum Maximum, nihil snc movcf, nec valde mihi obicurum videtur feu ambiguam, prxterhominisdiviiio- DCm inter maiculum&foeminam; eamque non ex primi hominis conditione ad ima- ginem Dei, fol ex perna peccati procemfle. Iterumque poft Catholicam refurredk»- nem omnium corporum, qux.in fine mundi futura cil.ipfamdiviiiooem non amplius perpunfuram, led in uniutem primordialis naturx rcverlurami quis enim talia au- dhens non expavclcat, 'confeftimque in hxc verhhiprorumpac : Non ergo poft lefur- rp^oocmmaiculi&faeminxfiuuruseftlcxus? ii uterque penitus^ab humanlt aufe- retur naturi. At qualis forma in homine apparebit, ii nemo maiculi fetf foemiqx cofr pus'habuetit; aut qualis poterit fieri c^mtio, ii utnuique ibxiu fiiturafit exterms- hc^niim coagu! 'tepore circumferip a^amvis videaris in corporiims rejurredionis Ipirituales quantitates qualitatefque magisquam corporales fi^crc eiTc' fututas; ut non dicam quantum hxc dodrme omnitfmaut penV omnium. LatiaTis.Unguxibiidorummagiftrorumautoricati refiftat; qui unanimiter ppft returredionem omnium utriufque Icxiis integritatem fiituram 'pile. aiTenint: ita.utyir in forma^rlri,fuemina in formam fixminx, cum omninmcor- ppraifnffi patciqn indiciis quib^ipaximc utcrqu$ iexus diiccinicur,redeat« ac iic iive y "S * -r'> * * • K.’ s KC «7 H'D U S. * ^ jl«rtiYfi» « << Hi Bet u aternaliter pft— neat. Si ctn« «terni {MtaaCOTforoliUr ^ | 6 m iiti iient «terna ((ldFi>t* Icd de hic qiug^tionc in <]ninto tractabunns* M11I9 IMb vidnur intongTunm coxtemim 'bcariradini mifcTum fore credere, quibii» *^ai^icu 4 letmo Tuletur rdifterc.qni ah iutultiiSi ia ignim arrraa». Hxc ut cUi^ ^diuncdidirfubftanaaruin ft^banm i Deo dirifionibus, nuxiine mibi fcrupalnis ior atbrant. Dcredituanicm&adiuiacioBetpiicquithpBnitediftame^duruniixi^aeB iSbifennim aniver&liter efle fitdbr. Non enim cloie rideo, quoBodo atfinfqw bnmaac nattine adonario in Chrifto primiimi momu refiiigcme fadaeft^cin dtenibas homwbntmandu fata ra fadn eodem cnwwfctu qao in dhne rixit.Chriftm» Mvdimas refainexiffe, leroperquc permanere dc petmanmTnm c&. Qui* aurem ner ■Aievirili iextt ipiumfuifle indutam, priufqUampatcrcxaTdc refatgeeet; finmiter Ute ctcdinps omnes homin» in eodem iexu,, in quo cadant, refarcefturos tSb Memodo quefu orbis terratain piradilb, terraqnc imita calo, omnifquc ienfibiitl j^ura inteUigibili, tc hnc ofaniatToo copnlabnnnu, itant unum fint, nulltque AMit diverihas appareat ; de maxime illud, quodpfomiiifti i tc orpianandumihoc w, ■ ijBaninil omnium fubflantiamm prsedidarum ratitos in umun,- atane adusactofa- nutt ftt i Utram reipsi, boccil, tranlitn onmium fimfibilinm in intelteiftualia, ita ut pMtftomnn^ hnjns feniibitix curriculo omnia iint fpiritaatia, mhil coqiorcuiB len fai^ile remaneat; an fofa contuitu animi natu calem unitaKm n^amim reruip in fuit littenibus primerdiatibolqae cantis contemplantis ? ea namque qus extriniouts cor> piMCofenfai varia mnltipliciaq& locis, temporibus, qnaliirabos, quantitatibus cm- nrifqae fentibiiis aatutte «tiffetinitiis apparent, in fuis radontims ieoundumquash fiteatore omniuBMComtita fanfaRcmalitcrqu immutabili fn« naturx &atu, cortilqne dhr|ra providentte rdgnlis fnbfiftnnt, puA inteUedui, rerum ommnm 'vesicatem hiqinirenti, invenienti. confidetanti, nnnm individnam vidematr etie. &fanc. Nam qMfatum e«terioKsnatnrc;fcB 6 bileS'daco atqof cocporales, k>ds tcnrpoiibnrq^ ameerllquc accidehdbas variori appetant ( in ius cnimaornmpulchtkudomampm MTMet; ideoqucieamalihuE anrmts, loog^ t veritate de unitate diilannbus, inqnC tIMiponlinm rerum nnmerotitatandiflnfis, mtesnperafalnxurioshqttc acaanturz^taiv tBmintcriores,li«c et, jiiteltigibiieteiicDdz,firopUcem tiriindividuaiBqueuniiateoi fa feii^dc inteHeipfas infeparabiliter ofteodoot, atque per hnc, japientaim aniimr fi cbritndinetD’karlnoniK Mcktatilque catum contemplantes drieftant; quibiia e« nbili diverftqae locomm^nc cempornm vaflietate redcnndbhs, itblius unnada immatabilirque ''veritatis «oittemfAocio prhnnm jtamittimr. Non eDinvcoeleftes «fawtcsqnas -vaifitBomiiutianibw ScriptncaSacra ncaiiur,jpeTjutiicmundum’igf- O iluii cx win ft cus eorporeifqne ientibns-intaericiedandascHcsItiino: nec tamen «Keumonminoipionirc patandom, quando per eat Tagi acivSnifttari iucc omnia «ifibilia SanAa -edocet 'Scripntra f teges tiquideha divin« per angelosadminificatr funt } quibas bonorum hominnm’mores corredi, ordinati, i pravis viis rcdndi,Tntil- S icibnsdrvtitepTadentuedoftFinis ecercitaei, >ad priftinam uatnrc modum rcro- Rr ) fed inxanfisqnas iptieectomalaer 'cwfaderant hunc mmidum quem^tben- •fBK, quantRB cis tinitnt, pciipicinnt, nrntdoconim ijMtiis u ti nil u m, non varos temporum moHbitS' dlftiattum, non nnmcrotitatc partium iaamro tlilperrum, non yalhatam quamhallmlveT^u^k^(lic^bns# l ^c l ^c n ti^s diflimihan, nao molis magittfu- mhle,timnditm, non divertis le'n^iMHaB,iathndmi5plttTudaiilbitcHmtiis diftentai; fti mtnm fimtfUimpliciterqnc ra injl rationfant imnwTabilitcrfnlitiftcntem: Uc tik Mdr eUcnris qutmionihusqnc pormcipfam ad liquidam intueri atequeo, l uculcn- IW-b te dticcrhcndnmieftinwrnn ;;tno tamen arbhvio/tqno orttine aperiendz tint, imItnmVrcaperlaBRiri -tivc nunc live -Milca, mifai vilum-eK<t>lkuere. ■ s '-M. '1% ilis emnibns qns, nt arcu, dbl olaib nonpatclcotit, alinm ditimeaA teemn remm ordo expetit ; fcd hicibrevher pntiibondum, quoniomiusc omnia qiim #fii!ilit tibi vllentiirntio ar|pimentopoirunt concloiii. 6i «nhntifariftus qnl omnia kitelligh, imiAo-eftomffiafflbitclIeAQS, reip^onhnaqnmdirompfit; oidinavit; qnia 4^tet qnod ptfeeelEt in c^ite cx prin(^pimexemplo'wtius bninan«-natune,in t«n fablwntiimm, fient in «printo libro 'troAubimna-f Siquidat^ biqus prxlentti textus qjj^aliud flagitat, qnbm nt pro viribus nOAris ^icqnbflux a nimo nww faeri^tePrimontiatibiis cautis ollpirtcinas. t D. ■ t n l ia i tre ^u ovi y Wi faq «i»'CtfSdi-n»do qugpiteleiiieaqiuiaioitam^ quit jg * DE D 1 V 1*S 1 O N E U R * quadripartiti univcrfiilisnituHedivifione propofiuefnht, non incongrui cxpUiiM- dascik opinor. M. Ratiocinationis exordium cxdi^nR eloquiis aitiunendamelie aiftimo. />. Nil convenientius, ex ca enim omnem veritatis inquifitiodem initiom fumere neccilkrium eft. Jil Divinidimus propheta, Moifea dico, in principio libri GcneiecK, /■ Prineif it, inquit, /rrir Dtm culum & ttntm ; quo in loco omnes Sand». Scripturz expoCtores ingenii iui icumen exercuerunt, diveriirque intelligcniic mo-^ dis, quid ccclinomine,quid tertx, propheta immo & Spiritus Sancus per prophetam' voluit fignificari, cxpoiuerunt ; alii uquidem brevem quandam comprebendonem totius perfedz natdnc his verbit-infinuari zllimant. Coeli quidem nomine totam ipir ritualem intelleiSualemque naturam,conditam atque formatam; Terram vero ouinem corpoream fcniibilemquefuisperieAiiBmis dcHnitionibusconlUtutam, intimari arfa^ trantur. Alii informitatem utriuique creatnrz,lpiritualis quidem nomirie cocii; tetm dho appellatione, mundi hujus corporalis inchoationem liiadcrc conantur. AHI totids ienllbiUscrcaturx ( qux vcluu duabus principalibus partibus, coelo dico 4f terra, perficitur } creationem, bis verbis indicari affirmant ; iu ut nihil de Ipirituali creaturz conditione in hoc loco fignificetur, led lolummodo plenitudinem corpora* cteaturx propheta voluerit deferibere. Inter has enim duas partes, coelum dico dc terram, veluu inter quoidam duos extremos terminos, h le leinvicem difcrctos, uiic luedicatibus connegos, hujus mundi lenfibilis univerfitatem harmonia quidam o*r rurali coropofitam coadunatamque cfle cortis rationibus edocent. Sed longum eft,4l preientis operis propofito inconveniens, per divefliu diveriorom opiniones multa* ac varias fermonem extOndere ; fuperfluumque videbitur aliorum intellerius de hu> jufmodi negotio, nifi ubi fumma neceffitas exigit, introducere, ^iihi autem mul> torum Icnfus confideranti, nil probabilius, nil verifimilius occurrit, quam ut in prx- diriis Sandz Scripturz verbis, fignificatione viz. coeli & terrz, primordiales totius creaturz cautiu, quas Patet in unigenito fuo filio, qui principii appellatione nomi* natur, ante omniaquz condita funt creaverat, intcUigamus : & coeli nomine rerum inielligibiliumcaeleftiumquc cflentiarum, terrz vero appellatione Icnfibilium rerum quibus nniverfius hujus mundi corporalis completur, principales caulas fignificatw eflciocelligamus. D. Similiter etiam hunc intclleAum prz exteris eli^rcm, li m* paululum non moveret illa ambiguitas qux in przdidis intelligcotix dilcretionibus videtur oriri. Nam ut mihi videtur, aut parva aut nulla dificrentia efi inter eorum intellcrium, qui dicunt informitatem utriuique naturx ( intelligibilis dico atque lenlibilie ) & eorum qui primordiales caulas intclligibilium & lenfibilium przdi^ %ripturx verbis deferiptasede judicant. Nam infonnem materiam ejufque iiifor- mitatcni caulam quandam rerum cfle dicimus; in ca fmuidem inchoant, quamvi» informiter, hoc eft,*adhuc imperfedh s ac prope nil efle, non tamen penitus nihil clle ineelliguntur, fed ineboamennun quodar^odo efle, fbrnumquc & ^rfeOiouum ■appetere. At Elio igimr intentior, & rerum differentias acute pcrfpice, n^ulafquc am- biguitatis ex acie intentionis tu* penitus depelle. Non enim ut arbitror te potcR latere alias cfle rerum informiutes, & alias rerum caulas perfedaque Principia : nam fi cfle Sc non efle libi invicem opponuntur c contrario, nil propinquius cft ad vere efle quam informis materia; eff enim, ut ait AugulUnus, iuftrmtfrufcmbil. Ni^ti|)| videtur parva diffantia inter id quod verx eflentiz eft propinquum, 6c id quod verx cflcntiz privationi qux nihilominus dicitur cfle,cft proximum; nec rerum inforihua- eon cauUm clienti* formxqucac perfeiftioni* rerum efle diximus, Icd magis priya» tioDcm eflentiz, formzque & perfeoioni* rerum. Gtula liquidem, li veri caula li^ omnia pcrfetUlfime, quorum caufa cft, in leipsl perambit, cffcdufquc iuos prinfr quam in aliquo appareant in Icipsi jwrficit; & dum in genera fsrmafque vifibilct per generationem enunpunt, jpcrfiwioncm fuamineanon deferunt, fed plene fie immutabiliter permanent, nulltufqne alterius perfeaionis indigent nifi ipljus uniiu ia qui rcmcl& Iknul & lemper luWiftunt, Non parva fiquidem mihi videtur clft talis differentia, longe fiquidem h feipfis diftant primordiales caulx qux ab unp fiimmoquc omnium principio, quod hnulld cft, perfcftilfimh in luis immutab^hu» sationibus condirz lunt, & informitates omnium rerum qux non Ibluiyd perfe®^ nem formx nondum perveniunt, fed vix jam cfle incipiunt, nec loi^ ex, non el5» R^unt: quamvis cni|| vldeancurpcrum iafotoutates me di c atis locum LIBIR SRtUI^OUS. V lntetcne& non tffc, Incipientes eflec* non efle ; iiqutdemexAon efle.procellioneiil ad cfle inchoant : nondum tamen ad perfectionem formz atque ciTentix in-' TeUteuntur pcrvcniflc; plns appropinquate judicantur ad non efle quam ad cfle. TfimI enim aliud cft remm informitas nili motus quidam> non cfle omnino dclncns, 8c ftatum liium in eo qtutd vere eft apjicteni!. PnmordialB veto caulx ita in priu- Vpio, hoc cft, Dei verbo, quod v'ere dicitur cfle & eft, condftx funt , ut nullo iboitn pcrfcaioricm fuara !n idiquo appetant, nifi in eo in quo/unt immutabiliter, pe rfe fteque formitx (iiot. Senij>cr enim ad unam rerum omnium fomuim quam Mtania appetunt. Verbum patru 'dico converfie fonwintur, & fottimionem luam ttanquam delerunt. Caulx quippe locpriim & temporum in eis funt : qux rcro fub iplisluntinferioribusrcrun ] ordinibus, ita ab eiscroantur, u^adlliplas ea attrahant , omninmqne rerum jh-incipiuinninum appetant; ipix vero nullo modo ad ea qux luh eis funt refpiciunt, fed luam formam nyieriorcm Ic femjlhr intuentur, ut l£n- perabcafennari non delinant. *Nam per leipfas Informes Inht, &in <A unirerlali ItiS forma, irfVerboHiico, lemetipfas pcrfeifte conditas cognoleimt. (^U autem rcAx intcliigentix, hxc qux de priniiirdialibus caulis dici poliunt, de 'informiute rertim (Scerc audebit ? prxlcrtim cara '& informis rerum riiateria, non aliunde credatur toannre, niliexCaufls primordialibns. Si enim primordiales caulxideX primordiales ^pellantjjr qux primitns ab nna creatrice omnium caufa creantur, 6 c ea quxfnb fMs liint, creant ; nam primordiales canias& creari & creare diximus: quid mi- rum, li qucmadmnduni in numero eorum qux poft primordia^ cau& condita funt, informem materiam efle crcdnmss.cerdlque rationions lirmamus,camquoquc^ pri- inordialibus caulis creari fatcalnur. IIS. D. Alius igitureft liitelleSus primordlalinm canlamm, alius informium ma- terBrum: M. 'PrXdi&is rationibas ita concedere cogimur. Caiap^ conlidera iimili- tcr,&qnod feqnitur varii tradunt. TtrrddHtemfratinvifiiillP^ rarua: vel juxta ntX. inTifiUtit & inXsmf^t, &tfneirthkiit ftptr fucirmAtjft. Alii n^queeerrx ftit'nis 5 c vacux leu invilibilis deincompolitx nominatione, viiibiliscrcarnrx; abyllt ♦tro tenebrofx vocabulo, invifibilis eflentix unitatem figurato intclligi "volunt. Omnis' fiquidem corporalis lenlibililque creatura cx materil Aeformi confticuicur, ttobeideo materiacarens formJ, informis dicitur,- hoc eft, carent form 4 , & inrifi- bflls & incompofita, fcu inanis&tacua : accedente vero forma vilibilis dicitur & compofita, foUdaquc atque perft^, naturae fifx certx iinibas circumferipta ; in- tflfibilis vero creatura, i. e. intcllqftualis & rationalis, informis dicitur, priufauam ^formam (ilam, creatorem videlicet fnnm convertatur. Nooenirafumcirtaper- fodionemexefloitii eflentialiqucdiflerentia fubfiftcre : (his enim duobus omnis in- teUeftualis creatura c6mponitur ;J(nilind verbum unigenitum, dico Dei filium qui eft forma intclleftnalis vlt?, couverfa perfleiatur ; alioqnfn Impeffcfta informilque re- manet. Alii terram inanem vacuamque leu invillbilem incompoficamque' diftaitt arbitrantur raolcmbanc terreni corporis, primo dbnditam vacuam quidem & inanem, tttUis videtur, 9x14 t^ninm ihmtps gcnefil» fartmfqut germintm, fruticum, animitUumque 't/kuuerutf iwri^bitisrtrr, uut quu bumidu. nutmu^rAuuidHtituniiqut fuferfuj» etut , iut qui 4 btm» qui eiti ujpicerr'fmet, muiuttt ex pfimnrdiilihu ceujis fer generetionem eru- fetut ; teuetrei entem fufet')ijfim eiuut , qued ner qui undique ebjge ciuumfufui fuetet , ddbuc lucidm neti eret, - idebque ciuffiiutnm infer fe'^ffitm nendum iBuminare Jeternt : e*l ienfui quamvis^lffliftus Au^ftinus refragari videatur, non omnino taiiKn, quia lanfti Balilh eft, 4 * nobis refellitur. T*?on enim uoftrum cft dc intcllcdibus lim- iorum pitruni judicare, fed cos pie ac vencrabilter lulcipere: non tamen prohi- b^ur eliges, quod magis videtur divinis eloquiis rationis confideradoncconveaiic; ftd liquisdixnit nr.eds^ Prophetx verba non aliud, quhm primordiales rcrumcau- fas innuere, non videbitur cx veritate deviare. Quid enim ? num incredibile eft 4Ur, hoctft principale exemplar corporalis 'natArx, quod- iignUkatartcrrx nomine, , quodque ant.e,faunc murduui lenlmilcm perpetgo perfefrilEmeque Deus in prin- cipio, hbc.ert pater in fiUo condiderat, vacuum atque inane -pofle vocari? Va- cuum quidem, qrioniam omni lenfibili in fuiv eflefiibu' <acabat priuiquam in l^cra tbrmaiipie fenGbilis naturx- per generationem IdA iXt^ribufque prodiret ? Wane ver», quia nullam quamicatem, nil corporali mot /dcnliim, nil locis diiper- ftfiilj nil rcmpMfous mobile adhucin ea inteUeftus pro^bnico}, qui ib divina my- ' “ H . fteria ♦A % '-V '' ^ l> & p J V I S 1 o N.E NATU R A t*- i|kiira ciUntrodHtet-afpcxcrat.Hcc enim vocubuli^ibii^ dko /jr lwwi»i,jAusyiii ■ditiis naturx autcootnia in Verbo comlitx plcnillimaiii inimuubilc)fu]u: iig>4 iifrfcdioncm, quam murabilcmimpeifcdaniquchujiu mundi ic^ibilu infbrmcd buc prdccluoncm, locijtcm|K>ribuiqucdirpcrtam, perduc gcncrationun edeinebo* i^iitcm, diverfifquc ienilbilis creacurx numeris formari appecentem. Sape quidem inane Sc vacuum*£c in laudibus rcrun» corporalium Tofent p#ni: totum nomoM fpacium quod inter globum terrx chorolque liderum , .extremumque mundi, «or bitum in mi-diocil cbnftinicum, in dlias parces elk hi lapientibus mundi divlnxqu£ ruslpiricus; ambx nutem i^rxeis, vacuum Icu inane-ii Latinis vocantur: 'U 'puriQimtcm clardUmura^ucillud (u penus rpauumconftar lupenoris ede natur*, lof redfhimum , ctemoque iilcittioquiccum,^xceptis harmonicis cantilenis coplbntqnilf qut Pltnecarum, Omnm tctrcmim & mortalem tonfum tonorum duqjconorumque acumine fupcrahs,, lubtildlimique ignis motibus labcus, diurpiiluiriius plenum^ praiter poruuneukm quam umbra terrz obtinet, qpx nex uopcUacur, ideoque di* dtUT vacuum : nec immerito, quoniam omni terri ctm^uc mole vacat,nulloquc — y, plbco pondere, impletur. Elauctaram etenim Icvilbrai globi & /|%icales lunc, & qtiia nulla terrenS qqalitacc gravantur, nullam oblcuricacem elEc^t. Luii* Is. quidem bumidicos Ibrdciqne quz in cd apparent, non ex diz naturx punuce, 1^ ex terrenx molis vaporibus quos Grzci AxfuJkt vocape, bumidxque abyld vicinitate, accidit : buju quoque corpulentioris acris infcrioxil^c ncbulcditas'& obfcuritas , non ex fciplo, Icd ex aquarum cerrarumque propiuquicarc advenit. .Unde cnimna-r IcicurLunx humiditas & acris ncbulolitas, ceuiteuaquei Tulminaque.imbrcs, pluvix, nix, gelu , varii ventorum i non aliunde nidex terrenis aquaticilque vaporibus occadonem accipiunt. ' ' -.n 17. Quid ergo mirum fl primordiales rerum vidbilium canix tarrx inanis ilk Vacux vocabulo bgnrate infinuentur, prx nimia (ubtilitate inedabiliqne incellcAu» alis lux nacurs limplicicatc, priurquamin genemde formas Icnlibilcsque numeros, im quibus velUti quibuldaro nebulis corporeis Icnilbus apparent, per generationem de« nuerent i quoniam vilijbilis mundi pradida Ipatia, propter fui rqbtilitaicm ac pmuit incorporaiicacem, inania fcu vacua non incoageur: appellantur. Sic ait quidam bo** tixam : Jirraftr VAdmmfjUn )M$Ul»re ctrfm. Iceni VirgUius in duodecimo, Tiim /apti viri varvsm fer iu4ne vtUitm, Eadem ratio cft a|tcrius interpretationis, qnx dicit terram invilibilcm incompolitaraquc fuide. Quid enim alitia racionabi. lius ilii iuvilibilitas mf fticx terrx h^idearet, quam primotdialium caulamm cor* poralis creaturz obiguriutem , nullo moloris' lumine , nulla fonoarum diCrctione adhuc declaratam, ' inlupcr etiam puriffmos inccllefbis fuperantem. Metito quo* qnccaulx primordiales uscompplinsprxdicannir, iiint cuimdmplicesomniquccontt politione omnino carentes ; nam il<^ cft inedabilis unitas, infep;^abili(quc inconsr- policaquc lurmonia , univcrialicct ^^Ifcccncium Ipu f^inilium partium copulationeus. fupergtidicns. Quid dicam de cattds priq^ipplibus incilleftaalis edentia nonne con-; gmenciUime tenebrolx abylfi vocabulo h Spiritu un&o apipellutx dinti' Abydu% enim 'dicuntur propter earum, bicomprehcnlibilcm altitudinem, infinitamqu» ItU per omnia diduuoncro, qitx nullo percipitur lenlu , nulio comprehendi- tur intcHciftu, przqiie inel&bilis fux puritatis cxccUeuOU' tenebrarum nomine ap;. pellari meruerunt. Siquidem & fol me Icnfibilis intuentibuseum fxpe ingerit ce-' .nebras uon valentibus eximium lui intueri fulgorem. Tcnebtx iuque erant luper caolirum primordialium abytijumi nam priufquamin calelUumcdcuciarum num^b rolitatera procederent, nullus ' intellcftus conditas eas cognolccre- potuit, quid edent. Et adhuc teiiebtsS fune f(ipi?r hanc abydiira . quia nuUo pijrcipitur inid' Ie£bi, eo excepto qui eam in principio formavit. Ex cfhaiibps autem, hoc cft^ proceffionibus ejus in incciligibiles formas, cogno^ut lolhmniodo quiaeft, upnaiu-. cemintclligitiir quidoft. ' i8. Sed utruBf •lica illa t«ra invHibilis, ipiaque tenebrofa abydus relleftualis primaruA %jfum invifibilis terra* perpetuo- erit , abylbilquc tene- brofi xcornaliictitfiipq 't,; an quandoque, hucdf.Mft ducm mundi Quius iu- vilibilis in nociciam;iii(e. alium rationaliumqnjitf^ iKimtm i p^y/GR^* i I LIBER SECUNDUS. 19 danpamiixUgtt indagine. nuximi. & ne hoc inta^m prxtertnictas dbfixcpeto. M. Dic quxfo quid tibi Tidetnc.mimpnmordialescaufz rerum, (]iias terrz atque abytB vocabulis figniikaus efle, prxque incomptehcniibili atque cxcd.> knd aldiudihe invifibilet tenebrofaCque diftas'atfaitramar,cAm per generationem io genera formarquo. in numeros differmtlafijne rerum feii (eofuieu intcllcdu compre- vhsnfibilium procc^nt, invifiMlesin|omprehenfibilc(^ucclTedefinunt; anfemperin excellentia Ius nature, in quS ante omnii in principio conditae fiint, permanent^ -dc fab niiUum ienihra inicHeAumve cadunt, ita ut Se in rebus ignarum caufx funt loi& bus (ra intelleftibus quodammodo appareant, 6c excdCiudincm liix incomprehen- iibilitatis non deferant, ac veiuti in tenebris quibulHam (in Iccretil&mis dico divins manet ; £a* enim eft iaafcr/iWii,*)»mnem midlcdum funerans : quid mirum fi caofie omniumqnb in ei,6c per eam, Madeam fiidx fnnt, invifibilcs mcomprehcnfibileique mernaiiter credantur efle, dc iacoatmutabilitcr petnunere > M. Exemplo naratie aoftne illud poflnmos concipere; nam quod mtdldftus nofier in leipfo primum n- , Qonabiliter concipit. Se ad bbittud pnr* perfefianutc intelligentix perducit, femper dcin iea>btinet,& quibufdamfignit ewriniecus profert. Verbi gratil, fi veram cogni* donem de aliquo ienCbili vel inteUigibili fapiens animus percepit, ipla cognitio & in fixa permanet, dcpbaniafias primo imtiit in cognidonem, demum in feofiu, de> Biom in vocum Ggna, alioiqne nurus quibus animus fccreta Qu molimina gradatim dckendenda feict aperire, inque animorum aliquorum nodtiam naturalibus artiii> cialibniTeptogrciRonibiu peuMdre non tardat. M Vrlacipales itaque Caulili' fle in ea quotum caufie funt proreniunt, dc ptin> cipiomidcft,pmrirG>picndammqn&fiiftzluot 4 ion relinquunt;flcutfic dicamjn fit ipuspeTmaneniea,-ioviGbilestenebrxqiie ftix cxcellentue lempcr abicondhx in c£> R&ins fitis velati in Jncem quondam cognitionis prolatx, non cefiiuii apparere, D. Hxc probabdicerfiiaderi ^flaoc; (ednofle velim turum principia renun, qns primordialium canfimim nominiboa appeUanmr, Icipfa intciligunt, priulquam ia tpfu res, quarum catafie fiiat, profluant, necne t M. Ad hoc breviter rcl^ndeR 4um ; Si Dent in lapienda fua fecit omnia qtus fecit, tefte Scripturi qnx dicit samia fecifi% cui dubitare pcrmitdtur omnia qnx in ferentia tada funt, ficut ipfe tapienda fciplafa cognofeit, Sc qux in ipsi fafea mnt, non loinm feipfa coraoic»' te, fedflc rerum quarum principia fnnt ooridl non carere ? Non enim credendum eR ia divina lispiratta alKpiid infipieni 8c fdpfiim ignorant eondimm fnifle ; fcd de bis (Uigentius alibi confiderandiiin. D. Ica fiat; nam non brevem tranfitoriamque quaerit indagationem,' fi primordialei canfia linplas laptnnt quoniam in iapieotifl creatxlttat,xtcmalitierqac in cifnbfiftont qux noUum infipiens in fe recipit, quo, mo4oc’‘ iaptenri^ caiim mulu infipientia procedunt Non enim omnia qnx ex iis . Mbflnuiulapiemja furit; doas fiqnioem naturas lapieotix pardeipes efle credimus^ HbUefttialem in angclit, in hominibus rationalem; extera eero qnx ^ fcnfibns ien ab intellcftu compretfendt pofliint, lapieniix experdaeredimusefle, quamvis brevitex quis refpondere val^, non! efle mi tum in lapicntibns excmplaribas Infipientium canias fnbfiftere , cfaim videmus in (blaribas ndib tenebrarum occafiones naturaliter inefle, dnmqne in fetpfis nullas tenebras efle fionnt, eas tamen dc canfis in feini^ «dati fibi oppofiras 'gignunt. tf. D. CTMTnlt qnod feqnitox'? Er S/biriu Dsi /apsi/rrslatar/B/gV aqnas. An forte noc additiim. nc xftiaMirentur primordiales cao& non folum iot» leftaalis ratioiulifqne creatutx eirtntem, renun fle creatoris earum iot^igibilcm, cognkioaetn prrnimtl fuxnatatx excellendi fiiperare > M. inquit, Dti /srdarsr/apsrayaaf; ac fi diceiet, primoidialium clniarum infia^ incomprebrafi* ^j|faue abpflus, ac per hoc invifibdlis tenebroiaqae merito appellata, non ita omnem ^^IcAnm rationemqoe aldtndinc obicuritatis fnx efliigit, ut etiam 1 Spiritu Od comprehendi fle fiiperatiuonpofit i Deus namque ipfas veifd ^axdam fundamenta H a syax 0 eo DE DIVISlOKf NATUR* dtjuM ; non enim primordiales omnium caufas unc^ exceUentn efle credere debe- mus, utfupcrior nulla eas praecedar caufa qux Tuperat: cftenim una cadende omnium caula cx qui & per quam, & in qua, Sc ad quam, rerum omnium przceden- tes occafloDCS primitus faAz fune ; idcoque omnibus (uperferri non immerito Scri- ptura teftatur, quia univeri* creaturx i fe inchoantis efle ordinem prxcedit, 8c in eam delinit ; non quod in ei hoc prius 8c.hoc|>oftetlus ratione temporum creatunic £^'Cum (imul & femel omnia xtcmaliter in ipsi fint, & ab ipsi fafta funt ; fcd quod ordine ineffabili incomprehcnfibilique omni intclicdui divina providentia univerii- titem con^tz naturz cx non-cxiflencibusinexillentia produxit, quorum aliaaliif Quidam cfTcntiaU dignitate przfcruntur ; iu ut ea qux .circa unirerlidem omnium caiilam, ipfum Deum dico, proxime atque immediate nulli crcaruri Inperiori intci» politi creduntur &intelligunturefle,principalilHma condita univerfitatis pr!uWp& S rxdicentur ; ac deinde alia ex aliis i Ihmmo ulquedeorlum, Boc eft, ab initio' :diulb clAiatarz ufqtie ad omnium infimum, <juod efl corpus, defccndnnt : ^ ritus ergo Dei fuper tenebrofam abylTum caularum omnium primordialiter i^um 1'uperfertur, quia fblus conditor Ipiritus concBtas can&s cognitionis causi fit- pereminet , omniumque caularum quas creaverat nna ac fola przcedcns St fuper- cxccilcns caula efl, & principalifllmus fons omnium quz i fe in infinitum profluunt, & ,in le recurrunt; Se i nullo alip, ii de Spiritu Sando propic intclligitur. nifilk patre manat ; ab ipfo. cnijfl eft filius per inefhibilcm generationem, in quo ut in prin- cipio fecit omnia; ab ipfo eft Spiritus Sandus, per procclEoncm, qui fertur fuper omnia. Pater Cquidcm vult, filius facit. Spiritus Sandus perficit; nec hoc videtur oMflcrc quz dicit fetrem in pfio mnU fecife y i\Ojn enim aliud eft patrem velle omnia fieri, & aliud patrem in iUio omnia facere, fed unum atque id ipliim efle pa- trem velle & patrem facere ; ipfius enim adio Ihiun velle eft. Nam & de filio 8c Spiritu Sando firailiter intclbgendum eft, cotum (iquidem operatio nil aliud ef^ quam eorum voluntas; nec alia voluntas eft patris & tiJii, aliavc Spiritus Sandi; fad una eademqne voluntas, unus amor, trium lubftantiarum unius eflhitialis bonitads, quo fc movet Pater facere in filio omnia Se perficere In Spiritu Sando ; & quicquid heit filius, perficit Spiritus Sandus, totum refertur ad patrem facientem Se pcrfideif^ tem; quia ex ipfo funt omnia: ex ipfo enim eft hlius, per generationem, qui facie omnia ; cx iplo eft & Spiritus Sandus per proceffionem, qui perficit omnia : fumma Trinitas, quz intclligitur efle ex his quz funt. Se fapiens efle cognofcinir ex his qu» lapiant, & vivere ex 1^ quz moventur manifeftiflime comprobatur. Eft igitur,& lapit, & vivit. Si autem, ficut quidam Sjrm tranftuliflc fertur, Iqni ut ait Sandus Bafilms, tantifm ii mundana fepieniia rtrccflit, quantum vcrorumoc^riaz appropinquavit) fic legatur, & SpiritmDti fayebet dqnm, ficilior intellcdus occurrit. Spiritus enim Sao- dus caufas primordiales quas Pater in principio, in filio videlicet liio l«:erat,5e ut in ea quorum caufa funt procederent fovebat, hoc eft, divini amotis fotu nutriebat; ad hoc namque ova ab alitibus, cx quibus hzc metaphora alTuraptaeft, foventur, ut in- tima invilibilifque vis, quz in eo litet, per numeros locorum temporumque in for- mas vifibUes corporalefqac pulcritudincs igne acrcqne in humoribus femiaum terre- ntque materia tutantibus erumpat. ao. D. Nec hoc fano intcllodui repugnat, fed brevem Inculencunquc xnaat- fO.uMvr, boc eft, recapitulationem velim a te fieri, quatenus clarius diftindiufqne valeam intclligere, quz verba fpccialitcr przdidz &crz Scriptnrz primitivas rehim caufas caufawunque omninbi caufam volunt fignificare. M. Adefto igitur ad bzc diligentiqsintattda. D. Przftofum. Af. Primitivas caufia, quas Sandus yfe frincifit rerfmtmniiimvocat, fimplidtergeneralitcrquefignificataseflc bis vertis ,iutelligc. In principi» fteit Dtnt falnm & terrnm, hoc eft, Deus in verbo fuo inteUt-. 'gibilium cflentiamm fenfibiliiimqiie univerfaliter caulas condidit. Sed propheta quz generaliter pronunriavit, fpcciabter dividere voluit. Caulas itaque fennbiliura rerum Coibus mundus ifte conficitur, przquc nimiA fuz naturz. fitbeilitate mentis nqi|||5 incontemplabiles, eximiique fui puritate omni corporci ciiflitudinc carentes,his bis infmuacas efle cognolce. Terra nnrem net innifiUbt & inetmpojitn ; fic enim nanftu- Ierunt txx interpretes; leu fechndnm Hcbraicaln veritatem, T^ttrn nnrem trdtinaaii & fdcnd. Deinde ccelcftium intclligibiliumqne eflentiarttm"prinutiva principia tanti altitudine unSique &btditatc rtleuritawque. fu». conditionis omnem intellc dm A LIBER SEJCUND.US. fuperanda. his verbis noveris eflie introduda utriufquc interpretationis confonantia, Bnenebnt ertut fKftr tandt. Qnomodo vero caufarum omnium cau&, omniumque principium, fingul^iUiue fons ex quo omnU. quo in cocio & in terra fiint, profluuut, macceuibili incomprehonfibilique lucis fu* exceUjjtia omnia quae in primordialibus ciufis condidit, fupcrexalut, ac fupcrcognofcit. luper cflentialiratem fuperque ex- cellcnfiam iplius, his verbis inlpicc efle intimaum, EffpifitHs Dti ferebatur fupn aquu. Nam qu^ fpecialiter Theologia de Spiritu Sando protulit, hoc communiter de fummi Sand^ue Trinitate & credit lana fides &: intelligit. Sanda ciiim & infepa- rabilis unitas infiniti abyflo i fc conditx, cxcellentil fux eflentu: fapientiiqiie fn- pcrfcrtur. Si veto illum Sirum quemSandus Bafiliat in Exaracro fuo magnis laudibus madicat. qui pro eo quod alii interptqfis pofucre, Sphitut Dei ferebatur fuper aquar , . interpretatus eft i Syra lingiuqux Hebraicae vicina cft, & Spiritus Dei ferebat aquas, lequi volueris. Divinam pietatem altitttdino liix clementi* tcnebrolam primordia- liuni caufarum abyflUmfuperantem.eamquefovaveni&foccundantcm, ut ex occul- tisignotifqncnaturxfuaelmibasin cognitionis faciliutem per ^etationem, perque • ^ ^ A A i I i m vasi I i,«i 1 1 4 1 1 ss«s u,% v » a genera in "formas fpcciefque proprias lenfibilium imelligibilliumque fublbintiarum ^ Dj in fuos varios innumerabilelque prodirent cllb^us his multiplicem proceflionem, . . . verbis infinuatam rcpCTics, £r S^ri^ Dei ferebat aquas ; ac per hoc fummam Sc fin- ^arem omnium caularo,Sandam <lkq Trinitatem, aperti declaratam his verbis in- ^gc, Iu Priueipie fecit Deus cetum & terram. Patrem videlicet in Dei nomine, ver- ejus Principii appellatione, & paulo pofi. Spiritum Sandum ubi ait. Spiritui Dei ferebat ut fuper afaar.Nonenimdc alio Ipintu hunc locum Sacra Scriptura protulit, ficce habes caul^ primordiales dccaufarum caulam prxdidis Thcologix verbis apti diifiodeque, ni fUor, declaratas. D. Habeo plane libenterque accipio Dei no- nunc, Paucm; principii, filium pei: fpiritus Dei, fpiritum laudum fignificatos : Terrx vero vifibiUnm vocabulo, caufas i Abylfl, intelligibilum indicatas ; Divinx vero naturx ruperminentiam, liM cll , altitudinem caufx caufarum, fupcrlationis ieu fotusfeu fixeunditatis lymbolo cflelualam. Jll. Prius itaque quam ad Senarie quantitatis primordialium caularum in lex intclligibilcs primas mes it Theologii milindamm veniamus confiderationem, psmea de primi fummique omnium causl, ^Sandh dico Trinitate, dicenda arbitror u cibi videtur. D. Nil avidius quadierim , nil falubrius crediderim , nil altius intellexerim, quam quod de univerfali omnium inelTabili fonte veris probabilibuique dicitur in- vclligacionibns. Non enim alia fidelium#nimarum falus elt, quam dc uno omnium pnneipio qux vere pcxdicantur credere, & qux vere creduntur intcUigerc. M. Dic itaque quxfo,quid incclligis quando Theologiam dicentem audis, Iss priueipie fecit Deus, D. Nil aliud qnam quod inter nos convenerat, patrem in verbo iuo omnia fecillc. Dum enim Droro audio, Deum Patrem cogito. Dum principium, intdligo Dedm verbum. M. Quid dc hoc quod TbcoWus ait. Iu priucieie fecit Deus, u- Uum intcUigis Patrem Verbum fimm primo genuifle, ac deinde Cixium ac Terram iii ectlCB(ifie.' anfotie verbum fuumxternalitcr genuit, &inipfo xternaLter omnia fc- cic^tautnoUo gttodoprocellio verbi 1 Patre per gencrauonem prxccdcc procelE- oitem omnium de nihilo in verbo per Creationem ? Et ut manifellias dicam, utrum piimordialcs caupe in verbo Dei in quo fadxfuntndn (jmipcr fuerunt, & erat ver- Vm quando non erant Caulx; wcoxternx ei funt, & nunquam erat verbum fine tauiis in le conditis, & nullo alio modo intcJligitur verbum caufas id (c conditas pix- cedere nili quod verbum caula^ creat, caufic vero creantur 1 verbo ? D. Illddpri- qutm non omnino concellcrim. Non enim dico quomodo polfit temporaliter prxee- 4pc Generatio verbi ex Patre creadbnem omnium h Patre in jrerbo & per verboii), M hficcoxterna cllc fibi arbitror : denerationem dico verbi, & creationem omniiw .jh verbo, nullum quippe in Deo accidens aut temporales motns aut temporales ^ro- tielfioncsqais exlUimac rci^. Hoc autem quod pollerius politum cll non incongrue conccllerlDi,'hoc cll, Gcncratiuncffl verbi b Patre, nullo modo creationem omni- um b> vcrbol patre temporaliter prxcedere, led coxtema llc clTe : nam & Propheta di- cit patrem alloquiis, Omusa in fi^ieuti a ftem : fimul enim Pater & fapientiam fu- genuit, & in ipsi omnia iecit. Etalibi idem Ptopheu ex perlbna patrisait,rra&(- titcer.vseumrerbusubetsssm,iedste ege eper ama regi: ac li aperte diceret exfecreto fnb^ Aaads>btex vetb» ia co nafeeate opera mea Eteio in co qux ego illi regnanti do. .1. ~ Idem T- ¥ 4 V t% PE DIVIS10«NE K-ATUR* Idem itcram ad patnm, Tecgm jatiuifiam $» iie firtHtii tud: acfidixiflet.tecmii • Iraper eft,& in te principiumomniam, hoc cH, vctbum tuum. Sict^o (cmpcr prin- ‘ cipiumin Pauc& cum patre,naaquam crac& ptincipiumnoncrat, fanpcr prin- cipium. EtC|uan:non acciditei p|iacipitmic(re: nuoqnamcNtiiiK: hisquomniprin- cipium cft. l» iit ftrtttis tn't ; h iit, hoc cft io notitii incellcdualis Sc rationai& creatur;eh ccgcncratiouisIVr«li/tiM,hoce(I, lapiemizcux; dicacoim virtufis pa- tris in hoc loco non incongroe intelligitur cognitio ineftibilu nativicacit Uci verbi cx-DcoPacrr. Quantum datur natucz incclligerc quod lupctatomiiaiiuitcllcAiIm, &'ad lucem inacccffibilemconccdhuracccflua per Theophanias, hoc cft, diriius ap- paritiones, quas Theologia puris intcUc^ibut ingerit, & incfhibili enodo, nnIUque , cbgnito inbgit, utijeomnino per ieipTum incognito habitum quendam Tcra; cogni- tionis in lemetipTu poiBdcanc. Virtus enim patris cft lapientia patris in qdl onmia fecit: rcdiUacogniciodivinxgcnerationis^hucinmeMpetlideid, inAngcloper fpccicin : imrao & riccinme,nccin Angelo' eft per fpccicm ; Gntrttitnm tmim qu$ ^dis ttuntUt 1 nullus quippe hominum, nulla coel^um virtutum Generationem Verbi ll patre poteft cognolcere quomodo vel qualis cft : nam nemo novit hominum. vel angelorum quid eft; vel quis gmuitjVcl quis eft, vclquidcft quod genitum cft: led folus novit <]uid genuit, qui ^nuit, & quia genitum eft unicquid genitum cft, Ic qui genuit novit ici^um, & quid eft, & qnomodo fic qualiter genuit qukquid'dc (egenuit ; fimilitcr qoicquid genitam cft, novit rcipfum, quid eft,f( quomodo, ’& qit^itcr genitum eft: &novit eum qui fe genuit, Aequis eft, &quideft. Sicnim nemo novit patrem oiftftUns,&cniTerbnm lilii revelabit, nonne confequenserir di- ccTe,ncmo novit filium niG pater Aecni Verbum patris revelabit? ita atintelligamon revelari per Theophanias : nameflentiam patris Ac fpiricusfanfti, atque fubftantiaa eorum per.fcipfa imroediatxcrcaturx revelari impoffibile eft. Similiter de modo Ac qualitate divinx generationis intelligcndum : fi tamen proprie dicitnr de di^MI naturi fvi/ Ac faid. Plus enim eltquamperfona, plus cft quam fubftantia: firoiliiw fi proprie modus Ac qualitas de d aaturi prxdlcaida fit, qux fitperat omnem mm dum omnemque qualitatem, exteraque qnx fecnndum accidens dicnntnr. De «ptik bus in priori ubio inter nos convenit. Sequitur ia [pUnidrUut SdaSrtum tk 1). A. U9k Te. Ordo verborum cx unigeaitogenui te, idffMitritiu SdttBtrdm 4Me LtuiferuAi £t iterum hic intelligefccretospaternxfubftontix finus, cx quibus unigenitus, qui cft verbum patris.natuseft. Ac ne quibus lemt^naicicur. Ac in quibus dum firnpni nafcicur femper manet ; deqnibusinEvaagelio.diAumcft, Dtnm temtii/tun^mm, umgeiMus ddtemeiui^ i»fddp4tr'u,^tudrt»bit. Isfoa enimfeparapir b Patre, «ternaliteT Ac incommucibilitcr eft in patre, fient ipreaic: .%«<aP4frr(^Pa(rrij( m. Pater igienr <x arrra fuo genuit filinfflfuam ia Jpltudtrihdt /aaOrraar, nalccntd enim fiiio ex Patre, Idcndorcsfinnc lanAomm, boceft, cognitiones eledorum, Ac prxdeftinationes lubnantialcs in vixbo Dei, qni nos, Apoftolo teftc, antetenq^n lecttlaria prxdciUnasrit in regnam: non dixit ance tempora xtema, fitnt enim tcmpqv . ra x^etna Patris, Ac filii Ac Sp. Sanfii coedimtiaUs xtemitas : in qno fiibftantiiles fpleDdoresIanAtonini,omninmque rerum primonfialescaulx xtcmalitcr conditx 1'unt, iplarumquc cauttruin effi. Aus pradeiti Ac prxdeftinati fuerunt ; Sjtd ante tempora ie- cttiaria, in quibus caulxieiscl Ac xtcmalitcr in principio fa^, ordine qnodam culorum fimilitcr pixdifinico atque prxeogniro, in cifcdns fiMls five vifibiles live invifibiles, divini pcosrtdcotia at^mftrantc, procedant. Pnadcftinationcs fiqut-' dem Ac prxeognidones SanCtonim, quas Pi^mifta fdigtrts nominat, rcrumqnc om- nium vtfibiliam Ac invifibilium rationes patri Ac-filio cooeternas eflc credimus, /a ytrit enim Dei tUfpnfdtitiu, ait Auguftinas, a»a ft&d fti *ttr»dfmnt. Non ftufta dK cit adhuc temporaos Ac locis per geaetationem. fafta vero xtcrnaliter in verbo ju x- X* primordialinm caubram cooditionem. ia priiuipit enim fetet D. C. & T. Idenv ^ i^bi. Vtebnm Dtiptrt)»eifdSdfunttnmd,ti\a incommutabiliter vivunt omnia, non lolnmqux fiiete, l^qox futura inat; nec tamen in illo fuerunt, nec futura funt; iti tantummado ioat. Ac omnia lunt: Ac magia nnum eft. Item ]ohanoes Theolo- gus in Evangelio, Qtmi fdSnm eft in ipfe, vttdttdt : in fpUe^rUnt haque/aafiaraai tdUr txnterefnt fnnmgentai ftinm,hocett,ia unigenito cognitionem futurorum: fai^ Aorum genuit: inagao Aeeoacrcasdi. Sandoium quippe in lapiemii patris cogni-/ ti9« cotum eft cicatao, .Intcllefttta enim omaiom iiaJaca, eflaatki oimihimeft. Sir' quidem t. LIBER S E C b M-D U/,’ 9 ^llidcmiilipruineft Deo cognorcere,priurc{uam Eant, qusf^cic. &i^cerc qu£ «Afcie: Cognolcerc ergo &fac«c Dei, unum cft. Namcognoicemto facit, & cSg- noicic faciendo. Cc^nitio non prxccdicfa&nm,. nec Ei&iin prxccdit' cognitionem ; quare Icmcl & fimuMiint omnia coajtcrna proptcrVatfoncra creantis & creati. Non enim Deus cognovit omnia poftquam ftiftaittnt, fed anccqnam fadla ciTent, cogno- vit omnia qux facienda erant j & quod eft' mirabilius, proptefea ^nia lunt, quia praecognita fu«c; nihil enim eft aliud omnium cirencia,'nili omnium in divini fapien- tii fognitio: 'm iff$ enim vivimm, mvemnr , & fnvim. Cegniiii enim, nt aitSanftus Dionyfius, torum qu* fnnt, e4quepiHt,tfi : Mendtni igi^r Seqfiotum lunt cotum in lapientia divina, & in primordialibus caaftsclara^dogfiitzque eorum fubftitutiones, & hoc totum uttte Luciferum, hoc eft, & NaS vitas Verbi cx patre, & Iplcnddr cognitionis Sandornm , immo& Naturarum omnium} in principalibus fuls caulis praecedit Luciferum. Sed quis eft ifte Lucifer, antecAjus ortum prxdiifta oamlu mtelliguntur elk, multis rariilquc modis Ik fapientibus 'tradatur, quorum (cnicn- tias longum eft modo introduccrea>-Niimquc quod per Ilaiam Propbcc.im dicicur,^ff^ indo teciiit te (/eln, Lurifir muni ufient ? dc diabolo apigrc inccDigijpu , deque ejus corporet quod maxime in 'Wpiis^i^bzrltcicis & apoftaiis conftjtuni^, inccll^icur. 'PialmifteanccmLuciiiH' quibuldamivi^ctur in EgniEcationera diaboli, quibnidam in EgniEcationem i|>Eus cbriEii^ ftellx , ^]uae' jblet ortum folis prxcedcrc, ante cujus dellx apparitibnem, lurfum verfus botizbntem, Cbriftuscx Virgine natus tra- ditur. . Sic landus pater Auguftinus in Decadibus liiis Icribi^ ; Jed quoniam fandi: ScripcnneincdrprccatipinEnica eft, quod pt-vienci djfputaiioni magis convenire vi- dlfutdicendumarbitror. D. Dic quefo, atquccdHTcre. ii. Mihi quidem in%^ loco mea lufltciac llmplicius,' qma non convehit aliorum fagacic^ Lucifer ifte mytticas atque prtJphcticns,amc cujus ortum frlen- d(\np Sandortitiiin Verbo Dei nnigtiiito intal!guncurcfic,'iftum mundum vifibilcin figmficarc videtur verifimile, eaforma Idtutionls qux Grxee dicitur lynecdochc, * S^interprctawr conceptio, qui forma, pars 1 toto, totumque, i parte fignlEcatur.: ptiulquam igitur mundus ifte. vilibilis In genera & Ipecies omneique numeros fcnE- Oiles per generationem procederet, antetUmpora lecularia Deus pater Verbum fuum gmuit, inquod & per quod naturarum omnium primordiales caulas pnfediiBaus qruvit, qux divina providentb'^adminiftrantc mliybili quAdan^ harmonil proteffi- oftibusfuis per getterationem,tijimcris locorum & (bmporuni, ^meruin quoque ac ^ecicrum multiplicibus differentiis, hunc mundum viEbilcm ab idThd quo coepit, ut qncadJincm quo deliimeOe, 'non abolitione eflentix, 'fed qualitatum & quantiu- tom moratione naturali curlu perficiunt. Et ne mireris totum hunc mundum parte m& Imnificari, qu* eft Lucifer, Qini 'videas per ipfum Ibicm ( cui femper adbxv^ Lucifer, non enim longe ab co recedit, (ed aut paulo ante ipfum .orientem oritur, aut Mulo poft occidentem occidit )■ hunc eundem mundum mylticb 'Cgnificari , dicente ^lotnone, quod fuit i i/^umqudS futurum eft. Qind tjl quedfuturumejt f ipfum qftfdfndeudumrp -. Htbit fui foie uovum^. Per IblerU Equidem non incongrue hic intelligi- ^ mus omnem vHibilair'cr^turam ; 'lion eium'lbIuiiimodo ex partes hujus mundi, qux intra (olarcm drculum coraprebenduntur, terrarum dico aquaruipque naturam, aera quoque cum iUicriori«^cnerj$ parte qu4 lunaris globus volvitur , his verbis Theologi EgniEcantur, vcrMi & fnpra mandi fpal;ia 1 lolari lihra ufauc ad extre- mum coeleftis Sphxrx ambitum : in his enim omnibus liib fole, hoc eft, fub mundo nihil eft novum, Evequis incelljgat nil novum efle in 'prxfentis vitx- curriculo^ quod prius non appareret in naturali rerum ordine ; nil enim aliud in temporibus' prxtcr ca rundem rerum revolutionem lendtur & inteUigitnr : fi ve ut Maximus hunc locum Scripturx incclligic, Qjlfd niUe buue mundum fuit, id ipfum futurum eft pifteumj ideft, ea Ibla qux ±tcrnn fiinc, ance tone mundum fuerunt & mtnra lunt} &nihu lub.lble novum, id eft, quicquid ndvnm (ab hoc mundo eft, nihitefti miiliduscmm iftccotus novusdicitur, quixternus non eft, idcoque nihil eft: peribit cnimeumo- mft%us qux in eo lime, tefte Plalmifta.qni ait, Operu nuuuum tuorum funt etli, ipft periiunt . Si autem maxima pars mundi, qux coelum efle perhibetur atque pulchcr- rlnu,cxteralque parces undiqueambjre non ignoratur, pcnturafit; pucalhe quodsn exterisfuis partibus infitrioribus viliqribnfqae permanebit ? In omni enim corpore compaido oum ea qnn'contine(ltpiSeBtic, q^xbntineqpif recinert permanentiam % 4r- t i LIBER. SECUNDUS. 67 ptie lignificatur. ' Apofiolasicem, in quo viviinus, inquit, movemur & fumus, idem ipl«.ell imago Dei mvifibilis, primogenitus omnis creaturi, in quo creata funt omnia in cceleilibus & in. terra : five vibbilia hve invibbilia, iive fedes, (ive domi- nationes* five principatus, & potcftates, & omnia per ipfum & in ipib creata funr. Omniumvcrocauiarum, quas pater in Verbo fuo nnivcrlaliter & ellctitialiter crea- nt , diftributionem Spiritui SanAo eandem Theologiam reperimus applicare. Si Aim ipfi divinarum donationum partitio , "diftributioquc ( cclleApoftolo ) datur, cur non etiam primordialium caularum fubftintialitcr in Verbo conditarum di vifio daretur? Alus enim, inquit, per SpiritKm ittur ferme ptpieutU, dliit fcitMtU fcc. e.f. dliit fdes in ttdemSpiritu, dliit iotutitnes SdnSt in etdtm Sphit», dbit dutrm tptr.rirt. dliu pTdphetid, dUit iifcrttit Spirituum, dliit dutem g. lingutram, dUit intcrprttdtitftrmt- num : omniddutem bdctptrdtur umidtuueiim S.D.S.P.V. hoc edam ex Scriptura Genelcos poflumus argumentari, ubi Icriptum eft, & Spiritui Dei ftrebdt dqum : ad quid enim aliud zftimandus Spiritus Dei primordialium caufarum aquas forifle, foe- cundafle, nurrille, nifiut ea quz informiter unitimque ac (impliciter in verbo fa^ funt, perdifterendas generum formarum, totorumque ac partium, numerorumque omnium dillribuerec atque ordinaret : & (I nemo (ane credentium redeque intelli- gentium hxlitat afErmare, Spiritualia dona quz Propheta Ilaias fuper Caput Eo cleiiz quod eft Chriftus requietura phophetavit , non per alium niU per Spiritum Saniftiim Deo verbo incarnato diftributa efle; quid mirum, fl Eccldiz quz eft cor- pus dus, non iblum dona gratiz per Chriftum , fed & dona natnrz per eundem Chriftum idem Spiritus divi^t & det ? Infuper & omni creaturz vifibili & invihbilt donum eflmtiz tribuit ; ut funt quz Iblummodo funt ; donum vitz viventibus, quo vivunt: fentiendbus donum fenius, quo fentiunt: rationalibus rationis donum, quo naturas rerum ratiocinandi adu ac vera diligendi perquirunt & inveniunt : intelle- duallibus intelligendi donum, quo circa Deum, caufam videlicet donationum omni- um, incognite ac fuper omnem creaturam voluntatis ine&bili motu, mirabilique re- nitu. Nammyfticum Zachariz Propbetz candclaluum, ut de Mofaico fileam, dum adipium perdnet Mylterium, EccleliamCgniiicat. Izmpas vero ejusdefuper polita, paternum eft lumen ac verum tjuti illummdt mnem htmtuem renieiitm in huue mun- dum. Dominus nofter, id eft Chriftus,qui quoniam pro nobis, ex nobis, in noftri car- nis naturi, & conceptus eft & narus <«, & apparuit mundo, fupet candelabrum £c- clcfiz lampas dicitur, dum Ct fecundum naturam ipla Dd & patris fupernaturalis la- pientia & verbum. Superquem. primoquod fecundum intclligendam humanitatis caput Univerli corporis Eccleliz eft, donationes Sandi Spiritus quz feptenario nu- mero lignlHcari Iblenr, rcquielcunt; divina (iquidem dona quz per Spiritum San- diun diftribuuntnr EccleCz.quoniam ab uno Ipiritu diftribuuntur, ab iplius capite, Chrifto Cieo, inchoanda, nomine iplius Spidtus Iblent Cgnificari. Non enim Spi- ritus ipfc fecundum naturam donum dici poteft , led diftributor donorum ; idcoqtie ieptiformis dicitur, qui plenitudinem divinorum quz feptenario infinuatur numero, univerl^tcr proprieque dividit Ecclcliae. Ipfe enim fpiritus coeUenaialis eft patri & Wo fecundum divinitatem ; fuper quem, filium dico, divinas donadones quas diftri- buit, requiefeere facit fecundum humanitatem : & requiefeit, inquit Propheta, /«prr eum Spiritm Demini, & C apte dicerct,& requiclcent fuper ipfum dona,quz dividit Spi- ritus Dei, Jpiritus fdpientid , & i. Spiritm tinfilii 8c f. Spirituil fcientid & p. & re- { leiit eum Spiritm tinurii Dei, quosomnes, id eft, quas omnesdonadones Spiritus, ca- lUt Ecclefiz quod eft Chrilhis primo fecundum humanitatem accipiens corpori fuo Eccleliz liiz per Spiritum Sandum panitur : ipfc autem Spiritus Sandtas ficut in na- turifecundum cllendam fubfiftit Dei & patris , fic Sc filii in naturi eft Iccundum ef- lendam ; quia ex patre fubftandaliter per filium natum inellabiliter procedit : ac pep hoc dona quz diftribuit non fua Iblummodo liint, led & patris ex quo procedit, & filii h quo, & per quem procedit ; &nezftimcs multiformes donationes Spiritus, quibus multiformia peccati genimina expelluntur ab Eccldii penitufqnc extingu- imtur, folas per Spiritum diftributas. Facit enim fapientia in temptationem inlipien- intcllcdus ftultitiz ablationem, confilium in dilcretionisdeftrudionrm.fortitudo infirmitatis folutionem, Icientiaignorantiz abolitionem, pictas impietatis, &inipli operum pravitatis perfccutionera. Timor abigit czeitatem conceptus. Sed& prieter hzc dona grad», quibus & purgatur Sc zdificatur, & illuminatur, & gcrficitur Ecc^tt- DE DIVISIONE NATUR/E (Ui bonorum omnium doaaUQnes qux Sc fecundum cllentUmiruat, &fecundumna- tutalianccidentij, non aliunde venire quis dubitet iidclium nili ex caulaomniunsbo- norum, ex patre dico , ex quo> omnia per Elium in quo 1'unt omnia ; nec eorum per alium niE per SaiK&um^iritum die diftributioneni qui dividit omniiMiomibiis prout vult. inquit TWologus, Hdtum tfrtmtm i &d.f. i. r. d. 4 . f. I. boc eft.b patre omnium bonorum qu» lUnt fecundum naturam, & qux funt fecundum gratiam. 1'ulcbrc Gquideni lumina dicuntur onmm dona , quz ex ingenita lumine per genitui^ lumen delccndunt, &pcr procedens lumen, prout dl capacitas naturx, & largitas gratis, in uniuicujolcuoquc live generalis G ve Ipecialiseflentis individuam Gibftanti- aiB dividuntur. Nam quod Apoftolus veluti foli homini videtur dicere, O bnm aud bdirs ifutd t»n dtiepifti t univerfaliter omni creaturx viGbili & inviGbili poteft dici. Nulla enim natura eftereata qus habeat quid prxter quod it creatrice acceperit. Si eiiimed, utprsdiximus, inde accepit cGe ; G vivit, inde vivere: Gientir, indefen* tire: G ratione fruitur, inde ratio: Gintelligit. inde intellc^s : Cacteraque id genas mille. Si igitur nil in naturi rerum creatarum efle intelligitur, prster quod I cre- atore donatur, fcquitur nil aliud efle creaturam, fivedlentialitCT.Gvelccandumac- cidens, niG creationis data & dona: donojum autem diftributionem quandom quaG Spiritui Samllo proprietatem Theologia dedicat. Omnia igttnr qus pater in Glio facit, Spiritus Sandusdiftribuit, & unicuique propria prout vult, dividit. Videfne igitur quomodo Theologia fingulis divinas bonitatis mbftantiis Gm perlbnis , fuas rcluti propriccaccsdare intelligitur. Patri enim dat omnia Gicere : Verbo dat omnes in ipfp univerfaliter, cflentialiter, Gmpliciier , primordiales rerum caulas siernaliter Geri : Spiritui Sando dat, in verbo fa^ in effers fuos foecundatas dillribuere : hoc eG in genera &fpccies, numeros differcntialque, Gve coeleltium & Ipiritualium cGen- tiarumcorporibus omnino carentium; feu purilfimis fpiritualibulque corporibusex Catholico-clementorum GmplicitatcfoAis, adhsrendum ; feu fenfibilium hujus mundi vifibilis univcrfalium vcl particularium feparatatum locis, temporibus mobilium, qualitate & quantitate dilKrentupii. Primordiales liquidem cantiu. Ave viGbili Gve inviGbili corpore, qualitate quoSue& quantitate in IcipGs omnino carere non irrad> onabi liter quis approbarit: inviubile autem corpus dicimus, Gnmlicemac per fei». telle&am ungulorum hujus mundi elemflatonim GibAftentiam. Mleftes vero ellen. lias, id cil, angelicas virtutcs,quamvis ultra bunc mundum fenGbilem fute naturx inteU lofiualis cllimtia non incongrue exlGimentur cITc : non omnino tamen confultis San- iorum patrum (ententiis Ipititualibui corporibus judicandi funr privari. Non enim extraneis fcd fuis adhaerentibus Gbi fempor 1'pirituuibus corporibus, fenfibns humanis quibus Ixpe apparent, credendi funt liiccumberc: non quia operatio infeparabilis uni. tatis divinarum lublV^tiarum Gt legrcgata^quodenim pater Gtcit, hoc& Glius facit, hoc 8; Spiritus Sanius facit ) Icd q£a divina Theologia Gnguiisearum4uafdam ptbprietates videtur diGribuerc,vcraciterque iiitelliguncur habere : io fanii liquidem Trinitate & communis operationiscognofeitur unitas, & difcrctarum operationum non excludicuaproprictas.Si enim in ell e(renticunitas,& fubftaniiarum di&rentia, cur non & communis operatio atque differens in ck crederetur & intelligetetur, non video ; ut communi eflentix communis attribuatur operario, &_fubftancialiTtiniuti crina non auferatur aiio. a^. Video plane & mihi videtur clle vcriiunilc, ac divinis cloqniis convenire , fedutinamquIdamGmilitudine ex noftri naturi allumpti, quoniam Deo Gmiliselle perhjbecur, quxdidgfuot jle proprietatibus divinx tdminiftrationis fuaderes. Mt Tiinitatcm nWlrx naturx tc latere non facile crediderim. D. Dic quxfo quxGr. M. Recordariinc quid in prioris libri dilpucacionc inter nos convenerat? Nonne 'nobis vifumell nullam naturam efle qux non in hU tribus terminis intelligitur fubG- flere, quiiGrascis ut fayic diximus, •n'«,A'r«iiw.»tr 7 iiiit,appellaatuT: hoc eft, eflentia, virtus, operatio. D. Recordor fane, flrmiflimeque teneo. M. Noftra iuque na- tura qux humana dicitur, eo quod eam 'omnes homines participant, cflentii, virtute, & operatione fubGftit. D. Neminem peritarum divinx Pbilofopbix de hoc dubiure xlUmarim. M. Quid tibi videtur ? Num noftra natura ( tcfte fan&a Scriptura ) ad imaginem 8< Gniilicudinem Dei condita eft ? D. Libcraliccr agis:qui dc boc dubitat ho- ipo*non eft. Af. Puufne ipfum Deum qui ad imaginem luam noftram creavit natu- rfhu, corpus et^, an fpititum ? D. Hinc quoque b^iaie ridiculum eft. Deus enim ■ . L I B E R'. S E C U N D U S, ' <(j, eft Spiritni,.<^fvi nM>, im SfiritH & ririutt lUltrtM. M. Konergofecun- dihncorpaj,(e(i i«nndam animam imago Dei noftrx oaturs imprefla efV. D, Hoc quoque reriflimum eft fateri. M. Deus cft Tlinit;» &: Unicas, hoc eft, tres fub- panti4>in nni eflnitii, & una eflentia in tribus ihwbntiis vel pennis: Ceutenim Grxci/M>aw, mpxVH^vci Tfimrfim» dicunt, id c(l unam eflcntianh tres fub- ^ftantias vel perfonas ; ira Romani unam eflnttiam, tres fubftantias vel perfonas : in hoc tamen videntur diflerre, quod Grccos.fMr^(tanr, id eft, unam Inbftantiam dicere non reperimus s Latini vero unam fabftantiara, tres perfonas frequentiflime folent di- cere. Graeci vero dicunt i/UjAr, hoc cft, unius cftentia:, unius bonitatis, uni- as Deitatis: vel una eflentia, una bonitas, una Deitas. ^ Haec autem nomina quz a- pnd Grzcos in (eparabilitacem divinznacurK iniinuant, in Romanorum lermoncm non facUc vertuntur, & nullo modo ad purum, ut arbitror ; ideoque folus conira in- tclle&us reparatis verbis per transfertur , ut eorum folumroodo virtus in- telligatur, quorum interpretatio dc verbo ad verbum non exprimitur. D. Hoc to- tum (idesOtbolica Univerialis Eccleiiz fitetur, &, quantum datur,Jntelligit : Sed quorfom tendunt ifta ? M. Non aliorfum nili ut quaeramus pro viribus, quomodo Trinitas noftiae naturas, Trinitatis creatiicis imaginem Bc fimilitudinem in leipsi ex- primat: hoc eft, quid in ei convenientius patri, quid filio, quid fpiritui lanAo acU jnngendum. Convenientius dico : quamvis enim convenienter noftrz nature Trinitas tou totius Trinitatis Divinz iuaago eft, (tota enim patris, tota filii, tota ipiritus iandi imaginem gerit :) in ei tamen eft quod veluti ipccialius lingulis perfonis accom- modari videtur pofle, ut arbitror. Nam&infeipli noftra Trinitas tota in lingulis Iniscft: raaenimcflmtia,& virtus, & operatio cft; liia virtus, & eflentia, & ojsera- tio; fua operatio, & eflentia, & virtus: Sicut & pater in filio, dcipiritu lanifto; fc filius in patre, & in fpiritu lanAo ; & fpiritus landns in patre, & in lilio eft. ^ D. Nil mihi probabilius occurrit, quare ut patris imaginon , eflentia ; filii, virtas ; fpiritus fandi, operatio, naturs noftrz accommodet. Paterna liquidem iabftanda , quz de le lubftantiam filiolitatis ^genuit , & proceffionis fubftan- riam ex fc eroifit, non imme/ito dicitur principalis fubftantia ,• non quod una cl- fcntia Sacrz Trinitatis fit feparabil» ; eft enim una atque individua : Icd qubd fub- ftantialibut diflerentiis, dum fit una, non abeat. Eft enim Deitas genitrix, & Deitas genita, Sc procedens Deitas ; & dum fit una Deitas individua, 'non tamen fubftantiali- busdifferentiis indilcreta. Virtus quoque non incongrue Deo FiHo adjungitur,qiio- ■iam fiepe virtus Patris k Theologia nominatur. Sed ut unum h pluribus teftimaniis acdpbunus.audi Apoftolnm, enim ejus fer etqnefjaa fum, intelledt c$a- fiieinttnri femfirerad queque tjui eirtus & etermtt. In hoc enim loco, virtuterik pa- tm,lapienciaffl patris, filium dico, iotelligirgus, ztemitatem vero Spiritum Sandum, celte Mdximty venerabili magiftro. Nam quod SpirituvSandut virtutis nomine in Scripturis folet appellari, teftanir Evingclium,domino dicente mulierem «luaq»»?, hoc «fi, fluxum Sanguinis patientem * fanans. Stnfi i me extjfe rirmem, lioc cft. Spi- ritum Saodum, qui dividit dona Sanitatum. Quid dicam de d^ra Ane eflentiali no- Itenaturz? nonne aptiflime Sando Spiritui copulatur, cui veluti proprie opera- rio virtutum divinarumque donationum, & unirerfiilitcr & proprie unicuique divi- lio tribuitur ? in narurz igitur noftrz eflcntil.patcmzfubftantiz; in virtute s-eroTub- fiantiz, filii ; in operatione fubftantiz, Ipiritus landi proprietas dinolcitur. M. Re^ ^nlioncra tuam h veritate non diferepare arbitror. Sed vide quid tibi videtur dc nmofibmi noftrz naturz trinitate, quz imeiledu. & natione, & imlu intelligitur : num diflonat ab c* quam przdiximns anima, eademque gc hzc ipfa &Sn duz quxdam unius ejuidauquc noftrz naturz? fonfiim autem dico non exteriorem i^ interiorem, nam inDcrior coeflcntialis cft rationi atque intcllcdni, exterior vero quamvis plus ad aniream pertinere quhm ad co^us videatur, oonumen cflriitiam animz confticuit ; Grzti) conjundio quzdam eft animz& corporis, ioluto enim corpore & recedente viti penitus interimitur. Namfiinanimamancrct,Acadinbftantiamejus pei tineiet ; eo profedoetiam extra cor|m5 Uteretur : at vero quia fine corpore eo nec uritur, nec uti poteft, relinquitur, nec in corpore ioluto manere, neq animz reguneo «otporis deferenti adhzrere. Nam & ipfa definitio, qui fandus Auguftinus c^terio- tem lenium voluit di flinire, intra lubftantiales an imz partes non videtur coniiunMra- rl? (^linquit, iffm n*u letent Itnaiia,qnzdidt, I 2 fenfm TS • ' DE DIVISIONE .NA TURA / ' ‘ Sriifus tft fnfiUliam rerum fhtnufiu fer lufirumentum mfnis tgumftd. Simlitcr naturas aninix non videtur eum conjungere, led velutiDtcmunciumcorporis&animx cunfti- tdere , & Equis intentius gynex lingux proprictatinn pctipexcrit, duorum IcU' 1 'uum in homin^ proprictateiv reperict. In ea enim nr intellsn^us dicitor yw, ratio.; tiiniu, fenfus, non ille exterior, led interar; & in his tnbus eflen- ^tialis trinitas animx ad imaginem Dei conftitutx liibiiftic. Eli enim intellc^fa»^ fit ratio, & fenTus, qui dicitor interior Ce cflentialis ; exterior vero, quem corporis 8e animx copulam diximus, A>. 3 M>r vocatur; inftruroenta autem in quibus polTirnt Ju&r- lafic, qnah uiAlntr rifiu, hoc cft, leniiis cuftodia. In cisenim fenlnscuftoditur & ope- ratur: Ce fiint numero quinque, auditus, viliis, uiiaChis,goftus, tadus. Nec te mo- vere debet, qubd nominibus quinquepartiti fenAs quin^epartitum ejus inftrumen- tum appcIUrim ; nam frcquentillimus& communis locutionis 8c faerx icripturx uiiis cft, ftdcsfcnfuumipforum fcntuum nominibus appellare. Vifus enim vocatur ocu- lus, & auris auditus, exterique fimiliter fcnlus luis inflrumentisEgnificationem prae- ftant. Nonaiucm propterea quinque-partitus lenius dicitur, qubd In leiplb quinario numero dividatur; cft enim iimplex & uniformis, & in corde vduti in loco princir pali fedem polEdct : fed per quinque-partituga corporis inftrumentum, vcluti per qnal- •iam cujuldam civitatis qujnquc porus, fenlibilium rerum limilitndines ex qualitati- bus & quantitatibus exterioris mundi venicntcs,cxterifque quibas lenfus exterior for- matur, interius recipit ; & vcluti hoftiarius quidam intcmunciulquc ea quxextriole- cus^ntroducit prxlidenti interiori lenlni annunciat. D. Neque me movet ienfuum nominibus inftrumenta fignihcarL Neque duorum leniuum dillercntia, quam ad pu- rum dircTcrifti,mc latet, ut opinor. Et quid de prxdi&i trinitate naturx noftrx Icn- tio, pro ingenioli mei captu raillcram. Dux trinitates videntur clle, quibus noftra natura, quantam ad imaginem Dei fada eft, probatur iiibliftcre : fed conlultl veritate, non re ipsS, fed ibUs nominibus ll le invicem difcrcpafc reperiunrur. Namnr & wiV, heceft, intclledbus & eflentia excclfillimam noftrx naturx panem Ggnilicant, i nil H cxcelfllEmum motum. Siquidciii4(ut tu ipleintelligis) non aliud cft noftrx naturx •‘cllc,& aliud moveri, eflentia enim ejus eft motus circa Deum & creaturam ftabiln, mobilis ftatus. M dum movetur circa Deum, qui lupcrat omnia, maximusmoe tus ejus dicitur ;dum verd circa primocdialas caufas verfatur, qux proximx immediate poft deum funt, veluti niedio quodam moderamine intelligitur moveri : quando autem primordialium cauEirum cffcdhis fivc vilibiles live invifibilcs perlpiccre conatur, extre- mum lui motum paci dinolcitur, non quia idem motus lubftantiaiis augeri vel minui in leiplb poflit ; fed quod fecundumdigniutera rerum, circa quas volvitur, & miiiimus & niedius, & maximus efle indicatur. Eflentia itaque animx noftrx eft intellc&us, qui univcrGtatihumanx naturx prxfideMui circa Dram fdpra omnem naturam in- cognite circumvehitur. Aiyor vero, vel Kwiuf, hoceft, ratio & virtus, lecundam vc- lutiparteminfinuat; non irrationabiliter, quia circa principia rerum, qux primo poft Deum funt, circumferuntur. Tertia vero pars, & !«{>«"» id eft, fcnifts & ope- rationis vocabullldenolhinatar, & veluti extremum humanx animx obtinet locum { nec immcrito.quum circaefle^s caufarum primordialium, Cve vilibiles, fivc invifibi- le^nt, circumvolvitur. Ac per hoc non duas lubftantiales trinitates, lod unam ean- dnmiue ad limilicudinem creatoris fui conditam oportet nos incclligcre. Sed miror qui de caula vitam ipfitm, qux ll Gnecis & «<»1111»', il noftris vero nutriciva &auftiva (nutrit enim corpora, & incrementa eis prxftat) nec veluti quartam fub- ftairtialcm humanx natatae partem, nec intra fubftantialem trinitatem enumeratam i te video, ac vcluti penitus pjxtermiflam,& nullo modo ad naturx noftrx conftitu- l^ncm pertinentem, M. Non mireris, non enim fine caufa hoc fecimus. Siqui- o^nunction de univerla humana natura fermo cft, qux vcluti quinque partibus, hoc eft, corpore vitalique motu, feilfu, & ratione conftare videtur. & intclledu ; fed de ea Iblummodo parte, in qua imago & fiinilitudp conditoris perfpicitur ; hoc eft, deintcllcdu & ratione & Icnfu interiori, vel (ut ita dicam) eflentia, virtute, ratione. In hoc enim ternario liimmx Sc lacrx trinitatis imago exprefla cognowi- tur. Namde vitali motu,quoanimacorpuf& nutrit, &in unum colligit&vivifi- cac,&miniftrat,eique incrementum dat.dequc ipfo corpore, quod totius creaturx exy:cmum obtinet locum, alius dillercndi locus erit, dum de naturis lenfibilibus, Deo duce.dilputabititf, qux pars quoniamextrapreprietatcin intelligibilis noftrx eflen- LIBERSECUNDUS*’ 71 tix, quiadinoiginemDei conditi fumusMlUnorcituc, propcerca ^ nobis prxicntiali- ter intcrmilU tft, dum Iit ipotus quidam extra naturam primordialiter conditus, fub- (lantialinoftrx operationi, qux ronfus interior (ut diximus) vocitatur, fubjedus, in- que poenam peccati additus : quo videlicet mo^ea qux poli peccatum humanx na- turx fuperaddita iiint, adminillrat. Corpus hoc corruptibile dico, atque mortale, locis temporibuique varium, partium fuarum numero cUrcrctum, fpatiis dideUtum, incrementis defcrementifque* Tubditum, qualitatibus quantitatibuique direrfis fubju- ^m, ad omnes irrationabiles motus pronum carnalis adhuc animx, merito fux in- obedientrx lupetbixquc diver& calamiutibus involiitx hofpicium, exteraque, qux de infelicitate in hanc vium hum aqjc. naturx ex felicitate ParadiC cxpullx,& dici& experimento cognolci pofliinc, iplnis iuquc humanx naturx ad ea adminidraiida qux Cbi ad vindi^m prxvaricatiqois divini prxeepti adjunida funt (vindidam au- tem dico, non irafeentis Dei ultionem, fed milerentis exercitationem) non irrationa- biliter extra terminos cllillltialis nollrx trinitatis relinquitur, Ft ne xdimes nos his verbis docere velle, prxdidam humanx naturx trinitatem adimaginemUciinPara- dilb conditam, priulquam peccaret, omnino corpore caruiile, abnt It nobis hoc cre- dere, aut quodammodo putare ; iemcl enim 6c limul animas nodras & corpora in Pa- radilo conditor creavit, corpora dico cccledia, Ibiritualia, qualia pod refurredionem fiicuralunc. Tumid^araque corpora, mortalia, corruptibilia, quibus nunc oppri- mimur, non ex natura, ledex delido occafioncmducerc, non ed Albicandum. Quod e4o naturx ex peccato adolevit ; eo profedo renovata in Chtido, & in pridinum datum redituca, carebit. Non enim poted naturx efle coxternum, quod ei adhxfct propt|t peccatura; & intra fubdantiales ejus conditutiones non connumerari, non ' congruum arbitror, D. Plan^ non incongruum ; fed ratx fubtilique iitvedigationioc’ inventiom rationabilis naturx convenicnlidimum. Quorlum vero nxe nondum video. M. Patiens edo.' Non enim res parva inter nos quxritur, nec nili multis diligcn- tidim^ ratiocinadoois ambagibus & in vedigaridc inveniri poted, II Umen ad purum inveniri poted. Nulli enim mortali Icniui, quamvis videatur acut^ inquirere, licet hoc promittere, ne incautus redarguatur ede, quod fuas vires fuperat invenire per fc ipiiim promittens. Nam fl invenitur, non iple, qui quxric; fed ipfe, qui quxritur, &qui ed lux mentium, invenitur. Qi^imus namque, ni fallor, quomodo ex argu- ment6 fubdancialis criniutis nodrx naturx ad imaginem Dei creatx, liimmam illam trinitatem, qux Deus ed, ejufque. vduti proprias in natura condita operationes fm- gulis pcrionis didribucas podumus invci|igarc. D. Id^fum. non aliud quxrimus. Etqrdo rerum exigit, ut lic veriuteA quxramus, argumento Equidem imaginis ipfa veritas.cujus imago ctl, quxrendacd, ^ux quanto dudioEus iaborioEdfque inquiri- tur, tanto ardentius diligitur,& apenius invenitur. Quid enim proded ilia veloci- tas, quam pura veriucis contemplatio effugit, aut quid nocet ipfa tarditas, cuideEde- tata facies occurrit t M. Itaque ratiocinationis nodrx exordium ex verbis venerabilis Maximi fumamus, non cildem lermonibus connexim, led eodem fenfu utentes. D. Ingredere quoquo modo vis ratiocinandi viam. Mk Tres univcrlales motus animx lunt. Quorum primus ed lecundum animum, fecundus fecundum rationem, certius llxundum Icnfum. Primus quidem motus limplexed, Sc fupra ipEus animx naturam, & inccrprecacione caret, hc^ed, cognitione ipEus circa quod movetur; per quem circa Deum incogni- tum mota, nullo modo ex ullo eorum qux diint, ipfum propter fui excellentiam cognolcit lecundum quodquidEt i hoced, in nullacdcntiareu fubdantia, vel in a- Uquo quod dici vel incclligi valeat, «um reperire poted. Superat enim omne quod ed, & quod non ed, & nullo modo diffiiuri poted, quid Et. Secundus vero motus ed , quo ancognitum Deum coguofeimus, fecundum quod cauta omniumEt. DifHnit enim Deum cauEun omnium ede, & edmotuside intra * niw* ’ naturam, per quem ipfa naturaliter mota omncsnaturales rationes omnium formatrices, qux in iplb cognito Iblummodo per caulam (cognofeitur enim quia caulacd,) xcernaliter faidx lubEdunt, operatione feientix wi ipE imponit, hoced, ip fc ipfa per carum cognitionem exprimit, ipfaquc cognitio h primo motu nalcitur in &cundo. t Tertius motus edcompoEtuai per quem, qux extra Eint, anima tangens veluti ex quibuidamEgqis apud leipliun viEbilium rationes reformat, qui compofitus dicitur, I j nnn 71 DE DIVI-S IONE NATUR* rion c}nodin rclpfa (implex non (it , qidpiaiimodum primas & iecnnduifimplic» (itnt; (edquod non per fcipfaslenGblliumrcrmn rteiontt incipit cognolure. Pri- ifio fiqttidcm phantafias ipfarum renim per exteriorem renfum quinquepartitum ie- cundtlln numerum inftrumentorudkorporalinm, in quibus & per qux operatur, ac- cipiens, cafquc (ccum colligens, dirident, ordinans, difponit ; deinde per ipliis ad rationes carum, qifarum phantalix funt, perreniens, intra iciplameas rationes dico forrtiat atque confirmat. Et nec te rflOveat , quod paulo ante- exteriorem lenfum phantaGam rerum (enfibilium^e diffinivimus; nunc vero per eum ad phantaiiatea- rundem CcnGlillium rerum pervenire docemus. Prxdidhis enim tertius motus e* pbahtaGis rerum exteriorum pCr exteriorem &^m fibi nunciatis moveri incipit. Phantafiarum enim dux fpecies funt, quarum ^ffiacft; qux ex (enfibili natura pii- nro in inftrumeiltis fenluum nafdrtr, & imago in rcnGbuscxprcfia proprie vocatur} altera vero eft ipia, qux confequenti ordine ex prxdida imagine formatur, & cft ipGi pbantaGa, qux proprie (enlus exterior conGicvit nominfrij Sc illa prior corpori iem^cr adhxret, pofterior vero animx ; & prior quamvis in ienlit Gt , fcipfam non lentit: pofterior vero & feiplam fentit, & priorem (uicipit. Dum vero tertius ille motus phantaGaS rerum vifibilium deierit, nudaG]uc omni imaginatione corpArd rationes ac per l'e Gmplices pure int^igit, ipfc quoque Gmplex Gmpliciter, hoc eft, univCrfales univci^licer rationes vifibilium omni phantafia alAlutas, inquelemet- jpGs puriftiMb ac vcrWimfc pcrfpeftas per medium motum primo motui rcnunciat. Iplc vero primus motuS, quodennque ex tertio per medium, & cx iplb medio imm- diart in moderationibus rerum creatarum percipit, per {bipfiim immediate incogito ^l||hidem (incognito vero quodeaufa omnium eft JprincipiiiqueOmniuqjrermp, hoc _ eft, principalibus caufis ab eo & In eo fbftis, & h (edlftriouiis refert, hoc cft, i Deo " per ipfasin omnia quX poft (c funt, procedere, &ltcmm per ipfas in ipfum intelliglt recurrere. Animx igitur pui^tx per aftionem, illuminat* per fcientiara, per- ieftx per Theologiam motus, quo fcmpcr circa Deum incognitum xtemaliter voD vitnr, ultra &fuam& omnium rerum naturam ipfum Deum omnino abiblutumab omnibus, qux & dici St intclligi poffiint, neentm omnibus, qux nec dici, nccinccl- ligi pofiimt, & tamen qnodammodo funt, intelligens, eumque cfle aliquid conun , qux funt, Sc non funtoenegans, Sc omnia qux de iplo prxdicantnr, non proprie led tranflativede ea prxdrcarl approbans, r«f,iGr*cis, h noftris intelleihis vel animus vd mens dicitur, Sc filbftantialitet eft, S^rincroalis pars animx efle intelli^tur, , Non enim alfud eft animx elfcntialitereflc^^iibftantialitcrmoTCTi. IpfaGquidcm In motibus liils liibfiftit, fuiqwe tnotns in ipfrlubfiftunt, cft enim fimplex natura Se individua, raoTuumque fuOTum fubftantialibus differentiis folummodo difetett. ’ Nam fi coeleftes ciTentias, quas coelcftcs virtutes Angclicafque divina nominant elo- quia, nil aliud effe Gibftantfaliter h fanftis patribus twitnr, rtifi intelligibiles, xter- nos, inceffabilclque matus circa principium omnium, i quo, Sc per quem, Sc in quo, Sead quem, Sc moventur Sc fabfiitunt ( cft enim ifte circularis motus coclcftium vir- tutum circa fnum principium , ab eo i idelicet ut h principio ; per ipfiim, Sc per ra- tiorres fuas periplum conditas, in ipfo ut in legfbus fuis naturalibus , qux in ipfo fum, extraOTCi^as egredi net vomht, nec poflbvolnnt; in ipfum qnippeutin fi- nem (irum redeunt, Sc m folaintdligcntia talis motus eft ; intelfiguntcnim (eab‘ipro etk, Sc per ipfum, 8c in ipfo inteirc^m fuum exerceri , Sc nullum alinn^ finem prxter te habere non ignorant) quid obftat, nefimilicCr inteHigamus humanos in- telfeftus indefinenter circa Deum volvi, (jmtm ab ipib, Seper iplum, Scin ipfo, Sc ad infam funt ? Eodem namque intelligibili circulo volvuntur, prarfertim cum divina eloquia hominem ad imaginem Dei faiSnm perhibeant, quod de Angelis dixHTe t- pettenon reperitur. Aftantes etiam & miniftrsfttcs Deo cocleftesvrrtuterlegimus, numanamvero naturam in vcAo Dei Deum faftam, Sc fodere ad dextram Dei, Sc «gnare fides tcftatur calbolrca. Quod etthn poilTcfurredUonem omnium gewera- liccr de omnibOs hotninfbtis Dominus dicit, Eruirr ficut yfugrli Dei ni ‘arh , non de condignitate nathtie, fed de immottsfitaris xtjaaHtate, Sc quod omni fexu corporeo omniqne corrnptibili generatione carebimt, iftttMigendnm ariritrOr. Primam nam- que hominisconditionem ante peccatum in Paradifo, hoc eft, inccelcfti beatitudine squalem Angelis, acvcluticonnXtilTalemfiiiflc, nob eft incongruum credere. De bisfiaitique ambabus naturis, Angdica dico finnuna, ntelogU -pronuntia^ dicens. LIBERSECUIfDUS. 7 ; dicens, Qai ftc^i cmlu 'm imetUS», hq^eft. uteifcndiliter&rubllantialiterintel- ledus eflcnc. Coniam vero bmt , imm ia itntre rfa, tuu intelexit, & ctmftnttm ^ jument* & ptmlkfxSmtfi «a, loogc ex Angelica digniutc rcceifit^ inquc mortalis hnjas vitn calamitatem cecidi|| Poftqaam autem Vtrium t»r* /a. ihm hoc cft, Oeus Eomo iadms eft ; im^etur quod in Plalmo fcriptumcft, Qmid tfi buu qued ttemar n e/m, aar fiHui hcmax, qxU rifitxt <iia ? Admirans vi- d^icct primz conditionis Enmaiuc natuxz alcitudineni , Minendi eum , inquit . fduh nmrnxi .lingtlm, hoc cft minorari eum merito luz luperbiz pcrmiltfti, Sc in corpitudinem irtationabilis vite cadere iul propriA’roiunuce rcliquifti. D<ms e- nim fiicere, quod Eeri finit, modo, quodam loquendi dicitur , Gltrix &btutre<*- r»u4* c>"’> ^ eum fu^tperu uumuum tuurum, «anna fubjeiifli fub ftdiim ejm, Videfne quantum humana natura in primo homine poft peccatum humiliata , & quantum in lecundo homine, in Chrifto dico, per gratiam exaltata ? Siquidem non lolum ad priiUnum fiue naturx ftatum, de quo cecidit homo, reilitutus ; verum etiam fuper omnes coelclles virtutes exalutus. Ubi enim abundavit peccatura, luperabandavic gratia. Si igitur humana natura non fblnm ad dignitatem Angeli- cam in Chrifio renovau pervenit, verum etiam ultra omnem creaturam in Deum afiumpta cft, & quodfadum eft in capite, in membris futurum efle impium cft ne- gare : quidmimm,fiiinmani intdlcdus nil allftdfint, nili ineffabiles inccftabilefque motus? In his dico,^ui digni funt circa Deum, In qu* riyunt, & moventur, & funt. Smr quidem per rationes quibus exiftnnt : moventur per rationes virtutum , qui- bus bene cziftcte poflunt : vivunt per rationes, quibus Icmpcr exiftunt. D. Kon Iblnm concedo, verum etiam intclligocxcellentilfimumanimxmota& drea Incognitnm Deuro nitra omnem creaturam veri£m6 vocari & rubliftere in^ t ell e ftiim : Icdquo modo vd qui ratione intellcdus, dum intra terminos humanx natnrzcondadatur. rupta fdptam, omnemque creaturam poteft afeendere, ut circa incognitum Deum, qui^nge ab omni cicau natura remotus cft, fuos 1'ubftantides motus valeat perficere, non intdligo. M. In buc parte theorix. qux de intelleftualibns raticmalibufque fubftantiis dilpntat, dum pervecitur ad^conuderandnm, quomodo natura creata extra Icipfam poceft alcendere, ut creatnd naturx valeat adfazrerc, omnis de potentia naturx ratiocinationum inquifitio deficit. l*Ion enim ibi naturx ratio, lod divinx gratix ineffabilis fie incomprehenfibilis altitudo confpicitur. Nulli fiquidem conditx fub- ftantix naturaliter ineft virtus, per qutm polfitdc terminos naturx lux fuperare , ipTunquei^m immediate tw Idpftra attingere; hoc enim foliut eft gratix, nul- lius vero virtutis naturx. Hinc Apoftolus fatetur Ic ignoralTe, Quomodo ruf tus ejl in Purudtfum, dicois, /ri< bomitiem ruftum, fedi^cio in corpore, nntxtr* corpus, acli dicssxt, non enim in naturalibus animx motibus in corpore, vel cxtracorpus, video ullam virtutem, per qi^ rapi polfim in tertium coelum : Deus folus fdt, cujus gra- tsji loli raptum me fuillc non ignoro. Nulla fiquidem natura per fdpiam poteft afeendere in illum locum, ubi Dominus ait, Vii ego fnm, ittic & tnsnifier meus erit. D. Qnanquam breviter, lat tamen clare cft refponium, idcoque quod inftat, ad fecundum animx motum, confiderandum mentis aciem dirige. M. Motm animx fecundus cft ( ut diximus) qui & intra terminos naturx continetur, ipfumque Deum fecundum caulkra diffinit. Hoc eft, illud folummodo de Deo incognito quidem cognofeit, quod omnium, qux funt, caufa fit; & quod pri- mordules omnium caulx ab eo, & io eo xternalker conditx fint, eanimque caufa- nun, qtuntum <mur ci , intellodanim tpfi aninue, cujus motus cfl , cognitionem impnmit: ut enim ex inferioribus fenfibilium rerum imagines, quas Grxei phanta- C« vocant, anima redpit: iu ex fiiperioribus, hoc eft, primordialibuscaufiscogni- «1“* hCrxcisTheophanix, 4 Latinis divinx apparitiones folent appellari, libi iph mhgit, deperipraaquandara de Deo notitiam percipit; per primas caufas dico, non ut intelligat, quid fubftantialiter funt; hoc enim fuperat omnem animx ra^um; Icd ut nniverlalitercognofcat, quia funt; inque fitos effeSus inclfabili pro- celTione profluunt. Et hic cft motus, quihGrxds xiyQr vel 4 noftristero ratio. Ictt virtus vocatur, & ex primo motu nafeitur, qui eft intelleaus. Sicut enim quidam lapiens artifex artem fuam de Idpioin fdpfo gignit, «tlniplj, quxfibifr- ciendafuot, prxnolcit, eorumque caulas priufqaam appareant a£hi, & opere nni- verla- 74 DEDIVIiSIONENATUR/E Tcrialitcr atque caulalitercfeat ; fic incdl|^u de i'e, & iti fc, fuam ratioacm genuit, in qua omnia, qu* vult faceic, prxc^nolcit, caulalitcrquc prxcrcat. Nam non aliud dicimus efle confilium, prxter artiheiofx mentis conceptum. Secundus itaque motus animxcfl ratio, qux veluti caudam obtutus liibllantialis iu animo intelligitur, ac veluti ars ab ipfo de leiplb in IcipTo genita, in qua ea, quxvultfacere.prxcogno- lut, Ac prxeondit.. ideoeme non immerito forma ejus nominatur; liquidem ipfe per feiplum incognitus cil, Icd in fita forma, qux eft ratio, & libiipfi & aliis ap- parere incipit. Nam quemadmodum caula omnium per feipfam, nec ^ leipla, nccab aliquo inveniri potelf, quiCt;' in fuis vero Theophaniis quodammodo cognofeitur; ita intellectus quilemper circa eum volvitur, & ad ejus imaginem omnino funilem condituscft, neclifciplo, nec ab aliquo incelligil^tcit , quidlit; in ratione autetn qux dc ipfo nafeitur, incipit apparere. Quodvero dixi caufam omnium & inccl- leAum a Iciplis non intclligi, quid bnt ; qim ratione poteft cllc paulo poli conii- derabitur. De lecundo motu, quid fit, & unde origincai>ducit , latis mdum, ut opinor. D. Sat plan6. M. Tertius itaque reflat motus, qui circa Gngulas fingulammque rerum rati- ones, qu.e fimpliciter, bocell, univerlalitcr in primordialibus caufis conditx funt, verfatur» Et cum ex fcnfibilium rerum phantabis per exteriorem foifiim fibi nun- ciatis motus lui lubftantialis fumat Atordium , ad purilfimam rerum omnium dif- cretionem per rationes proprias in efientias gcncralifilmas, In^ue genera genera- liora, deinde in formas fpeciefquc fpecialilCmas, hoc ell, in numeros innumerabiles infinitolque, immutabilibus tamen naturx fux analogiis finitos, pervenit ; Sc ille motus elt, quiCrxch Jivmt vel inF>«<, Latinh vero feofus vel operatio Vocatur; ‘^fum dico lenfum, qui lubftantialis cft, & interior , qui fimiliter ab intclledu procedit per rationem. Omne liquidem quod intclle^s ex primordialium caula- rum gnoltico contuitu arti fux, hoc cft', rationi imptimit per fenfum fuum ex le procedentem, cjulque operationis nomine appellatum, in proprias rationes lingula- rum rerum, qux primordialiter in caulis univerlaliterque creatx funt, dividit. Cun&x quidem dTcntix in ratione unum funt, lenfu vero in ellentias differentes difeernuntur. Omnium iuque cllenciarum ex fuorum principiorum fimplicilEral. unitate per intclleiftum limplicillimam cognitionem ratio percipit ; led lenfus ipfam limplicitatem per differentias fegregat. Similiter rerum ^nera uniformiter ficlim- pliciterin fuis uni verlalibus caufis, ficinfeiplis perintellcdum ratio cognofeit, il- lam veto gcneralillimam limplicitatem inopia individuam nullifque differentiis obnoxiam, nullis accidentibus fubjedam, nullis Ipatiis diftentam, nullis partibus compofitam, nullo locali vel corporali motu variam, in diveria genera difterentiar que pracdiiftas, aliafque mille, fenfus partitur; idipfumeftin differentibus formis, qux confult^ ratione in generibus luis unum funt, lenfu tamen operante per natu- ralesdiftindionesifc invicem difeernuntur, bocell, quomodo naturalibus motibus divind providentii rt^nte, jubente, adminiftrante, in difcrctas rerum multiformi- tates dividuntur, iplc intellcdus per confubftantialem fibi fenfum fine errore in vc- Iligat & pcrlcquitur, certiique regulis conmrehendit. <^d dicam de infinitis nu- meris, qui quanto intetioris fenfus adioneuvein feipfo, five in rerum natura mul- tiplices fiunt ; tanto ratione confiderata in fuis formis univerlalitcr & fimpliciter unum funt, & ut breviter colligamus, quodcunque anima per primum fuum mo- tum, qui ell intcllcdus de Deo & primordialibus caufis uniformiter & univerftli- ter cognolcit, fecundo fuo motui, qui cft ratio, cpdem modo uniformiter univcrlali- terquC' infigit. Quod autem a fiipciioribus per intelledum in ratione formatura accipit, hoc totum in difcrctas cOentias, in difcrcta genera, in diverfas fornus, in multiplices numeros per fenlum inferioribus elfedtibusdiftribuic. Et ut apertius di- cam, quodeunque anima humana per intclledum fuum in ratione fua <tc Deo dc- que rerum principiis uniformiter cognofeit, hoc totum per fenfiim in caularum cf- fedibus multipliciter intelligit ; & iterum totum quod per fraliim multinlicitcr Iparfumin emebas intelligit, per rationem in caufis ununl uniformiter fubfillere pcrfpicit. Omnia vero ex una oninium caufa & multiplicationis momentum in- cipere, & unitatis limplicitatem, quU in ei xtemaliter & incommutabiliter fubfi- llunt, nullo modo dcicrerc; totiufque fui motlis finem, Acin ea terminare per in- telledum puriHinfe ugnofeit. Dc tribus auintE motibus, hoc cft. dc intelledu , qui LIBSR PR.tl4.US ^etianufldttu; &dcr«tioae, qus virtus; &dcrenfa, qoi«pcntio dicitur, fuf- pdtntcr luaium, ut opinor. D, Lucidiilimi «c multipliciter. XXIV. Intuere itaque, acicque mentb, tMa ambiguitatis caligine depulsi, cc^kolce, qukm clari, quiimexprelie divina bomtatis lubftantialis trinitas in mo- fitw humana anima r^^ cos intuemibus arridet, Icquciplam pic qmerentibus'^ vcluti in’quo<4m proprio Ipcculo ad imaginem luam udo limpididimc manifidb^ Scchmfit ab omni creatura ternou, omnique intellcdui incognita, per imaginem iuam & fimilitudingin rcluti cognitam Sc comprchcnllbilem intdlcdualibus oculis , •c veluti pralentcm feiplam depromit, ultroque Ipecillam , in qua relucet, puri- ficat, ut in ea clarilfitnc relplendclcat una eflentialis bonitas in tribus fubilantiis , Mx unitas & trinitas in (HpU )>er fciplani non appareret, quia omnem intelle- efiugtt eximii fu-eclariutis infinitate, nifiin lua imagine veftigia cognitionis fide imprimeret ; Patris liquidem in animo. Filii in ratione , Sandi Spiritus in Icofa apcrtillima lucelcit fimiliindo. Nam quemadmodum filium artem omnipotentis itrtincis vocitamus, nec immerito, quum in ipfo lua quippe lapientia Artifex omni- potens Pater ipic omnia quzeunque voluit, fecit ztcrnaliterquc,& incommutabi- litcr cuftodit : ita etiam humanus inielledus quodcunque de Deo, deque omnium re- rum principiis puriffimb incudanterque percipit, vc^ti in quadam artefua , ratione dico, mirabili quadam operatione feientir creat per cognitionem,' inqne iCtretillimis iplius finibus, (ccondit per memorfam. Ut autem pater opifex omni- um ^mnipotens quaxnnquc in arte iDa , quz eft ipriur fapientia & virtus, in Verbo fuo in'uaigenito filio fimul&lcmcl, primordialiter, canfaliter, uniformiter, uni- «erlalitcr condidit per Spiritum Saodum ex (c filioque procedentem, in primordia- liinn caularum innumerabiles cficdus dividit, fivelndrcntiasintclligibilesdlffcren- tiarque omnem Icnliim corporeum fuperantesman^rint, live in hujus mundi leiA> bilis varium multiplicemque' ornatum locorum temporumque dilcredonibus varia- bilem profluxerint: ita intcliedus, faoceft, principdis animae motus ex intclligibi- lium rerum gno^'ca contemplatione fortnatuspemne quodeunque in arte rationis creat & reponit Mr lenium aniinz interiorem ,in lingularum rerum live inteUigi. bilfiim live Icnlibuium dilcrctaoi inconfufamque divi^ cognitioaem : omnia enim ^us intellcdut inaationcuniverfiiliterconliderac, particularicer iier lenium ih re- rum omnium dilcretas cognitiones difliniuonerque partitur. Vides itaque patrem iii filio luo omnia quxeunque voluit , condidillc , & per Spiritum Sandum fuuin particulariter diftribuillc, & dillribuerc & dillributurum efle, & ad fimilitudinem tiMni diviniutis perfonurum cognolce intcllcdum noltrum omnia quxeunque de d 3> caufifqiie rerum pocell in tclligeicunivcrlaliter in ratione per cognitionem adn icientix creare, hoccfl formare, & per ^nfumconlubllantialcm fibi particulariter ia Imguks rerum diffinitiones, quas in ratione colligit, contemplationis virtute in- confuix dividere; hoc eft , luam cognitionem unicuique cautilfimx dilcrcdonit eonmitu accomihodarc. D. Hzc quodammodo mihi lplcnd|fcuot, fed quid di- ftat inter operationem creatricis trinitatis &non creatx, &a^m triniutis creata •reantis nondum perfpicio ; creantis, dico; nonenim dubitamus trinitatem nollne' •Mturx, qn.x non imago Del eft, led ad imaginem Dei condit^ ( Ibla enim verymo. go invifibilis Del qft, & in nullo diffimilis, unigenitum Dei Verbum Patri & Spiti- tni coellcntiale ) non Ibluifi de nihilo efle cieatam, verum etiam fab fe adfaxrenttt lenfus lanfaumquc officinas, totumqe hoc corpus fiinm mortale dico, creare; ex Deo liquidemeBimaginem Del' ex nihilo fiuda erf ; coFpUs rert^um ipfa creat > non tamen de nihilo, fdl dcalitpto ; anima namque incorporales qualitates in unum n latinante, & quali quoddam fubjedum ipfis qualitatibus ex quantitate liimeMe pponente, corpus libi creat; in quo occujtasfnasadiones per leinvifibilesma- nHede aperiat , inque lenfibilem notionem producat; ut jam inoriori libro ^Ipu- ca(um en, Sc adhuc dum ad confiderationem agonis primordi^mm caularum per- ventum fiierit, diligentias invclligjbltur ; nunc autem quod inftat aperias flagito. Af. Hujus qu.wionis iblutio facillima ac pene fine ullo labore mihi videtur. Somma liquidem trinitas omnium rerum creatrix, & i nullo creata, omnia qux fixk, de Oibilo focit. Proprium enim dJvinxbonitatkcft. ex non-exiftentibus in exiften- dani, qu* vult fieri, vocare. I^am & hoc nomen, quod eft bonitas, non aliunde or^em duck, nifi h verbo Graico, quod eft M , hoc eft, clamo; autem, Sc WsS, hoc eft, clamo devoco, uniUDlenfumpoflidcnt; etenim qui vocat, litpilHmc K in 7 « D E D I V blih O N E*' M A T U R ^ . in cUmorem enunpiti Deus ergo non inconvenienter bonos diehur Se boi^tas > 4|pk omnia de nihilo in eilentiam venire intcliigibili clamore damv, ideoque Grxee dihit tnrDeus w>ir,ideft, bonus,/ii «ixtir l<r «»>«'. hoc cft, eo qiiod omnia vocat incircnciam; cunAa Gquidem, qux naturaliter rubCliunt, de nihilu in cflentHill^ « andicorcvocau funt per quinquc-partitamunivcrlalucc^turs motam. ^»lam amque vocata funt, ut Iblummndo iubfiftant ciTcncialicer ; qoxdam pt fuMllint & vivant: in quibofdain iubftantiali vitxicnfuseft additusj io quibufdam vitati fcnfill ratio cumulatur ; in quibufdam ad pixdiAorum oatoralium nystuum perfeAionem intcllcdus fuperponitur. Et eft primus motus in corporibus oaturalibui ; fccondus in ea vita quA ligna herbzque & vivunt & crefeunt ; tertius in irrationabilibus animan- tibus; quartus proprie in humana; quintus in Angtlica confpkicur natura. En his quinque gradibus in condendis de nihilo rebos fummx ac facre trinitatis bunim peripicitur, incfTabililque operatio manifiHlatnr. Ea vero Trinitas, qux in noltak natura ad imaginem creatoris cft condiu, nihil creat de nihilo. Illud enim folias Ddeft, &nulliascrcaturz. Duplex vero ejus adio videtur; aut enim ea qux de nibilo luuscreator condidit raticnabilibusinteUedaalibufqnefuismutibusinvefti- gnt,& qux in natura rerum puro iotelligentixncontnitu cognolch in intimisratio- 1(1$ Iuzlbdibusdirponic,omoiumqnc rerum, quas poteft cognofeere, engnitionesaut in unum colligit, hoc eft, ut eodem exemplo utamur, elkntiam in genera, genus in formas, formam in individua OToftici operatione difcerQCns; aut multipliciter di- vidit , fmgulas cognitiones nngulis rebus, quarum cognitiones funt, diftribuent ; verbi gratia, genera in cflentia, formas in genere, numerus individuorum in forma, feientixadu unum facit. Et haec eft principalis liimmaque rationalis naturx oper»* * tio. jecunda vero eft,qax(ucdiximus)increationehucorporiscognofcitur, inqua ejus folicito regimine aperitur. Primo fiquidem materiam ejus ex qualitatibus re- rum fenfibilium accipit, eique nullo temporali fpatio interpoGto vitalem modum accommodat, quo ipfam materiam & vivificat & nutrit, inqne augmenu pcrfedx fiaturx per numeros locorum & tenuiorum provehit, fenlhm quoque exteriorem el prxftat, per quem omnium rerum, quas extrinfecus attingit, p)||ntafias leapic, & extera, qux de Iblkitudine affidua continentiqne adione animz cirea corpus iaoal refq; corporeasdive lenfibus prxlens vigilando/Gve ab eis remota datucndodmaginefq; rerum, quas per fcnlus baulerat, fecum tradando, aut imagines itntginura fingeudo,aut ' alimenta corporalia, qux extrinfecus in xdificium corporis accipit, Kr occultos vena>- rum nervorumque meatus,quos Grxet poros vel arterus appeUant,aiftribucndo,& co- t itari&intelligi polTunt. Utenim fumma Trinitas univeriitatcm totius creacuri,qvtim c nihilo condidit,providentixfuxregulismovet, regit, ordinat, & nihil perire, hoc eft, penitus ad nihuum redire, ex his, qux qpndidit, unit: ita‘noftrx naturx trinitas univerfitati corporis fui omniuraque lenfuum eius incolumitati providet, ipfumqw vivificat & movet, & continet, quantum mortalis fragilitas ipCus permittit. XXV. Sed vide ne his ^tiouibus incipias conjicere ad animi crcatoncmtcmpo^ quodam fpatio conditionem corporis prxccdere. Sola fiquidem dignitate excejlenu- Jbue naturx prxcedit anima corpus, non autem loco vd tcmporc,fiinul enim ac Icmd in illo qno homine, qui a^ imagincmDei fiidus eft, omnium hominum ratiotH^ccundu» corpus & animam creatx lunt. Nullo enim modo juxta moras tcmportmciicntiaanie . . mx corporis eflentiam, fient nec corporis eflentiaauirox eflentiam, prxcedit. Et ne me zftimes primum Ulud ^ndalccorposui Paradilb condinunjbla tamm rariqne adh|c /adum, ficut&iplk anima (in ipfo quippe generali deunive^ihoBune ad mugmem Dei fado omnes homines lecundom corpus & animam fimul & femel in lola pouibiu- tamcondita funt/c in ipfo omnes peccaverunt, priufquam in proprias lubftanuas pro- dirent, hoc eft, antequam unufquitque fecundum Angelicam multiplicationem inlua (lilcreta diflerentia in anima rationiulfte fplritali corpore appareret : quod videlicet corpus incorruptibile xternaliterSc coxternaliter animz adhxrerct finon pcccarjf, in quo omnes homines refurreduci fuAt :) ab anima creari dixilfe. Uiud «imab OSo omnium cteatorc immediate fimul cum rationali anima in coelefti beaiitudinc, im^ ad cocleftem beatitudinem fubftindalitcr conatum eft, liibftantialitcr autOT di- co, quia uniufcujulquecreacurx vera eft fubftantialua in priinqrdialibi^ caulis prz- cognita, conditaque ratio, qulDcutdifSnivit,fic Se non aliter erit. Ad beatitudinem ofioauc dixiy noft cnien video ijuoniodo hoooo beatitudinem perderet» iicAmrcipto LIBER. SEGUkDUSi plcnfe pcrfed^qae guftarct. Ptius enim, ut arbitror, ad fe ipfum, quini ad Deutn convcrfuscB, ac ideo laplus. Hoc vero corpus corruptibile ac materiale, quod ex lii^o ternr alTomptum elt, poil peccatum merito peccati ad exercitandam in eo negli- gentem animam erga mandatorum cuftodiam,veluti quidam proprii operatione ani- ma & creatum fuille & quotidii creari, affirmate non hxflto. ^od enimScripffta " Sacra Dcufti lutum de terra 1'umpfiirc, deque eo corpus homini tormafle perhibeat, non te movere debet. Nam & a^o creaturae ad eum ex quo omnis naturalis adio incipit, non iaunei^lto refertur. Siquidem &in ccelcftibus elTcnciis i primo ordine, quod immediate poft Deum incipit, ufque ad extremum gradatim defeendentibus, quodcunque ordo fuperioran inferiori le ordine propria quadam adione adminiftra- verit atque perfecerit, hoc totum ad eum,h quo omnis naturalis motus inchoat, natu- ralifque a^o I lummo ufque deorfum delcendit, refertur. Ipfa enim caufa omnium, quamvis >non per feiplam, quoniam immutabilis eft, fcd per fubditam Chi creatu- ram univerfitatem totius naturx i fe condita: creet, moveat, gubernet j tota tamen divinx providentix dirpenfatio in eam refunditur, quiacaula omnium ell. Quid dicam de ordinibus ecclclix in hic ^Ijiuc mortali vita conBitutx, quibus Epilcopo- rum ordo prxfertur } nunquid omne quod cxierx dirpofitiones, qux polleriorcs funt, in dillributis libi officiis peregerint, au eum Epifeopum reducitur, quoniam ab eo po- lleri ordines qux (ibi peragenda fuqc accipiunt i at> eo fiquidcm Cngula lingulis Sym- bolica minillcria dillribuuntur, totui|rque ecclelix Ipiritualis operatio per ipfum re- fertur in iplam caulam, Deum dico, omnium bonarum mylticarumquc adionum. Cur ergo mirum, li primus homo ad imaginem Dei conditus, divinumque prxeeptum tranlgrelTus, ac per hoc de beatitudine Paradiii expulliis, fragile atque mortale de luto terrx Gbimet habiuculum crearet, divini providentia admonitus, ut quia coele- llccorpus ac fpirituale ab ipfo Deo conditum poffidere & cullodire fuperbus negle- xerat, congruum Gbi fux inobedientix merito mortale bofpitium ex terrena materia fumptum, humiliatus faceret, in quo punitus pff niteret, & exercitatus ad prillinara dignitatem naturx fux redire Iciplum rccognolccndo & humiliando peteret ? nec de hoc Icriptura tacet. > XXVI. Nam poli prxvaricationcm continuo de Groplici humana natura an- te peccatum, in duplicem Icxum divisi poli cafum , ait. Et canfuetuHt ftlU ficaj , & feceriint fiU perixamarx, aperte inhnuans foliorum (ymholo fragilem atque caducam mortalis hujus corporis conditionem, quam Cbi homo poli fui ruinam texerat. No- llra liquidem mortalia corpora latis hei foliis fimillirna funt. Nam quemadmodum folia illa umbram faciunt, radios (olis excludunt ; lic nollra corpora & tenebras ig- norantixanimabus ingerunt, &veriutis cognitionem repellunt. Qux tamen folia nollra, -terrena corpora dico, terrenarum mortiferarumque deliciarum dulcedinem undique vallare & obumbrare, inque eis nos fallere confuelcunt. £t ut cognolcas morulis nollri corporis creationem ad cum, cujus conlilioada lunt quxcuimue er- ra nollram. cxerciutionem & renovationem & lalutem leguRtnr, appertiffiml re- ferri ; audi eandem feripturam dicentem. Fecit qutque DomiMUs Deus Ait & uxeri fltt tunic4SfeHicees,& iuiuit ets. XJbi non incongrue intelligimus non aliud per tunicas pelliceas Cgnificari, priter mortalia corpora, qux libi juilo judicio conditoris permit- tente primi homines poli tranlgteflionem fecere. Et num tibi videtur credibilius mortalem hominem mortalem fibi carnem feciUe, quim ipfum Deum per fc creallc ? fcd tantum pcrmihlTe & admonuillc ? Deus enim immortalis ell, & quodcunque per leipliim facit, immoruleell. Omne liquidem mortale, quodcunque in hoc Icnlmi- li mando ede vidctur& fragile &tran£torium, aut nos ipli facimus nollris irr^tiona- bifibus motibus errantibus, aut propter delidnm nollrum fieri linitur, five bonis vir- cttuhus adminillrantibus.fvc malis naturali curlui, ne ad fuum finem perveniat, cer- tis fpatiis conllimtum impedientibus : vitalem namque motum in feminibus agere, ut per graerationem in formas viGbilesproccdaac,nuIlusrede pbilolopbantium dubi- tat; fed iplc vitalia motus non Icmper xqualiter in lingulis generibus a&ionis fux virtutem manifellac, five propter quxdam accidentia, qux leminibus non conveni- unt, & ex contrariis qualitatibus nafcuntur ;Gvc propter adverfas, ut diximus, vir- l^*'*'^'*^* motui repugnant, de quibus alius differendi locus dl. Sed fbr- tws quh dicet, illud primum corpus incorruptibile, quod animx, G non peccaret, adhitreret, ubi nunc ell ? perirejtnim incogruptibile non potell. Huic breviter re- K a fpo“- f6 DE^DlVlilONE NATOr;e fpondotidum, in fccrctis naturo: fa«6nibus adhuc lacet; in futuro aucctn(eculo ap- •' parebit; tftdnJ* mfrt4le htdnillKlmMttliitirr, & (trruftihle hoc induetur iHCtrru^tit- •'ttem. Audi Apoftolutn, Semnttur cor}ni ummole, fmgtt corfus ffiriiudlel feminotar •'Ju infiemture, fargel i» rhtute : feminttKt in contttmelU, furget mglnU, iramortalitt- ti^idclicet, & incorruptibilitati», live in bonb, five in raa&. Hoc enim generaliter de omni humano corpore didumcflfe arbitror,^ in omnibus enim arternac immortalita- tis, non autem beatitudinitzquaiit erit gloria, totafiquidem natura reparabitur. XXVIl. D. De hac intcrimquzftione latis diftum, ut opinor, & a^conlidcratio- nem illius trinitatis, in qua ad imarinemCc fimilitudinem Dei conditi fumus, re- deundum, diligentcrque coniiderandum utrum per omnia imago illa fimilitudinem illius, cujus imago eft, imitatur, an in aliquo diffimilis deficit, ad perfedamque ima- ginem non omnino pervenit. Nam in quantum imitatur, in tantum imago rede dici- tur; ii vero in aliquo vacillaverit, ex perfedz imaginis ratione recedit. Af. Homi- nem ad imaginem & finailitudinem Dei perfediifiine fadtum, & in nullodefeciflein Paradilb ante peccatum ciedimus, exceptu ratione fubjeftL Deusenim perleiplum fobfiiiens. At h nullo ptzcedente per (e fubfiftare accipiens, hoiniiiem ad imaginem Ac fimilitudinem fuam de nihilo in eflientiam adduxit. Notato itaque, qu6d Deos pcrfcipfum iMv^w, id.eft, fine principio cfTentiam fiiam poflidct,; Homo vero de nihilo creatus, habuit conditioni^-fiie initium^on lolum in primordialibus caulis in quibus oirmia firaul creata funt ; verum etiaa^ proceflionibus in diverfas eflenti- asformafquefiveintelleftuales Gve fenGbiles : cztcra omnia, qus de Deo dicuntur & intelliguntur per eflentialcm excellcntiara, omnino in Imagine ejus perfpiciuntur' per gratiam. Conditor quippe invilibilis , incomprehenfibilis , omnem intclllgen- tiam exfiipcrans, imaginem fiiam in his omnibus fimiiem creavit. Nam nofter iniel- ledbis nec !k fe iplb cognofeitur quid fit fecundum eflentiam, nec ab alio prztcr De- um; fed quemadmodum deconditote fuo hoc uncum cognofeit, quia eft ; non autem percipit, quid fit: Ita de ipfb folummodo diffinit, quia creatus eft; quomodo vero vel in qua fiibftantia fubftitucus eft, intelligerc non poteft. Si enim quid fit aliquo modo mtelligeret, neccflarioi fimilitudinc creatorisaeviaret. Ilfvnnnrw quippe, hoc eft, principale exemplum Deus eft per naturam, imago Deus eft per gratiam; l>«W- nnnT dilliinditur per omnia, difttibuens eis efleniiam : imago luce grarix purgata, illu- minata, perfedta per otnniadifcurtic. eorum infeipfa conbrmans notitiam, ripariiv- Tw omnia quz fecit, penetrat, dona lua lingulis fiscundum propriam unicuique anaks- giam dividens: imago omnia.luftrac, bonorum largitorem ex donis fuis innumerabili- bus omnibus diftributis laudans. Alia Gquidem fiint dona fubftantialia, aliafubftan- tbe adjeda. Et quemadmodum Tlftmnnm imaginem luam creavit, in qua notitiam quand^de feoftenderce ; ita imago imaginem fibi fecit, tn qua motus fuospCrle oc- cultos manifeftarct. Anima namque imago Dei eft, corpus vero imago animje,cas ceraque quz de limilitudine imaginis intelligenda Ac pronnneiauda liinc : de quibus ^iftiuis Icire plenius voluerit, lefpt librum SttaSd Grtgmi Nyfei de imagine. D. mec libenter accipio ; fed video aliam differentiam prztcr fubftantialcm, miz ima- ginem cx principali forma videtur dividere, Ad. Dk, poftuio, qnx fic illa. D. Num tibi videtur parva differentia inter illam naturam, quz cognolcit feipfam. Ac cfle. At quidftc; & illam, qus tantum cognofeit leeflc, non autem intdligit, quid fit? Si- quidem non negabis, ut cftimo, ipfum Deum feipfum incdltgerc, quid fic ; czteras ve- ro creatas ellcncias &c fubftantias te ipfas non neamus imriligerc nonpoffe, nevidp- tmur NdtUnt^n* Grigorio,N0io<i»t prsdifto impudenter refragari, qui unanimiter certit^pprobanc rationibus ouliam creatam eflentiam a feipGi, vel ab alia quamvis ratione vel intelledu przdica, pofle diffiniri quid fit. Videfoe ergo diffraiilitudinem imaginis principalili^ue lux formx, hoc eft, humani intelleftus & conditoris Dei, lioii lolum in ratione Inbjefti, verum etiam in eo, quod ipfa forma cognofeit quid fit; imago vero nec leiplam, quid Gc, nc# fuam formam, quam imicatur, Inbftantialittt diffinire incelligic ? • XXV IIL Af. Similitudine verz rationis deceptum ve effe video; nec immerito, nili enim quis ea in quibus lalli videris, acuth ac duigenter circumfpcxerit, non folum veri fimilia, fed etiam vera clfc putabuntur. D. Explices, polco, ubi fallor. Num tibi videtur divtiMcffeatia infinita efte, an fioita ? D. Hinc dubitare Ac imfAjB ftltultiflimum eft, pnefertiin cum nou tgeadt, lu4iplafi)uam (flentia. Ac efieiw- Tum A. f it LIBElt.SEC0KPUS. 7j nmomniuni infinita conia & cr^ debeat &^melltgi ; & non (olam infinita, fed omnium eiTcntiarani infinitarum infinitas, & pluiauara infinitas. M. RcAcati^uc catbolicc, omnino igitur infinita cft. D. Hoc d«||i, nec mc pocnitct dcdific, fed tir- niillimc approbo omnino aliter non efle. M. Vide rtt tc rctj^has. D. Nilindc fbrpicandnm. M. Itaque quando incerrogamus qaid cft hoc vel illud, numati- bi videmur aliud qnxrcTC, nifi aut jam difiinitam fubftantiam, aut diffiniri valentcmf D. Non aliud. Hoc enim nomen, quid, dnm (it intertogativnm,- non quzrit.nifi utfllafnbftantia, quam quserit, quodammodo diffiniatur. M. Si ergo nemo fapien- tum generaliter de omni edentia inquirit, quid fit, quum diffiniri non poteft; Icd c» cirdumftantiisfois, intra quas, relntiwtminoscircumfcribitur, loco dico & tcmpo- te,quanto&qnalicopnlatione,ftacn,motu, habitn,cctcrirque accidentibus quibus ipii ratione rnbjcdi diftaniia perfeiplam incognita, indiffinibiliique fubfiftcns, eflfc ^tum, non autem quid fit, manifeftatur ? quis Theologi» difcipnlus eruditus inter- rogare prxfiimatde divina (nbftantia, quid fit, cum purifiime mtclligat deipia nec diffiniri podc,ndcuUnracorumquaslunt,cflc;omnlaquequar diffiniri podiint, lupe- rare. D. Ncchocquxrerepr»Iumpleriqj,cognoicens ipTam omnino infinitam ede. Audi Naaianzcnnm, Simbilrnmim^, inquit, «i/frariaa» /erandaai e^r, ifftett- tfl, dicif/tj rnum i nabis tirtd Hlmiquad qntritar, d- intelltguntnr & disuntnr ; fti nltcrnm qnid frttrr illnd,^irc* qnai h*c,f*ni ; santinct ntmqne ea, i- tfasn aera ab his ssuUa mada cantinefnr : qniefedf^amnis anima ah amni satiasse eorsim, qua circa Denm fnnt, temere in diffnitianem ejus infiiire, fed flentia calat tatttum meabilem &fn- fer tnteUeSnm, ammfqne fssmmatm [cientia, dirina efenlia veritatem. M. Si ctgo nemo lapicntiffimorum poteft cognolcere exiftentium fiibftantic rationes, fecundum quas fimdatx {nnc,quis audeat Deum in aliquo diffinire ? diffiniri k fe iplo potcft,ac pernoe non univerf^ter infinitus cft, fed particulariter. Si ex creatura lolummodo difini- ri non poteft, k Ic Tctoipfo poteft; vel utita dkam, ficuti ipfi finitus, creature in- finitus fubfiftit ; Ac fi faoc datum fuerit, necefiario Icqnetur, ut aut non univcrlali- ter Dens infinitus fit, fi kfbla creatura, non autem k fepfo, non recipit diffiniri; aut omnino nec k creatura»ncck feipfo.utnnivcrlaliter infinitus fit, ullo modo diffiniti- onem percipit. D. Przfentis hajus ratiocinationis caliginem inacceflibilcm ellex- ftimo, & mC ipft, qui quatitur, dextram luam qncrentibus fe pretendat, nullam in eam introitum facile crediderim. Si enim Deus leipium non difSnit.autlc diffini- te non poffit, quo ignorantiam & impotentiam in eum cadere negarit? Ignoranti- am fcilicet, fi non intcUigit quid Gti impotentiam vero, fi non poteft diffinire qnU iubfiftit. Impotens enim videbitur ede, quando fcipfiun in aliquo non poteft diffi- nire, fi vero Acintelligit ec diffinit, quid ipfe fit; nonommino infinitus ede proba- bitur, dum k fola creatura diffiniri poteft, quia nullo modoabeaincelligicnr; k fe vero ipfo & diffinitur, & cognolcitur quid (rt. M. Ne turbere, (ed magis bono animo efto,h«c enimeonfiderationosadnos ipfos intelligendos attrahit, & ad ca,qn« pik de Deo noftro cogitanda Se intclligenda Sc pronuntianda (unt, ipfo ptzeunte per- ducit. (^nto namque in introitu inqnifitionis caliginola & iaboriola putabitur,tan- to pcrfpicua & fraftuola reperictur. Beti enim nan^tef(ut aitSamftus Auguftinos) anidamfTavidentiairvini.tttreligiafsanimit feiffas & Deumfuum, id efi, veritatemfse at fndiafe qnaretttibns inveniendi facultas defs. D. Non perturbor, (ed magis, & merirode obfcuritate przfentis quxftionis moveor; ejufquc ibhtionem focilem fieri non opinor- M. Redeamus itaque ad ea qux in priori libro inter nosdifeuda Acad pnrum(ni foilor) dednda fiint. D. Qox fnnt illa admoneas, quxfo. M. Recordarilne inter nos «d liquidum conledide, nullam categoriarum denario numero conclutarum dc divina na- rSn ullo modo proprie prxdicar! pofle, D. Illud inconcufic Sc conceflum eft Ac ftabOham. M. Non iginr tam laborioic, ut xftimas, in hujbs quxftionis difficulta- te folvenda fudabimns, fi prioris libri ratas conclufioncs acute pcrfpkiamus. Ilta- mm fiquidem fubtilis ac pcnpicax utilitas in hoc lo(o pulcherrimam (rnftum, utiiifo fimtunque ferre manifettabitur. D. Valde erit ncceifarium, fi £c fuerit. M. Erft plane; ipfos itaqueeategoriasbreriter in memoriam revocare ratiocinationis feries videtur cxpofcere. D..Alia inqnifitionis vb non arridet. Attamen interrogative eia tecapitules, velim. Ad. Intentus itaque hunc interrogandi ordinem intuete- Quid, quantum, quale, ad quid, quo fitu, quo-babicu, locme, temporisne, agit an pktitnr. Item Graxe. ^l, -Amq, npir, ■srfbrmemiatu, i{n ifa «rvt, n ttfddh, ' K J isa LIBER SECUND^HS. Si in naito eorum intclli^t le efle,red cognolcit fe fupra onmcs uatacge ordiBcs efli 'mi»£ipicntixexcellcntia4c infm omnia lux viroiris altitudine, & intra omnia fux pro- Vidcntia invedigabili diipenlatiotic,& omnia ambire ; quia in ipfo (unt omnia, & extra iprum nihil cft. Imliu enim ipfe ell menlura fine meMfura, humerus line nnmcro,pondus fincponilcre;& merito,quiaanullo,ncc ^ Icipfomenfurdtur, numeratur, ordinatur,ncc in uUa mcnfu ra, in ullo numero, in ullo ordine intelligit le efle, quum in nullo cotum fublUntialitcr continetur, cum Ibhis rete in omnibus fupra omnia infinitus exifiat. Et he mihi ppptmas, quare dixerim, ordinem corporum in altiorcslc naturas extendi non valete^ tum credamus omnia corpora in incorporeas qualitates atque lubftaatias el& tranfitura. Quando enim hoc Mt, torporare cel&bunt. Adhuc autem dum corpora fiint, nec inferias nec fijpaKus fux nanura terminos poliunt tran^redi. De qua parte Pbilolbpiiix, dum de r^tu renun in caulas confiderabimus, diligentius tcaftabitur. Nunc autemdeeo quod inftat, hoc eft, quod Ucus quid fit nonintcl' ligit. intueamur. Et utruh tibi probabile ridetur, quod conamur de hoc liiadere, te pudeat fiitcri. t). Ue hac mirabili divina ^notantia, qui Deus non intclli- ^t quid ipfe lic, quz i te difta funt, quamvis caliginofa, nonuincn falfa, fcd vera, verique fimilia naim videri lateor. Non enim fuades Deum fapliim ignorare, IM li>- luecunodo ignocarc quid Ile. & merito; quia non {11 quid, infinitus quippe cll, & libi ipfi, & omnibusqux^eulunt; ac per hoc in hic Ij^cic ignorantix apcrtillime pul> cbcrriracquc fanuna S inef&bilis arridet lapienda. Stultum cniiffDci fapientius etl hodlinibus, C^d iuquc liquis dej)^ interrogaverit, quantus vel qualis fit; imm tibirede rideciitur relpoiulcri, tantus & talis > non illam dico quantitatem & qualitatem, de qua Propheu dicit, dminut & UudMtt uimii, & nugnitMdmn ^ tjti acn fimt. Vidc,quamalteTbcmogusloquitur,Ma;Kar, inquit, Dmitius. Sed** i)B.quishnita quantitate cum finiri puuret, continuo addit, & mjgaitudinis tjas Htncjl fii’. ttem nequis qualiutem finitam ineo cllc opinaretur, non dixit fimpIicitcrSc laudabilis, ledlubjunxit nimis; nimis autem dicitur, quod omnem modum excedit. illam iuque Cut dixij quandutem infinitam nomino ; nec illam qualitatem <}nx eft nimis. Ha« namque non incongrue de Deo cogitantur; fed quandtatem & ^alicatcm, qux lecuodum accidens in lubjedo dicuntur. D, Non re&c quidem. UUenimnon invmitur difiinita fiibilantia, vel f ut ita dicam) jiilGnitumlubjcduai, ibi quandtatem Sc qualitatem quxrcre & firmare Ibiltum valde riliiquc dignum mihi videtur. Ac per noc dum in Deo nec iple, ncc alius iotclleAus ullam difitnitam fabftandip, vel (ut ita dicam) dilEnitum «ibjeaum, Iccuiplum quod dici vcl intclligi V^catquid fit, reperirenon poceft, noiAieliropidilliine claret, nullam finitam vcl in- wiitam quandtatem, nullam qualitatem hnitam vel infinitam in iplbcognoici b le Iplo, vel ab alio valere ? Si enim omnem finitam & infinitam fubftandam infinita & • plulquaminfinttaproprixvirtudsexcellentialupercxaltat, quis non condnuo ac fine uUa dubitadone erumpat, ut aperte fateatur, atque 'exclamet, nullam finitam vel infinitam quandtatem vel qualitatem in cum cadere, aut ullo modo quid omninoefle ? Nam ubi invenitur quid, ibi conleftim quantum & quale. Ubi vero non eft quid, ibi quantum & quale impolfibile eft reperiri. Si ergo in rerum generibus neque quid, neque quantum, neque quale, neque ullum accidens intelligitur, quia fimplicia luat, bxc vero in individuis Iblummodo quxtuntur, quis , nili ftultos, in Deo quid vel quanmin vel quale audeat quxrere i Af. igitur ? num m eo xl^imas elle relationem, quxUGrxcis dicitur vflt t/, D. Nc hoc quidem dixerim. Ubi ^ffinita fubftanda non poteft intclligi, ibi nul- lam rcladonem fieri polle non ambigo. Non eft enim fecunaum naturam, fed fecun- diunquajidamcopulaniduorumfeu plntiuni liibjeftorum. De exteris categoriis per fingula fuperflaum vidcturdiccrc, ut xftimo. Nam C Deus iple leiplum in nulla dif- finita fubuantia, feu quandeate, feu qualitate, feu rdadone intelligit, cui luce clarius • non apparebit, nullum litum babttumve, nullum locum leu tenuius, nullum agere vel pati qmmno ei acudere, ac per hoc nullum eoruin nec a feiplo, nec ab alio in ipfo utcliigi polle ? Siquidem dilfinita fubftanda in eo non reperta, neque intcUefta.nul- liiio accidendum ei accidens rudium eft dubitare. Ubienimdeficitdiffinitumfub- jefiaiin, ibi nullum accidens intelligitur adjunaum, vel feparatum, vcl ullo modo na- tusnJubjeai diferetum. Sed ut breviter dc fingulis dicamus, de qufeus in luperiori libro copiofe iraaavinms; Qgisdiviiuenataraifitum dederit, dw & ipfe m feU t& li E «q o N E NATUR /E * e i aatlkm fiwwMirgiwfcit ? Situs enim aut parrtnm in loco eft. Verbi cMtUrliins imni coc(>ori»cft ordo mcmbaromm> ^uod omne membrum in fuo ordine finiiur. Siturqnoqiiedicicnr cocins corporis politio, verbi gmeii, iUc. fedet, jacet, quibus amnibus omnino divinz cfiimtueatircutem carere nemo rede philuibpluntium igno;' rac. Non enimeotnm eft, ndque pars; neque iedet veluti fatigata v neque jacet, ut ptqlftrau ; neque poli ullum motum iUt. Ad dextram Patris federe filias dicitur, to> tus ^us verbum & caro. Dextra patris eft potentia' Patris, fortitudo Patris, ipfe iiaque filias dextra Patrb ciL Ubi itaque fedet, iu leiplb fedet confubllantiaiis Pa- tri manens, judicans omnia quietus. Stat Stepfaanomilitibas compugnans fuis, dans efissictutem, ut vincant in terris, dextra £>»iw«»^tr virtaffiii,largicns cis coronam con- fefiioois in ccelis. Vide quaaiodoXedcc.quonMpb ftat. Situs ille myUicus eft, non corporeus, non localis, led fpiritualis ; umen fi^m divina: natune cognofcc. Quis ei habitum adjunxerit, dum in Icipla nullum percipit habitum. Ipla fiquiden^^^ ipfi ad babendum fuficit. nec ulla virtus ei accidit, qnuofi^in teipla lunplicifikhL tus, &plufqaam virtus fubfiftit,& fons omnium virtutum, At quaxuoque. liibftan^ tifirtutem pollidct, non aliunde habet, nifi ex participatione getleralium virtutum, quas omnium caucis virtus in primordialibus luis condidit principiis. Omnilo^ cUtet divina natura, quamvis inbja icipfam omnia, qus ab ea kint. coIkMM, kleoque omnium Ivus dicitur, leiplam tamen nelcit locare, qi^ infinita cll&incir- cumlcripu,&a malo intcUeftu, neque a leiplit lucari, id eft, dTlfiniri & circumferibi permittit. Abipfafiquideminfiaita& plutquam infinita omnia finita&ipfiniufro> cedunt, inque infinitam & plufquam infinitam redeunt. Tempore caret ea natuMs ^pizle ignorat principium habere vel finem, & omnem motum, quo iqpvctiy emno ^quod ^ principio ad finem & in finem movetur. Ncicit in fe incrementa, qus fiunt per numeros locorum & temporum ; vel dctrimeata,-quum in fcipfa pkna atque per- K^eft. Quid de agere 6 c pati dicendum? num ineptum incongruumque eft, fi- quis putaverit agere vel pau, ipfi naturz accidere, qog: infetpianalluminocumad agendum, nullum habile ad patiendum percipit? Kon enim ficutin nobis, aliud eft filbftantia, aliud eft accidens fubftaatis; hoc eft, aAio 8 c paffiot'ica ipla inlc ipfi» cognolcitcompofidonemquandamlubftantuideacudenciam. Hiscnimm feipfa ^ rec, nec incile fibi cpgnoicit, eft enim fimpliciffitna omnique coapoficionc alieni Voluntas fiquidem fua, que eft ipla fnbftantialiter, & plufquam inbftantuliier, & pluiquam voluntas, 0^0 &PK1IG0 ejus eft: agerocnimdidtur, quia vult omni» fieri qnzfunt: pati autem, qui^rolt ab omnii» amari, & leiplam amat in omnibus; ipfa enim eft lubftantialis & verus amor, & plnl^uam fubftantialis amor ; & amant caA five fcianc, five neicitut ; hoc eft, five motu intelligibili rationabilive, ducente gri* . tia, five fimpiici appetitu nature. Nibilenimab caeft creatum, quod non cjusbal^ atdefiderium. Videfne igitur quod omnia que intra decem categoriarum terminos amplexantur, non immerito Deus dkitur in iua natura fubfiftere ignorare, quanftb omninoeaaltitudine virtutislne&infinitateprobatorexcellere? quod enim infini- tuln eft omni ratione & modo, infinitum eft per cflentiam, per virtutem, peroperati- onem, per utrolqne fines, furfiim dico & oeorfum, hoc eSi, Iccundum principium de finem; incapabile enim iecundum cflentiam, & intelligibilc iccundum virtuqm de fecundum operationem iacircumfctiptum,&fine principio defurfnm, dc finenhe deorfum eft, infinitum dc fimpliciter dicendum ac verius per omnia mfinitum. D. Plane video veruinqnc el{^ ac vent rat^ttinacionis conclufionibus munitum perfpicio. Sed valde mc movet, qui ratione ignonntia in Deum cadar, quem nihil latctautinieipio,antin hisquxllciiint. M. Efto itaqnc intentus, de ea quae difta liini, diligenter inljricc. Si enim puro mentis contuitu vertutem rerum atque verbo, rum cou^craverisitqicrtilBmc reperks, nulla obftance caligine, nullam in’I)cum ig^ » noranciam caderes Ipiius enim ignorantia ineffiibilis eft intelUgentia ; de ut ex prat- diftis hoc conamur approbare, retbatnm virtutem intuere. Nom tibi vidcmuraliud fuadere, dum dicimus Deum lapfum, quid fit, ignorare, qulm in nullo eorum, quK filat, ftelle inccUigerc ? Quomodo enim in Implb poteft cognolcere, qnod non teft in feiplocITc? Si enim rationes lerum, quas iple infciplb, hoc eft, pater in nbo creavit, in iplb unum individuam liint, nuUainqc diffinitionem proprizfubftanrix, proprias difterentias fim accidentia recipiunt ; hacc enim in cfteftibns luis, non autem in K ipfis patiuMir; quod dcipfius incffi^alinanuaincapabiliqne asdfthnandum. Quis tlBER SECUNDUS. Quis in ^ aliquod finitum termino, diftentum Ipatio, partibus diferetum, fubftantiis accidcndbuiauecompofitumcogidrit? ipla iuque ignorabeu (urama ac vera cft la- pientia. Tale autem eft,|juoddiciin<s; velutjfiquu noftrilmde fciplb dicat, latfi- demne efle. infenfatum,’ omni vitali motu carentem, omnino non intelligo, hoc eft, me lapidem infcn&tum vitali motu carcnccmi olnnino mc non cllc intell%o. Item nllumhominera viv^ in carne, fcnlii ac ratione carere pon intelligo; qnia omnem hominem viventem in carne fenlii ac ratione non carere cfgnoico ; Icc^ollumirrau- ooabifcm motum naturaliter in anima nicafnbliflere non intelligo; fdeft. nullum ir- rationabilem motum naturaliter anittue me» inefle certiffime ^pio. Et hoc i Iaera Icriptura poflumus approbare; nam & in Evangelio Icgilus, do^unfin futuro ju- dkio reprobis rcfponfurum. Non novi vos, fabe eft, non novi vos in rationibus omni- um rerum, quas Pater in me cowlidit, quum intelligo vos non eilein meis.nonin quantum naturaliter fubftitui vos; led quantum cjt legibus vcftrx natur» cccidiftir; novienimquod in vobis feci, non novi vero quodnonfect; idenque non punio nec teccdercimejubeoquqdinraenovi;ifcl quod iirtuc non novi, illud punio, & a me i^deic pracipio. Ignorat itaqne Deus in impiiepeccatoribulqiic, quod nop fecit, illorum videlicet malignos irrationabilefquepiotus. Eft etiam ^ia Ipccics -Ignoran- ti* in Deo, quando ea, qu» praeivit & prxdcftiuavit, ignorare dicitur, dum adhuC in r.enimfaiftarumcurGbus experimento non apparuerit.Inde ipfc inEvangelio,dr dir aatm iU4 (inquit) & btrtUUntmfdt, ntqut yingeh i« ceti», uequifilm, hminiti "i/ Pdtn ftlut. In quibas non eft mirum, fi futuri judicii Icientia hum4nosanimo«adhnc mort riicame depteftbs lateat. Neque etiam oranifto de Angelis negamus adhuc ignoranti» efle cai TOcesiciw laaafcjtiptura eosdemperdiliKre pethibeat#tefte SanaoDionifio Areopa- in fcptimo capitulo de coclidli Hicrarchia, dicens. Tbttlogi tante iecUrtnt ftm fittt f N«iCT» ttel^ium tffetttitrum di/^ftianet txjuftrfmrmttis nutu eruditi deifiett feiemuu amatum una titiaret uk-ifft diuiuirtte (qutntutuftt) daBritut illumiutu. * & ets Uum Trl * fum tmmtSitU dacemem, * fitltrgiem eu mjuifefttmfutm bumtuttu beuuuitttem. Fea euim (it^un) 4trfUtajuftit,^&/uduitmftluttrit; mtrn (mquit) quU&Ttele^umeffcntitrm fttmt, &fimui amnetfupereruituaus diuiutt tUunuuttiaueq, &. ut medtttt, quafidnet reut- rejtter fetant. NanamA imnragtut. qutre tui rubrt veffimeutt i tfudftiak^na dtlibntut. tuntnurragtr^^tudtnu, qutdna quit dtfeuut, & deifatmfeuutum tffetuat. Si ergos te’ ftc Patte prxdrao. cmleftc^ututes dtfcunt, neceflatio non omnis ignorantii tn^rtes mtrand^ foturi judicii myfteria adhuc eas ignorare mAc. ^odvcr^cleipfo^minusfoc.t, tuauefUus bamiuit. uifi fttn fatus, obfcuriflfmam emcit qu*ftioncim ^oniodo cmmfilins ignorat, quod Pater leit, prxlertim de die ju^,cumjuiaumfpecialveradfiliampcrtineat? Pttnnm (utlpibait) uaniudi- f^queuqutm.ftdmnt fudUium dedit fti»; caliginem tamen hujus qiueftionis fanftus Epiphani^ Conflanti» CyoriEpilcopus, iuHbra, quem de fide fermfit, degantiffime accMaufiimMue aperuit, dicetis, t utrem falumtmda uafe futurum judicium, uaa faluaa per frufaantitm. fedetum fnexpmtueutam. Ptin fiquidem fer exffrimeutum caruaMt ludi- fium,/tme«imrt ifft imue judicium dedit filia-, amaiua enim Pater pnqgir judicium, dum ^ueVlud dedit fiUa^ FtUus una &fcit,&uefcit judicium. Prtfciautitutmque/cit, uaa- duuttmeHexpniiMata, &idea txfnimetna Hefcit,qitit naudum re iffufuSum eft judicium, hoc cfl^lcgregatio ..^roborum ab clepis, fiquidem adhuc mcifisei^* frumento igwrantJam.de qua^iptumeft in a&biu A^ftoluru^ Paulo maledicente* fummo^cerdotl Ananiz, & di^te nefcifbtm Fr aUtt, quit frituepsftcndatum eft. Scriptum eft enim Ptiucipem papuL tui utu tutledtcet. Num tibi videti« S«icntiffimus Apoftolus & in Itge pcririlEmS , Anani- amfommumfacetdo^foiife, &ut c»ceri Jud»i. non cognovifle? qnoil nuuTitio- doeftBftimandum ; fed ideoipfum ignorafledititnr.qnum 4' Deo ftiflb ordinatum non Frtiret, b^quit, qui, priatepsftcndttum eft, qaia cognofeo, quod ^ ex Deo, njgfcciwdam legem, fed fecundum Judaicam fu ^rftiridnem conftitutq, ^,jdeoque Ignoro eumPrincapt^laccrdotum effe, quum verecognofeb cum non liceUe. bicnim cognofeerem Principem populi veruip ac legitimum effe. profeSo ci non maledKcrem. Quum vero ignoro eum Prfticipem efle In veritate ; proptere» ow me poBDitetm maledicere. Aliam ejuldctbcognofceigncv-antiam. Srra (inquit) i^iaem ruptum ufquetd rmiitin catum, neftia iu carpare. ta extru carpus : DeutfcU. Ne- ' lcJO(nt} tacorpore^quiunici* noiiia corpore» «^cextracorpusnefeio i qaiaexcft * lie * inrtnim «4 DE DIVISIONE NATU.R* corpus me raptam non fuifle cogoofco. -Non cnimoperationibut animae per corpo- . reos' fenliis, neque ejuldem operatibnibas extra co^us raptus fum in tertium ccelum, icdoperationedivinxgratiarabfque ullius creftturx adnqniftrationc fuper omnem creaturam raptum mc hiilTc aperolEme fcio. Neleio ergo in corporc aut extra cor- pui^uia fcio,- quod nec in corpore, nec extra corpus raptus fum. Et ne diutius in eadem re immosemur (prius enim deficiet tempus, quam divine ignorande, fivein Scriptura, fii^e in rerum natura, exempla)' hoc Iblummodo nolTe arbitror fufficere, divine ignorande tres principales dpecies cfle. Primam quidem, per quam maluin non cognofeit, quia cognwo ^ns fimplex eft, & ir folo lubilantiu bono, hoc eft, b feipfo formatur. SolusAimmlceftlubftandalebonumperfeipfum; ceteravera- bonaipfius pardci^ationcbonailunt. Seus itaque malum nefeit. Nam fi malum Iciret, necellarlo in natura rerum malum cllct. Divina fiquidem fcientia,omni^ que liint, «aula eft ; non enim ideo Deus fcit ea, que funt, quia fubfiftunts fcdideo fubfiftunt,'quia Deus ea fcit : eorum enim edende caula eft divina Icientia, ac. per boc fi Deus malum fciret,in aliquo luOttantialiterl^elligeretur & particeps boni malum e&t , & ex virtute & bonitate vidum 6c maliua procederent) quod rmpolfibilc e& vera edocet rado. Secunda fpecies eft, perquam Deus dicitur ignorare alia preterea, quorum rado- nes in leiplb etcrnaliter & fecit & cognofeit. Quorum enim naturaliter habet vir- tutem, eorum effendaliter polEdetfciendam. Tertiaeft, perquam Deus dicitur ig- norare (ut prxdiximus) ea, quie nondum eipad n cnto araonis deoperadonisinef- feAibusmanifbftenpparcnt ; quorum tamen invifibiles rationes in leiplb b fcipfo cre- atas &fibi ipfi cognius poliidat. His praediftis quarta fpeciesadditur, dequanunc tra&are ordo dilatationis polcebat , qua Deus dicitur ignorata fe ede in numero re- rum, qux ab ebndx lunt, quas intra denariam quandtaiem prxdicaroentori^ Phi- > loibphi conantur concludere. Ac per hzc univerlaliter diundum, quod in nullo eorum.^uxintradecem genera rerum bPhdolbpbitcomprelieoduncur, neque eorum qux extra illa diligendor inquifido invenit/ive fecundum fubftantiam, five facundum accidens Cntj jieq; eorum, qu* ii\ nulla fubftanda vel accidente TClfunt inveniri, fivein radonibus occultis,five in polfibilitadbus, five in impollibilitatiBa|^nc,Deus intelliHc fe fubfifterejquum fe cognofeit nullum eorum elTe,dum omnia inedabiU edcndali ma virtute &plufquam virtute, &incbmprehenfibilifua infinitate intelligit ieexcellere. XXIX. Propterea autem dixidiligendorem.inquifidonem pode quxdam invenire in rerum natura, pcxterea,quz decem przdicamends pomprehenduntur. Nam & illa b Philofophis reperta liinc. nequis minus capacium exiftimet rerum diligentem indagadonem, ultra przdidrm cati^riarum quandtatem non pode progredi. Ge- neraliora enim genera eorum comprehendit rado ; fiquidem in motu & in ftatu funt. Item flatus demotus uni verlali edenda colliguntur, qux in infinitum divifionen} lui padtur. Ea namque fubftanda, quz primum in c^poreis obtinet locum, finita eft, & accidentibus fnbjeda« ea vero univerfalis edeiitia nullum in feaccidens recipit ; in filis quippe fubdivifionibus ufqne ad individua perveniendbus accidendum Mpax eft,ipfaveroin feipfa fimplex eft, nnUique accidentium fubje^., ^Quod autem «odi-, di in natura rerum effe quaedam, quas nec in fubftanda, nec in ac^endbus co'gno- Icnntur; boc^, quz nec fubftandae nec accidentia fimt.deradoaibusadbuc ip nulla re apparentibus five fubftanti^ter, five fecundum accidens, fenfui vel inirile^i diiftum cdeintcllige. PoffibilVquoqueiScimpofnbilia in numero rerum computari nemorede Pbilofbphandurocoacra(Ucet;,quz nulla alia ratione ede> dicuntur, nifi quia pofubilia podiint in aliqua re fieri, etfi non funt; impoffibilia vero fbla virtute impoIRbiiitatiscondnentur ; eorum enim ede impoflibilitas vere in aliqua reintel- le&iali feu Icnlibili apprtere. De 'quibus quifque plene voluerit percipere, legat }nfi ifftmtf, hoc eft.dcintcrpretadone Ariftotelemi in qua, aut de hfslolis, hoc^, poffibihbus &' impoffibilibus.aut maxime b Philofbpbo difiiatatum e(^ Nunciu- que adea, quae rcftant,confideraiidatranleamus. Sicut de Ipccibus divitiae ignoran- dae, quibus dicitur Deus ignorare, fatis videtur- difeoflum. D. Satis quidem fuper- 41UC, ac diudus in ds immorari efen necedarium video. Solari namque radio lucs- mps patefaSum, divinp ignorantia nif aliud iotelligendum ede, nifi iucomprehenii- bileminfinitamque divinam feiendam. Nam quod|andi Patres. Augnftinumdkb, & Diouyfiu&vde Deo veriffine pronanciaiui Angueus quidem, qmmUKsiaqait 9 ' ntfainit • L I B E R S E C U N D O S. ■ fj Mrftiend» fcitur } Dionyfiusiftitein, eg/iit igiurtntid rert ift fAficntU, non foium de in- telledibut,quienni pie ftudiofeque ^lusrunt ; verum eciam de fcipfo intclligendum opinor. Sicut enim qui lefto ratiocinjlidi itinere inveftigani, in nullo eorum, qiue in natura rerum continentur^ ipfum intelligerc poliunt, ied fupra omnia Tublima* tumcognofeunt; ac per hoc eorum ignorantia vera eftlapientia,'&nercicndo eum ia his quE iiint, melius eum fciuntlhper omnia qux (unt, & quE non fnnt: ita etiam defeipfonon irrationabiliter dicitur, in quantum feipliim in his, qux fixit, non in. tclligit lubliftcrc ; in tantum intelligit fc liiper omnia efle ; ac per hoc ipfius igno. rantia vera e(l inidligentia. Et in ^nantum le neicit in his, qux fiuit, comprehendi ; in tantum fe Icit ultra omnia exaltari ; atque ideo nelciendo Icipfum, ^ rcipfo melius Icitur ; meliuseft enim fe (cire ab omnibus remotum efle, quam n feiret in numero om- nium fe confUrui. M. Refte intelligis ; & quod de ulibns ratio luadct, pure ac in- dnbitanter te perrpicere fentio : nec jam cernis, ut opinor, ullam (liflimilitudinem imaginis & principalis formx, prxtcr rationem fubjcifli. Summa fiqnidero Trinitas per fcipfamfubftantialiter ra^liftit,& ex nulla caufe cre- ata eft: Trinitas vero noftrx naturx de nihilo fafla eftabipla, qux per feipfamx- tema clb, ad imaginem & Cmilitudinem fuam ; & li aliqua dilfimilitudo, prxterhoc imaginis Sc principalis exempli, repetta fiierit, non ex natura hoc procelfit, fcd ex delido accicut ; neque cx creatrice Trinitatis invSia, fed ex creatx imaginis culpa. Totum 'namque quod dc Deo vel intelligitur lecundum eflentix virtutem, de ejus imagine in his, quibus pargatur.illaminatur,perficitur,&dici,&inteiligi poteil fe- cundum cteationis grad^, qp, ut prxdiximus, excepto, quod divina natura Dens eft exceilantia eflentix; humana vero Deus eft divinx gratix largitate : & quod illa creatrix fit, & h nullo creata ; tfta vero ab illa creata & ea qux fux naturx infra fe adhxrent, creat, corpus hoc morule dico, poft peccatum animx adjundum, quod etiam imago imaginis vocatur. Nam quemadmodum animam ad imaginem luam Deus creavit; iu anima corpus veluti ihftrumcntum quoddam quodammodo lui fimile effecit. Sed ad divinx trinititis, qux caufa omnium eft. Theoriam rede- undum, fi tibi qux de talibnsdifta (unt fiifficiunt. D. Sufficiunt (ane. M. Inlum- maitaqueacfingnlar!univcrfbrumcau(a,cxqua&in qna&funt&condin funt to- tius creaturx principia, hoc eft, primordialescaufie, confiderandum arbitror, utrum mfadumfit unitas fc trinitas (divina fiquidembonius eft una edentia in tribus Ipb- nantiis, & tres (iibftantix in una edentia : vcl fecundam ufiim Romanx lingux dicen- dum, una fnbftantia in tribus perlbnis,& tres perlbnx in una fubftantiajin feipfa caulas quodammodo diflerentes it le iqgjcem habcat;hoc eft,uttum ficut de ipfaprxdicatur una cflMtia in tribus (ubftantiis,itaQam una eflentialis caufa in tribus fubfift entibus caufis, & tres (ubfiftentes caufx in una cflcntiali caufa credendum cftA intclligendum; & quid de bujujmodi Theoriis fena fide cogitanefum fit & prxdicandum, non incongruum or- thodoxx fidei contet^lationibus explanare. D, Imo congruentiffimum, & fidelium a- nimarum feluti nli^llarium. M. Quid igitur ? num debemus hoc dc caufe omnium & crederent quantum daturdntclligere,& prxdicare,& ellcntialem caufam unam in tribas fubftantialjbus caUfis, fe tres fubftandalcs caufiuin una cflcntiali caufe ? D. Qi;id hic prohibet intelligi fe prxdicartj non mihi occurrit. Si enim Deus caufa omnium eft, nonne fequitnr,fcntcaufeomninm Dens cognofeatuT ? aut fi Deus caufe, fe caufe De- us, nonne confequens] ut fc omne, quod de Deo credere debemus,fimiliter fine ulla dif- ctepantia de caufa non dubitemus intelligcre? Nam fi unum Deum per fe exiftentem in tribus fiibftantiis pcf (e fubfifientibus fides fetetur catholica; quid obftac, nefimili- ter dicamus nn^m caufam per fe exiftentem in tribus caufis per fe (ubfiftcntibus, pie fe orthodoxe. Igitur cftunauufe in ttibut caufis, fetresin una. D. Jamfeconcef- fliim eft fc datum. ^ XXX. M. Nqnc itaque ad 'Qicologum redeamus, qux pars prima eft fefumnu (opbix, nec immerito ; quia autlola aut maxime circa divinx naturx verfetur fpecu- lationcm; fc dividitur in duas partes, in affirmationem, dico,fc negationem ; qux Gnsce appellatnr fc impanu, quarum una primo libro ufi fimus, ubi cer- tis rationibus decem categorias omniaque rerum genera fc formas numerolque fc acci- dentia de Deo proprie prxdicari negavimus; fc iterum in prxfcntilibro eandem, dico, (erie quxftionftn exigente, repetivimus ; dum Dean: nullum eorum, qixfont, fc qux non funt, in faftafeaUaintelligereiliximas, quia omnem fiiperat '* L a effen- 84'- DEDIVISIONENAtURvt dTcntiam: ipramquc,quidiplefic,qnum nullo modo, dicitur, dcquantus qualis Iit, quia nihil ei accidit, & in nullo intcUigitur, onmino ignorarc.au per hoc leipnun inhia qus funt, &qujEnon lu4C,coinprchcidli penimr negare, qux fpeties ignoranclx omnem fcicnciam litperat & intelleftum. Jam vero alteram, dico, conamur iDipiccrc,eoducequrquxritur,& qui quxrit fe quxri, & fe quxrentibua occurrit^ & inveniri deliderat i &ea parseft qux contemplatur, quid de divina natura vel uti proprie proferendum, uoteque& rationabiliter intclligendum. f>. De parte nega- tiva in peioribus fatis mihi eu fnalnm; nnne vero de affirmativa quid explKes, ardens expedo. M. Jam inter nos non temere (ut cenfeo) ad purum w deduAum, omne quod de Deo catholica hde approbante datur intclligi, de caufa omnium iimilitcr pie Philofophantes oponere fateri. D. Hoc inconculle ftabijitum cft. M Nnm iritur divinitatem ingenitam & gignentem, &deiutem ingenitam, & deitatem proce- dentem credimus ; &dum Iit una, & infcparabilis divinius, diffiitentias tamen fub- ftantiales recipit ? in Patre enim deiutem ingenium, in filio deiutem genitam, ia Spiritu San^ deitatem procedentem accipimus & religiofe credimusih& Sandi Dio- nifii Aieopa^tz alioruraqne Matrum faniffima audoriute utentes approbamus. D. Quiiquisin hoc hxfitat, longe ^veriutediftat. M. Eft igitur fubftantialis caufii ingeniu& gignens ; &eft fubftantialiscaula genita; item fubftantialiseft caufa pro- cedens; & tres caufie unum funt, Ac una caula eflcntialis. D. Ex prxdi^s rationi- bus hoc necefliirio conficiiur. M. In caufa itaque omnium eil caufi pneceacns,'& funt caulie fajucntes. Pater fiquidem przcedet filium &Tpiritumfan£tum; abeo enim filius eft genitus, & fpiritus fandus eft procedcnM^^ier hoc caula 'caufamm pater non incongrue creditur. Eft enim caula nalcennscaufz& procedentis canhe. Paternius enim praecedit filioliutem, filiolitatem vero paternitatem praecedere nemo rede lapientium dixit ; hinc & iple de fe ipfo filius ait, farer ma/n- mi efi, major quippe pater eft filio, non fecundum natunun, fed lecundum canlam. Pater namque caula ett filii, non autem filius caufa eft mtris, neque hic reciprocam nominum rda- tionera, led fnbftandarum virtutem conuderahius. Aliter enim infpicimusin fub« ftandis vel perfonis habitudinem, aliter generationem vel procdEoneir! ; illic quidein quomodo ^ fe invicem denominentur ; hic vero quomodo inter le invicem fubliftunt- Filius iuque ex patre cft, non autem pater ex filio : in Deo etenim non bumanarom generationum confiderantnr relationes, fed ineffabilium lubftantiamm fubftantialet natiitudines. Major quidem eft Pater filio lecundum canisun. Prius etenim Sacra Theologia habitudinem patris ad fiUum confiderat, ac deinde filii ad patrem. Et ut hoc certius intelligas & credas, ad Gtegorii Tbeolo^^doritatem recurre, qui in pri- mo fermone de filio contra Arrianos tUfputans, tfe PdtrrtHjilh.fKxtttdnfm fapienter edocet ; quippe ex putre exifiere filixm, & tm exfilte fxhpjtere pttrem definiens ; nec tamen hoc dicimus illorum fenfum reTpuentes, qui dominum noftrum de feipfo fecundum humanitatem dixille afferunt. Puter pu/er me ejt., Utcrqne fiquidem inteU le&tu fani fide recipiendus eft. D, Etiam : quamvis enim non nffdem fint fubtffi. tatis atque altitudinis, neuter tamen h catholica profelfione recedit. M. Non id Ip. fnm igitur patri eft naturaliter lubfiftere,& filii fui caulam effe. Non enim natura 'patris caula eft filii, una fiquidem eademque eft patris & filii natura, quia una eadem- que eft amborum cftentia. Ac per hoc id iplum eft patri Patrem efle & caufam filii. Non enim lecundum naturam, quz una atque eadem eft in patre & filio, bzc nomina praedicantur; fedfecundum habitum gignentiaad genitum, & caufs przcedentisad caulam conlix]uentem; quemadmodum non fecundum naturaih de.filiq dicitur' filius, aut caufa gcniu, Icd fecundum habitum filii a^J patrem, & caufae genitz ad caufam gignentem. D. Hxcjam etiam in priori libro fiiala funt, & nunc iterum non irratio- nabiliter repetita. M. Caula itaque filii Pater eft, & SpIritUsian^ : filius vero cau- Ci eft conditionis principaliter caularum ; earund^ autem caufiumm diftributipnis Spiritus Sandus caula eft. D. Illud edam fateri, h^ritate non abhorrere peripicio. XXXI. ,^cd mihi talia cogitanti, atque credend de trina omnium caula, alia caligo occurrit. Non enim clare confidero, utrum Iblus pater caula eft fpiritus fandi, an pater & filius ; iu ut quemadmodum fides fiatetur catholica, a patre & filio eum pro- cedere. ' ita etiam duas fiix procelEonis credamus caulas polfiaere. Si enim ex au». bus irionis fcu (ut Grcci dicunt) ex duabus fublhmtus Spiritus fandus procedit, quia mirum, aut vcrx Religioni contMrium, ex duabus caufis ipfum procedere fateff ? at LIBBRSECONDUS. gy 4|(hlnc caliginem Doihi referiis, flagito. Af. Vere dcnfiflima caligo efl, &noa foliun te, fed me ipfum involvit. Et nili ipfa loz initium nobis revelaverit, noUrs ratioci- nationis ftudium ad eam reveiandaih nihil proficiet. Ad cumulum quoque oblcuri- tatis augetur, quod lymbolum fidei lecundum Grxeos a Nicena Synudo traditiun, i Pttrt lolumnrtxio Sfiritum StuiUiim pr(redrreprofiteatur,tcftcEpiphanioCypri Enif* copo, in libro fuode Fsde. fuxta verO Latinoc,« Patre & yiii* ; quamvis in quibuMani Grxeorum e^^litionibus eundem Spiritum i Patre per Fuium procidere reperiamns. Ideoqueprxlcn^quzftionis difficultate reperculfus contrariis cogitatipnum fludi- busaliidor. Delibero enim, quid mihi ^e hac fit agendum; litrunifilentio cambo- norificemus, dum vires intendonis nollrz fiipcrat; an quodammodo, prout divinus radius in animo rclulfcrit, conabimur ^uippiam inter nos non temerediffinitum in- tueri ? D. Noli expavelcete : non enim illeiquiquxritut, nuitcntes fedeferit, nec inveniendi fe poflibilitairm pie ac humiliter invefligantibusaenegat. Ipfc fiquidem »it, petiit, & decipietit ; yaarirr, & uneinttis ; p»lf*tt, & tperietnr yiiit, Onmis enim, ya» petit, Mcc)pit; & qni ^ndrit,iHveHit i&p»lfdnti dperietur. M. Primo igitur 'dc his, qux in hac quzftione fibimct videntur cond^iccrcaliceodum arbitror. D. Nec alia via quaerendi eft, nemo enim concordantia cupulabit,nifi prius dHcordantia dividi caverit. M. Num tibi videtur rede fidei convenire, ut credamus filium ex una caufa, Patre vi- delicet nafei, lancum vero Ipiritumcx duabus,Patrefcilicet ac filio procedere. Ex du- abus namque caufis unam cauiam confluere, ratitvii non facile occurrit, przlcrtimin fimplici natura, & pluiquam fimplici, & ut verius dicatur, in ipCt (implicitate omni di- vifionc & numerofitate carente ; abfca autem caula multas caufag erumpere multis ex- emplis poteft appro^ri. Omnibus ndfeque tede Phlloropbandbus perlpicue patet, ex uno genere mnitaa formas nalci ; ex monade multos numeros ; ex pundo multas lineas. 'Formae rerumdiverfie,qux ex uno generenalcnntur, caufa fiunt fpecierum individu- arum,ex quibus &in quU>us multi tumnes,quantitatelque,qaalitatelquc,diflcrcncizque nafeuntur. Numeri ex monade procedentes' diverfarum proportionum caufz lunt; proportiones vero proportionalitatum, proportionalitates harmoniarum. Linex ex uno pundo procedentes angulorum & laterum, latitudinis & altitudinis caulx dignen fcuntur, qux itemm Geometricorum corporum occaliones fiunt. Qu id dicam de igneo demento ? quod ^Rm fit unum atque fimplhx, in leiplo & per (mpfum confideratum, ^oris fimul Bc lucis caula elt ; calor autem ardentibus ardendi caufa ell ; lux funilitec fpleadentibusfplendeodiAhufaconllituicur i fplefklor divetlbs gignit colores. Aeris caementum diverfarum vocum occafio ; diverue voces di verfotum tonorum origines fiunt. Aquzelementum, cumlitinle fimplex & unum, humorum direribrum caula eft, quiiterumcxlcdiverl^qualitatcsodorum,faporum, viriditatum, emittunt. Ex una terra diverlbrum corporum divctfx quantitates nafeuntur: quantitatem nunc di- co, non iplam incorpoream, Icd iplam molem, quam divcrlarum partium compofitio- nc^ ellc nemo ambigit, & extera id genus eadem ratione in natura rerum five vifibili- nm five invifibilium ceperiri e^&ciUimum. D. Filium ex una caufa, id eft ex Patre lulci nullus fidelium dubiut; Spiritum vero Sandum utnnn ex una caufa. Patre vide- lic^; an ex duabus, hoc eft, ex Patre&Filio procedat, nec affirmare nec negare teme- re anfiro; acpccvhoc redx fidei prolclfioni^aon convenire non latis video, cum Spiritum fan^m Patris & filii Spiritum dici frcquentilfime invenerim. Eft cnini ^idt|ts amborum, quum eg patre per lilium procemt, ut eft donum utriulque, quum ex patre per filium donatur ; Bc eft amor utriulque , patrem & filium conjun- gens,ut Sandus edocet Auguftinus in Ubris,quos d^fumma ac landa Trinitate edidit, ipfius imaginem in humana natura mirabili indagatione quxrens, lucukntilCmaque in- ventione obdens ; interioris noftrx naturx, hoc eft, rationabilis animJ^triiutatem ad imaginem Dei conditam, approbans elle mentem, principalem fcilicet animx par- tem, & notitiam fui, qua feiplam cognofeit; fleamoremf quo leipfam luique notiti- am conjungit. Humana fii^uidedi mens notitiam fuam, qua leipfam cognofeit, velutf quandam ptblenv Ihi, de Icipla gignit ; & eft fui notitia xqualis ubi, quia feipfam to- tito novit ad fimilitudinem Dd Patris, qui de feiplb filium fuum, qui cILfapientia (ira, gign|t, qui fd pium lapit; & xqualis eidi, <juialeip(um totum intelEgit; & coe&n- tialis cicft.quia de feiplo gigni^ quem gignit. 'Ex humana mente procedit appetitus quidam, quo feiplam quxrit, ut liiam^noutiantpariat; qm appetitus vdinquilitio, duiu ad invention^.notitif perfedam pervenit, amor efficitur, qui mentem noti- 'P ' • t ')■ tlartiquu f # \ ^ C:*iO f ■ *ri|fER SafcVNDUS. ts, qne boic conclniioni contendit, rationibus philofbpbtz ridetut r^llerei Cur igitur igneqp, Gveiimplicem Cve materia||(n, vclnti ununcaufam ex duabus caujtis, id 1^, caliditate « iiccitate coufluere aufus es pronuntiari, cum videas ignis fubftantiam ndb folusi ab alieila qualiute quzcftCccicasjc terrens fubftant^ 'propria, verum eti- am biuaqus eft caliaitas,naGU non pofle? Z>. Nunc video me dece^um in eo quod dixi calidiuterod(^citatcmveluti duas canias unius cauix, id’cl^ ignis, rubiiftere: multos tamen eodem errore ieduftos cognovi, qualiutum & iubilan^rum difFcrentias naturalque non fatis difeernentes. Et jam nullw lociun fugiendi video. Naro fi dixero ignem &caliditaiem unam & id ipium eile,continuo me redaguesdidurus, quare ergo- eandem rem iuimet eflecaufam zhimas ? Dixi fiquidem ignem cx caliditate & 'liccitate componi. Si dixero mundum iftnm viCbilem non ex quatuor iubftantialibus ele- mentis, ied ex quatuor foliimmodo (implicibus qualitatibus cortftare, caliditate videli- cet, humiditate, frigiditate & lltxitate, quoniam & boc multis viiuro cft ; fortaflis ii me quieras, fi ergo quatuor qualiutibiis totus bic mundus cum fuis corporibus^ fum-i m.oulqae.deorrumconiiat ; iplae qualitates quibus Isbflantiis continentur ? ii eninv qoalhatesfint, per ie Inbiiftcrenon poiTe vera edocet ratio. . Et non poteco inve- 'nire quid rerpondeam, hoc eft, quibas lubliantiis ipfe primordiales & generales qualt- mtes quibas mundus conlfituitur, fukiuntur ; & veris rationibiis conllrutes iateri compwor quatuor fubftantialiamundi elementa liiolillcrc in quibus quatuor princi- es qualitates confiftuai;, quarum coitu onuiia corpora compolka efficiuntur. Sed mnpmadl})ic reflat, quo in eadem mea lententia, qua dixi unamcaufapi ex multis flu- ere,mibi videor pofle perftiadire. Af. Qmd eft iflud unum velim detegas. D. Num omnes philofopbide mundo illo traftantes ilananimiter fuadent,& ad purum deducere videntur, omnia corpora compqfita e^ quatuor fimplicibus elementis eorumque ■ pro- 'priis qualitatibus quatuorcom^ni ; & fi ita eft, non folum ex duabus, verum etiam cx mulciscaufiSjfinguIoramcorporumefficiturcompoGcio. M. Hiqiocum fugiendi for- tallis habere potuifles, fi moles has cojporum compofitas& corruptibiles & Iblutioni habiles aliorum ' cfleiftuum infra Ce lequcntlum cauliu efle vera ratione aflerefes. 'Jam vero quoniam nibilinferius eft ^torporccompofito, nullius ftxjuentisfe, neque x- qualisfibi nacurx.caufa eflepoteft. . . ^ Et nunc de caulis agimus five principalibusfive fequentibus & concatenatis. Et omnis caufa ncc vere nec refte caula dici potcft,quo- ^am vere caufa non cft qux in eSciftus fuos erumpere nefeit. Omnino enimefiofti- «jnspropriis caret quorum cauftmeritopolfit vocari. Corpora aiitem corruptibilia nulftus effisAus caufa funt,qupniam nullam naturam defe gignunt,pum omnium natu rarumextremnm^tque infum^uc prope nibil,< corpora' fimplicidliint ac per Boc infolnhilia & lObtineant locum. Spiritualia autem manentia, donec totus ifte mundus t * n fcipfis fit fimplicibus fit dicUBtur St intelligun|ur elementis ; extera vero corpora gnx vident ur ex eisconlipofita,quoniam fit componi fit folvi pofIunt,non inter caulas, ftd it^er extimo» rffeftus^ de fe nihil efficiunt, i fapientious computantur. Sim- plicimma etiam fic ptlAffima fit lenfum* corporeum fugientia quatuor hujus mundi elementa ad unaifi fimpUeem Si individuam caularo loliqueintelledui perfe- dimmomm lapientum Cognitam r^runtur, boc eft, ad gener alilumam, fic in leipla lempcrmanenccrofubftanciardfflomnium ad vifibiles clicAus procedentium ellenti- ain. Similiter & de quatuor eorum primordialibus ac propriis qualitatibus non m- congrueint^igitur. Cum enim ipfx fibimet contrarix videtur, nam.caliditas fri- ^ditati opponitur, bumiditati ficcitas, ad unam tamen lecretillimam*ac folummodo n- tibnifubjcmm^euntcaulam,^'dgeneraliflimam diep omnium qualitatum quali- tatem, cx qua muabili naturx oj>c ad efficienda hxc corpora corruptibilia ac Iblutioni obnoxiaproce«^t,fitinqua in«(|ibiliunivcrlalis naturx pacifica Concordia fibi in- vicem, remota omni contrarictafc, conlentiunt. D. Hac ultima conclufionc undi- ^iiefeptum me video, nullamquc viam evaddndi remanere, ac per hoc priori ex to {^olacxicnicotixcontcncire c^or ut&^o dicam unam cauiamex duabus cautis flu- ere. non fa^e ratjoni occurrit. M. (Jiuid ergo dicemus? num fpiritum lanaum qncmdiftribntionisdoqoram divinx bonitatis, live eorum qux fecundum fubftanti- am, live qux fecoBjjfuft gratiarb, infiniiaii fic inexbauftam latgilfimamque fic plulguaro largiffimam jCau f aB H |j fc catholice confitebimur. Ea una cx patre, *n #n* ♦ • I, I B E R S Et: U N D U S. pi totu in tou, & unum duo, & duo unum;, & quanivij Rideatur rplcndor<dc rtdio exr ite, non tameu ex ipfo radio in quantum radiuacft, i^exiprariitute procedit cx qua radius nalcitnr, & quat tota Sc totum radium Sc lotum iplendoroan penetrat atque im- plet. Ac per hoc naturale exemplum ad cauf^omniumqus trina & unaeft, quum trinitas in uniute & creditur Sc intclligitur cfle, poflumus alcendore, ut cognoTcamus patrem & fUium & fpiritum iambum, tres caulas & unarocaulam, tres enim unum iunt. Patremautemcaufam gignentem narccntlsde fe filii fui unigenithquicaula cfl omnium primordialium caularum in Icipfo ^ patro conditorum ; cumem roro pa- trem cauiam procedentis it le £ui^ fpiritus, qui fpiritus caula cfi divifionis Sc multi- plicationis diuributkutilque caularum omnium, qux in filio k patro fadkn fiini, in ef- icdus fnos& generales & fpieciales & proprios Iccuudum naturam ds gratiam. Er quamvis rplritum Ikniftum il patre per filiam credamus de intelligamus procedere , non tamen duascaufas eundem Ipiritum habere debemus accipere, ledunamcandon- que cliecaaiam, patrem rcilicct,& nalcentisde le filii,& procedentis cx fe fpiritus fan- Uteniffljiropterca Iplcndoremex igne per radium procedere dicimus quia i- gnisipletotusin totoradio lubfiftit.ex quo perradium Iplcndor emittitur : iu& Ipir deum iandhim it patre per filium procedere catholica fides praedicat; quum ipfe pater, qui principalis caula cit Sc fola procelEonis lonAi fpiritus, totus in toto filio cA, fient & totos faliosintoto patre, cz quo paue per filium ipititus landus procent. Et quemadmodum tota virtus ignea in toto radio de le genito permanet, Sc ipfe radius totns & tota virtus ignea de qua gignitur in toto fplendore, & totus ^lenaor ex vir* tute ignea per radium procedens in toto ipfo radio totaque ip£i virtute cx qua proce- dit exiftit : iu totus pater gignens in toto filio genito, & totus filius genitus in toto fpiritu timfto b patre per filium procedente, & lotus fpiritus fandius b patre per filium procedens, in patreb quo procedit, Sc filio per quem procedit, & tres uoum Iunt |>er tnteUedam triiuutcm in unitate. Et hoc totum iple filius homo factus & incarnatus apertiflimeinfinuat dicens. Eitmfttjc, & fcttntnmc. Ubi lubintclligendum reliquit ac fi aperte diceret; Zc ^cut iu fatr e. & puter iume : ita fle ego & pater in fpiritu lando liimus; flc^iricus laneus in nobis di, quia nobis codlcntialls Sc coxqualis, fle tres unum fumus, tres videlicet Inbftantialitcr, cllentialitct uoum. Et vide quo- modo iple fi^sfpiritnm laodium ad Iblum patrem, unicam quippe fui caulam, refert dum dicit ; Ptr^etus uuretu, fpiritus fanftus. qum mittet putet in nemiue met. Non enim dixit quem mitto in noraiue meo, Icd quem mittit pater in nomine meo ; quan- quam fle alibi Iciplum mittere ipiritum dicat, dum ait ; Si e^e uiiert, mtttum eum ud vet. Milfio ejus proccifio ejus eft ; procellio autem eius b patre folum, modo cft fubfian- tialiter non localiter ; veruntamen in nomine filii, quoniam Spiritus patris fle filii eft. Item alibi ad dilcipnlos ait ; Neu ru tftm qui lequimui, fedfpiruut putru qui lequitut in tebii. Item Plalmifta Ipiritumfandhun b patre petit, dicens ; £t fpitilnm funSnm tn- ua ne uuferui i me. Hisfle bujulinoditeftunoniislacra feriptura referta cft. D. Haec omnia plane fle pleniccr perlpicio, fidcliterque accipio, quum omnino veritati conve- niant; valdeque miror, quomodo illa quielUo, qux primum reluti infolubilis nobis ' ridebatar, tandem opcrtiifimis ratiombus exemplorum fle cclUmoniorum argumen- *®tione introdnfta, loluta eft, Sc ad putum, quod non facile fperabamus, revelata, fle ttt mihi videtur, interioris nollta naturz trinitatis fimilitudinc hoc ipfum polTumus approbare ; igens etenim fle notitiam lui gignit, Sc b Icipfa amor lui fle notiebe fu* pro-i CMi, quoflcipla fle notitia fuiconjunguntur, fle quamvisipfeamorex mente perno* titlam mi procedat, non tlraen ipla notitia caula amoriscft,&d ipGi mensez quo amor inchoateUe, fle antequam ad perfettam notitiam iui mens ipfii perveniat. Nara fle mensamatteipfamcognolcere. priafqttam cognitionem Tuamde ipla pariat, velud prolem fuaiB. Non quod mens humana unquam le vel non nollet vel non amaret, dum h*c tria unum Iunt fecundum naturam rcl eflcnttam, fle uuum tria fecundum ra- tionis conliderttionem : tria fiquidem ratio confidqirat in una fle fimplici natura •"1™' nolle, amare. Etenim mens fle loiplam novit fle amat lupiam fle lui notitiam i led quia merito prxyaricationis naturz hnmanz in primo homine acci- dit, ut mens ncleiat feipiaro nolle, dum naturaliter leiplam novit ; fle nelciat lei- nfamamace, dum naturaliter leiplam fle notitiam fui amet ; ac per hoc . rationis viri- bus nil aUud appetit, nili ut cognoicat qualiter fle quantum leipfam novit ; fle IcipCun fle notitiam Ihi amet. -Et dum hoc totum ad cognitionem fle amorem crc^ioris lui con- M vertitur. * LIBER SE C U N D V S. pj dilfcrentia divin* fflentix atque fabftantiz docuit mc theologia ex factis patribus ntriufque linguae, Gneccridelicct atque Latinx, tradita. Siquidem Sandus Dionjr- lius Areopagita, Sc Gregorius Theologus, eorumqueelegantiifimusexpoCtor Maxi> mus, differentiam efle dicunt inter «Vo, ideft, eflentiam, & ideft,fubftan- tiam; Vncaquidemintelligcntesunicam illam ac fimpliceindawaeboniutis naturam, •OwimTit Tcro fingularum perfonarum propriam & inoividuadi htbftantiam. Dicit e- nim fticu iriio o if if ir vsKiu’iirnr,hoc eft,unam eflentiam in tribus fubflantiis. Sandus quo- que Auguftinus.caeterique fandi patres Latialiter feribentes, fidem facrz trinitatis ex- primunt, dicentes unam fubftantiam in tribus perfonis , fignifleames unitatem di- Tinznaturxeo nomine quod eft fubifantia; trinam vero . fubflantiarum proprietatem trium perfonarum vocabulis, quod etiam moderni Grzcorum recipiant. Dicunt enim ideft, unam fubftantiam, & id eft, tres perfonas; unaeadem- que fides eft in tfmnibus, quamvis fignificationum diverfttas videatur. Itaqiiefecun- dumGrzcos dicimus, una cademqnc eft im patris & filii & fpiritus fandi, fed non una eademque eft •Cmitant •, habet enim pater luam propriam \Srk«-ir, quz neque filii neque fpiritus fandi eft, fed fblius patris ; fimiliter filius fuam propriam s^lveu-ir.qux neque patris neque fpiritus fandi eft. fed folius filii. Eodem modo de fpiritu lan- do dicendum propriam »!»•<■«»<» habere, qux neque patris eft neque filii, fed folius fpi- rirus fandi. Neque aliud prztcr hdc latina vox edocet, tres perfonas in una fnbftai^ tia pronuntians. Subfiftit ergo pater ipfe, fubCftit filius, fubfiftit fpiritus fandus, ac tres fabftantiz in una eflentia mbfiftunt, quz tres unum funt. Af. Inter orthodoxz fidei participes hanc fidem computandam arbitror; Jam igitur iucuienter potes di- nofeere propofitam quzftionem ; dixifti enim te dubitare ex eflentiine an cx fiib- ftantia patns & natus filius& procedens fpiritus fandus , ac fi aperte diceres utrum ex una atque communi eflentia vel natura trium fiibftantiarum vel perfonarum nafei- tur filius & procedit fpiritus fandus, an ex propria iiibftantia patris velperfona: eflentia fiquidemdivinz bonitatis neque propna fubftantia eft patris, neque filii, ne- que fpiritus fandi, fed una atque communis fubffantiarum trium natura; pater au- tem luam propriam habet fubftantiam, fimiliter & filias, fimiliter & fpiritus fandus fuas poffident fubftantias. Si igitur divina eflentia, quia una eft atque eadem, neque patereft, neque filius, neque fpiritus fandus, fed communis eorum natura: lequi- turnon ab ea nafei filium, neque ^iritum fandum procedere ; nam fi ex ea filius na- feitur, non ex patre liafcitnr, ipfa enim ut diximus pater non eft; fimiliter fi ex ea- dem fpiritus fandus procedit, non ex patre procedit. Si autem catholica fides fir- rolfSmb atque fanifEme& credit dedocet, filium ex patre natum, fpiritum vero fan- dam ex eodem patre procedegtem: nonne conicquens eft ut credamus &intclliga- mus, ex fubftantiapatris& nafei filium, & procedere fpiritum fandum? Non igitur eK eflentia, fed ex fubftantia patris, & filius nalcitur, & fpiritus fandus procedit ; nam & apud homines, non dicimus ex communi natura filios nafei, fed ex propria na- tnra ; propriam autem naturam dico uniufcujufque perfonz individuam fubftantiam. Nam fi ex communi natura homines nafccrentur, nullus pater proprium filium, fic nullus filias proprium patrem poflideret. XXXV. Sexn.ee altius ac verius cogitantur quam fermone proferantur, & altius ac verius intelliguntur quam cogitantur, altius autem ac verius funt quam intelli- nntur. Omnem fiquidem intelledum fuperant ; nam quzcunque de umplicifEmz bonitatis trinitate dicuntur feu cogitantur Icu intelliguntur, vefUgia quzdam funt atque Tbeophaniz veritatis; non autem ipfa veritas quz fuperat omnem Theoriam non folum rationalis verum etiam intellcdualis creaturz. Neque enim talis unitas eft facrz trinitatis qualis ab ulla creatura poteft excogitari feu intciligi, fim aliqua pban- tafia quamvis ftcidtlfima & verifimillima formari. Hzc enim omnia fallunt dum in eis finis contemplationis ponitur. Siquidem plufquam unitas eft, & plufquanj trini- tas; lubentcr tamen aliquid de ea dicete & cogitare & intelligere, quantum intelle- dus cam affingit, facra theologia duce atque magiftra, ut quodam modo materiam habeamus laudandi eam atque benedicendi. Nam & fummos angelos primafque ei virtutes veluti pedes & facies alis fuis velare facra confirmat theologia, nobis infinu- antcccleftes virtutes fummz triniuti atque unitati femper & immutabiliter adhzren- t«, timcreeaquzfuprafcfunt ac reverenter contemplari. Alx fiquidem earum theo- riz funt quibas pedes fuos vdiare affirmantur, Sc facies timentes intueri, quomodo fa- M 2 cra y4 DE DIVISIONE NATUR/E ac* trinitas & inleparabilis onitarii Almmo uiqde deorfum per onfmiadiffiindinir, & quo modo omnem iupcrat inccUcAum, & ab omni fit creatura vifibili Ac invifibiti in infinitae naturz iuzaiticudincmremou. VcruntamenAc hominespiiri Acangclifem- per &ince(lantcr eam conipiccre appetunt, quum contemplari per leipCam nequeunt, & hoc per mediarum a^ln^jfolatumfignificatar: hinc fcripturadicit, ip/jiiemctHC*- pi^ent in^eli frifpictu cjttSt&im infinitum qnod quxritur Ac incomprehcnfibile quod appetitur, & fupra omnem intcUeftum qnod contnpilcitur. Ac ab omni creatura ex* altatum. Attamen ad hoc iumma atque divina unitas movet reipfam in intcllcftibns angelicis rcu,huraanis,nc de ea materiam laudis Inz & inteUigentiae fuz quantum crea* tura conceditur inveniant, trinitatem in unitate percipientes; ficut uir tantius Tbeo* logus Gregorius in primo Sermone de filio ; Frtpttrt*, inquic, mmu i principii in dj/nild ncHa nftfMt trudn fi-jcc. Quam fententiam beatus Maximus exponit, dicens, movetnr mcmqnt in Mceptitt fui incelte&H nngtlici ftvehnnun», peripfnm, Cr in iff* inqnifitints i* ipft fitcienct. Et cUrim Aicenium ; ticrc ipfam ip prinu *ctt imptiure de Mauadr rdchnem, nt ntu feparteit in prime ctnfaliintredncttur ■, pnmevttieih ipfemmtitnrtn etiem divinem & inefeiilem ipfm cenfelic fecundicetem eccipere. dicem mjftice etqut ecenite ipR intelteSui, m» epertere mfecnndnm ejfe, fepere unquem iSnd eptmium verbi ec fepientie veljignificetivn virCMtic ceejfentiernmqHe infubflentiic, nin Ht ctmpebtnni ex his fuftipietnr divinum, qnefi MCtdentibns & non in eii fuh^ens credetur. Mtveriiteqae itvinitet dicitur, ceufe quippe ptr quem mtdum fnbfijiit inquifilitnit, nem fine iUnneinetiene intneri diviniteiem impef- fibilium efi : item dicitur maveri ptr menifelfetienem pertituleriter perfcliinit de ipfe vetie- nh fecundum fecr em ftripturemeb induente petjcm etnfittri , & prtmevente ed ttnfittninm cum petre fili nm, & tumpetre &filie fpinrum feiiSum eceipitndnm, & te ederere eruditu puJfente, crinicecemperfettem iii unttete perfede, id di, unem efentiem & deitetem & peten- ttem & eperetiofiem in tribus (ubjteuciis, Hisitaque dc fumma omnium caufa cauUrum fecundum parvitatem noitrz intentionis quoquo modo fic in veftigatis, non autem te* mere definitis, ad primordiales caulas circa quas noflra difputatio verfatur , re-* deundum. D. Redeundum fime, fatis enim de his cft a^um. «XXXVI. AlCaufc itaque primordiales funt.(quod Ac in prKedenribus dixeram,qnas Gneci ideas vocant, hoc cfl.fpecies vel formas,; sternx & incommutabiles rationes fecundum quas & in quibus vifibilis Ac invifibilis mundus formator Ac regitur ; ideo* que hGr£Corumiapiensibut«t>niv»appclIari meruerunt, hoc efi. principalia exem- pla qux pater in filio fecit, & per fpiritum fanthira in eficAhs Aios dividit atque multiplicat: *v«<<vi*aTaquoqnc vocant, id efi, prsdeflinatjones, in ipfisenim quas* cunque divina prudentia Ac fiunt Ac fiStu fiint&fntnra funt fimul Ac femel incom- mutabiliter prxdefUiuta. Nihil enim naturaliter in jpreatura vifibili Ac invifibill oritur, przierquodin eis ante omnia temporaAc loca przdefinitum Acprzordinacum cll, icemhphilofophis 9«c3)Ai/aargi, ideft, divinx volunutes nominari folent; quo- niam omnia quxeunque voluit dominus facere, in ipCs primordialiter Ac caufaliter fpeit. Et qux futura funt in eis ante fecula, fa^ funt. Ac per hoc principia omnium . dicuntut eflc, quoniam omnia qusccunque in creatura five vifibili uve invifibiti fcA- tiuntur vel intefiiguntur, eorum participatione Inbfiftunt. Ipfa vero unius unirer* lorum caulx fummx videlicet, ac facne trinitatis participationes funt, atque ideo per fe dicuntur effe, quia nulla creatura inter ipfa Ac unam omnium caufam inmpo- ficaefl. Etiaipfadumiiftmutabilicerlhbfiftuntprimordialescaufx aliarum caularum fequeiuium feulquead extremas totius naruns condi» Ac in infinitum multiplicate terininoti infinitum dico non creatori fed creature; finis enim multiplicationis crea- turarum loli creatori cognitus eft. Sunt igitur primordiales canfx quasjerum omni- um principia divini lapientes appellant, per feipfam bonitas, per feipfam eiTentia, per feipliim vita, per impiam lapientia, per leinfam veritas, per feipfam Atellcdus, per feipfam latio, per femfiun virtus, per feipumjuftitia, per feipfam falus, per feipfam magnitudo, per feipto omnipotentia , ^r feipfaroSeternitas, per feipfam pax. Ac omnes virtutes Ac rationes quas femcl Ac firaul patet fecit in filio. Ac iKundumquas ordo omnium rerum h fummo ufqucdeorlum texitur, hoc efi, ab intellectuali crea- tura qux deo poft deum proxima eft, ufqnc ad extremum rerum omnium or- dinem quo corpora continentur. Queeunqueenim bona funt participacioneboni, per fe bona funt i Ac quxeunque cflentlalitcr Ac fubftanriali^r fubfiftunt, participatione ipfius per feipfam cflentix fubfifiunc ; quxeunque vivunt, participatione per Iciprani vitx H B E R S E CU N D U S. Vitx riMm poffident. Similiter qaxcui^uc lapiunt & intcUigunt & rationabilia funt, participatione per leipfam Upientix, & per feiplam hiteiligcnti», & per le- iplKm rationis participatione fapiunt, & intelligunt,& ratiocinantur. Eodem modo de exteris dicendum. Nulla fiquidem virtus, live generalis, live Ipecialis.in natura rerum invenitur qux i primordialibus caulis inefiabili participatione non procedat. Sed ne quisexiftimet quae de primordialibus caulis diximus nullius autboritatis muni- mine fulciri, q&xdam ex libro Sandi Dionyiii de divinis nominibus huic opera in- lierere non incongruum duximus. D. Nil aptius, nil veris rationibus convenientius fubjungitur.^^quam fandorum patrum inconcufla probabililquc authoritas. M. Ait ergo in undecimo przdidi fui libri capitulo. dutem omniit», inquU, quod fer fe- if/um efe diUum eji, utque per feiffumrita aut quetunque tthfolute & frincipuliter efe ex- ^uimiu. Hoc dicimus mn esi fruvum, fed reSstm; & jmpUeem declarutionem hebet. Non enim effemiemquundem divinam vel angelicam effe dicimus per feipfam exijiendo , exifietidi qua funt castfam. Solummodo enim escifiendi omnia qua funt\f ipfum efe fuper efennale prin- ctpium&effentiamcaujale, neque vita parentem abam deitatem prater fuper divinam omni- umquacunque vivuar & editavitacaufamritam,fedperfeipfumefe & per feipfam vitam & fer feipfam deitatem, dicimus principaliter quidem & deiformiter & caufaliter unum omnium fuperprincipale & fuperefential» principium & caufam, participalirer autem editae ex deo nasa participante pToividM virtutes perftipfamdeifeatitnemquae exiftentia proprie ftbimet par~ tieifant, & exiftentia & virentia & dtvtna funt, & dicuntur, &altaftmiliter. Perinde 6- primarum ipfarumoptimmfubfitutor dicitur effe i deinde particularium tpfarum, deinde tota- rum ipfai participantium. Et quid oportet de bie dicere, attendo quidam divinorumnoflrtrum faertrummagifrorumper feiffambtuitati$& deitatts fubffitutricem atuut plufquam optimam & plufquam divinam per feipfam bonitatem & divinitatem, dicentes effe beneficam & dttfeam ex deo procedentem donationem, & per fe, ipfam formam perfe, ipfam fermificam fufionem & to- tam formam & particularem formam & univerfabter bona & quacunque alia fecundum eun- dem d'Safunt, & dicentur, modumdeclarantiaprovidentiam & bonitatem patticipatat ab ex- tentibus ex deo nen participante provenienter ceptofa fufione & (uperfcattntes ut diligens omnium caufaltefummitae omnium &fuptreffentiale & fupernaturale omnino fuperexcelbt ea quafutttfecundum qualemcunqne effentiam & naturam. Item ex eodem libro, capitulo quinto; Principia exijientium omnium ipfim effe participantia, & funt, & principia-, funt & primo funt, deinde printipia funt : & fi quit vult virentium ut viventium priniifium dicere per fe ipfam vitam-,& fimilium ut fmihum , fer feipfam fimilitudinem; &uniterum ut unito- rum, fer fe ipfam unitatem i & ordinatorum ut ordinatorum, per fe ipfam ordinationem ; & atiOTum quieunque bujmfve amberum multorum participantia hoc aut boc aut ambo aut mul- ta funt pa fe ipfa participantia, inveniat ipfim effe primum ea participantia & ab eo effe pri- mum quidem exiftentia j deinde bujus aut bujut principia exiftentia . & participando eo effe exiftentia participata : fi autem bac participatiene efe funt multe magis participantia. Et paulo poft. Etenim in menade omnis numerm aute fubfiftit, & habet omnem numerum monas tnfe ijffafingulariter, & omnk numerm unitur quidem in menade. Quantum autem a monade provenit, tantum difcernitnr & multiplicatur. Et in centro omnis areuli Itneafecundum pri- mam umtatem confubfiituta funt -, & Bumis habet fignum in femetipfo fimplat lineai uniformiter unitas ad fe invicem & ad unum principium ex que procedunt. Et tn ipfo quidem centro uni- rerfaliter adunantur. Breviter aurem eo diftautet breviter difcernuntur, magis autem rece- dentet magis & fimpliciter ^uantutupreximiores funt tantum & ipfi & fibi invicem adunantur & quantumeo tantum & a feinvicemdiftant, fed & ia tetoemniuqi natura omnes fecundum fingulas natura rationes convoluta funt per unam incotffufam unitatatemf & in alia uniformi- ter fecundum partes omtuum provida totius corporis virtutes. NU ergo inconfequens ex ob- fcuris imagiuibm in omnium caufale afcetsdentes fuper mundanis oculis contemplari omnia in omnium caufali &fibi invicem afpofita unffortmter & unita, principium enim eft exiftentium exquo&spfum efe & omnia utrumque exiftentia omne principium, omnis finis, omnis vita, •mnis immortalitas, omnis fapientia, omnis ordo, omnis harmonia, omtsss virtus, omnis cuftodia, omnis collatio, omnis diftributio, omnu inteUedus. omnis ratio, omnis fenfm, omnis habitus, omnis ftatm, omnismotns, omnisunitas, omnejuduinm, omnis amicitia, omnis compadio, omnis difere- tio, omnis terminm, & aUa quacunque ab effe exiftentia amnia charaderiiuint. Et poft ali- quanta ; Si emm/nxta nos Sol fen^fliumeffeiitias & qualitates & quidem mullas <y difcre- tas extftentet, tamen spfe unm esculeus & unifenms illuminans lux renovat & nutrit & cuftodit & perficit & dsfcernit & utut & tefovet .& fecunda effe facit & auget d- mutat & collecat & M j tanovar L4 B E R T E.R Tl U S. p7 choaiM. pet nitoralesordiocs intelligibilium calcfHumque eflrcntiarum& yifibiliiun munduni iftam conftitucntium , ufque ad excreinum totius creatura: ordinem, qui corporibus corporumquc incrementis detrimentiiquc impletur , variis quoque de- cefflonibus per catholicorum elementorum in propria coitum, eorumque in catho- lica folutionem peragitur , defeendit creatrix totius iiniverliutis natura, quoniam inBnita eft, nullis finibus furfum vel deorfura concluditur. Ipla fiquidem ambit omnia, nullo arabitur, nec mirum dum nec !l Icipla ambiri finitur quia univerfa- liter nelcit ambiri. Quemadmodum univerfalitcti leipfa.quanto magis ab alio,com- prehendi lea in aliquo definito vel definibili rupcrnaturalitcr effugit int 41 igi, nifi torte quis dicat, in hoc folo fc ambit, dum ic lapit ambiri non jpofle.; in boc le comprehendit, dum fe lapit comprehenCbilem non cllc j in hoc Ic intelligit, dum lapit in ullofeintclligi impoffibile effe; quia omne quod eft, & potcftcilc, fupe- rat. Et curo ita fit, nullufquc rede Philolophamium his rationibus temere refiftat, cur intra univerfitatis divifionesi te conftituatur non plane video. Af. In divifio- nibusuniverfitatisconditx nullo modo eam pofuerim, in divifionibus autem ipfius univerfitatis qux uno naturx univerlalis vocabulo comprehenditur , non uno led multiplici rationis intuitu ponendam judicavi. Eo namque nomine, quod clinatu- ra, non folum creata univerfitas, verum etiam ipfius creatrix Iblet fignificari ; prima fiquidem & maxima eft divjfio univerlalis naturx, in creatricem univerfitatis condi- te, & creatam in ipfa condita univerfitate ; nimirum cum naturalis illa divifio in omnibus univerfiutibus in infinitum uniformiter lervetur ; nam univcrCilis boni prima fedio dl, in illud unum Se lummum incommutabile pet le & lubllantiale bo- num, ex quo omne bonum manat, & in illud bonum quod participatione lumm! & incommutabilis boni bonum eft. Similiter univcrlalisellcntix, univcrfalis vitx,uni- verfalis fapientix, univerlalis virtutis, eadem principalisdivilio cll. In his enim cc- terifque fimilibus, primo difccrnitar ea natura qux per Icipram, ^ Idpfa, in feipfa, verede immutabiliter eflentia cll, de viu, & lapientia, & virtus; ab ea natura qux participatione lummi boni, aut cantum eft, aut & eft, & vivit; aut & ell, & vivit, &fapit ; autell, d< vivit, & lapit, & virtutem participat. Vidclnc quemadmodum totius univerfitatis conditor primum in divifionibus obtinet locum? nec immerito, dum fit principium omnium, & infeparabilis ab omni diverlitatc quam condidit, Sc fine quo fiibfiftcrc conditor non potell. Iniproenim immutabiliter & cflditialitcr funt omnia, 'Bc ipfe cll divifio dccolleiftio univcrfalis creaturx, & genus. Se fpecies. Se totum. Se pars, dum nullius fit vel genus, vel fpecies, feu totum, fcu pars, led hxc omnia ex iplo. Se in iplb, Se ad iplum, funt. Nam Se monas principium numero- mmell, primaqueprogrcifio,Se ab ea omnium numerorum pluralitas inchoat, eo- mndemque reuitus atque collc<ftio io ea confiimnutur. Siquidem omnes numeri univerlatiter Se incommutabilitcr in monade fubCIlunt, Sein omnibus cis totum. Se parseft; Setotins divifionis primordium ; dumfitiplain feipfa, neque numerus ne- que pars qus. Eadem ratio ell centri in circulo leu fphxra ; figni, in figura ;pun- in linea. Cum igicuatotiusuniverfitatis divifio ab ipfius caufa Se creatrice inci- piat, non eam vcluti primam partem vel Ipeciem debemus intclligere, led ab ea omnem divifionem Se partitionem inuoarc ; quoniam omnis univerfitatis principiinn cll. Se medium. Se finis. Etdumhxcdeea Se prxdicantur Se intelliguntur, hoc ell, dum in divifionibus univerfitatum primam locum obtineat, nemo tamen eft pib credenti- um Se veritatem intelligcniium, qui noncontinuo ablquc ullScunSacionc exclamet, caufam totius univerfitatis condttx creatricem, rupernacuralem efle. Se fiipcrellen- tialcm. Se lupra omnem vitam. Se fapientiam. Se virtutem. Se fupra omnia qux di- cantur Se intelliguntur. Se omni l^lu percipiuntur: dum fit horum omnium prin- ^pium caulalc. Se medium implens efientiale. Se finis confummans, omnemque mo- tum llabilitans, quictumqunfaciens. Se ambitus omnia qux lunt. Se qux non funt, circumferibens. X>. His alex cautxquc ratiocinationis collocationibus libenter ce- do, ac verilimilcseas approbo; ftd priurquamadcbnfiderandos cffeSlus primordia- lium caufarura, ex quibus maxime prima omnium Se una creatrix caufa folet deno- minari, accedas, ordinem naturalem carum noflc convenit, adhuc enim mixtim indi- ftinfiCque introdudas efle arbitror; nam ni fallor ad carum efteduumque fuorum peifedam notitiam non mediocre auxilium quxrcntibus prxftabit, fi prius naturalis or^, qno a creatore condit^funt , luculenter patefadus fuerit, id. Primordia- ILotn LIBER T^ERTIUS. ^ 57» pUces. oulliqae cognito ordine diffioitz, aut ^ ic invicem fegre^^te , hoc enim in efl^bus fuis patiuntur. Et licut*in monade dum omnes numeri fnla ratione (iib- fiftunt, nullus tamen numerus ab alio numero dilcernitur ; unum enim iiint, & fim- plezunum, & non ez multis compolicum lAium, Equidem ex monade <ftnnis numero- rum multiplicatio ptogreditur in infinitum, non autem monas ex multiplicibus leprogredien^bus numeris vcluti in unum colledis conficitur : fimiliter primordia- les caulae, dum in Principio omnium, in verbo videlicet dei ingenito, fuhilitutz in- telliguncur,iunum fimplez, atque individuum lunt. Dum vero in eife&us iUos in infinitum mmtiplicatos procedunt, numerofam ordinatamque (ni pluralitatem reci- piunt, non quia caula omnium ordo non fit, vel ordinatio, vel per (eiplam ordina- tio in principiis rerum non numeretur , cum omne ordinatum participatione ipfius fitordanatumj fedquia omnisordo iniumma omnium canfa, & m ipfius prima par- ticipatione unus actoplcx ell, nuiltlquc diiierentiis dilcernitur, ubi omnes ordines^ feipfis non dilcrepant, quoniam gnuminleparabilc funt, unde rerum omnium mul- tiplex ordo deicendit i ordo itaque primordialium caularum juxta contemplantis animi arbitrium conftituitur, in quantum carum cognitio de divinis caulis diCpu- tantibns datur : licetenim pie ac pure Philolbphantibus ab unaquaque earum, prout Tult, inchoare, & per caeteras mentis oculum , quidl veraratio, ordine quodam con- templationis convolvere, omnes qualcunque poteft percipiens, & in mialicnnque carum terminum fuz tbeoriz conltitucre. Sicut nec intentionis nollrz humilis ca- pacitas ez bonitate primordialium caularum, vcluti quodam ordine conllitutarum, numerum coepit computare, & in ea quz dicitur per idpCmi perlego velnti quinto decimo loco conftituta finem exemplo dedit, quonian/ exempli gratia has principa- les caulas pro viribus intentionis l'uz elegit, & ut ei vifumelt, ordinavit; non quod ita natura fint confiituix, ubi omnia unum lunt, & fimul& fimpliciter funt: led quod quzrentibus eas, deque eis quiddam exempli gratia proferre volentibus, ficvel fic& multipliciter, & infinite, divino radio illuminante in theopbaniis (uisfoleant apparere. Et ut hoc exemplo rerum lenfibilium clarius clucefcac, centrum & cir- cumferiptum ei cirA Ium diligenter intuere, rcdalque lineas ^ centro inchoatas, & ad circulum portatas ibique terminatas. D. Szpc hoc afpexileu in animo per phan- taCam interius,lcu in figura vilibili corporeaque Icnfibus exterius fiibje^. M. Non intuitus es quomodo omnes linez iacentio adunantur, & nulla illanun ab aliis dif- cerni polltt , nimirum quia omnes in eo. unum funt-& nullo modo a feipfis difere- pant. Ita ut rationabiliter non jun^ra limarum in unum, fedfons, atque Principi- um fimplex Se individuum . ex quo live naturaliter, live arte , multiplex linearum numerus procedit, centrum definiatur ; eftenimuniverfalclincaruni initium in quo omnes unum funt, D. Hoc quoque in geometricis rationibus mihi apertilCme lua- fum, led hacc omnia plus animo quam lenfu percipiuntur, live interius live exterius de t^bus velit quis dilputarc. M. Rede dicis, hzc enim & bujulinodi pura men- tis acicdijudicautur. Vides, ni fallor, in prima linearum progr^one ab ipla uni- tate, quz in centroell, quantum libi invicem linez conjunguntur, ut vix difeemi k fe invicem polEns; dum vero longius k centro protenduntur, latius paululum Ipa^, quibusa fe invicem legregantur, crelcere incipiunt ; donec ad extremum cir- culw, quo finiuntor, perveniant; ubilatilEma liiadiallemaumenlurantur, hoceft, fpatia inter lineas conilituta, quz libi invicem zqualia funt, ut nulla eurum latio- ra autanguftiora aliis reperiantur:' quemadmodum Sc in ipfis lineis, unaeademque longitudo ell in tantum ut carum nullz longiores aliis . aut breviores lint naturali rationabiliqne zqualitate in utrilque lervau, in latitudine fpatiorum dico & in longitudine linearum. D. Ita eft, ut plane intclligo.. AL Quid fi velis Ipatiorum Sc linearum numerum dinolcerc, Sc in ordinem quendiun redigere? num potes (peciale Ipatium, Uncamve fpecialiter invenire, ex quo, vel qua naturaliter ac proprie inci- pias ? D. Mihi quzrcntl non occurrit, tanufiquidem zqualitas in bis przvalct, ut nullum fpatium ab alio, nulla linea ab alia per differentiam quandam, leu proprieu- tem polfit ^ifccmi; nam Sc ille circulus, intra cnjusambitumomniacoUigumnritafi- bipictin Iciplofimiliseft, utnuUapars^jus abafiadilcernatur, leu natura,Teu arte. Continua namque quantitate pollet, ac per hoc nullo certo Principio inchoat, nul- lotonftituto fin&concluditur, fed torus fibimet in toto, Sc Principium ,c(l, Sc finis fubliftit. Hinc eft quod circula^ umsois drdf^o- k Giaecis, hoc eft. Principio carens, , N reffS LIBERTERTIUS. lot Tuue fiqaidem bonitatis propriuta eft, qne non erant in cflentiam vocare. Univerft- tatiscmmconcUtx in cHcntiamquc addudbe divina bonitas & plufquam bonitas & cflentidis& ftfpercflentialis caufa cft. Si igitur creator per fuam bonitatem omnia de nihilo ut eflent. derivavit : neceflatio intelledus per feipfum bonitatis, intelle- £bim per feipfum cflenti* prxccdit ; non enim per eflentiam introduda cft bonitas, fed per bonitatem introduda eft eflenfia. Nam & hoc apcrtiffime Icriptura pronun- tiat, quz dicit', £f vidit Dtm omttid , & tut itnd vtlde. Non enim dicit, & vidit Deusomnia, &ecce valde funt. Quid enim valeret folummodoeffe, adempto bene eflc ? d^mnia fiquidcm qua funt, in tantum funt, in quantum bona funt 5 in quantum autem bona non funt, aut, ut ita dicam, in quantum minus bona funt, in tantum non funtj ac ner hoc adempta penitus boniute, nulla remanet eflentia ; {impliciter enim eiTe,vcl eflcntialiter efle.lublato bene eire,& bene eHentialiter elIe,abuCve djcitur & eflc & aternalitcr cflc.Subtraifta itaq; bonitate, proprie non dicitur eflentia, aut aterna ef- ientia. Ac ne forte ad hac dicas, nunquid fimiliter po(Tumus pronuueiare fubtradapeni- tus eflentia,nulla bonitas renunebit: pereunte veto exiftentia nullum bonum fubiiftet? accipe majoris virtutis argumentum. Nonfolum qua (iint, bona funt ; verum etiam qua non lunt, bona dicuntur, coque amplius meliora dicuntur qua non funt, quam qua funt ; nam in quantum percxcellentiam lupciant cflentiam,in tantum fupereflenti- ui bono, Deo vidclicct.appropinquant ; in quantum cflentiam participant, in tantum h fuperelTentiali bono elongantur. Non efle autem, ut arbitror, dicuntur qua nec ienfu, nec intcllcdu, pra nimia fui excellentia, infeparabilique unitate, ac {implici- utc, percipi polTunt ; eflc vero aftimantur qua intelleftibus fcnfibufvc fuccumbunt, & in quadam certa dchnitaq; circumferiptione circumfcribuntur,accidcntibus quoque fubjcda, locis tcmporibufque varia atque difperfa lemel 8c flmul eflc non valentia. Viuefne igitur quantum generalior eft Mnitas quam effentia ? Bonorum flquidem una {pecies cft in his qua funt, altera in his qua non funt. Ac per hoc^ gencrialiorbos divina largitatis minationibus inchoans, & per fpccialiores progrcdicns,ordinem quen- dam primordialium cauflirum Theologia duce conftitui. ili. D. Jam intelligo non irrationabiliter te inchoaffe principiorum conGdera- tionera. Quicunque enim rc^e dividit, h generaliflimis debet incinere, & per gene- raliora progredi, ac fic prout virtus contemplationis fuccurrit, ad ip^ialiuima per- Tenirc. Qi^ etiam in ipCs tcrum principiis, qua primo pofuifti, interius pcrfpicicns ni fallor intelligo. Ut enim bonitas veluti quoddam genus cft ciTcntia, eflentia vero fpecies quadam bonitatis efle creditur: ita eifentia genus cft vita, flquidem omnia qua funt, dividuntur in ea qua vivunt, & qua non vivunt ; non enim omnis eflentia vivit, aut vita eft, ac per hoc eorum qua funt, una' fpecies eft in his qua vivunt, vel vita funt, altera in his qua nec vitam participant, nec vita iitnt: hoc quoque in fc- quentibus poteft infpici. Nam viu quoddam genus rationis cft , omnia flquidem qua vivunt, aut rationabilia funt, aut itrationabilia. Ac per hoc una {pecies vita eit lationalis, altera irrationalis ; rationis item duplex fpecies arridet , una lapientia, al- tera fcicntla. Sapientia namque proprie dicitur virtus illa , qua contemplativus ani- mus, flve humanus, flve angelicus, divina, aeterna & incommutabilia conflderat ; flve circa primam omnium cau^m verlnur, flve circa primordiales rerum caulas, quas pater in Verbo fuo lemel flmulque condiat, quae Ipecics rationis h lapientibus Theo- logia vocitatur: feientiavero cft virtus, qua theorcticus animus, flve humanus, flve angelicus, dc natura rerum, ex primordialibus caulis procedentium per generationem, inque genera ac Ijaecics di vilarum, per differentias, & proprietates tradat, flve acci- dentibus fuccumbat, flve cis carcat ; li ve corporibus adjun^, live penitus ab eis libera ; flve locis Se tcnqjoribtts diftribiita, flve ultra loca & tempora fui Umplicitate unita at- que inleparabilis. Qua: fpecies rationis Phyfica dicitur, eft enim Pnyflea naturarum mflbus intellcdibufquc luccumbentium naturalis fcientia , quam femper fequitur morum dilciplina, &liquis intentus fuerit, eandem regulam, aut in omnibus, aut in multis, primordialibus caulis reperiet ; non quod, ut arbritor, primordialium cau- larum quiedam quidem generaliora lint, quzaam fpecialiora ; talis enim zqualitas in Itis, in quibus famma unitas, & fumma an^ualitas pollet, impollibilc , ut arbritror, eflc ; Icd quia in clTeiftibus carum plurcs participationes aliarum, aliarum vero pauci- ores contemplantis animus, rcrumque multiplex diviflo, invenit ; multipliciores flqui- dem luat participationes per feipfam bonitatis, quam per feiplam ellentix, unam qni- N X dem 102 DED»VlSrONENATOR« dem participant qiue tnnt. Se qiue non funt ; alcehm vero (bhimraodo qua: fanr< £odem modade exteris principiis intelligere non alienum «ft il Tcricate; eirentiani namque partidipanc qux rivuni, & qux non vivunt ; vitam vero ibldlllmt^o qux vi- vunt ; vitam participant rationabilia & irrationabilia ; rationem vero Ibla rationa- bilia ; rationem participant lapientia 8c (cientia ; fapientiam vero (oli illi intelledus qui circa Deum ultra omnem naturam vibbilium 8c invilibilium. St extra (cipCas xter- no & ineffabili motu, & circa rerum principia revolvuntur. Acpcrhbcnon in iplis remm principiis genera vel Cpecies, pluralitas paucitafve intuenda funt, fed ijf eorum participationibus, hoccit, noninipfis caulis in verbodei uniformiter Se incomma- tabiliter & xqualiter (adis, veram in earum efledibus, quibus mundus vilibilis Se in- rilibiiis impletur ; in ipfis quidem lununa eff squalitas ac niilla diverlitas , in Us vero multiplex & infinitadilTerenciarum varietas. D. Sed quid Gt participatio non- dum intelligo, Gne cujos intelligentia nemopotpit przdida ad purum dinolcere, ut arbitror. M. Omne quod eft, aut participans, aut participatum, aut participatio ell, aut participatum participans. Participatum (biummodo elb, quod nullum Inpe- riusle participat, quod de fummoac folo omnium principio, quod deus eft, rede inteiligitur; ipfum Gquidem omnia quz ab eo funt, participant, qusdam quidem immediate per (eipla , quxdam vero per medietates interpoGtas ; participans vero folummodo ell, quod Cupra Ib naturaliter conditurum participat, b nullo vero infra Ic poGto participatur; quoniam infra (e nullus ordo naturalis invenitur, Gcutihnt corpora quorum participatione nulla rerum lubGAit , non enim umbras inter frib- Gttentes res connumeramus ; corpora cum dico, non illa Gmplicia, inviGbilia,&itni- verlalLi, Icd illa qui ex ipGs funt compoGta, lenGbufque & corruptioni , hoc eft, lolutioni obnoxia: extera vkro quTCunque ab uno omnium principio per naturales delccni!ones,gradurquc divina lapientia ordinatos, uique ad extremitatem totius na- turi qua corpora continentur in medio funt conftituta, & participantia, & parti- cipata lunt, Sevocantur. Excellcutillinia namque, inter qui & fummum bonum Ib- pcritis nulla creatura interpoGta dl, immediate deum participant, Se funt principia omnium rerum, hoc ell, primordiales cinfi circa Ac pod unum principium condi- turi, podqiiasicquentcs eflentia earum participatione fubGdunt. Vidcihe quemad- modum primus ordo univerfitatis condita, & particeps ed unius omnium principH, Sc participatus cx rublequcntibus Ic creatoris? fimili ratione de citeris ordinibus incciligendum ; omnis enim ordo h fummo uique deorfum in medio conditurus, hoc ed, b Deo uique ad corpora vlfibilia, & fuperiorem fe ordinem participat, Sc abinfb- riorifc participatur, ac perboc, & participans ell. Ac participatus : participatio ve- ro in omnibus inteiligitur, ut enim inter numerorum terminos, hoc ed, inter ipfos nuiacrosGib una ratione conditutos, Gmiles proportiones; ita inter omnes ordTines naturales, il fummo uique deorfum, participationes Gnailcs funt, quibus jungantur; & quemadmodum in proporuonibu numerorum proportionalitatcs funt, hoc ed, pcopoccionura Gmiles nitkmes, eodem modo in naturalium ordinationum participa- tionibus mirabiles atque incffibiles harmonias condituit creatrix omnium fapientia, quibus omnia in unam quandam concordiam, leu amicitiam, leu pacem, (eu amorem, leu quacunque modo rerum omaium adunatlo, GgnlGcari poffit, conveniunt. Sic enim numerorum concordia, proportionis; proportionum vero collatio, proportio- nalitaris; Gc ordinum naturalium diftributio, participationis nomen; didributionum vero copuktio, amoris generalis accepit , qui omnia Ineffrbili quadam amicitia ia unum colligit: ed igitur participacio, non cujufdam partis aflumptio, leddirinaruni ditionum Ac donationum b lummo ufque deorfum per luperiores ordines in- ferioribus diftributio; primum Gquidem primo ordini immediate !k lummo omnium bonos Ac datur, ^donatur; vetbi gratia, «datur efle, Ac donatur bene efle: ipfeve- ro primus ordo Tequenti fe dlUribuit efle Acbeneefle; ac Gc diftributio elTcndi, Sc bene edendi, li lummo omnium datorum bonorum vel donationum fonte gradatim per luperiores in inferiores uique ad extremos defluit ; ubi notandum duobus modis Dcnccdc inccltigi, uno quo omnia qni lunt bona dicuntur ede, quoniam b Gimmo bono friAa lunt. Ac in tantum funt in quantum participant , bona ; altero vero quo omnia qu» naturaliter bona GibGIhint, virtutum donationibus, ut eorum Mturalis bonit-as plus appareat, exornantur; quamvis enim maxime ac principaliter rtdonali Ac intclleAucli creature, dona gratiiqn.e virtutis vooubuio Iblrat Ggniflcari, diftri- • buantuTi ' L I B E R T E R T I U S. 103 buantur, nulla tamen naturlrum etiam extremarum fecundum fuam proportionem divinse gratie participationis expers clTc arbitranda eft ; ut enim omnia participant bonitatem, ita participant & gratiam; bonitatem quidem ut lint, gratiam vero ut bona & pulchra fmt; iimiliter devita, defeniu, de ratione, de fapientia, exteriique divinis dationibus. & donationibus accipiendum, eodem enim modo p r fuperiora inferioribus diftribuuntur, in quantum perveniunt. Non enim omnes dationes ufque •d extrema defeendunt, efle fiquidem & bene cfle lecundum natnram ufque ad ex- tremum univerlitatis conditx duftribuitur, vita vero extremum ordinem non attin- git: non enim corpora per leipfa vivunt, vel vita funt, fed per fuperiorem Ic ordi- nem vivere recipiunt j qui ordo in nutritiva & adtiva vita conllicntus ell, inque lemi- nibusviget. Quid dicam de fenfu, & ratione, &intelleau ? Nqjipe omnibus patet quia fenlusulque ad irrationabilia defeendit animantia : ratio & intellcdus rationa- bilia & intclleAualia non excedunt. Inter dationes autem & donationes talis diffe- renda eft. Oadones quidem funt, & dicuntur proprix diftributioncs quibus omnis natura fubfiftit. Donationes vero grarix diftributioncs quibus omnis natura fubfi- ftens ornatur ; itaque natura datur, gratia donatur, hinc conficitur omnem effenti- am datum, omnem virtutem donum proprie vocari. Hinc theologia dicit. Omne <fa- tKmtftimum, & »miu donHm ftrftSum de furftnn ejl, defcendent d fetre lumittum. Sipe tamen facra feriptura & datum pro dono, & donum pro dato folet ponere. Scien- dum quoque virtutem tripliciter intelligcndam ; eft enim virtus lubftantialis, omne namque quod fubfiftit naturali quadam trinitate fubCftit.eircntia, virtute, & opera- tione, de quibus in primo libro fatis difputatum eft. Secunda fpccies virtutis eft qux pugnat ad vetfus corruptionem naturx, ut fanitas adverfusxgritudinem, feientia St fapientia adverfus ignorantiam & ftultitiam. Tertia eft qua opponitur malitia, ut humilitas fupecbia, caftitas libidini. Qua (pecies in tantum patet, in quantum li- berx voluntatis irrationabilis motus intelle^uali naturx porrigitur; in quantum cnimmalida vitiorum fpccies muldplicat, in tantum bonitas virtutum oppugnacnla opponit. Etnotandum quoj participatio fignificantiusexprcfliufque, & adintclli- gendum facilius, -^Grxeis dicatur, in quorum lingua tunyi vel utruax participatio- nem fignificat,vdny« autem quab .luwpc''’*» hoc eft, poft habens vel fecundo habens, fiarvnV quoque cjttahian>fl'ii, hoc eft, poft-effenda vel fecunda cflentia ; hinc facilli- me datur intelligi nihil aliud efle participationem nifi ex fuperiori cflentia Iccundx poft eam eflendx denvationem, & ab ea qux primum habet efle fecundx ut Gt diftri- DUdo, & hoc exemplis naturx pofiiimus argumentari. IV. Siquidem ex fonte totum flumen principaliter manat, & per ejus alveum aqua 2 UX primo fur^tin fonte, in quantamcunque longitudinem protendatur, lemper ac neullaintermifiione defunditur; Gc divina bonitas, Sc eflenda, & vita, & lapien- da, & omnia qux in fonte omnium funt primo in primordiales caufas defluunt , St eas efle faciunt; deinde per primordiales caufas in eammeffe^os ineffabili modo per convenieo^flbi nnivetlicads ordines decurrunt, per fuperiora femper ad inferiora defluendo, itetumqueper fecredUimos naturx potos occultifGmo meatu ad fontem iuum redeunt, lude eft omne bonum , omnis efleniia, omnis vita , omnis fenfus , omnis ratio, omnis fapientia, omne genus, omnis fpccies, omnis plenitudo, omnis ordo, omnis unitas, omnis xqualitas, omnisdifferenda, omnis locus, omnetempns, & omne quod eft, & omne quod non eft, & omne quod intelligitur, & omne quod fendtnr, & omne quod fuperat fenfum, & intellcdrum. Summx Gquidem ac trinx foliiifque ver; bonitatis in feipia immutabilis motus Sc Gmplex multiplicatio & iur- exbaafta ii feipia, in feipia, ad ldpGuisdifiuGo,caura omnium, immo omnia funt. Si enim intelleiftus omnium eft omnia ,& ipla fbla intclli^it omnia; ipla igitur fola eft omnia, quoniam fbU gnoftica virtns eft ipGi qux priulquam eflent omvia, cogno- vit omnia, & extra ic non cognovit orania, quia extra eam nihil eft, fed intra fe; ans- bit enim omnia fSe nihil intra le eft, in quantum vere eft, niGipla, quia fola vere eft. Cxteta enim qux dicuntur efle, ipfinstheophanixfant, qux etiam in ipfa vere lub- fiftunt, deus M itaque omne quod vere eft, quoniam ipfe facit omnia & fit in omnw bos. Ut aitSandfnsDionyfius Ariopagita. Omne enim quod intelligitur & fentitu* nihil aliud eft, nfli non apparentis apparido ; occuld, manifeftadq ; negati, affir- matio ; incomprehenfibilis, comprehenlio; incffiibiln, ^tos ; inacceffibilis, accefliis ; iatelligibilis, utelledasi mcorporalis, corpus ; fupereflitndidis , eflbnda ; informis, N j forma; 104 DE DIVISIONE NATURvC forma ; Immcnrurabilis, mcnlura ; innumerabilis, numAiis ; carentis pondere, pon- dus; Ipiritualis, incraflatio ; inviiibilis, vifibilicas ; illocalis.localitas; carentis tem- pore, temporalitas; infiniti, definitio; incircumicfiipti , circumfbriptio ; & extera qiu puro intellcifiu & cogitantur, & peripiciuntur, &quxmeraorix finibus capi ne- Iciunt, & mentis aciem fugiunt, & boc exemplis nofirx naturx poflumus conficere. Nam & nofter inteUedus, cum per fc Ctinvifibilis, & incomptchenfibiJis, fignis tt- men quibufdam, & manifcftatur, & comprehenditur, dum vocibus, vel literis , vel aliis nutibus, veluti quibufdam corporibus incrafiatur, Sc dum Cc extrinlepus appa- ret, fempcrintrinfecusinviCbilis permanet; dumque in varias figuras ienfibus coro- prcbcnfibiles profilir, femper flaturo fux naturx incomprehenfibilcm non deferit; Bc priufquam exteriuj^ patefadus fiat,cxtra fcipfum fcipfum movet ; ac per hoc & Uct,& clamat; & dum filet, clamat ;& dum clamat, filet; &invifibilisvidctur,& dum vide- - tur, invifibiliseft; & indreumferiptus circumferibitur, &dumcircumlcribitut,in- circumfcripcuspctfcverat; & dum vult vocibus & literis, incorporatur; &dum in- corporatur, incorporeus in feipfo fubfiflit ;& dum Cbi veluti quxdam vehicula, qui- bus ad aliorum fenfus poflit pervehi, de aeris nutcria, vel fenfibilibus figuris efficit, mox ut ad fenfus exteriores eorum pervenerit, ipfa vehicula deferens, fblus per fe- ipfum abfolutus, intima corda penetrat, aliifque intelledibus fc mifcet, & fit unum cum his quibus copulatur; & cum hxc peragat, femper in feipfo manet ; & dummo- mur, flat; &dumflat, movefur; eft enim flatus mobilis, &motus flabilis ; &dum Jiis adjungitur, luam fimplicitatem non relinquit; & multa alia qux mirabiliter, & ineffabiliter de natura, qux ad imaginem dei fada eft, excogitari pofTunt ; fed hxc exemplo fufficiunt ad infinuandam divinx bonitatis ineffabilem diffufionem per omnia i fummo ufquc deorfum, hoc eft, per univerfitatem ab ipfa conditam, quxWffabilis diffufio & fadt omnia, & fit in omnibus, & omnia eft, b. Sufficiunt fanc, & copiole affluunt in quantum res ineffabilis quibufdam fimilitudinibus fari poteft, dum ab omni fimilitudinc remota fit: prxdiaaUquidemfimilitudo, quam exempli gratia ab intel- Ic&u fufccpifti, in hoc deficit, ut opinor, ab ea cujus fimilitudo eft, quod intelle- iftus, ut dicis, vehicula illa in quibus ad aliorum fenfus' invehitur, de materia extra fc creata, & facit, &fufcipit; divina vero bonitas extra quam nihil :«ft, non de ali- quo apparitionis fux materiam fumpfit, fed de nihilo. V. Sedeumaudio, vcldico.divinambonitatemomnladenihilo creaffe, non intel- ligo quid eo nomine quod eft nihil de nihilo fignificatur, utrum privatio totius clfen- tix, vel lubrtantix,vcl accidentis, an Divinx fupercllentialitatis excellentia. At Non facile cqncclTcrim divinam fupcrcircntialitatcm nihil efle, vel tali nomine privatio- nis polle vocari, (^amvis enim h Theologis dicatur non cfle, non eam tamen ni- hil eflc fuadent, fed^fquam cllc. Quomodo enim caufa omnium qux funt nulla eflcntia intcUigerctur eflc, cum omnia qux funt, eam vere cfTe doceant, nullo vero argumento eorum qux funt intclligitur quid fit: fi igitur propter ineffabilem excel- lentiam, & incomprehenfibilcm infinitatem. Divina natura dicitur non efle, nunquid lequitur omnino nihil effe ? dum non aliam obcaufamprxdicetur non effe Apereflen- tialis, nifi quod in numero eorum qux funt, numerari vera non finit r:ttio, dum fupa onmia quxlunt, &qux non funt, effe intcliigatur. D. Quid ergo intclligamquxlb te audiens, deum de nihilo omnia qux funt fecifle? At. Intcllige ex non exiftenti- busexiftentia per virtutem boniutis Divinx fada fiiiffe. Ea enim qux non erant , acceperunt efle de nihilo, namque. fada funt, quia non erant priufquam fierent. Eo namque vocabulo quod eft nihilum, non aliqua materies, non caufa quxdam exiften- tium, non ulla procefCo, (eu occafio, quam fcqueretur eorum qux funt conditio, non aliquid deo cocflentiale, &coxternum, neque extra deum per fe fubfiftens, (eu ab aliquo unde deus veluti materiem quandam fabricationis mundi fufeeperit, (ed omnino totius efTentix privationis nomen erat, £eut verius dicam vocabulum eft ab- lentia totius cflentix. Privatio enim habitudinis eft ablatio. Quomodo autem fieri poterat privatio, priufquam fieret habitus ? Nullus enim habitus erat ante quam o- jmnia qux funt, habitucunem fubfiftentix acciperent. D. Eo igitur nomine quod eft Sibilum, negatio atque(bfcntia totius cflentix, vcl fubftantix, immo etiam cundo- ruip qux in nafura rerum creata funt, infinuantur. M. Ita eft, ut arbitror, nam & omnes facrxfcripturx expofitoresin hoc confentiunt, quod conditor univerfx er^ turx, non de aliquo, fed de omnino nihilo quxcunque vaJi|Ut fieri, fecit. D. N& ■ 9 ' ’ L I B E H -T E R T 1 XJ S. . iqj KNlT^ilde tencbfti^B coftitattoimin mearum umMytccinAnm mt eile icniio. E<^> 'dem nihil Mihi icmanct nifi fbUini(s<^aam linftonim patrum tnK^an&oricas*. (hmb Vero dc his, tjas lota fide rctinen, aliquid conor ad puram iMcUt^encic habitum per- fpi^tre; fiigimt(tira mc fubtililfiinanim rayotHrtii nimia obfcuritate , immo ccim nimia claritate, aciem menth tcp^culliis repellor. AE Dicat quatio obi nunc tas, &quidtc tantam perturbat, at ad nullum pnrai itAligdkiat habitum raleas itt tBpenreniie, aut ubi noftra ratiocinatio racillat, quando tc ad nuHam certam dc6- •nnonem, rerumque cognitionem poteft adducere. Z>. Magnanimum re ctfe, mas- que tardkatit morulas patienter liiftinere poihilo. Crediderim namque bat rerum tenuHnmas inquifitiones etiam peHcftiorum mc tuterioribus oculis oon cam facile !•- cefcere,utconte(limSd limium animi habitum podint adfaa>rcrc,prxfcrtimdumezbis, qux hadenus inter nos reluri ,id liquidam pi^nAa liint, haic mihi nunc obibua ridentur mgeri. Confcaum eft enim inter ooi de primordialibas rerum omanmi canfis, ^ patreib sieibo fuo ingenito, hoc cll, in fua lapienda fimul de 1'cnacl steroa- liter fafla efle, ita ut i^uemadinodom ipfa iapientia patris xtema eft, funque pani cowerna, ita etiam canAa qu* in co fatta Ihnt, cterna fint, eo excepto qnod in ipib omnia faAa funt, qux non eft fada, fcd genita, fiArix. Siquidem in condeada a- Alrerfali creatut^heutanaeademque eft patris dc hlii volunras, ita ana eademque cftoperado : in primordialibuSiiaquc ruiscauiis omnia in lapientia patris xterai imatt non tamen ei coatema, prascedhenim caulaci^-dasfnos; ut enim ioiclledus artiS- cb, artis intellcftuAi praecedit, ( intellcdus autem artis, prxcedit intcIleAum cotaih mueinea&percamBantt j ita intelieAus patris artibeis. intellcAum fus artis, hoc m, lux fapientix iftqua condidit omnia, antecedit. Deinde incclleAum ipGus artis, omnium qnz tn n, dc net eam fiAa luot, icquitur cognitio. Omncfiquldem quod veta fatio quoquo mouoprocellionn procedere invenit, juxta nacuraicm.conlequcn* ifani plvcedere necefleeit, ac per hoc artiliez omnium deus pacer fecundiim caufam altem luam praxciKt, artifeii (iquldero cauli (ux trtiseft, an autem lui artificis no* cRcanla: rero ars prtecedit omnia qux in ea, & per eam, &ab ea, lubfiftunt: eorum namque caula ell. Hinc conficitur in patris fapientia omnia xtema ellc, no* tamen ei cbxtema. Nec jamdudum inter nos diteufia, & ad incoiKuflum mentis ha- bitum deduAa vep tadone, l^romnique patmm teftimoniis in hoc conientientibus, Num itaque vides quod non Immerito moveor, dC advcriantibus fib! invicem diretv &rum cogitationnnt llnAibus allidor ? nam quomodo h,tc fibi invicem convenlrt poffunt? fi omnht qux Ihnt, In lapientia creatrice xterna funt, quomodo denihitu rantftfta? quomodo enim poteft xtcrnumtfle, quod priufquam neret, non erat? aut i^bdiricipiteflcin rthipore, & cnm tempore, quomodo poteft cfle in xternitaret qifinefiijuidemxtefnitatls partlcepsnec incipit efle, nec definit; quod autem noB*- Fat, &inclpitcflc,''ncceflatlodefin«:efle; quod eft; omne namque qudB initio nott ^irit, fioe carere non pofeft. Non invenio Itaque quomodo nxe fibi invicem no* dppitghanr: qua ratione, & omnia in fapienria dcixterna fiinc, dc de nihilo fiiAa, )ioc eft , ptlnlqnam fierent, non ertnf ; nifi fbtte quis dicat primordiales rerum om*i- lTmtJafts'ln faplehtla patris femper efle xcerflai; informem vero materiem, In qu» & per quam ffieffcftnsihospetgtmefarionem proveniunt ingenera dcfpcciet quibus rtftridus Implentr, x ternam nolrnTe fed quif^uis hoc dixerit, cogetur fateri, raatp- Hirti Jenftilo feiiimcaurtlltlf Ihtraxternas retum caafas non connumerandam. EI Cbdc' cbnccITcrlt, (icceflario concludetur dc cogetur dare non omnia fcd quxdam’ih ISjiibitla pitrfcTadVtlfa efle. Materiem dutenrfhformcm in numero omnfom qux » ttcofaAafantinfapiriitiaTuaeonftnhierari, nemo rcAePhllofiaphantiumabnegarit: quomodo enim ritum 'oraniumcatefas in verbo dcl xteniallter conditas efle, infor- racnivfeoitatcritmfnacanliicarelre quis dicere poteft, omnino non reperio. Pw- SlH6fiT(i biniii^\iniv«¥filaris cdnditxmateriaeonclodknr,neceflario fcquitur utA- pfius caufa exnumero caufiirum xternaliter In fiipiemia dei creatarum non exclude- tur. AT.' l)c li^'tiui matfriaiqnatnOrxd »'»»» vocant hullns, in lacra fcriptura cfter- Utitorun*., natuVatUm coifBhioBemirifb tVeione confideranv, ambigit quod » tortlb- Kncomrtlurti& t^faflter inrftf'tanfal«, 8c inter eaufaitmfeflhAus fecundum (utt brworrlonji condita fir; qui ehifn fecft mundnm de materia informi, Ipfe fceit io^ RrSpStmnuiririemileomnfnonlhilOifiqnidcm non alias eft auAor mundi de infotflft ^fet^faAii dcaifesfpfhis materi* deofmilifw ifliflo prins erettib ftd unu» atq«* ■ - ' idem 104 de divisione NATUILiE idem ucriaf^e eft conditor ; quoniam ab uno principio omnia ^usfunt, fire infoc- mia,°{iTe formata^ procedunt ; ab uno enim unirerutas creau cli , iicut i monade omnes numeri, & ii centro omnes linez, erumpunt; nam & in hoc maxime iecuJari* nm philoibphorum, qui de mundi hujus^fa^ratraftareanfi ihnt, error convincitur, S uoniam informem materiem coztemam deo ede dixerunt, deqna dens vduti extra : rubfillente, &cozt^haltR, fnorum operum fumpTit aufpicium. Indignum nam- que eis vifum eft , materiem informem Sk deo iicri creatam ; quomodo enim inquiunt ex forma omnium informe fieret; ab immobili & in nullo in ieipPo variabili, varium ac mutabile, ab eo cui nihil accidit; variis accidentibus Pubjeftum ilnon diilento per foatia locorum Sc temporum,quod recipit locorum temporumque intervalla, & quan- titatum. Similiter ab eo quod nulli qualitati. fubditum , diverfarum qualitatum fi- gurarumque receptivum ; ab incorruptibili corruptibile ; hfimplici compofitum;& caetera id genus fuxfalfo ratiocinationis nebulis oKxcati : nos autem faerx feripture veritatem inlpicientes, divinorumque ipfius interpretum vcftigia liquentes, &infor- mitatem rerum omnium, & formas, & omne <mcra in eis, live lecundum elientiam, five fecundum accidens^, ab una omnium caula condiu efle, & per fidem credimus, & quantum datur per intelleftum confideramns. VI. Non enim nniverfitatis conditor omnipotens, & in nullo deficiens, & in infi- nitum tendens, fimilia libi Iblummodo, verum etiam dillimilia creare potuit & crea- 'Dit. Nam fi folnmmodo fui fimilia, hoc eft, veri exiftentia, xterna , incommutabi- lia, fimplicia.inleparabiliteruniu, incorruptibilia, immortalia, inteUeftualia,rcien- tia, &pientia, cxteralque virtutes condiderit, in dilfimilium, & oppofitonim crea- tione defccilTe videretnr,& non omnino cunftomm qux ratio invenit polTe fieri, opi- icxjndicaretnr. Dilfimilia autem liti, dcoppofitaefie dicuntur & fiint, omnia qux przdidis virtutibus opponuntur, non ut negativa feu privativa , fed naturz dillimi- litndine& onpofitione. Siquidem perfefl» ellentix funiliter in genera formafque per diliercntias & proprieutes uniformiterque ordinatx per findas Ppecies omni confufione fubtrada imperfefto informis adhuc materix & mobilitas opponitur : x- ternb, temporalia; immutabilibtri,mutabilia ;limplicibus,compofita ; &ztcmaqux veluti ex diametro libi invicem b contrario refpondent ; horum itaque omnium, fi.^ milium dico & dilfimilium, unus atque idem artifex eft, cujos omnipotentia in nul- lius naturx deficit operatione. Perinde pulchritudo totius univcrlhatis conditz, fi- milium & dilfimilium, mirabili quadam harmonia conftitnta eft, cx diverfis generi- bus variifque formis, dilTerentibui quoque fnbftantiamm & accidentiam ordinibus, in uniutem qnandura incftabilem compafta. Ut enim organicum melos cx diverfis vocum qualiutibusfie quantitatibus conficitur, dum viritim reparatimqne lentiun- tur longe !l lediforepantibus intentionis & rcinilBcmis proportionibus legregat», dum vero CW invicem coaptantur lecundum certas tationabilelque artis Mnfiex re^ gulas per fingulos tropos naturalem qoandam dulcedinem reddentibus : ita in uni- verfitatis concordia, cx diverfis naturx unius fubdivifionibus ^ fc invicem, dum fin- gulariterinrpicinnturdillbnantibas juxta conditoris uniformem voluntatem coadux data eft. Hisitaquediffinitis, non immerito, ut inquis, diverfis cogitationum fluftibas fibi invicem adverfantibus allidens, confeftum eft enim & inconculle diffinitum omnia qux funt, &quxnonlunt, ab uno omnium principio confluere, live in primordii^- bns caulis lemri & limul in verbo dei nn^enito xtcmaliter fiiftis, fivein materia in- formi ex qua primordiales canite vifibilis creaturae apparitionis, fiw per ^neratio- nem occaliones acceperunt, fivein ef&Aibus earum quibus mundus ifte ab initio nt que ad finem naturali ordine divina prudentia miniftrante peragitnr : fic ait domi- nus. Parrr mnn ufque in mt tprrarar & in tftrtr. Sed quemadmodum hxc veluti Cbi- met advcrlantia in unam quandaminttdligcntix copulam conveniunt, hoc eft, quo- modo omnia fimul & xterna fcfadla lunt, nonfolnm tibi, verum etiam flemihi dili- gentilliina rationis inquifitione dignum efle videtur. VII. D. Dignum quidemdiac enim qnxftione nullam altioremtnquifitoribttsveria tatis quxrendam efle arbitror. Etenim ut prxdiximns faAn aeternis opponuntur : ac per hoc, fi fafta non funt xterna; fi xterna, non fiiAa. Nam ut eadem & xterna fi- mnl & fadafint, qua ratione doceri valeat, non mihi occurrit. Perinde nfl aliud reftat ut aeftimonili ut aut illa penitus prx nimia lui altitudine filentio honorificetur, aut Ii quid tibi dc ca videtur idfkftigandum, invclUgare- incipias. M, Utrumque mihi 6 tlBBR TERTIUS. '4pf milii vi demr, at &C4iuico>. quantum «cict contemplationis no Arx deo illuminadlfc ex nimio Ihbtiliutii fas fulgore non-i repellitur, inrciUgire non pigeat, ne dciiiiu; iflttinertix culpam incurramus: ubi vero intentionis nolirat virtutem exuperat non patitur meutibns adhuc terrena babitationc dcpteiris pcrfpici, &ad purum di^ nolci, lilentio cordis & oris honorificanda cA , ne quid temere de ea definiamiit, ij. • Ita fiat, ac Cqc mora hujus inquiiition is viam arripe. VIII. M. De eo quod omnia in verb<^||ei unigenito xtema lunt, primo dicendam judico. P. Nec abter volo : abeoenimquod prxcedit, ratiocinatio cAinchoanda: prxccdit «nim sternitas fa&uram { ab eo igitur tft inchoandum. M. Efto ita%ue in- tentus, & vide ne quid incaute concedas, ne iterum te concelTilIe pjeniteat. £>. In- gredere, intentus Ium oe quid temere concedam. M. Quid tibi videtur, num l>«aa accidentiam capax eA ? A Abfitabhis qnidc veritate laniim fentiunt hoc dicere vel cogiure: natura enim ipCusfimplexelc, & pluiquam fimplex, omniburqueacoi- dentibus abloluta, dc plulquam abloluu. M. Nilul ergo deo accidit > Z>. Omni- no nihil. M. Itaque non e A ci accidens univerCutem condere, eam tamen condidifle ienpturo.A^ led aperte clamat, dicens. In principio fecit Deus cotium, Sc terram, & cetera qua: de o{xribus primorum fex dierum legantur. D. Dominus ficuniverfitatem Creaturarum condidit,eamquecondidillc non ^ci accidens. Af. Non ergo eratIubfiAens antequam unireriitatem conderet, nam fi ei&t, conditio fibi re- rum accideret. D. Deum praeccdMC uuiverfiutem credimus, non tempore,/ed ea fala ratione, qua cauia omnium ipfe intelligitur ; fi enim tempore ptacederet, acci- deosei jccundura tempus fiiccrouniverfitatem foret. Quoniam vero ea fola ratione qua canfa cA, univerfitatero ab eo conditam prsecedit, lequitur univerfitatis couditio, nem non efle deo fecundum accidens, fitd i^undum quandam ineffabilem rationem qua caufiuiva incaulatoalempcclubfiAunt. AI. Si igitur nulla alia ratione Deus un^erfitatem a le conditam pnucedit, pratter illam folam qua iple cauia eA, ea vero ca?latiTa, & omne caufittivum /emper io cauia fiibfiAic, aliter enim nec caufa cauia cAs neccaulativuti, caufativums deoque non accidiicaufalu cAe, limipec enim 8e cauia cA, deerat, dceiit^leniper igitur caulativa in fua caufit fubfiAunc, & lubAitc- .runt , & lirbAitura luntv Proinde univerfitas in, iiu cauia quoniam caulativa eA, hoc cA, ruzcaufx particeps, cternaeA, totlusigiturcreacuneunirerfitatem zternam cAe intcrbodcimanilcAumcA, D. HnicconcluGooi contradicere non valeo, dum fine olla ambiguitate confidero omnes numeros in monade, & omnes lineas in centro sKetnaliterSc uniformiter lubfiAere. Et quamvis adu & uperc numerantis Sc li- mantis in varias numeronun Ipecies figura (que formentur, Icmper tamen in princi- piis Illis, in monade dico , & centro , uniformiter permanent, nec unquam une cie principia incclliguncnr fuifie, nec in ipfis principiis fieri inchoafie, Sc dum ab eis multipliciter profiuunt, uniformi tamen eatione sterno atque incommutabili Aatu ineis cAe non definunt. M. Simillimo vetillimoque uihs es exemplo ; tcAimonia a ie 8c (aer* feripturz Sc iacrorum patrum omuia in deo elTe teterna perhibeat, olus. In quo vivimus , inquit, roovemut, & fumus. In deo enim lumus per excellentem & ante cxiAentcminipfo noArscflcntix rationem; moremur autem ia deo Iccundum praecedentem inipfu bene eAcndi rationem per virtutes bona adio- nls. Porro in deo vivimus fecundilm prxeodentem in ipfo icmper vivendi Sc efi- Aendi rationem; dcncquisoAlmaree auudnosdie&alittd noAras rationes, nondi- xitin.quo noArx rationes vivunt, &rouvntuc, & funt ; fed dixit in quo vivimus. ^ movemur, & fumus; nihil enim aliud nes lumus, iuquantiuqfumus.nifiipias rationes noArz zternaliter in deo fubAitutc. Sandus item AugnAinus io opule ulis luis opera- tionis Divinz quadrifonnem ratiunemcxjioacns, icennda in verbi dei difpeoTatione non fade, fedziernacflcslfirmat; ubi nonlolura fecoia, verum etiam omnia quibus Iccala Sc psragantnr & implentor, roluu intelAgi. Ofcrjtti», inquit, dim* ftfccuU ntitrit &gKtenutrfa*dnftnm rarisar d^ii^airar. ftitmi (ftid in rtrii dri diffnfMiMU ms/affa, ftdtteratfuia^ fii rm -ftfltl» rrAe aarr tmftrd ftinUrU nad^isarir ia re-* ga»m; item alibi dc trinitate Icribens.rrrfaai.Pn inquit, paLfasd/ada/apt raiasa M ifKMf^afdiWter WMM mmiit, tum fUtm^Hafurramt, letmmttitm fva /arara /aas: aaV tmmi» Me fuerunt, •mnfututtfmiit.ftdtdmtumtmmdt fatu t &. tmn$* aaamfaar, & nugu Mnam efi. Item in Examrro de Deo verbo, jdlifn, inquit, fai ipfe fant, e» f aa prr A pfnnt /aifa fMm^ *ht*r i» ipfe fant m gnnjfft tfL T«|iqitan>apert» dioeret ; Aiites fo|s .v-. O ilfo lo< 6 fi DIV>IS>ION'E NATUR£. iUo (antdamtKr^nierationenifaAa in generibus, fiEformU. )ocisqaoque« & teanT- poribus vifibiliter per materiem apparent s atjfcr in iplo fant dum in primordiali- ^ rerum cauGs, quz non folum in Deu, verum etiam Deus funt, xtetnditer intelle- guntur : fieidebaic, ea quxiprecll, non quod alia fiut, qute in Deo funt, & Dens ' efle dicuntur propter unitatem naturz, 8c alia qus per generationem in mundum ve- , niunc, ledquia una eademque rerum natura aliter coniidecatur in sternitate verbi . ■ Dd, aliter intemporalitate conftituti mun^ Sicut quoque Dionyiius Arcopagitn in capitulo de pcnb&o& uno Deo loquens, unum, inquit, dicitur, quia omnia unfci. ▼efHuiccreft: nullum enimexilfcntium cll non participans unius. £t paulo poft;-i Itaque & hoc cognofeendura , quia fecundum unum uniufcujufquc pcrcogicata.eft.i; fpecies, unire dicitur unita : & omnium eft unum exemplar , & ii interimas unum,.' neque univerbtas neque aliud aliquod cziftcntium erit ; Omnia enim in leipib unum ^ uniformiter prxambit, & circnmprendit. . His atque hujuCnodi exemplis, atque, te-, ^ ftimoniis in unum colledis, apcrciflim& datur intelligi, omnia in verbo Dd non fq- lum xtema, verum ipfum verMm efle. Quoniam vero & fa^ fimul omnia, & xtei^ , na efle in verbo Dd iacrz icripturz tcftunoniis planiifime declaratur; johannqf-r. Evangdifta, omnia, inquit, periplum fafta funt, 8c fmc iplb faAum eft .niliil, ecce apertiflim^fa^elle omniain verbo dicit. Sed ', nequis aiRimaret foda efle foluns-. modo & non zterna, fcquicur ; quod (adum eft in iplo, vita erat ; ac Ii dixiflee, quod fadunieft, live in principalibus caulis, fivcin carum eftdibus, in iplo verbo, in quo rationes omnium zternx lunt, vita erat. Item Apoftolus, in quo creata Innt omnia, qnzfuntin ccelis &qu£ in terril,live viCbilia Cveinvilibilia, bve throni livo domi- nationes, live principatus, live potcftatcs, omnia cz iplo & per ipfum Acin ipfo crea- ta funt. Caulu enim ut ait beatus Maximus eorum quxfaftL funt homines ante fe- cula per fubftitutas voluntate bona, Iccundum casvibbilcm&invilibilqm, & non cx-; a iftentem fubftituic Creaturam ; ratione & fapientii fecundum opportunum temgus.' & fecit, & facit, & qux univcrltditer liint, Aequzperliagala. Caulam quidem an- gelorum creans produxifle credimus caulam uniulcujulque comjdentium' mundum, qui fupernoseft eflentiarum & virtutum, rationem hominum uniuicujulquc ex Deo ole accipientium. In le iplum omnia recapitulans, hoc eft, confummans.pcr.qudn &'cflc& permanere, ex quo quz geniulnnt, quantum genita funt manenru Semota participant dominum. Onuua enim participanteo quod ex deo fada {iint, propoc- tionalitcr dominum, live per intclledom , uve rationem, live ienfnm. Uve motum, vitalem, fiveeflentidem&babitam opportunitatem, ut magno & Divino nunifcftav, tori Dionylio videtur Areopagita. Neminem itaque Sdelium pieque facram Icri- pniram inveftigantium dubitare oportet, quod omnia in Deo verbo zterna fimul Ac ^a funt. Nam Ac vera ratio Ac ^rz Icripturz authoritas in hoc unanimiter con. . r ientiunt, A( non alia efleqnz ztema funt, Acalia quz fida ; fed eadem fimul Ac z- tema. Ac fada ; qui veri ratione aeterna. Ac fada, AcTada Ac zterna poflumus intelli- mc, exigis i me non immerito explanare. Siquidem id ipfum zternum Ac fadum. fubfiftere videtur fibi vecz rationi non convenire, Aefortams nondum c^iplc quo- modo hoc conveniat, ad purum dinofeo. D. Incipe iuquc de hacquae&ooe,fi quid dicendum, Ac inquirere Ac aperite. IX. M. Rationes omnmm rerum, dum iu ^bnaturaverbi, quz fupercflentialis eft, intclliguntur, zternasefle arbitror. Qgicqnid eninvin Deo verbo fubftantialiter eft, quoniam non aliud pc|etcr ipfum vethiu» vft, zternum efle ncccflccft. Ac per hoc conficitur, Acipfum^rbumAc multiplicem totius univerfitatis conditz ptinci- palHEniamque rationem id ipium efle. Poflumus etiam fic dicere. Simplex & mul- tiplex rerum omnium priucipalilfima ratio, dominus verbum eft. Nara i Grxeisio-, gos vocatur, hoc eft, verbum, vel ratio, vel caola. Inde quod in Grzco Evangelio feri- ptum Aft, i f^y^, poteft interpretari. In principio erat verbum, vclin ptkk cipio erat rado, vel in principio crateaufa. Quodeunque enim horum quis dixerit, • h veritate non deviabiu Nam unigenitus Dei filius Ac verbum eft, 'Ac rado, Af caufa. Verbum qnblem, quia per iplum Deus pater dixit fieri omnia, itnnio edam iplc pa- tds diccrc,Jcdi^p,Aclcrraoeft ; fic ut ipfe ait in Evangelio, Etiermo quem locutus, lura vobis non eftmcus, ledJpfiusquiniifit rae. Tanquam diceret aperte, Egoquifiua fermo patris qui locutus fum vobis, qon fum meus, IM loqueatis inM patris^ Aspic- eretis lobftantiz foz finibusme gignentis; Ac)|«nM.petine; hoc eft, gignendo me,fir ' , cientis. "l L I B E R T E R T I U S. f07 cientk : Ratio 'vero, quoniam ipfe eft omnium vifibilium & inviCbilium principale exemplar , idcoque ^ Grxeis i/w, id cft, 1'pdcica vcl forma dicitur. In iplo enim pa. teronmiaquz voluit fieri, priulquam fierent vidit facienda. Caufaquoque eft, quo- niam occauones omnium xcernaliter, & incommutabiliter in ipib iubfmunt. Quo- niam igitur dei filius, & verbum, & ratio, &caula eft, nonincongruumdiccte.fiin- plex&in leinfinitb multiplex creatrix univerfitatisconditx ratio & caufa Dei ver- Dum eft ; ac Cc recurreret Dei verbum eft fimplex , & in fc infinite multiplex creatrix unirerlitatiscondicx,& ratio,&cauia. Simplex quidem, quia rerum omnium uni- verfitas in ipfo unum individuum, &inlcparabileeft ; vcl certb individua & inlcpa- rabilis unicas omnium dei verbum eft, quoniam ipfum omnia eft. Multiplex vero oon immerito incelligitur ede, quoniam per omnia in infinitum diftundimr, & ipla diftiifio fiibfifi:entia omnium eft. Accingit enim fine ad finem fortiter, & dilponic omnia fuavicer. Item in Pfiilmo velociter currit fermo ejus. Sermonem dixit Pro- verbum patris, quod velociter currit peromniauc omnia fint. Ipliusenim mul- tiplex & infinita omnium fubfiftcncia eft. Hinc Sanftus Dionyfms in capitulo de pmedo&uno, PtrftUum quidem^, inquit, nnftlum ut per fe ipfum pnfeitum f*- fuudum feipfumife ipf$ uuifrmiter/egregdtum, & Mumper totum perfelUfimum, fed & ptufqutm perfeSum , fetuudum omnium exteUentium & omnem quidem multitudinem deter- mindui : omni vero fummitdti fuperexpdufum & d nullo lotdtum dut comprebenfum, fed ex- tentumin omnia fimul &fuper omnia non dcficientitm dujimentis & infinitis operationi- tut, PerfeSum iterum dicitur & relut non duSum & fenqier perfeSum & ut indiminutnm: momnidiufeipfofuperdnt& fupermandns, fecundum unam & inceffaUlem per fe fuperple- nam& non nunotdtdm largitatem. Manet ergo in fe iplo univcrialiter & limplicitcr, quoniam in ipfo unum fune omnia. Attingit ergo It hne ulquc ad finem, & velociter currit per omnia, hoc eft, fine mora facit omnia, & fit in omnibus omnia: & dum in fcipfo unum perfoSum & plufquam perfciftum & ab omnibus (egregatum liibfiftit, extendit Icin omnia & ipfa extenfio eft omnia. Hoc etiam nomine iplius coelcftis ef- fentix quod eft Cherubin fignificari videtur. Siquidem Cherubin fiilio lapiencix in- terpretatur, ut fapientes Hcbrxorum tradiderunt. Ubi fnbtiliftime intelligcndum qnodfufio lapiencix vel. extenfio, vcl curlus, vel quoquo alio modo infinita verbi multiplicatio dicatur, non quali in ea qux prius erant quam funderetur vcl extende- retur vcl curreret verbum patris & lapientia, led iplius fiifio, vcl extenfio vcl curfus praxedic omnia, & caufa exiftentix omnium eft & omnia. Quis enim veritatem confulcns crediderit vel cogitaverit deum prxparalTc libi locos ^r quos Icle difliin- deret qui nullo lococoncinccur , dum locus omnium communis fit. Ac j>cr hoc Io- cus locorum nullo loco capitur. Aut libi prxparalle Ipatia localia Icu temporalia per qux fefe extenderet, curfuve fuo curreret, quia omni fpatio caret, & omnia tempo- ra fua xternitate fiiperat. Aut quis dixerit, quod vel credibilius eft ipfi deo dico ab alio vcluti principio pjtxparatafuille locorum cemporumque Ipatia, lea qualium- cunque quantitatum intervalla quxfuadiftiifione impleret, vel uiocurlu perageret, vcl lua cxtcnlione foli^cet? Nec enim de natura inelTabili atque lupercflentiali non Iblum dicere, verum etiam cogiurc,falfilque imaginationibus fingere, & ridiculolif- limum eft & periculofillimum. Non alia mors rationalis animx turpior pejorque eft quam talia mqnftra abominandaqnc idola dc creatore omnium cogitare: cum veritas ipla in intelle^bus pii qnxrentinm & diligentium creatorem fuum aliud lubfiftcre pratter unius lolius omnium caufx participationem , omne autem quod participatur , & partici^tionem fui & participantia le pr.rccdit. Deus igitur prxcedit omnia qnxeunque le participant, & quorum cflcntia participatio ejus eft. Hinc magnus Dionyfius Areopagita in libro dc ccelcfti Hierarchia, hoc eft, Hpilco- patu, quarto capitulo. Primum, inquit, omniumiltuddicereVerumeft, ut honitate uni- rerfiti fupertfftntialii divinitas eorum qua funt ejfentiat fuiRitueut ad ejfe adduxit, tfi enimboc omnium caufa & fuper omnia bonitatis proprium, ad communionem fuam ea qua funt vocare, ut unicuique eeium qua funt ex pronia diffinitur analogia: Omnia igttnr par- ticipant providentiam ex fuperefieutiali & casifalifsma divinitate manantem. Non enim ■ omnia 4 * pomwooa^eoooanevn va j KjjKnn nmt» MrinttMIC manotUtemr i^wn fbttafit effient, uifi eorm^ua funt principii affum;tione, Exifientia igitur i (oS de DIVIS^IONE NATUR® EffeenimoiHttiHm tJlfMpneffed’vimnu'u. Vtycnti* nutimtMitmfapir •> mtiem vitAHi rivifium virtutem, rdUnubiUt <y imelleilHtluieiniemfHpeT omnem & Item & inteUeSnm per fe perfe(ldm& nnte perfeSnm fdpientijm. Audivifki fummi Theo- logi Dionyfii Arcopjgitx przcUrilEmi Athenarum Epifeopi. de participatione UivU DX eflentixfentcntiam, qua apertifiime manifcflat omnia quxlunt, &quxnon iiint^ nihil aliud intelligciida prxtcr Dirinx eflentix participationem ; iplam vero partica- t pationem nihil aliud cITe prxtcr ejufdem eflentix aflumptionem. Non enim inquit fortafliseflent, nifi corumqux funt eflentix & principii aflumptionc. Hlhigitur par- ticipatio Diviiix eflentix aflumptio. Aflumpuo vcroeftfapientixDivinxlufio «pM efl omnium fubftantia jceflentia, & quxeunque in eis naturaliter intclliguntur. Audi etiam eju Idem de procd&one dei per omnia, & manlionc in feipro : in epiftoU quam relcriplit Tito pontifici interroganti, qux fapientix domus, quis crater, & qui cibi qus& potus. Duplicem, inquit, r/ram Divinn fnpientia propemt ■■ umm quidem. ftluUm ^munducMemi ulter em vetobumidum &prefufum, & in cratere parrifif provident fulm iomtutei, Ipfim igitur crater rotuadut dum fit & repandat, fymiolum efi expunft fimuh& in omnia circumeuntit fine principio & infinita horum omnium providentia. Vei nutamen quoniam in omnia proveniens manet in [e ipfa& fiat humutabili natura fimilitudine, & perfu- Bifiima inremeaUliter fe ipfa collocata uniformiter & fixi fit crater fieU. aSdificans autem fapientia demum fibi dicitur, & in ipfa folidai efeai & potus & cratera propeneut :fic efe Divina dirinitmfjmboU facientibus clarum, quia & providentia perfeBi/fma efi ipfeefiendt & beneefiendi omnia caufalis, &iii omnia procedit, & in omni fit & continet muta: & itertim ipfe infefe per excellentiam, nullum in nullo per nullum efi. Sed exaltatur omnibus ipfe >■ f* ipfo fwiiliter & aternaliter exifiens & fiant & manens, & femper fecundum eadem &fic fit habens, & uullomdo extra fe ipfumfoBm: neque propria gravitate & incommutabili man- fione & bonitate refiriSut,fed & in fe ipfo totas & perfeUiffimM providentias optime operans & provenient in omnia: & manens in fe ipfo & fians femper motus, aluimadverte quodait,in omnia procedit, & in omni fit, quod etiam alibi declarat dicens ; adudendum vero & hoc de veritate dicere : quia & ipfe omnium caufalii bono & optimi omnium amore per excellentiam amatoria bonitatis extra fe ipfum fit in omnia quafunt providentiis, &velutiin bonitate, & dsleSione, & amore fovet & exuperat omnia ab omnibus remoto, adhuc in omnibus fecundum mente excedentem fupercjfentialem potentiam inconverfibilemnue fuam. Hisetiam favet ejus- dem Dionyfii lententia quam «Theologicis commcntislcientiflimi Hierothei lumpfita Omnivm, inquit, raa/a & rtpletivajefu deitas partes univerfitati confonas falvansinequeparo neque totum efi & totum & pars, ut omne & partem & totum in femet ipfa coambiens & fu~ pereminens & excellent. PerfeSa quidem efi ili imperfeHu ut perfecHopriuiipalu: in^erfeffa vero iii perfectu tanquam fuper peifeka, & ante perfeSa forma fbmiifitans in infnmibus tan- quam forma principalis. Informu in ipfis formis tanquam fuperformu. Ejfentia totiuc efientiu incontaminata fupeigrediens, &fuperejfentialiter omni efienria remota, tota principia o- ordi- net defiinans, & omni principio & ordini fuper allata, &manfuraefi eorum quafunt, &fe- culorum, & fuper fecula, & ante fecula plena »» indigentibus, fuptr-pltna in multitudini- ius, arcana, ineffabilu fuper animum.fuper vitam, ft^er ejfentiam, fupeiiiaturaliter habet fu- pernsturale, fupereffentialiter fuperefiientiale. Sufficiunt hxc ut arbitror bene intelligen- tibus ad cognofccndura quod Divinx bonitatis permanfio caola omnium incommuu» bilis Iit. ProcclEo vero ejus & ineffabilis motus omnium effeftus peragit: porro ejus participatio & aflumptio nil aliud ell nili omnium cflentia. Et intentus peripicc quod ait : qui^Sc providentia pcrfc&ilEma cft ipfc ^ eflendi & bene eflendi omnia caufalis, non ergf alia cfl providentia omnium & alia caufa omnium, fed unus atque id^ do- minus & providentia pcrfe^iffimacfl omnium & eflendi & bene eflendi omnia cau- fidis. Quod autem lequitur& in omnia procedit, &in omni fit, hoc ell, in univer- ‘ ■ Ctate quam facit & continet omnia j id fol vendam prxientis quiftionis de qua nunc agitur nodofitatem in tantum valet, ut nullo alio modo confulta rationis virtute pot- ' fitfblvi, ut arbitror. Si enim ipfe qui cauf alis ell & eflendi & benceflendi omnia, & in oifinia procedit 8c in omni creatura fit & •Continet omnia, quid aliud reflat nifi ut intelligamus lapientium dei patris de qua talia prxdicantur 6c caulam creatricem q- mniumefle, &in omnibus qux creat creari defieri, & omnia in quibus cr^tur & fit j;ontiaerel In omnibus enim quodcuuquc vere intelligiturcflc. nil aliud cfl nifi fapi- entia: creatricis multiplex virtus qux in omnibus liibliflit. Si enim intelleCiu crea- tricem lapientiam ab omnibus qux creat lubftraxctis, in nihilum omnino redigentur, - ^ , A nullaque LIBBRTBRTIUS» to9 nalUquceflentU, nuIU vita, nullus Icn fu», nulla ratio, nullus mMllcilltu, & omnino nullum bonum remanebit. Quodctiwi Sandus Augullinusin libro Confeflionum iiurum videtur intelligcre, fermonertRirigensad ipfara veritatem. Divinam fcilicet fapientiara. Etixfpexi, inquit. ctiniuHtT*tey& yidtnec otnmHotffc-, Mtc omnim cf[e ifui* KtnfuHt ijModtiiei, necmmnnuHtpi]»UitefKnt. (^ibus verbis infinuat omnem crea» turam omnino per fc confideratam nihil cHc. Quicquid autem in ea intelligitur lub- liftcrc, cxparticipationecreatricis veritatis lubfillit: lienim omne verum ex veri- tate, & Ibla veritas permanet : castera autem moventur, lola igitur veritas in omni- bus veris lublilUt. Moventur autem, dixi, quia per Icipfa non fubfillunr, fedadni- hiUm vergunt: virtute vero veritatis providi, qux in iis liiblillit. ne ad nibilum ru- ant prohibentur. Si ergo iplum verbum dei & omnia facit & in omnibus tit; & hoc cx verbis prididi patris Dionyfii aliorumquc |>otcIl approbari : quid mirum iscuncU qux in iplo verbo intelligiintur lubfillcrc, xternafunul &fada credantur & cogno- ^uturelTe. Quod enim de caufa prxdicatur, qua ratione non etiam de cauiativis prxdicari pulTu non invenio. Omnia igitur qux funt & xterna iimul & fada non incongrue dicuntur : dumincisiit ipfa lapientia qux ea facit ;& cauli in qua & i>er quam&xtcrna& fada funt in cis aeterna &fadacll. D. Valde miror*, & llupcfa- dusvcluti exanimis h;teo: his enim rationibus attrahor, quoniam verifimilia funt, & factorum patrum tellimoniisfacrxquelcripturxcorroborata. Sed iterum nutans retrahor, ac mox in tenebras dcnlillimas cogitationum mearum relabor. Non cftenim acies mentis mcx ad pr.x(<mtisquaeftioais altitudinem intuendam pcnitulque penc- trandaqi idonea. Audiens quippe illud qm fttifti mundum dtmateria infumi ; non ali- ter cogitabam nili quia mundus vifibilis& invitibilis, de materia informi quam deus de omniuo nihilo vdutl auipicium quoddam fux operationis creavit, fidus narratur ; & erat quando totius mundi univcrfitas non erat. Ac per hoc in primordiis condi- tionis fux de omnino nihilo in informem procellit materiem : &confcquentcr pergo* nera & formascxterolquenumerosnaturalesad perfedionem quandam creatori loli cognium pervenit. Ncc hoc per morulas temporum fidum fiiifle .1 Sando patre Augullino in Hexamero fuo fuafum cil. Non enim in tempore pr.vcedit informiras formam, fcd naturali ordine, quo caufa prxvcniteiledum, nempe vox A: verbum li- mulex oreloquentis prodeunt : & tamen antevenit vox verbum, non quidem reni- porc Icd caula. Dc voce enim cHicitur. verbum : deverbo autem nullo modo vox, Ith rerum omnium informitas & fomutio & perfedio naturali quadam prociifionc & icquentii, non autem tcmjiorc &intcrvallis,dilUndc iimul & limei dc nihilo in ef- fentiam voluntate creatoris addudxlunt: & hxc erat nica Ades meaque quantula- cunque inrelligencia. At nunc alitcrh te audio, qux multum me movent, & ab his qux faadcnus tenebam firmiter uti mihi viiiim cR invitum rc ncanr. Prxiens enim ratio- cinatio, ut teor, nil aliud videtur velle fuadcrc,.nift eaqiix de nihilo putabam dic fa- da, & nullo modo xterna: erat enim quando non erant, ur arbitrabar, ac per hoc acceperant qnod non habuerant, xterna iimul & fada efle. Quod valde contrarium opinor, & merico ; nam hxciibimet videntur opponi, xterna ftdis, & fada xternis. Qux cnimxteina funr, nunquam incipiunt& nunquam dciiiiunc fubiillcre; & non erat quando non erant, quia Icmpcr erant: qux vero fada lunt principium fadur.e fux acceperunt. Inchoaverunt enim cilc , quia erat quando non erant; & ddinent elTc, quia inchoaverunt babere. Vetaiiquidem ratione coniulta omne quodincipic temporaliter ede, non finitur lcni|>cc permanere. Nccefie quidem eft ad finem ver- gere, in quo cogitur quod tempure incipit dfc, (icrirc. Et hemo xilimet me vcltc fuadere reditum ad niWum cucum qu.xtemporaliterex maceria per generationem in mundo fiunt, hoc enim fumiuum ficrcc malum : folhtioncm vero eorum in ea ex quibuscomponuntur,& in quibus fubliftanc.dico. Nam& humana corpora exte- rorumqueanimalium,dum (olvuutur perire dicuntur : non tum ad nihilum redigun- tur, fcd in catholica revertuntur elementa. Et hoc gcngraliccr dcunivcrficatc hujus mnndi vifibUisintelligitur, nec incongrue. Nam quoniam principium dlcmli a<;- cepit, dlditix fux terminum incvirabiliter accepturus eft. Sicut cniiifbr.it quando non erat, ita erit quando non erit.Pialniilla tcilantc,xtcrnoquc rerum conditore pro*- clamante; oferu numiumtuurum funt (ah : ipfi peribunt, Tu tutempedhunebis, &nunesfi- (ut yeftmentumvettrufcent, & ficut epertutiumnutubit ets, &mutiibunturi Tu autem idefn 'ipfe et, & anni ni non defdont. Ipfteuam conditor omnium, calum,iHquit, & terta tranfi- O j hini ta DEDiyiSIONE NATURiC rirl* MlUm m* tun trdi^eMt. Si autem maxima fpaiio, palcherrimaaue fabli» ■nifare fyJenim. & puriffieoa utbcilitate natucz,ftatuaftrorum(onGca, curui harmo- nici luminisiomper plena parsmnndi pcritim iit, teftc Icriptura , nunquid putan- dum interiores partes, ac multo inferiores perman furas? Mdioribusenim intereun- tibus inferiora non interire impolfibile eft , & dum aufertur quod continet, quod continetur manere vera non finit rado: hoc autem dicimus ad dificrentiam eorum qux anernaliinc ab his quzfadaliint. Non enim parva diflantia efl inter ea qus nec incipiunt eflenec definunt, & ea qu* inchoant cfre & non pofliint femper per- manere. Non igitur fine caufa acies mentis minus talia intelligendum repercutitur, quando ei ztema effe fiifta, & fada aeterna fuadetur. Nam non facile crediderim te conlentire his qui volunt intelligere, multa ex his quae fada funt, imo paene omnia linnper^rmanfiira, ac per hoc futura cflc xtcma ; verbi gratia, XJnivcrutas ifta quas conflat ex coelo, & terra, quatuorelementis, in fpcciem orbis abfoluti coaglobata, mundique nomine vocitata, & de nihilo fadaefl, ut aiunt, & aeternaliter manfura , prxter quafdam luas particulas, hocefl, corruptibilia corpora generationi & corru- prioni fnbjcfta, quae negare non poffunt peritura ; coelum vero cnmfuis fyderibus femper fore,' five volubile fit, five moveri definat. In hoc namque fenfns eorum variatur, quibufdam affirmantibus flatum mutabilium futurum ; quibufdam vero na- turalem motum elementorum femper non ccflaturum. Illi «quidem fequentes quod Icriptnm efl, trunt mnid quieta, & hoc de flatu mutabilium intcUi^ntes : illi vero. tmeentam cali quii dtrmirt faciet ? de xtemo mutabilium motu diAum efle accipi- entes. Harmonia fiquidemcoeleflis fine motu aetbereae fphaerz omniumque fidemm quomodo poterit concinere, cnmMufica femper in motu fit quemadmodum Geome- tria inflatu? Terrenam quoque molem fuam propriam quandtatem lonper habitu- ram indubiunter affirmant : fluentes quod fcriptiim efl , Gener ttio renit , generatit radit , terra ver» in aternnm fiat. Eo exemplo quod fuperficies ejus undique plana- bitur, ut pulchrior quam nunc efl, efficiatur, acvelutinova quadam partium squa- litate renovata, non ut intereat quod nunc efl, fed ut mutata in melius quandtas gus & squalitas permaneat, quod etiam de calo volunt intcUigi, hocefl, quod ejus pul- chritudo in qua nunc fenfibus corporeis arridet, in fine mundi cumulabitur ablique ullo globats fus figurs flellatxque pifturz interitu, quoniam fcriptnm efl, ut aiunt; Erit calumnevumdr terra tuva: cttlos autem perituros non de fuperioribus mundi partibus, verum de fpatiis hujus aeris infra lunam intclligunt : ut quemadmodum in diluvio verfa funt in aquam, ita mundi fine vertentur in flammam, 6c incrementa & decrementa cunAomm qux intra circulum Iunx continentur: viciiEtudinem cefla- turam non folum non denegant verum etiam affirmant. Spatia item aeris & xtheris diflribuenda fore arbitrantur , xtheris quidem in xtemam pofTeffionem beatorum angelorum hominumque fibifimilium, aeris vero inferioris circa terram undique dif- fuu in xternum carcerem xternafqne flammasjocaliter vifibilitcrqne arfuras,torquen- do diabolo cum membris fuit, hoc efl, Apo^tis Angelis, firailioulque fibi bonuni- bus impiis; ac per hocquoniam omnem creaturam localem & temporalem & eficde futuram effe cogitant, loca Ce tempora, hoc eft, mundi fpatia motiunque ejus morula- rum intervallis difUnftum femper effe manfura noO dubitant. His atque hujufmodi falfis opinionibus conantur aflcrere caquxnon erant Ce inchoaverunt efle, Ce fada fimul & xtcrna dici poffe, quia femper in eodem flatu in quo temporaliter creau fiint femper manebunt. Ce qux principio non carent fine carere arbitrantur : ita ut Ce fafta fint quia efle inchoaverunt. Ce xtcma quia non delinent fubfiftere ; veruntamen neque talibus opinionibus quas* vera deridet ratio te affentire xftimarim, neque ta- lem xternitatem vel ut verius llicam femixternititem prsdidis tuis rationibus fua- fifle, neque fic Ce fada fimul Ce aeterna docuiffe, fed altiori naturanim contuitu ultra ' humanas opiniones, modo qqodam adhuc nobis incognito , divinorum arcanorum ad^a penetrare te fentio, v^gia patrum, qui talia ferutad funt, altius fequendo." X. Af. Aiunt enim naturam hujus mundi femper manfhram quia inedrporea eft Ce incormptibilK, extera vero quibus conflat peritura, hoc eft, omne quod in 'eo eft compohtum, Ccquiain eo nullum corpuscftquod non fiteompofitum, Ccomnccom- pofitum folvetur iii^a ex quibus componitur, totus igitur mundus ille vifibilis corpo- reus compofitus fblveturfola fimplici natura manente. Z). Falfis ratiocinauonibns homanarum opinionum longe Ii veritate diftantiura quondam roe deceptum efle ne- gare L I B E R T E R T I U S. iit prC non piofium,’ qaU deceptas fum; his enim omnibus ant pene omnibas radis j*nr afleniumpradjui quadam limilicndine reri camalibofqae (enfibus, nt multis evenit, iedndus; nunc veto iacrorum patrum ^eftigiaicquens, divini luminis radio ab erro- ribus meis & aUorum mc rcrocante,inque viam reftam ducente, paululum pedem re- traho. Divina ftquidem clementia veritatem nie atque humiliter quzrentcs in tene- bris ignorantia! non ftnit errare, inquefoveasfaKarumopinionumcadere&incis pea rire. Kulla enim pejor morseil quam veritatis ignorantia, nulla vorago profimdior quam Etlla pto veris approbare, quod proprium ell erroris ; ex his enim turpidima Bc abominabilia monllra in humanis cogitationibus hngi folent, quas dum carnalis anima veiuti vera & amat & (equitur, dorfum vero convertens lumini, umbralque fugaces comprchendete volens, & non valens, in barathrum miferiz confuevit ruere. Hinc affiduc ddsemus orare ac dicere, Deus noftra (alus atque redemptio, qui dedifti na- turam, largire & gratiam; prztende lumen tuum in umbris ignorantix palpantibus quaeremilwlqucTe, revoca nos ab erroribus, porrige dexteram tuam infirmis non va- lentibus line te pervenire ad Te, oftende Te ipCum his qui nil petunt prxtcr Te, rum- pe nubes vanarum pbancafiarnmquzmentisacicra non linunt intueri Te eo modo quo Te invifibilem rideri permittisdoiderantibu»4gidere faciem tuam.quieteni (uam,fincm liium ulti[a quem nil appetunt,qma ultra nihil elt fummum bonum rupereUcntialc; Sed adrefiduum fententiz tux grcilus dirige, D. Quid reftat nifi quod mevalte movet proferte, hoc cfi, quomodo omnia ztema & fada funt, quomodo principio ac fine carentia principio ac fine circumlcribuntur : b.eceniminter(cinviccmluaantur , 8c quomodo fibi conveniant, nifi h te mihi fuerit fuafum, ignoro, fiquidem Deum «r f- hoc eft, catentem principio x(Umabame(le;iplecnimprincipiumomnium&finis ell, nullo principio inchoans, nullo fine conclufus; extera vero inchoari, &ad fi- nem fuum proprium unumquodque tendere, ac per hoc non xcerna led fada, & his omnibus incomparabiliter altius, Bc mirabilius mihi videtur, quod Sandi Dionyiii aneboritate utens aderis, ipfiim videlicet Deum & omnium fadorem ciTc, & in omni- bus fiidum, hoc enim adhuc inauditum &.incognicum non folum mihi, (ed & multis ac pznc omnibus. Nw fi fic ell, quis non confcilim erumpat in hanc vocem & pro- clamet, Deus itaque omnia ell, & omnia Dens; quod monfirofum xllimabitur eti- aqibisquiputaaturedc fapientes, multiplici rerum vifibilium & invifibilium varie- tate confiderata. Deus autem unum e(l. Et nifi hxc exemplis rerum animo compre- benfibilium fuaferis, nil aljud relinquitur, nifi ut vel mota folummodo non autem di- Icnlfa przcermuuntur, quod fine mentis mex dolore fieri non poterit. Qui eniih in tenebris rpididimis conftituti ortum lucis fperant, non omnino triilitia opprimun- tur. Sin autem lux ab eis quam (perant auferatur, non (blum in tenebris, verum etiam in multa peenarefident, ablato ab eis bono quod fperaveranc, vel ut omnia qux k te de talibus di&a funt, ab his qui minus intelligunt, omnino falfa ede judicentur, Sc in priftinas opiniones quas nec adhuc volant delercrc, veiuti veras , bis contemptis relabantur,- Proindqnaturalibusczemplis, quibus nifi nimia ftultitia excxcatus ne- mo lefillit, primo ratiocinationis via incipicnuell. X'. M. Num peritas es artis Arithmeticx ? D. Peritus, ni fallor : eam namque ab infaniia di^ci. M. Diffini igitur eam aperte aebreviter. D. Arithmetica eft numerornm feientia, non quos fed fecundum quos numeramus. M. Cauti ac vigi- lanter Arithmeticam numerorum diffinifli ; nam fi (impliciter definires Arithmeticam. numerorum (cientiam, omnes numeros generaliter comprehenderes, ac per hoc defi- nitio non ftarct, noncnimdifputatarsillade omni genere numerorum, led cos tan- tum numcrot.confiderat, quos in Ibla feientia Sc intelledu novit ede|^& fecundum quos extera numerorum gimera numerantur. Non enim numeros animalium, fruti- cum, herbarum, aliorumque corporum (eu rerum ad (cientiam Arithmeticx artis per- tinere fapientes dicunt : (ra fblos intelleiSuales, in vifibiles, incorporales^n lola feien- tia conllitutos, in.nullo vero fuIneAorubItantialitcr politos, Arithmeticx attribuunt, ^tni non itain feientia vel intelle^, vel satione, vel memoria, vclfcnfibus, vel fi- guispcrlpiciuntur, ut fabllanciaUter unum fint ipfi cum his in quibus videntur. Propriam namque fiibllantiampodldcnc, nam fiquidem (ubdantixeiTend, non &eos feientia & iouile&is &tatio judicarent. Ars autem& judex id ipfum elTc non pof- fiint. Hoc enim dc folo Deo verbo re£te dicitur, qui & judex ell & au. Vigilanter itaque, ut dixi, h te qdditum ell, non quos, m iecundum quosnuiseiwas, eos fiqui- dem It* DEDIVISIONENAXUR® dem in rmllo rubjcAo corporeo tel incorporeo iofmcimos : fed nitra omne rubjeAajq Iblo incdlcHu in lapientia &lcicntia cernuntur, luas divinx natucx czcelleatia ab omnibus qux iecnndum eos numerantur ablbldti. D. Ha:c Cepe cogitavi, & ad pn- rura, ut arbitror, per Ipcxi. Af. Eft ne igitur ars illa naturalis? Etiam, & nulla naturaUor. Siqnidm non folum aliarum trium Matheleos Icquentium le partium, hoc eft, Geomctrix, MuCcx, Altrologix, immobile IdbCftit fundamentum, primor- dialirquccaufa atque principium : verum etiam omnium rerum viiibilium & inriClMa liuminCnita multitudo, juxta regulasnumerorum quos Arittectica contemplatur, fnbftanriam accipit, teftc primo ipiins artis repenorePytha^fa fummo Pbilolopbo, qui intelleifluales numeros fubllantias rerum omnium viCbilium & inviCbilium eile certis ratioiiibnsaflirmat : nec hoc feriptura facra denegat, qux ait, omnia in men- Ara, Ac pondere, & nunoero &da eile. Af. Itaque C naturalia 'quxris exempla prae, diftx arcit,1mmo etiam numerorum quos ipfa comprehendit naturam rcgulaiqoc dili- genter inToice; ut ad eorum qux tibi luftantia inter fe, Cbique oppugnantia putan- tur, notitiam Deo duce pervenies. D. Exempla Aritbmctics libenter accipio; ea namque nec fallit nec fallitur; quamvisenim Ixpcminnsinrelligcntcs in ipia falluivi; tnr, non artis Culpa, fed incaute de ea tradandum judicanda eft hebetudo. 'Nume- rorum itaque, quorum Icientia Arithmetica eft , monada efle principinm,.noo du- bitas, utfipinor. (^fquis in hoc hxCtat Arithmeticus non eft: eft enim principK nm, & medium, & finis omnium numerorum, monas, id eft, unitas, omniumque terminorum totum. Ac pars. Ac omnis quantitas. Dic itaque num omnes numeri,* quos ratio quantum vult multiplicare poteft, canlaliter in monade funt. Ac aeternali- ter? Non aliter vera docet ratio, in ca enim caula, in ea enim cuuikliter lunt, quia omnium numerorum fnbfiftit principium, &ibi omnes fiint individuum fimplicityv hoc eft. univcr&liter, Ac multipliciter fola ratione,non amem adu Ac operatione, qnc unum ex multis cumnlatnm, fed unum fua Ac iimptici AC multiplici fingularitate praeditum. Ita ut Ac omnes numeri inea fintfimul Arfimpliciter lecundum caulam. Ac ipfa in omnibus multipliciter ineffabili difttibntione intelligrftur fecundum' fub*' ftantiam. Ipfa eft enim omnium numerorum caula & fubftantla. Ac dum flatam im^ mutabilem fnx naturx non defcriCifcipfamin omnes multipliciter diffundit, xtema- liter vero in ea fiibfifhint quoniam in ea efle temporaliter incipiunt: nam non erat unitas multiplicibus omnium nnmetonim rationibus carens in qilibus rubfifhtnt. Quit autem pure intclligcntium monada dixerit ineboafle, cognolKns in infinitum ten- deret C^omodo enim poteft fieri infinita progrefEo i finito principio? infinitum enim ab infinito procedit ; i finito vero oibu infinitam. Ac fi qufs dixerit quomodo hoc ftare poteft, cuto etiam in ipfk numeris multa infinita h finitif Inchoantia videa- mus, ex binario fiquidero qui finitus numerus eft omnes dupUces-nafcuncur, Ac in infi- nitum protenduntur, fimiliterextenurio finito omnes triplices initium furaunc. Ac finem multiplicationis fnx ncfciunt. Ac ut breviter dicam nullus numerus dt liiis quantitatibus finitus, feu foUs Monadibus^ quo multiplex quidam in infinitum non profluat. Huic rerpondendum eft. Ifti numeri partibus filis finiti ex quibus multipli- ces procedunt in infinitum, in ip& monade ubi omnesuniunfunt infiniti fiinc. Fro- iadcautinmonadecflenegabitomncs humeros, Ac in 'luis multiplicationibus extra eam finitos efle aflirmabit ; autfiboc affirmare non poterit, vera ratione rcfiftente, neceffario fatebitur omnesnumeros partibus filis finitos in monade infinitos rubfifter* nnifonniter xternos. Siquidem ubi fons apparet, non ibi aqua incipit efle, fed ali- unde per occultos poros fcnfibufque infinitos longe ancemanat prhilquam in fonte appareat; ac hoc qnemadmodiaaabnfivc dicitor fons ubi primo vifibilicer tiir- gK, longeenim ante erat in fecreds terrx five occani, fire alibi, ubi invifibilicer MCebat. Latex enimil latendo in renis terne dicitur ; ita Ac oameri quorum multi- plkario five alix proportiones in infinitum profluunt, non ab ipfis finitis numeris q*i primum contemplanti animo apparent; ledab ipfis raciofiibds xtemis Ac infininvffi qaibttscaulaliterlubfiftuntorigincmducunt. In monade autem funt, in monade er- goinfiniti funt, exqua infinitus omnis nnenerommcurliis procedit. Ac in quaih defi- nit. Et ut majori argumento utanrnr, unitatem nunqnam inchoafle affirmantes dilU gentcranim.id verte, fi onicafqueii Grxeis dicitur monas, omnium numefftfnm pilo- c^ium eft, Aimiedinin,' Ac finis, ab ipfa fiquidem procedunt, 'per ipiiun 'moventur,'fP pMtt-petnBt, tttipiMndefinant, Ac nemo UpMBtwn ambigit quod ita fit : Non LIBERTERTIUS. Mj «it unitas ex qu*nnmeri profluunt, & «Ha quam petunt, & in quam finiuntur ; fed una atque eadem quia cft principium, & finis, proinde numeri i luo progrofienta principio, non aliunde nifi 1 luo introgrediuntur : non aliud cft eorum principi- um,aliad finis, fed una atque eadem unitas; ac per hoc neceflario conficitur ut fi in in- finitum protendantur finem , ab infinito principio protendi incipiant ; finis autem infinitus eft omnium numerorum unitas eadem, igitur cft omnium numerorum infi- nitum principium ; &fl omnes numeri xtemaliter & incommunicabiliter principio fuo fubfiftunt, in fine luo xtemaliter & incommunicabiliter fubfiftcre necelTarium cft : & quemadmodum non erit finis fine dclinencibus in eum, iti non erit principium fine inchoantibus ab eo aiftu & operatione intclligcntix proficilci ; xtemaliter ergo in monade omnes numeri fubfiftunt, & dum ab ea profluunt, in caelTenon delinunt, «Bioniam ttatum iuum naturalem dcfcrcrc nonpofliint, nam live multiplicantur, live refolvantur, abea veniunt, & in eam redeunt, lecundum regulas dilciplinx qux e<^ rum rationes intuetur. At li iu cft, nemo nifi impudens contradicet, xternos in uni- tate numeros luis rationibus fubfiftcre ; & ftquis intentus pcrfpcxerit, ipfas rationes fcmpitcrnas efle non dubitabit. Af. Arithmcticx difciplinx non ignarum te cITc per- fpicio, haAenuscnimquicquiditcdcipla prolatum o«, vera ratio pnedicat, ac lic te non aliter elTe confirmat ; Icd ut firmius de numerorum xternitate in monade TCr- doceas, eorum rationes quas xternas atque innumerabiles aflerisellc, breviter cdincre atque aperte. D. Prima progrellio numerorum cft h monade, & multiplicationis aulpicium Wr idem binarius fecunda, vfiar ternarius tertia, poft quaternarius, dein- de omnes termini filis fedibusconftituti. Et cft quidem binarius omnis paritatisori- go lubantclledum cadentis, ternarius vero imparitatis. Ex quibus , paritate dico te imparitate, omnes fpccies numerorum procreantur five fimolices fint five compofiti, limpliccs funt par , & impar : compoCtx qux ab his duoous conftituuntur, pariter par, pariter impar, impariter impar. Videlhc quantum impolfibileefthunc numero- rum progrclfionis ordinem aliter fieri, aut iA alium modum moveri, nullus enim ali- us numcrusiiaturali ordine conftitutusprimxproccllionis ab unitate obtinet locum, nifi binarius ; neclccundx, nifi ternarius ; nec tcrtix,nifiquaternarius;&unifquif- que numerus fuam Icdcm naturalem polfidet , quam nullus numerus prxter ipfum, cujus locus eft, occupare finitur; inipfii vero uniutc fimul omnes numeri liint, & nullus alium praxedit, vel Icquiiur, quoniam omnes unum funt ; neque tamen na- turqjgm tuum ordinem , quo in fuis multipUeationibus continentur, immutabiliter bat^ent, fi non ipGus xtemaliter immutabiliscaula in unitate prxccdcrct: fimiliter de duplis, quorum princeps cft binarius, & tnplis quos prxcedit ternarius, & qua- druplis qui ex quaternario incipiunt, omnibufque multiplicium Ipcciebns intclligen- dum, quod uqaquxque carum h proprio fuo principiq inchoat, & in infinitum ten- dit. Duplex autem proportio, um triplex, ieu quadruplex, fcif alia talium propor- tionum in unitatcfpccialitcr, atquediftinde, nonintcliigitur.fiquidem in ea omnes multiplices, & unum funt, & firaul funt, &unum multiplex, &fimplex. Simplex qnidem natura, muldplei^vcro rationibus fixundum quas crdiMem fuum in multipli- cationibus immutabilem accipiunt. Quid dicam de mirabili, atque divina fuper- particulariuin, & lupcr-particntium, & multiplicium fupcr-parucularium, & multi- plicium iuper-partientium confti^itionc, & proportione, quas fingulatim fpccies ab unitate accipiunt f Quid de proportionalitatibus quas in proportionibus, inque dif- ferentiis terminorum contemplamur, in quibus incfliibilis, atque divinx virtutis clb conflantia, ut nullus lapicntixfccxeta penetrans eas xtemascUe contendat ? Si enim rcfta definitio cft veri, qux dicit verum efle quod fempf r manet, quod autem femper manet , anernum eft : ratiocinatiqpcs numeron^ vere funt, quia Icmpcr immuta- biliter manent, acperhocxternxiunt. De quibus quifquis diugenter Icire defide- rat, magnifici Boethii de Mathcfi libros intentus legat. Item de numerorum xterni- tate in principio liio, id eft, in monade, vclutiex quodam fonte inexbaufto proflu- unt, & in cam^quaneumcunque multiplicentur dcfmunt, non abea quidem proflue- rent fi anteeorum fluxum in ea non caufaliter fubftiterant, nec in eam definere ap- peterent, fi non in ea fuascaufiuxtcrnaliter permanere naturali motu cognolcerent, adquaslemper redire non ceflant per eofdcm gradus quibus ab cadam profluxerant, Anuyticis regulis per quas omnis incqualius ad aequalitatem revocatur. Analyti- cas autem rcgulasin fronte fecundi tractus h^tthefeos magnifici Boethii ftudiofiis P quilqne 114 DE DIVISIONE NATUR* quilque tollam mirabili noturaram indagatione reperict : fi autem quis dixerit & u- nirotem numerorum, &ipfos numeros lunul cfle infeparabiliter, quoniam interea, qujc iimul, & infeparabiliier 1'unt, non incon(|||e connumerantur , non negandum, imo etiam fatendum ; Icd non ideo xterna efle, principioque carere credendum, rei intcliigendum. Multa enim lunt quxitmul incipiunt cllc, non' tamen ideo zterna- liter coguntur liiblitlerc; nam & materies & forma &rox& verbum iimul incipiunt iimul dciinant, ncc tamen ztema lunt. Si enim ztema eilent nec inciperent nec de- iincrent efle, Sc multa icLgenus : refpondendam, fenarius numerus ab upitate, & multi- plicatione aliorum numerorum non iecluditur, prziertim cum folus io cardinalibus, hoc cft, in primo rciiii numerorum ab uno ufque ad decem perieftus iit : fuis namque partibus perficitur, iincu videlicet. & tertia, & dimidia. Sexu quidem unum eft, tertia duo, dimidia tria, qux iimul compaftz ienariam conficiunt quantitatem, numiiquidem, & duo, & tria fex fiunt, ell & alia ratio qux miro medo Icnorii nWt meri pericdionem iniinuat, qux primum verlum numerorum fuis partibus' ordinate cunilitutis perficit. Sexta pars ejus unum primum numerorum obtinet locum, tertia duo Iccunaum, dimidia tria tertium ; dimidia & iexta quartum, dimidia, & tertia, qux lunt ctia,& duu,quintum: partes ejus omnes fimul conjunftx quzfunt unum, duo,tria,fextum. ieiplum videlicet complent. Totus cum fua jexta, hoc eft, lex& unum, leptimum : totus cum fua tertia, noceft,fcx Aeduo, oAavum, totus cum fua dimidia nonum, boc eft, lex & tria, quibus fi unum addatur, in quo omnium;,nume- rorum finis conftituitur, denaria quantitas perficietur. Si ergo petfcdiis ifte nume- rus, Icnarius videlicet, in unitate numerorum conlUtuitur, videat qui dicit, cum x- ternum non cfle, cum in iplo omnium conditor opera fua perfecerit: ubi notandum quod non ideo fenarius numerus perfedus cfl, quoniam in eo Deus cunfta qux creare voluit confummavit, Icd ideo in eo opera fua condidit, ut perfeAionc numeri operum fuorum perfeAionem fignificaret : huc igitur maximum ac divinilfimum exemplar, in quo fecit Deus opera fua, nunquid credibile, aut vcrifimilc eft tempofUiter incho- wc, dumineo, nonfolumquz in temporibus funt, verum &ipla tempdra. Ac qux ultra tempora fubfiftunt, ab opifice omnium conftituta funt ? Proinde lapiens de zternitate numerorum lollus lenarii numeri argumento utens, nam quod de xte mi- cate illius intelligitur, de aliorum perennitate intcliigendum eft. Siquidem non de Ibio fenario, de univerfitate vero generaliter omnium numerorum dlAum eft «mni» in menfari, & numert, & p$ndtrtfrcit At fi loca, Sc tempora, intra omni^ux Deus fixit, connumerantur : neceflario intelleAuales numeri in fola fcientia fumU- tuti, loca & tempora naiurx fux perpetuiute praecedunt, Sc intra ea qux fimul Sc xterna, AcfaAafunt, computantur; zftrna quidem lunt in monade, in multiplica- tionibus vero fui Af. Dgxcemitate numerorum in monade fa^ eft dilputa- tum ; quomodo autem hniunt, &ubi,& unde, valde necclTarium eft iriueftigare; Eo- rum namque aigumcnto conamur aflercre omnia quz Deo fnneanerna, fimul Sc fifta cfle. D. *tccaitatcm monadis, omniiimque numerorum inea.quantdm valeo cx- polui : quomodo auMtt intelleftuales numeri, Iwundum quos omnia qux numerari poflunc, numerantur, fiunt ; & ubi, & undc,tunm eft explanare. Hoc autem dico, iciens, facilius eorum xterniatcm,quam faAuram, & quxripofle,& inveniri. Ac fna- deri. Af. De me bene, ut video, zftimas, quando<nibi difficiliora quxrenda, inve- nienda, fuadenda committis. Vecuncamen meum eft quxrcre, invenire vero' illius ibliuscll, ^«iiHxdMBaraf/crarfirarmtraf»)»»: 1'uadcrc quoque ejufdera eft, qui'poteft folus aperire fenfum. Ac Intelleftum. Quidenimpeodeft exterior fuafio, fi non adfic iuterior illuminatio? Itaque quod paulo anteit ce diAum eft, xterna quidem in mo- nade, in multiplicationibus vero (ajf faAa, hitju^uxftionis przlibemen eflearbiteor. Etfiintellcxifti, quotfdixiiU, fiipctfluc quxris quod intelligis, lin vero quxrcndoin eft. XII. D. Omnino videoAiumcros non nili in multiplicationibus fuis polle heri, namin monadexterna funt. Quomodo autem, vel unde, rei ubi, fiunt, adhuc non video ; ideol)ue horum cognitionem te aperire poftulo. Af. Omnes numeros cau- laliter, hoc eft, vi Ac porcftate, in eoonade femper efle non dubitamus. D. Hinc du- bitare minuveft fmelligcntium. Af. Monada autem^lapiencia Ac Icientia sttcrnalter fubfiftere intelligis, ut arbitror. D. Si aliter lentio, ab ipfius monadis vera cognt- tione alienus (nm. Af, Non alios reris, ut opinol^ numeros io monade vi Aepote- .. ftate TE>RTIUS. nf n gcoe», Bc fp<xics iatclli{ikulju>i> numcto- runi, CTijutm piuu,ww^v.. eolilcta vvro, fcd At qo*- Ib quoBKjdo ilk«. monjJsjquWoiij.vV.fit potc#atc ; in gcoqobtts vero, &rinis,a(ftu,& ojictc.. Mi^&e rcipondifti jjRon^ c«o vi4« numf^^os col^aq ibi «ternos efle, ubivL 5cp<M?ftatccauI^cerlunt ; hoc eff. jo monade : ufei vero a^u, frope^ intcUigaBiut, ibi fa<ftos «ITe ? D> Ninnum ac?clcr^s, peditem hftratioc i n*^ msingredieodreft viir, ne quid incaijtb t^ereqn^ Priu» itaque eft quat- tendura quid fit vis 5c quid IHitcfet nn(p5^jrtita in corundetnquo quid fic aaus,.&q»ri4 operat;ioiugeeern>ijs, Af\Vi(teft,ut*ftinio/ fubftantial» •tortru^tua^|tfnalit?r & iKtnmtsdiiErc^ j^ib^ens lu monade; potdl(;tt vero ejl fcn\l^tas,d^!ue<i'r-» & p^iint raultj^cen , kanwUcadws nunifirfti ft«tj^?ertk!rerud«»tuiHdiftio)ihonibtI*,qwnti£|tBlB'iI^i(Wtibus,intervallis diScren- prd^rtioriwprop<o|:^n4it^^^^ anc^d* xqualitatc,,& infolubili ^^(pnaAtia. wtqs^nunipcoeedenuumauficnvumexnionade indiveria geq^J^qae' (pectcsi^ij^^^£)u\fiplicanbncuic#iiKtnpiaati$in (cipro.de in 6up& jiriufqAm ;n phantaiusQ^nciq^ incorporen natura ^inilina^nccavcotc' p 0 (ii(i(na fmcllc^|j^eulqj ipfos nameroa fupra omnm quan< Ritatcnk 8( qualitatem,’ ^ & tempora cowdera^. Atit Epcviter difiwai. I » LIBER ftate«>«fl.kutos, Jt^Uoso^ rum,d«lcofdcmptofl,ucotc*. D.'X^ IhraMunepi; l' 1I< DE DlVlSl'ONE NATtrR:tf ^ • nntj qni modo» ficicndi longei fenfibusM^motuseft ;■:ficr^*'n^mdicunt^IrH^not^ ^KintdIigetItiu'm. Namin monade duin.fmt, ine&bili fuaTitatc''ohjnemVn'pc- ranrintcllei5iUf5,'co folo, divino vidcliccc, inccUcdhi cxccpio, quem nil Vbidne la- tet. Ip(c cftcn{mintclIcftusomniufl|^io omnia.' Noa%niia de ip(a monade .quee eftcau»foIa& crcatfix ofiifium vilibiTium, & inrifibiiiuni. nunc agitur/ Icd deil'j creata monade in qua oinh/^ n«iicri caufalitcr &' Icmpcr lubliftunt, & cx qiia mnl. tiformiter crumjinni. Secuudp vero in ratione fiunt in qui fieri prbptcrea‘djcnji- tur, quia in ea manifcIUua fc dAcndunt. 4(dhac caAcn' per rciplat abique ollo plub- tatlico colofe.' Dande in in^jftifiaj-ae IWiEuf, in.pbantafiUquiinrfdaine&luniur, ^ aelei^ufi i-.-z--: •. -x»- Ipix auteirf^antalur aut de natura mesporw, hoccff.deea parte ai3j^ qu^o <& imaginibus cft arlrWui^ J(^.xtrinlccns cx ffipBtficic corpprugT jier/IciifiR. riores (umuntur fcdquiWKffn^Bs vcninnr^^irtntafile. prbprijapucll^^' vero cx m<q)pril pbantannam , r^bi gratia} phancifia.c(t^)f|^(Sq^rn^e c?^ pore fcu colore, Icu lpatio,%i«c vifqjj^^fcnuim vidcru[f^^^j)^ 9 |p. mex men infigo ; phantalma vero cll ijiag^ illaqniifrfingo ‘dgiliqdp aunquam i .^e v^.. falia non immerito dfcftoi^imagqy^dojfidMii^'^ qufxl cog|t6. aut pcninSj|lo antfieft, nonitj^ftificirt imaginoatALTb^ptandum';^ fiin ^qj* Icquim^r/Ani num; quod obanhli^a non afrif^c njg^cxphandUia l iWcTtu r^^Tjt enim/ di^l imago im^msi hoc cif, Una^ exalia Jnugin’^nalcem^veTbi *Srdu^vSqiu 'qut orientis' phanciCiin) hatt^qdam..'ut dMfti. foriiile ipfrtis i^itf‘^cfj, & it^ fimilimdincmipfiuspluitltalif ibiaresidMgincs mille in memoria .^toJEjora minores, juxta cogitatiOflTtmcxarbittjnm,’ aeper hoc falle iumqqia niljttfim tur. Nam Greci alitcAuid fit pbantarma inteiiigUnt; dicunt cnini if^tltum^ ahimo cll (k-fcnlibilib^uaturis per phantalias car^i '^fcijjtw "plia^Mma D. Dupliciter clgo taSos nuitis in monade fubllitiitqs xtcriwlScrjflcr^ni fi aut cnimin animo, ficrarondilbla, ac finipl^ intrmgAtra fiunt purij^l^ £ que'imaginationc>bIbiutii/apparen^, aut urrod^rja ftn^ue,cOTp6& ,qt ilam inuginarionibus rncrallati, ac yeluii ei^Wd.ij|i^' bi qn^^gm^tcria^i.^ •Ita cil fcd qu&iediljmfti rxquadam&ihqu4i^n^tcria ’faAi, 'Ip^illi. Flianqj^s namque, quas de memoria hi mcnioriaih^^jlrd IcdfiTdeiibJ accip&jiv "t in cis appareant, nonexquadiun materia f>dnt, ^cd^^-ion^imra inaorpotales nalcuntur. Non enim e^materia cor|)oraUtim,,rgop ^du^iji' ^cx Ip^equx 'procul dubi^iuc<^>OT^e(l' '&cxcoJoriliuj^urbbrii'qx^ra,^d ca cofpora, intclligunturT] Xop^^bqj;nil jjJ,copycnien_titts;a^^ nacurSiu^^jal inixUcitodet numeri llv]^nsf8?or^rc ^ dt ex' ibcdfpo^ibits lqcy>rn|^i»auc^ am oftcaJant! 'St modaquodam gefi'ei^tl6ne^^tmbileni 'Frafjxiftilqae rcriita fStu^ibus nqjnemety quis Jixctft ^aS phantalias^ yffiM meri fc ia(jerfofibd^itiunierantium-ocnlisii^tcfiiCiuiii',$on aUunde^fi' w-im It ,^n^|ldbw 1 LIBEB. 'TERTIUS. iijr mavideftr quoniain omnia qux cx Uco funtjieterna firaul &fa£^ lunr, & mtsime quom^o i)cus i^c & faSor oq^inum cft, •& in omnibus Ht, hic cft enim fumma to- tius noIlrxpralcntUratipclnationis. J3. Jam inipe ipiiim redeo. Nam difficultate ptidiaotnra&adhucincognitamilS^m.th^rij.ftupcfiiaus, fiiut multis evenit. jnexulifaauifuin;._qius“tnim rudium, & nondum fublimiffintmra (ophix verticem aieendentiumr talia ^oitans. mentis leceflam non patiatur ? iEternam numerorum i,cf<atorc onnjiumg^ortali audiens ifbnditionem.eonindcinqucproccflionem in giaicra, &i p<xi^^f«utbjis fieri dicuntnf;<^ora'am^in eis ab inuJl^dibus patiuntur mtclligi; dmnd^^turamratioittbiiemlccuml^ }cluu procreationem, quoniam mea ruasvi/mtesnuniMj^Spcopaaantj dejnM^i^ memoria knfibufque phanufiai, nmnpmuninucifdcxnatuea rerum In memoria formatur oc- imo «Tiamthjisphanianv 0|uuc<^- ca(ioncscsrf5co haberenon cft di Cria, ,lc'd dc'lcraetipfi^/acU.i J qu^CX niiq^a fcri^i In memoria, formatur oc- Ktatidum', quodam modo fieri non de alia mate-. ^ Nunc vero veluticxpcrgefatias in me ipfum rediens, 'tefiorifquc lai minis udiura luculentius pcrfpicicqs, qa qu* i tq di^ funt cognoltm^ re incipio' jconarlsenjra. ut opinor, lUadcre, bmn« numeros ex monade vcluti ex qimdam’fonfc manantes, itiftar.duqnim flurainumex unafenalurgentium, profluere; itmuc duds jlveos fcg^atb^ oudtum unus per interioresiporoj natur*, hoc cft, per ln^dI(Sum,'& rationem ;JdtC^vero i^extcriore»'^® decur-, n-i;rq & per fciifi uuntu: . 7 ' ■ . - J' l^mul,mn||i^riam confluant, in qiia mukiplicitcr for- ^ _ quonBmrcs incfSjlmrgc^jil^nonsfolum hlcnlibus, verumaiamex mc- nfrfa, omnique‘Il»><giiujionc, pranmaaa l^as naturmcxcjllcntia. remotx, in memo- ' rmenlibufvc, hoc eft^ in'inas®inibus vtfibilibufqne veluti quibufJam corpo- polfint appa>etc, non fatis video, M. .Hoc uno exemplo tonim. te intcllig,^e Ittltio, ita enim, ut''dixifti,* ex mbna<^ numeri manant. Se in memoria confluunt: de' cq autem quoiTnon.iatM 'vides, ^cipe ^od‘fcntio ; .rpiriiualium fetum natura ita cottpmplationjlj^mcnj^ruccnmbit, ut pericula dchisqox de ea, vel in ea, vei S t ebami pcraggPtuK rationem xi^damus ; multa enim in ea Iblcnc appo^re, qu* non _ nqdi^coijdijjs.ffy jn^gnitos ipCosl^cs, fcd ultra omnCm IcgOT devina volun- ’■ ' tatf^qjji^aUa Ic^condu^tSl^i^ enim lex Iqgum &. ntio f atronurai raii^abili & in- ' dlalmiln^bfiunr.' C^is'^gl^ratiuneih poteft rct^l^c, fi iqtcfrogjtus ; fuerit, qut>- ia^J6%iito hY&fiMi^bnitcr^pparuit quan<^ tran^drmatio domini fida cft. Non - i^ttfan'dicctdilmit,hi qntp^ tempus ip ^rpocc^crurrcxiflc . ut fimul ► monte vifib'nitct}‘nottper (e unimd,1ilt.-dfn fuo corpqre appareret, & i^u|fil^r<^ulch?iifii^diini ;'^u3t»o didurus cft qul ratione anima incorporea Se invuSuW vUibilicer vifacft) cum nep in.fuo corpore, nec in aliqu^Vai^ajjbinb*!#, leu alfita^c afcmpta, appacuertt, icd quadam, incflabili vi r- “ tJolidcoTfagl^^inTifihilis fpirifus^fifibi!isj|kf fo fa(^soit. ;QS^ diduruseft ir opra j&JiSffdft. fi quidem credendi mon hint qui dicunt nonipfum, ied aMddg^gmvmV'^Kl'nuiicudinciplius appafuUIc, indignum jadicantqs'animam fa- l^Kni ini^tiu^Sbus pyihonm* potuilJKb inferis rei 5 pcari,non antinad verten- te^ di^2am'pr{g|i^i^jSi3H9i^n|nu^pcrtmm quam permundosfpiritusy natu- ram rcrumadminillra^^|^^it^p|ciB adimam .SrnnuelisgerfqipGm vifibiliter non incdr^fc, nec iitplfmmfimiSti^i^ ^ilulM|ti cara ^l^jjjroplvuuflfc. Et fi forte aliaumcridibUc. v^||$miium hoc vt^ifar, WatMScrolancftumAu^ftinum : nos ao- • j . - M Pbilofo.. colo^ilP^rofefunt, EoSCpim rncorporeoscll^cra ratione conata pvo^ i nqnOp; 'D. QUifwisiuK dubitiuadl^a PJy^faplfOt locum nem h^t. M Sicr- jiatqtiecofapfe in Jf^nii^ cerumincor^ralium computaii(u , qua ratione LpSp ordsi^cuiteuncawwfyr.fi'pqtS. . Umne cnimquodlcniitur.non alitet nifi in forma colo3| ^ ‘ t • 'f jl^yftimo. in quackb ^^,)f,Phl^(o|d^i 3 recedis. D,^NcFc|o ubi. M. Non' tc'fcntis erraflc, quando . diakL^ormiis Sct^olprcs per fc noq^pffe IboGbus tuceumbefe, nifi in aliqua materia, t;- forma 'atque colore, om^po in vilibillf fit^ &: incorporea, ac hoc uece{re(il'i^8ioncm reddas quomodo ftxi^.&, colores diuntincofporea no-. rffi. " ' t*".' ■ 4 1 tt» PE DIM^rSION^E N A-T U R « v-O » la outeri* per feipl$i cpn£*dcratJr hoccQ:, iinc fottm acguc cofarc inci^r* porjli pofluncfeilibus (accuznbcrc, proimle caclocinabiliiu diccK» nuccriain inibr- mcin iacaloribus acfbnuis, ^aai&furroasatwc colore» ia materia i^libilitcr, ap- parere, Di NuncmecrrafliinonjdencjOi fiuim raciocinadonis.coafuctudinc dece- ptot, aejam^uid agara penitus ignuro. M. RccocdarilaL: quul de 4>& materia in primo libro meer DOS confiam fic , nili ex mtclligibilium coiiu ipbm (ictidilpa- «arimus? Qj^tiutcsCquidem, dc <}aalitatcs) dum per & incorporeae lint, in unum coeuntes infonnam efficiunt numdani, qun: adjeftis fermiSj coloribufquc incorjiorcis' in diverfa corpora movetur. 7). Recordor fine. AJ. Ex robus inq^ incorporali- bus co^ra nalcuntur. D. Kcgarc no» poflua, ppedi&is enim ranonibus colle- &im e». M. Corpora «rgo non 4e aihiw^fcd ifi» aliquo fiunt. NOn enim qui» "jriixnic, pnedidaveDramoccaCones nihil oili^ hoMll,.qaantitatcs & qualinics, rur- (i/$im vel ipecies, colores, intervalla longitudinis, latitudinis, altkudiiiis,^can] bis lo- ca & tempora, qox fi abftraxeiiia,' ^rpora non erunt fi conjiuaeris.,j|mx efficiun- tur five catholica, uciuntqUatuor mundi maxima corpora. Uve prppri^, -fpccialilfi- uafqne rebus dJftrilmca. Qwcuada cxquatuorfimpHcibuselcmcntiscomponi non nt^abis, opinor, quoniam in ea rcfolvontur. D. >^on nigabo, fcd ilU ckiiicnta, Mr (e firaplicia fuaqtmoompofi^ionc omnium corporum Ci^dira, de nihilo eflc .fada «ixerina, quid ergo dldu rus cs de primor40ibus^utu.. de^i!^ multi a .Qusrcndum eft enim quare caufic dicuntur, li in Scitus fur™*^ ' . - ■‘Ti . tocediin t ?fiqui- ' cauti' Videbitur <lcm fi omnia corpore cz elementis, ck-ment^X^^ ilIo:__™.. effie nihil ; non autem ipfx qu^\dijK Mater ia verbo tuo /ccit. E<fi Ita, noif 'nihil cric nihil, fcd erit iuula. At fi hiextt'cauta, melior erit his quoiumVanrac(l,&ncce(Iario fcquetur,' utauc verbum dei nihillit, in quo pater omnia fecit, qiiod pcc*prival{o- . nem impiuin dicere videbituriNcgatio enim verbi per excellentiam natut.e.non autem per priraiionrm fubftantiz ^ii} ibcolugia rcpcmuij.aut extra verbum ctufa quudam ponetur, qua; aihil dicitur^ dequa D«us omnia tecst, &in^x omnia priulquamfi- crentcon(Utait,.alitercnl'mc3ula nbnrft. qua rauonediciiu^ nilin,non video. Prius fiquidem dfxcrim ram pi»rtia'clie quam nihil. In taula n^quf omnia, ^uorumbaufa cfl, caulaliter & |>rimordiUit{i^hfiAunc..l7. Cogor fa^ri,rpa- tuor mundi hujus elcnjcnta in_“ n. c.lch — .• • . ' fcd univerlalitcr omnium vii rdialibus caiifis fiibfillere,' non enim q^rUn^m,i^ iliumj^invifibiliumcauixTunt, dwph^ in ordine: JVU UUJirvSM»«fcVt VUISSAMU» r asa.i aaxxjzjauam laaaaxy «st^ «ii| m i/gUillV. naturarum omnium Icnfu, leu rati^ic,^u intcllcilu percipitur, qnodnoh ab.ci^pr^ cedat, & in cis mu^ljtm fubfillat. Af. Sane inccUigis.' Proinde, lu fallor, nooneg^ bis omnia cprpora compbfita, dcfolubilia, qujtffiSuiArum omiii’^ cxtt^Dm’nby^ ncnUocum, waliijaocfle, hon an cktn de nihilo. Nonnfci^l^^Exqiialusttbus enim '& quantitatibus fimplicium 6c invifibiliim ctupornii^ Kiifibil.ldu^in'cv>niprg- illorugj henfibilium ■ efficiantot , qua: prupeCRu clemcnu vocamur,,^aoi _ conAirfii omnia corpora componi ojitutarumlnquificorcsaiuqt, &ln'ca (qlvi, & in ' eis lalvarw^atjmliciquoqnifolentappeUari. idcft, UniverisUa^ipfisYiquidil^ propria fitT^onuncorTCra fiunt. Itcxtunclcmeotarnon dcifihilo fada, fedrxprl- ' raordialibuscaufuprqcmrcfaicoriqumprmmrdial^ caufasfiniul, A:lanclj|^crl^ » tlri faftas nuUusfidclj^^dut^tat,.^adicnsMopbctam diccn;m peo , Mndd m /aju- ntu feci/Ki fronthnupij;£k1«fmpcuxx alpici^'qu 4 lcrip(iim cft, hifttlHeifUftiit DtHt caluf» & terr4m:'i -M- Relbmi!t^.utqus]f|^us dc ipfij primordialibus caiUi^ u- truffl in verbo dei denihilo fune lad^an Icmpicr in eo erant; <Sc li fuinpctpqco erant, Tioncrat, quando non erant, ficucj^lfi^vcrbupi, in quo. erant, noni|lac, quando n^ tnt; &fitopcrineoverbucrant, quqtnodomipib de nihilo fa^ funi: non dnlm ■ radoni convenit, caquxidnper CMnt,'dc nii^oHeriineboafii; ^,fi quis^^cw,^ illud nihil, dcqi^fiAx funt,'f(4|l|;|cr.cmt, ifianuerdeco f3Sx funt' quitetiir’,^' illo, ubi fempqt caat illud nihil Milium in verbo qci, in quo omnia lubfiRiint,'.aj],pcc fc extra vcrbdm ?iS£|pfpondcriiia verbo femper erat, oprcnctuiici ; Noi ij<^ njbil fcdmagnumaliqnidcrat, omnia jfiquidem quz in verbo dei iiibfiilunc, ycK S natu- raliter iqbfiftunt. Et iuordmcffrnuordiaijnmcaBJan^cuniiumcrabicur^uoiCi^ilul putabatur, &dcquoomnia/<q^trcdanmr;^ vgro extra verbum per ie'pltavcric nihil, duo principia libi invicem' adverla. -iicut unusManicbxorum «Rinumtciir fin- oere^ Alulti fiquiddi^ Mularium Pbilolbphorum informem nuceam deicruam ‘‘-■feoiiinia OfCradiu fteie, quam mate rian>^rdptcreb nihil ^ • . if dictbant. > 1 ♦ 3 5 LIB E R TE RTIUS. irj> (iiceboit. 'quia priuf<]aamfortiias& fpteciesk Deo acciperet, non apparebar, ac re- Inti penitus nihilerat. Quicquid cnim omnino caret forma, & fpecic, non immerito poteii vocari nihil. Q^as omnes delufiones luj^Tcritatis expulit, ab uno principio omnij cfleprxdicans,&nil in natura rerum vifimBum & invillbilinm inveniri, quo- quo modo generationis in Ipecicm propriam erumpat, quod in verbo Dei unigenito «ternaliter non conitar fubllituian quo omnia unum funt, iplumque Deum pronund- atis nullam maceriam (eu caulam univerficatis it te conditx in lua lapientia extrinie- cas accepillc, quia extra illum nihil elt, vel inti^ ic coeflcntialc libi repcrille, de quo faceret in lapientia fua omnia, qux heri voluit. XV. Ptoinde non datur locus nihilo, nccenra, nec intra Deum j & tamen de ni- hilo omnia fcciflc, non in vanum creditur. Ac per hoc nihil aliud datur intelligi, dum audimus omnia dcnihilo creari, nili quU erat quando non erant. I^oque non inctingru^ dicimus femper erant, leroper non erant, & non erat, quando^on erant, Aequando non erant, erat. Siquidem femper erant in verbo dei caulaliter, vi Ac po- tefiate, nitra omnia loca, & tempora, ultra omnem generationem localiter & tem- poraliter fadam, ultra omnem formam ac fpeciem fcnlu & incelledlu cognitam, ultra omnem qualitatem & quantitatem, c.etcraque accidentia per qux fubllancix uniuf- cmulque creaturae incclligicur clle. Novi autem quid fit, & Icmper non erant. PH- ulqnam enim per generationem in formas, & fpecies, loca & tempora inque omnia accidentia, qux xternx eorum liiblillencix in verbo Dei incommunicabiliter rubftitu- tx accidunt, profluerent ; Non erant in generatione, nec erant localiter, nec tempo- raliter, nec in propriis formis fpcciebnlque quibus accidentia contingunt ; Ac per hoc non irrationabiliter de eis prxdicatur, non erat quando non erant, temporaliter enim inchoaverunt per generationem efle quod non erant, quialemper ip verbo Dei lii^ liftnnt, in quo nec efle’ incipiunt; Infinita eft enim xternitas. Et erat quando non e- ranttjteropqralitcr enim mcoarerunt per generationem elTe quod non erant: hoc eft; in formis Se Ipeciebus apparere. Proinde, 11 quis naturam rerum intentus per- lp4pcrit, nulla natura Icnflbus leu intelle&ibus luccumbens reperictur , de qua ve- raciter ici non pollit, ^per erat, &eft, & erit, & femper non erat, nec cft, nec erit. 'Siquidem^incommunicabiliterfic erat, & eft, & erit ipla prima conftitutio in la- pientia Dei per primordiales caulas : fed quia ipfa conflitutio foli Deo cognita cft, omnem vero limium & intelloftum totius creatnrx fuperat, ^ nulidque adhuc iptel- le&i creato cognofei poteft quid Iit, incipit per generationem temporaliter aedi pere qnpptiiaces'& qualitates, in quibus vcluti quibuliim veftimentis operta, poteft ma- nffliare ^uia non cft, non autem quid fit. Inchoat ergo quodammodo effe, non in quantum in primordialibus cauCs fubfiftit, fed in quantum ex temporalibus caufis indpit .ipparere. Caufas autem temporales, dico qualitates & qu'antitatcs Arteactera, ■qux lubitantiis accidunt temporaliter per generationem; Acidt» de iis dicitur, erat quando aon erant : non enim Icmper in accidentibus ^parebant. Eadem ratione & nunc djjcuntur Uie.&^t, & vert aefemper futura lunt, in quantum in fuis caufis lubfiftunt. In quantifm verb in accidentibus, qux eis extrinl^us contingunt, di- cuntur elTe,>itec tamen verb , nec Icmper funt. Solvuntur cnim in ea, ex quibus al- liimpta funt, qtc verd, nec femper lunt , quando omnis fubftantia ab omnibus cor- ruptibilibiis accidentibus purgabitur,6c ab omnibusqux ad ftatum lux proprix naturx non attinent, ablblvctur; folis naturalibus virtutibus decora, inlblubui limplicitate, & in his qui boni funt, donis gratix ornata xternx beatitudinis contemplationibus , ultra omnem naturam &fuamglorificata, inque ipfum Deum converia, Dcufqucnon natura, fed gratia fada. His itaque rationibus confideratis , quis nifi nimium tar- » dus aut nimiam contentiofus non concedat omnia quxexDeolunt, & xtemalimul effeSefifta? XVI. D. Hxc mihi perplancluafafunt, non tamen omnis ambiguitas ex me ad- huc repnlla cft : quM enim mxifti propterca omnia qux ex Deo funt & xterna & fa&a funtjf KM in v<rt« Dri tternifunt, 8c, ut ait Sandus Auguftinusai«»/a ^4 fubfiantia- littr exipeKtid, temftriHltr ven fer gintrMitntm in fnnu & ffecitbm d- tcciientihus /<- B-t.fniUu mnni embiguitJte ferffici» i/nenUm rtra fcriptnm ejl in frincifio fecit Dens-, catnrn ^ terram, & tmnia in fapientia fecijli : cogor fateri omnia in veroo Dei xterna &faftaj^flc. Cfainia dico vifibilia Ac in vifibilia, temporalia Ac xterna omnes primor- diales anfits cum omnibus effeftibur*fuis, quibus ordo leculorum localiter & tem- poraliter 4 na DE DIVISIONE NATUR* poraliter peragitur, & mundus ifte vifibilis impletur; fed quomodo poteft hoc. ra- tioni convenire ad purum non valeo perfpiccre. M. Putaine igitur me docere vo- luiflc omnia, in quantum zterna fut in verbo Dei unigenito xtema ede, in q;ian- tum vero fafta iunt extra vcrbunl^ifta efle ? Non enim zftimas rationibus veritatis convenire univerfitatem condit® natur® in verbo & zternum flmul & fadiim. D. Non putabam te fte docuifle, non enim xftimo ullum rcAc philolbpfaantium putare totius univerlitatis partem in verbo Dei aeternam lubGfterc , partem extri verbum temporaliter fadam. Nam neque Gnit nos talia cogitare Iaera Scriptura, quzdi- cit in Pfalmo, Ommjin fdfientia fteiSt. InGcneG, In frindpioftcitDtm culum &ttr- rtm. Apoftolusin quo inquit, creatdJuHt omniu qut fuutiu calu & quiiuterru, fireri- fiUli* fire invijiUtid, firt tbrtui, fiye itmutuantt, /ire priucipdtus fire petefijtes, tmntd ex ipf*&per\Bfum,6-i«ipfum credtd fum. In Evangeiio , tmnid per ipfumfdSd fuut, & fiue ipfo fJmrne/l nihil ; neqnerdtit extrd verbum nil Vdletperire fubfidntidhter dutfecunltm deciiens. Clamat enim, Omuid qudfunt & qud nenfunr nen fecundum privdtitnem dice/ed fe- cundum excelleutiam in rerbt cemprebendunlur , &funt inet0nen funi. Sunt quidem qu® intelleftu Icu fenGi colliguntur, non Ibnt vero quz omnem lenium & inrel- leflum Giperant. Quod autem omnia in verbo Dei & zterna Gmul & fafta fnnt, ^hannes theologus hauriens de pcftore (apientiz ztemas aquas intelligentiz ac ve- ri dicas teftatur, dicens, fitmd fdSum efi in ipfe vitd erut. Sive quis G:cuDdum Augu- llinum fic dilUnguat. Quo^dSum eft Itcdliter & tempcruliter in ipfe vitd erdt. Non e- nim credendum eft, aut ullo modo zlUmandum de iolertiflimo veritatis inquilitorc, propterca Evangelium noluide dillinguere, ut inGnuaret quod faftum eft localiter & temporaliter, non in verbo, ied veluti extrb verbum faftumfuifle. Cum idem iple fanftus videlicet^uguftinus "o^niGdlilTime doceat, & loca & tempora cum hisquzin eis fafta funt , in verbo Dei ztcmalitcr cile fafta. Intelligens veraciter Apoftolum dicentem dc verbo in quo cteata funt omnia quz funt in coelis, & qux in^ terra Cve viGbilia Gvc inviGbilia. Ac per hoc & loca & tempora cum omnibus quz in eis continentur, in numero viGbiliumfunt, id eft, GrnGbiliUm. Omnia antem vlGbilia, tefte Apoftolo, in verbo funt creata; loca igitur & tempera 6c omnia quz in eis ^nt in verbo creata funt : Gve Gmpliciter prxdiftam Evangeliftz (ententiam fecun- dum alios quis pronuntiaverit, dicens? qued fdBume/l in ipj», ac G diftixnerit vcluti ab;^^^ Sic enim Grzcorum codiccsinvenimnsdiftin- 'ftos.Mit intelligamus quod faftum eft in ipfo temporaliter & localiter per generatio- nem, vita erat ztcrnaliter per rationem. Af. Non ergo dubitasomnes omnium cau- fas, caularumque omnes effeftus in verbo zterna cfle, & fafta, nec me aliter docere .zftimas. D. Dc ztemitate omnium deque coram creatione in verbo, neque dubito, neque aliter te docere puto, Icd folummodo quzro,quomodo omnia in verbo patri co*temo omnia zterna funt Gmul, & fafta.Non enim, utarbitror, rationi convenit, ut & fafta fmt zterna,& zterna fafta) nulla Gquidem differentia videbitur cfle inter ste{nitatem univerfitatis in verbo, & creationem; fi zternitas eft creata, creatio xtema. M. Mi- ror ac valde moveor, quare quzris rationem in his quibus omnis ratio.dotifit,aut intel- leftum in his qux omnem Giperant intellcftum.Numzftimasdivinz lapienti® propo- Gtum intelleftibusauthumanis, aut Angelicis pofle fieri manifeftum, uufn m^ftica illa animalia alis luis, & vultus velare, & pedes, hoc eft altitudinem divinz virtutis intueri entia fuper omnem conditam naturam & profunditatem ipGus in his quz per eam,& in in ea dc ea fafta funt. Non tamen delinunt volare fnrfum verfus. Quxtunt , enim lem|zr quantum poffunt divina gratia fublevata, Gvc natur® lubtilitate ea'quz fu|>er fc funt in infinitum appetentia. Ubi autem deficiunt, reverenter vultus fuqs , hoc eft, contemplationis aciem divino radio repercnlB defendunt, & ab inwoitu in- com|M-ehcnfibilium myftericorum fuos theologicos pedes, hoc eft, intelleftnalctin- greHus retrahunt , nequid incaute vel temere deincnabilibus omnemque in tcllcftum lupcrantibus przfiimant. Si ergo puriflimi intelleftus quorutn fymbola przdiftis animalibus theologia prxmiGt, inter quos verbum nulla modirus eft przter onuii- um rerum caulas primordiales, cxcelfitudinetn divinz claritatis fuper omnia ruleque i|i omnia virtutis &Gipientix i fummo ulquedcorfum attingentis, h fine ufqne ad £nem, hoc eft, ab initio intelleftualis creatur® ulquc ad verirdculum pcrtimelcantin- fpicerc ; cognufcentes naturz fuz capacitatem ad bzc confideranda non fufficere ; ijuid ) H B E R T* R T 1 tJ S, iif quid no« adhuc carne gravati' de di vina prudentia, & operationerationcffl ridderettv* namur f Ubi fola divina voluntas cogitanda cft.qus operatur omnia prout Vult, qui omniprxfcns cft,& natu rales rationes 6cciilcas,&mveftigabiles inierit omnibus, quia o- mnium lupcrnaturalis ratio elt, quia nihil (ccreHus, nihil orxlentius ; difficile ubi Iit, difficilius ubi non Iit. Lux incftabilis omnibus intclle^alibus oculis fempcr prxfoiss nullo intclle^ cognofcitiir quid Iit ; per omnia dillula in inhnitum, & Iit in omnibus omnia, ^ in nullo nullum. Quod autem dixi inter quos & verbum nulla medietas ell, prxtcr omnium rerum caulas ; propterca addidi nc quis xlHmct coC' lelles ellentias immediatas eile, hoc ell, nullam medietatem inter fe & cautam omnium habere. Quamvis autem dicantur Angeli quali eggigi, hoc ell, juxta dominum inihm conllituti. Eggis liquidem Graice dicitur juxta, non umen iu credendi funt ■ utnon eorum caulx in verbo conditae. Nulla enim creatura ell cujus caula'^)& nonpNcccdat in verbo, Iccundum quam fubilitaitur, ut Iit, & ordinatur, ut pulenie fit, &cullixlitur, ut xtcrnalitcr fit, & manifeftatur feu Icnfibus, Ira inccllc&ibus ad materiam 'laudis ipfius unius caulx , exquH, & in qui, & per quam, & ad quam, condita dl. Credamus iuque & quantum datur mentis acie intuemur ; opnia vifibilia ficinvifibilia, xterna & intemporalia, iUudque xternum, & tempus, &l^, &lp^a, & omnia qux dicuMur Iccundum lul^ntiam &accidens, generalitert^e dicenpm qnaecunque univeiffius totius crcaturx continet in verbo Dei unigenito & xterna fi- raul & fiida eOe, Sc neque xterititatem in cin prxcedcre faduram neque faduram prx- cedere xternitatem. Siquidem eorum xternitas fada ell, & conditio xterna in dif- pcnlatione verbi. Nam & cund^ qux videntur in ordine Ixculorum temporibus & locis per generationem oriri fimiil, & femcl xttrnaliter in verbo domini Fada liint. Neque eni|n ctedendum dl tunc inchoalle fieri, quando in mundo ' Icntiuntur oriri. Semperenfib fuerunt in verbo domini fiibllantialiier, ortufquc eorum & occaius in ordine temporum atque locorum per gradationem, hoc ell , per accidentium af- fumptionem, Icmpcr in verbo Dei erat, in quo qux fu^U'a funt jam fada lunt. Si- quidem divina lapientia circumicribit tempora, deomnia qux in natura rerum tem- poraliter oriuntur in ipla prxcedunt & llimillunnrternaliter. ipla ell fnim men> luraonmium fine menlura,& numcrusfinenumero.& pandus, id cll,ordo fine pondero. Ipla elltempus & Ixculum, ipfa ell prxK^,prxfentia, &funira. MeqquellGrx* cis tmflm voc&tur, qufa omma tempora in Vereat fe circumfcribit, dura liiper omnia temera lir xternitate Cui omnia intervalla prxccdens, ambiens, concludens. Nam ,&dehis qux naturali curfirin ordine tempdrum annuntiatum fieri lentimus, rati- onem reddere nemo potcll. Quis enim vinv^cminum cogitans, quomodo per nu- meros locorum & temporum in varias Ipecics animalium, fruticum, herbarum erum- punt;, cur & quomodo dicere pneliimat, aut eurum occafiones ad purum dignolcere prxvaleat, denon continuo prqnuntiet, hxc omnix divinis legibus omnem lcnfum& intalleftum Iterantibus attribuenda funt? NuUsTque conjeiUuris animi inquiretis dum, cur fic, \el GS, 8c quomodo lic, vel fic, & non aliRr debetmx>rdMem temporum implere, £C ex invifibilibus caulis in vi leminumlimul conllitumaon fimul, led tem- porum inKrvallis, & locorum in formas feniibiles procedere, quali non aliter fieri pollfeir, fi divin.x volunuti aliter fieri vidcretuis qux nulla lege conllringitur f' Nam & fxpe contra coniu«um natur# curium multa folent fieri, ut nobis ollcndatur , quod divina providentia non uno Icd multiplici modo atque infinito potcll omnia ad- “fitiftrare. Si itaquejiulliintelleAui cognita ell nniverfitatis indivinislcgibusad- (kinillratio. cui rationabilium vel 'iniidleaualium pq^t fieri perlpicuaejuldem u- qMrfitatis in verba Dei xterna conditio, in quo omnlpSc xterna fimul & fa^ efle fidelium debeat ignorare ; ‘qnamvis nqis ixtelligat qi^ ratione xterda funt fiOi, & (a&i funt xterna: hoc enimlbli verbo, in quo&n&a fiint & xterna co- gnitum' eit. • . • D. De conditioQc uni verfitatis in verbo, 8c de xternitate rationpn non quxro ; ncmq enim potelt dicere,quom<x^ aeterna Sc fiiAa lunt.Modum namq; conditionis re- rn*in verbo nulla creaturifrajfonalisfeu intelledualis pottft cognolcere, lolifiqui- donraofticx virtuti patet, ^uav^o jatione compellimur fiueri xterna effe fadain /«naipei quaero fipoteft inveniri Non enim de primordialium caularum multi- plicSms cflnftibasinrfebas vifibilibut 6« invifibilibus nunc agitur, in quibas omnia Mfead&nefflo fapientiuimdubiur. £o namque modo praefens qineiub Iblvi polle videretur. i»s D E D I T 1 S I aN E N A T U R v£ vMkrenu. fiquU pioAet ¥C(i« tatioaibus do«ie oiudU in quanciun in vcffae Dei InUidant ia principiis luis, in tantum zcerna cfie iotciligenda funt ; in quantum vt- taiacfioAus iuos, liveintelliKibilcs> five lenbbiivs, in ordine lempotnm pergenen» lionon procedunt, in untumla&a liAu ; ita ut eorum xtertiitas in verbo domini pns- cederit eorum conditionem in ordine facuiorum, five invilibikm f^ra nos, fire vifibilem iecundum nos mundum impientes. Jam vero quoniam talia fateri vera nos non linit ratio, clamat enim, & veridune claoMt non Iblum primordiales caulas, «e- lumctiara earum cficAus,& loca,. Ac tempora, cllentias,&lubftantias, hoc eft, geaete generaliifima & generales formas, & ipecies fpeciali flim as ^ individuos numeros cum omnibus accidentibus luis naturalibus, & hmpliciter dkam, omne quodeftin uprverlitatc rerum conditarum Uve fenfu, five intellsdu humaao, vel angelico com- piljndacur, five omnem fealum. omnemque mentis aciem excedat. & umen condi- tumelf in verbo domini & lemel & fimul zternum & faftum elle, & nunquamemnc «tema Senon lafbi, neque fada & non xterna, nil aliud relinqiutur, mfiutqme- ratur non quomodo fiet zterna & £lifU, fod qua ratione dicuntur & tada & z> tema. AI. Fa^ ilicuntur juxu facrz Icriptnrx authoiiuteaa ptonunciantis, at iifdem exemplis utamur, h friutifitfetu Dmsnlmm& ttrmti, Omit im ftf iatti* /m^i, mtiidytr if/am ftS* /aar. I» (fut (rtdti Jant amaia qaa /itat ia cala & la terra, fatatftitHa^re iwiiUiUa, & multa hujufmodi: modum autem dciutionem conditio- nis omnium in verbo domini dicat, qui p^eft ; ego lateor bxc me ncicite audient a- pollolumdicentcm,fai/tiar kaltet iatmrtabtateta,<f latera balhtts raacceJiittleauPrxSer- tim qux dc longe pxtdentis negotii finem coofideraAs, ad hoc enim prTlens ratiocina- tio^imo veroipiaraciopctducec, usimelligamas, non folum inverboDciomniaz- tema & £uSa elic' ; verumetiam iplum omnia lacere, & in omnibus fieri iiwlici men- tis acie, ut ait SanSus Maximus, feraBiaaerqaaiaexijltattlrai funt ad caufrmertam, vi- delutt effereatet iatelleciata, &if^fab atfate tuagregami amata fas ^ ifft faitt,-& attra- henti aMigantettaiieailim per fiigala extrariam erdttiate ateade, attt jam ciafafe fed pra- elate ctedetitea, febnm daminiim prtptit tg* ttltilma ex diljgeiui, tfua efl ad ea qaa fant. m- tearitne, ^ effentim exigentiam, & NMiaa*. dtftrtntmm diferetieaem, & centauatima iafrtakilem, mixttrum& faadaauatam itamatakila ptfiitram, & tmamgaipluiter ateau/aa ■ ialeBeaatfealU, & mtm iferetieaa, & i/^gtieaa, & baiitadiaa ua)a,^<imd aliad re- gat latelligi, atfiipfamtamiatnemaHai geagt Quom^o autem aut qua famne dtoAini verbum in omnibus, qnoe in illo funt, fit, mentis nofiiti ackmmgic? Necmi^tn, cnmin rebus lenfibilinns nemopotell dkerc, quomodo visichunaiis infpccics vili- hales, formafque in varios colores, in divedas odorum luavitates erumpens, fieles- fibusmanifella, (c intebusfada, ficdum fit manifiella non delinet die occulco. 'Et fivemanifefta fit five occulta, naturalibus 1'uis virtutibus nunquam defericur i;oca in totis,cota in leip& uee crelcit, dum videtur ntultiplicari,nec minuitur, dam putatu r in psiscitsKm cofltrabi.led in eodem ftatu fuas nacnrz immutabiliter permouct/ AJon enim minor iMu uamgrano aitici verbi gtatia.quom in multis tnelEbus lub eodem genere muhiplicacisTK quod cll mirabilius, nec in uno grano toto major eft, quam *n pacticuLi ipnus grani. Multiplex enim in uno eft, ^ una in mulciplicibuu Si vero quis dixerit vira IcminumnoD per 'Ici piam, Icdin aliqua maceria, hoc eft, in butborc patefieri ? Rerpondendom, uSu Ipeoie apparet 4c ht, cftne fpeties maceria ? dum mUniicfta ratio clamat, quicquid manet Sn materia per fpeeiem manere, dumpericr ipla(n&inftab(KsAcinfern)isfit,ac pene nihil fit.fi in coloribus non materia eft, cura conftec eos circa ipateriant. imo etiam drea l^ciem intcUigi. ^ in odcimm lua- vitanbosnum odor materia i^tcnm qualitas olfitciend i fimtam afficiens ab his, qufty-. lia tra&ant, cffedicatur, qualicasautouiincorpotea eft. Sumliccr de csrtetts qudOT-. tibus, quibus virtus lefioinum folff apparete, diocndiim. Si autem pn^ifta ooanidin- corporalia funt corporibus adhzrentia,& in fcmetipfis extra corpolaintelle^ quis lufimfipiem dmeiit vim feminum incorporalem corporalis anacen* ad app atitio - uemfiuBi indigere ^Ablata fiqnidcnvfpecie, omnique qualiute, & quantitate, Viftns fcmi nalu in nuda nMtetia nullo modo poteft feu fi<ji feafentiri. ' ^ XVII. kicoocnila iuqne auihorius divini SqBpnifx nos compellit cwdpe , ^ tiascrcatunmiuverfitatem in verbo Dei cooditam efle. Ipfiusveao condicioDisVaut^ wui omnes iixelicdlns fisperure, Jdliqne vetbp, m quo condita fiint, coAitam dic. ^ vavovManditeqiiMldeuaivetftiMisauecuitatein vuxbu Dei fentio, ai*hxc qtMKK- quuntut ■» • LlBKRTfeRTtOS. »*j oaunwri nw c w efto. O.Pneftofam. M. Nthii arbitraris Tcrtmm Dei in quo ftSa WDt onmia Tidiflc omni* qax ineo faftitunt ? D. Arbitror fane. Qnimvis enim divini »{>00100, in qm conditi fantomnii , tripliciter (acr* Scriptura perhibente A cheologiiooDiideicniTs Pater enim facit, in Filio fiunt. Saritu fknfto diflriboiinWr : UDI camen atque eadem fiimmicqae facreque trinitatis eft operatio. Qnod enim pa- ter fiicit,&filiq» Eicit , & ^NTitasfaodasMcitf Ac quod in filio fa^meft, patre Ae ipirian £n&ofadum cil. &quidem lilius in patre eft omne quod m filio fa^m eft, in patre cfle aeceffeeft. Nam rationi non convenit, ut intelligamus filium ipfiim fuluiu in patre, ea vero qnz pater in filio facit, inpatTenoncfTc,fimiliterquodrpir{- tttsiamflnsnatnt&diftriDau, & patre Arfilio nutritur, Acdiftribuiiur. Si itaque hliui facit quae in eo fiida fant nunquM credenduan eftfecinequs non vidit ? vimflcergo cum quz fecit & in eo fada fiint arbitror. M. Rede arbitraris. Dic itaque quomo- do>idit utrum icniii corporeo an intclieftu ? D. Nec fenfu dixerim nec inmledu dominum vidiflequz fixit. SenTu fiquidem corpnreo caret, qui incorporeus eft, nec proprie incellcdus didtar, quiexoperat omnem inteliedum. Intcliedus tamen per metaphoram dicitur, ficut&animus ik creatura videlicet Ac ad creatorem, quoniam todns intelledus & animi caufa eft & conditor ; Non et^o per creaturam videt five coqKrreamlive incoiqroream, qui nullius creature inftrumenti indiget ad ea videnda qux vult fiiccrc. Nnenimtft, ut ait Maximus, ftfiMtff, ^cxra/frnditraria, tjifufrr «. fMM, fer te <f»t ftmt, ea qu* funt accipere, led ficut voluntates fiias cog- noifixre cum dicimas,ea qiuelunt addentes etiam ex caufa tutiocinitionem. Si enim vo- luntate omnia fecit, & nulla contradicit ratio, cognofeere autem luam voluntatem do- minum femper pium dicere & juftum eft ; unumquodque vero eorum qux faftt funt vo- lens {Lxit. l^tur ut Tuas voluntates dominus cognofcit ea qiue funt, quoniam & volens ea qux funt init. M. Quemadmodum igitur Deus fuat voluntates videt, ita & ea qux focic videt? D. Ita quidem & non aliter. Non autem ut incipientes autumant per icnfiihr icnfihilia, neque per intellcdora intelligibilia, ied quemadmodum fuas vo- luptates, ita fenfihiiia & intclligibilia videt. Af. Hanc ac pure intelligis, lol dicas fla- gito, utrum aliud funt divinx voluntates quas Deus videt, & aliud iaiftaqux utfuis voluntates videt ? D, Non fiim idoneus qui huic propofitioni fatis redeque refpon- deam. Coardor enim undique nam fi dixero alitui mox didurus eris. Non er^uc iiias voluntates Deus ridet qux fecit. In diverfis enim naturaque differentibus unatic fimpicx vifio fieri non poiclt. Et concludes. Divina autem vitio fimplex eft te. una & uniformis. Igitur fi aliud eft divina voluntas, de aliud quod fecit, non ut voluntatem luam videt. Si autem dixerim non aliud neceflario icquetnr. Voluntas igitur Dei £u^ dide voluntates fuas fait, de qux fecit volnnutes utx (iint Una enim cademque & fimpicx divina vdio cogit unum, de id ipfum efle omne qnod videu Videt autem ut filps voluntates qux fecit. Unam igitur de id ipfum funt divinx voluntates, de qux deus feck Eu fiquidem unificat fimpicx divina yifio qux omnia videt, unum de unum omnia. Et fi hoc datum fuerit, vereor ne forte me compellas unum e duobus fateri, ■at videlicet l^rcgate voluntatem dei ADeo, de adjungi creature ita ut aliud fit D^dealiud/ua volunus, hoceft, uc Deus fit fador, volunus autem ejus fafta ; Aut fi Soc non finit vera rado dicere, neceflario fittebor, tc dominum de voluntates fuas, de qux fecit, unum dc id iplun efle ac fine mora ratiocinadonis virtute cogente concludetur. Deus igitur Idpfiim fixit, fi non extra ejus naturam fiix voluntates funt, denon aliter videt fuas voluntates, dc aliter qux fecit , fed ut fuas volunnces videt qux fecit. Et fi iu eft, quis de xterniute omnium qux fafta funt in Deo dubitaret, quaodo nou ibium fafta de xterna rerum edam Deus efle intell%untur ? Af. Caudffimc •c T^antilfinx radouis iter ingrederis. Ac per hoc fi pure intelligis fine ambiguita- tenUadta de non aliter efle qux dixifti.in fuadenda xtemhate omnium qux in Dei ver- bokfii^ funcumplius laborare neceflariumnon efle video. D. Derides mc ut arbitror dumroccuaalibertliter agit, hoc eft, dum libertau arbitrii mei concedis eligere, qns vqlit, de tenerequod vult, de non seris radonibus exigis me concludere , quod de tali- bus remota omni falfitate credendum, dc intelligendum eft. Sienimper meiprum pure iotelligcrem, ea qux dixi, nou fortafle vererer tpenam fcienciam oe divinis voinnta- 'ti|{us^fl^ dc his qux fada funt proferre, numde id ipfum fint necne, Veritusfumau- temmeqdumcognofccns non latis idoneum ad hxc difeudenda incedere. AlGrada- timefgo iagredcrc, Bc in aliquo fidlatis ut quodeunque conceflinis, ftabili mentis ha- Qje bitu ; 1 124 de divisione natura. , bipfrobtineas. D. Pr«cede (eqiur. M. Quamvis uc opinor de voluntate divina dubitet, iieudc voluntatibus, Ini de incdabili divinx voluntatis multiplicitate. Deus enim nniim multiplex in fciplo cft. Utrum ad Tumnue bonitatis fimplicera naturam pertineant, ut non aliud prxtcr ipfum (inlPannon, dum tamen fuis voluntatibus caruiiie non dubitas. D. Hinc dubitare miipicntilEmam elt, omne liquidem quod habet Icmper & immutabi- liter habet, quoniam nihil accidit, iddbque aut nunquanvbabuit fuas voluntates, aut fi habuit lemper eas babuifle nullo modo dubitandum. M. Deus itaq; iemper voluntates fiias habuit, eaique Icmper vidit, non enim latete cuni potuit quod habuit, D. Et ha- buit& vidit. Dominum namque voluntatibus luis caruifle, aut iraper cas non ha- bmile, aut non vidific dementium eft ztl^arc. M. Divina: ergo voluntates ztemx iunt, quoniam ipfe cujus volunutes lunt xternus eft. D. Omnino hoc conceileriro. AI, Quid i^tur ? num & ea qux voluit icmper ba^it, & iemper vidit ? Clare qpidera intelligis, ut rcor domino nihil efie fitturumdum omnia tempora in Iciplnm conclu- dat, £c omnia qux in eis funt. Omasum ouippe principium & medium definis eft. Et ambitus & curiiis Sc recurfus. D. Nihil I)w luturum e e(k non ambigo. M. Om- nia iuquc qux fiicere voluit, in fuis voluntatibus icmper habuit. Non enim in eo prxccdit velle id quod vult fieri. Ipfius enim volunuti coxtemum eft, itquidranon expedat fieri quod vult quali futurum cui omnia prxientia iunt,cujusvwntascau- (a omnium eft, & vifio enedusde pcrib&io. Fit enim nuUa mora inierpoiisa quod vi- det iacicudum. At fi voluntas ejus vifio ejus eft, & vifio voluntas, onme quod vult fub- trado omni intervallo fit. Ac fi omne quod vult fieri defiudendum videt, &non extra fe eft quod vult & videt, icd ia ic, nibilquc in ipfo eft, quod fpic non fit, {equitur qjiod omne quod videt & vult coxtemum ei iotelligatur, fi voluntas illius & 'vifio §c etlcn- tia unum dl. D, Cogis jam nos fateti omnia quxcui^ue cterna & fiida dicuntur domi- num ede. Si enim divina voluntas divinaque vifio efientialis eft, & xterna, & non aliud eft ei efie aliud vcUcaliud videre, fed un um & id ipfum fuperellcntiale & omne quodeunq; intra volunutem & vifionem comprehendit, non aliud prxtor ipfum rado finit infelligt: fimplexfiquidcm natura intra ic non paritur cfle quod ipfa non fit. reftat fine ulla qpn- crovcrrlu anum dominum omnia in omnibus cfle lateri. Et fi ita eft, de xternitate om- nium qux in Deo funt, imo etiam qux Deus funt , nemo pic philofophanuum debet ignorare. Adhuc tamen non fatis video, quomodo divina natura extra quam nihil eft, & intra quam fubfiftunt omnia, nihil intra fe recipit elTc quod fibi cocflcntiale non. fit. A4. Dc co quod nulla natura rubfilfait, prxter dominum & creaturam, non dubitarete crediderim, imo etiam fiuis te videre video. Nam quod dixifti dc divina natura, cetra quam nilul eft, im intelligis ut arbitror creatricem quidem naturam nihil extra & fi- ncre, quia extra cum nihil poteft die ; totum vero quod creavit, & creat intra |upfiun continere ; iu tamen ut aliud fit, ipfa quia fiipcrelTcDti^iis eft & aliud quod in le crea- vit, nam Icipfum creare non ubi vetifimile videtur. D. Totam conceptionem -^ogj^- tionis lucx de Deo & creatura pcrfpexifti. Firmiter enim atque inconciiflb teneo nullam naturam vel creatam vel non creatam, extra dominum fubfifterc, & nullo modo cfle. Omne.vero quod fubfiftitfivc creatum five non creatum, intra ipfuincon- tinerc. Ac pcrJioc totius univerfiutis plenitudinem his vcluti duabus par^useoticl^, hoc eft. Dra & creatura haefenus tcndiam. Sed nunc iterum fides mea t(^cnir niAm; prxdiiftis raciocioatiunibus infirmata. Af. Fidem tuam Habilium efle ,'vcraquc laq^c munium cAc video ialtem in hoc extra dominum nihil ellc credens. D. Ity ut dicis, illud enim pucillifflc contemplor. AI. Diligentiiu itaque & perfpicacius mentis adom cjfcacaqux intra duminumefl^ credis circumlcr. D. In tu dominum nihil aliud lifleji^- Uo prxter fdpfum & ab eo condium creaturam. Af. In Deo ergo vides quod Dei|y non eft. D. Video cxdomino tamen crqstum. Af. Qmd iuquc tibi videtur? mun E^s omnia qux fecit, antequam fiereut vidit i D, Eum vidifle omnia qux . t^Iuit lacere S cioTquam fierent exiftimarim. Af. Ea ergo vidit qux facete voluit. ..fk non alfi^i- it, iiifi ea qua;,fcci(, Sc ca qux fecit priufquam iaccrec vidit. D. lu teniKi. Af. Dic quxlo qux AmC iUa qux Dois priufquam hcrcot vidit. Quomodo enim creaturayyjri- £t qux adhuc non erat faifta ? Et nec aliud prxter creaturam vifiit. Omne dnSm qiM eftauiDeus autcrcatura eft. Proinde fcipfum .tidit antequam taceccc omnequod]^- cit, aut creaturam vidit, qux adhuc non eft creau. Quomodo autem vidit hucqonerat? Siiucocrat &idcovifum eft, quu erat, pcofe&o ent^autccrcatqram quudVi^ctuatP.inftfr Si4uipmfulqs Deus ante munemereaturam finitur , efie, a- i L I B E R T E RT 1 U S lif liuil pcsccfGccicaturam quod Dcut vidoret antequam faceret cicamram.niMut ipfeanf xternainlc, & cozeerna iihi creatura. Confe&umcif enim inter noi dominum ridifTe qux facienda erant, non enim ignorans fecit aut non prxvidens quod facere roluit. fj. Septum me undique video nullamquc fugiendi viam remanere; nam It dixero .£) 9 minuui in Icipfo vidiflc qux lacienda erant, cogar fateri feiplum vidilfe quia ad- huc non erat creatura quam videret, nec aliud erat ante omnem «eaturam quodpTa;- ter feipfum videre podit. Ac per hoc Ii omnia qux lacienda erant in feiplo vidit, priufquam fierent neceilario leipfum vidille. vera aocebit ratio &ipic erit omnia qux fecit. Si ea qux vidit in leipfo iecit, & erit fador & fiAura. Si autem dixero creatn- tam vidit faciendam priufquam Iteret didurus eris. Erat ergo creatura antequam Ii - eret, ii enim 1X'US vidit ea antequam fieret, illud vere fuhlfantialiter erat, quod Deus in ea vidit priufquam ithret. Non enim Deus vidit falfa dum fit incomiadHcabilis veritas, & omne quod in eaefl:, verum & inconununicabile eil. Et fi Dens in fciplb vidit creaturam priufquam licret, feraper vidit quod vidit. Non enim accidit ei videre quod videt quando non aliud eft ei eflc& aliud videre. Iplius namq; fimplex natura eft. Si autem feniper vidit quod vidit femper erat quod vidit, ac per hoc xternum efle ncccffe cll, quod vidit, & Ii creaturam vidu, qux adhuc non erat, &erat quod vidit, omnee- nim quod Deus videt verum & xternum clf. Nil aliud relinquitur nili ut intelltgamns cccatutam fuift in Deo priufquam licret in fcipfa: duplexque de creatura dabitur in- te^edus. Unus quiconfiderai xternitatem ipfius in divina cognitione in qua omnia vc{p& fubftantialitcr permanent. Alter qui temporalem conditionem iplins veluti poftmodum in fc ipla. Etfi ita eft rationis confequentia compellit unum h duobus eligere, ut aut eandem creaturam meliorem feipla aut inferiorem dicamus. Meliorem quidqm quantum in Deo xternaliter fubfiftit ; inferiorem vero quantum in feinfacre- au eft,^ Et creatio illius non in Deo, fod veluti extra dominam in leipfa xftimabi- tur,&ulccontraiiumlcripturx qux dicit mnUin fjifientU aut non eandem na- turam eflb, qux ancrnalitcr in cognitione Dei erat, £qqux veluti pqftmodum in Icipfk condita eft. Ac per hoc non ea qux&da funtantcquamfierentvidit,fedeafolummo- doqu.vxreriufunt in fiupfo vidit; &fiquis hoc .dederit, catholicx fidelium profefiio- ni videbitur rcfi^lere. Sanda fiquidpn .fophia non alia profitetur dominum in fcipfb priufquam fierent vidiflc, & alia poftmod||m in fcipfis fixifle, fcd eadem aeternaliter vi- la, Ac xternaliter fada,& huc totum in tibo & nihil extra dominam. Si autem aliud di- boniutis natura, & aliud quod vidit faciendam &■ fecit, & in feipfo<vidit, & fecit Uivinx naturx fimplicitas interrumpetur, quando aliud in ipfa iniclligitur, quod ipfa non Gtquod omnino impoflibilc^ Si vero non aliunde eft divina bonitas , & aliud quod in leipfa vidit £icieadum,fcd u na atque eadem eft natu ra cujus inviolabilis eft fim- piicitas, & inieparabilis unicas, profedo dabitur omnia ubique dominum efle, & to- tum in tuto, Aciadorcm Acfadum, & videntem &vilum, & tempus & locum, &ef- Icntiam omnium & fubftantiam, & accidens, & ut fimpliciter dicam, omne quod vere eft, & non eft fupcteflcntialis in eflentiis, fuperfubftantialis in fiibftantiis, fuper o- muem creaturam creator, & intra omnem creaturam creatus, & infra omnem creatu- ram fubfiftcns, hfcipfocflc incipiens, Sc per feipfum feipfum movens, & adlcipfam motus. & in leipfo quicicens. rcr genera & fpecies in (cipfo in infinitum multiplica- ws, fimplicitatem lux naturx aon deferens, & multiplicationis fax infinitatem infe- ipfum revocans. Inipfucnim omnia unum funt. M. Nunc video, tc perpure io- Ipiceredc quibus videbaris dubitare,. & ulterius non titubabis, uiaifiitror fateri o> mnia & fa^ efle & xterna, & omne quod in eis vere .iniclligitur fubfifterc,' nil^iud prxter ineffabilem dirinx bonitatis efle naturam.:.^|<placnim eft fubftantialc botram, Aepemo bonus nlfiroius Deus. Reflat quidet^ de'xtcrna conditione omnium in Deo tradarc, quantum divinx veritatis radias aciem noftrx mftuis in divina myfteria per- ifinecit afccndcrc. D, Reftat quidem Ac jam ordo difputationis exigit. Prius tamen velim tc breviter colligere totum i^uod dc prxienti tjuxftione haAenus inter nos con* fcAum eft. M. Ad purum ut opmor<led^uxi mus divinam bonitatem vidiflc Ac lem- pc.r vidiflc ea qux facienda erant. D. Hoc padum eft. ■ AI Et non alia vidit Ac alia fe- ci^ fcd ea qux fcf^r vidit facienda fecit. D. Similiter datum eft. At Et omnia qiix/emper vidit femper TccicS* Non enim in eo prxcedit vifio operationem, quoni- am coxterna cft^ vifioni operatio, prxfcrtimdum non aliud ei iit videre Acalind ope~ rare, fc4jpfius riiioipfiiu eft operatio. Vidft enim operando Acri^do operatur. O. 0.3 Hoc lt< DE DIVISIOKB ■KAtURff. Hac iq»ot^ afl a wpw u n cft. JUT. De6n^idtatedrn<ic naturae «UfcBitani. quod non in CiTbreacprnpric meUigirar, quod ob ea alienam 4ic, dt non ei coeflmdalc, dcqnoi- nUm omnia rete nc [woprie intracara intdligiinniTclIc ; Non enim extra eam i'ul^- ' fent, concluluin cft, IpiamirdaaneireTercnc proprie in omnibua, & nihil rere ac pro- prie cAc qaodiplanoa Ik. D. Conctoioin. M Proinde non dttoh feipfisdiftafltia ocbrnxuinceUigercrrioinhiiiindc creaturam, iednnnmdc idiufmn. Namdc creatn- ra in Deo cft fiiMafteaa, & Deut in ueuura mirabili & inefEibili modo creatur, (npliim naaifcftans.inr-ififaiilis rifibileraie faciens, & tncomprehcnlibilis coraprchenTibilem, de occultus apertum, dcinco^tus ceeninun, dc forma de (pecie carens ibrmoiuni, de fpodolam.&fiipereAennalueftcntiMem, dcfapcmacuralU naturalem, dc fimplcx con>> poficum, dcaccidcmJbus liber acodentibus lutijedum, dc accidens, dc infinicuiti fini- tum. deioariroumferipnun caccan&riptum, dc iupertemporalis temporalem, defuper- localis localem, deomnia creans in omnibus cteatum, deomnium fiiAor fiidnsino- <ntnbii$,fica)tcrniB carpit eflc.de innnofailis moeetur in omnia, dc fit in omnibus omnia; neque faoc deinoarnaoonc varbadciahananationedjco, led dcfuinmxboniiatis, quo unitas cftdc ttinteas, BKftbili condefcenfionc in caque fiintut fint imontip&ino- mnibosi fummonique deoHum fit, femper zceraa ktnper fafta feipia infeipla, o- tema b idpia in IdpfiifiiAa, dedum fit ocema non definit cfle Afta, dc de feipiafe- ipTam lacn. Non coira indiget alterios materio quo ipTa non fic in qua feipram fiicit aJioqum iinponai s rideretur, dc in fi; iplo impenedus, fi aliunde acciperet appari- tionis dc peribdionu iao amiliaBi. A fe igitur ipfo Dominus accipit theo- pbaotarum liunim, hoc eft, dirinarum apparitionum oocafiones : quam ex ipfe, d* per epfam, & exipff, & xi ipfx>Xy faxtmmU. At per hoc. dc ipfii materies, de qua legitur mundum fbciile, obipTo, &mi^eft, dcipfe incaeft, quantum intriligitur, eaefle: necbocminnn, cura nos exempla Scripturo de taiibos doceam ; Si enim animo Moy- fidc Saixnel dnm natura funt inrifibiies, dc incorporales, rifibiles dc vcluti corpora- les, noo inaliqnaegctrinreoiisafianpca materia, led per feipfiu, nulla medietate inter- pofita, ad perpixratieia myfteiu, non pbantafticc, iad veraciter, apparuerunt, quid nos proUbcctali mizacnlo toaRU-dodosM aiDoradrviao virtutis aieendere: ntinteU^- mnseam, dcfiiptaomniaeAe. dcinomnibas fieri non aliunde accipientem utdiximns matonem, aut de nihilo facientem ia qua Iit, dc n^nifcftam ic fiidc ; Satis dc virtute ieannum difpDtBtuin «ft, quo dam per fdpIiOD invifibilis, dc incomptchenfibills fit, in infiaius ibrons; dc fpedes fdpfiua mulapiicat, fenfibufquc corporeis fuccumbit : qus| otoncro mentas adem, dumqaoritar, effugit: proinde nuUns locus conceditur nihilo illi. Iioceft, 'pufvatioiijxotiasbibirudiais, atque «flentia, dequo onrnia pumntur ab bk qm nusos imclligunt, fiifta fnlAe, aeuaentes quid co nomine iacri - fignificat Theologia. D. Jdimr qnranodo, quo noa b tcdifta fiint, quamvis multis invia, dc ab his qui Pliiiolapliaiividctttnr eemoca: veriifima tamen ene veiaprocloraac ratiiK deanftori- rasfiKco S cri p ma O id ifdiim dnm intentius confideranir fuadet, dc prodicat; didt oukntii phmdpi» fecit l)m etiam, & terram, hoceft, Deus Pater in Deo filio univerfi- CMem totius creatacovifibilis, dcinvifibiliscaadidit: dequod in prindpio fuo in ver- bo &o, in fibofiao unigenito, puter «oaderct, quod ipfe iuius non cfiet, alioquin non iu ipdb cdhderet, fedeniaipium, qaod aliunde accepit, aucdc nihilo fecit: autqiio- ikmIo pacetur, ficti ia le verbum, quod fibi cualuoftaaciale non eflet ; non enim lux linkin Jctenebras, nec vevitar recipit in fe fomentum : non autem poteft eflevcmni, ipiadooDciat femper cternum : qctemam aatem non cft, quod ex privatione totius animtacis. atqoeellentic fiiauAn^, aut quid aliud faceret pater in fua fapicnria, hi> fi ip<amiapienoaro,aitcaHn Prophexa.aanuaia/infniria fet'^t. Vim verborum intuere; -nam quid quafi in xUcmoloco, feu (potio, cpiaddam r^ificram -fecit Deus in fuaia- liienda. nonutip^ fubftantialbter fietet munia, fed loinm contineret omnia, dc qua- iialiud ioriio, ialupienria fievwt omnia: aonfic docet rado, fed fic omnia in npi- «uria fiw-aK, bocoft, fiq>ienriaan toana omnia fecifti. Nara dc Sol ifte vifihilis. dam perieipfiun fimplex i^iisfic, nidlamqoe compolkionem ab his qux fibi conlubftan- (ioitaittip fime recipiat: oamiumtamen fenfibilnim qpturam in re continet, dccora- prefaeailk, -nonutuliud proier felpfiim inie contineat; omidniD lutnque vifibilium fitbftxuda i»ip^ eftoreata. non enim Cornora, in quibus flagrat, yelud in alimonia fi» tmifi a tirr et. fi nam priua «cwaui fiibfiAentM «odones praftaietd^lem nunc dico ' UBERTERTtUa. fv 4ko ip&n incoBiptcbcfifihikiii virtutem, qute^iliifunditur per lotum hunc vifibilgm OuiidaiD, qocpeoptercuigim dicitur, qua inn||,^ omnibus aftit, cujos fbm maxiuuts. eA corpus ifludlutl^eam, iblis nomiiie tppcll^Pp ; U^quo, & per quod manifeOiAi- operatioon fuc virtutes manifeftat, lucem 'dico, < o, Sc colorem, castcro vero omaia < «orport, quae nalcuatnr in mundo, & nutriuntur, Aculiatliliiais fuis operationibns •dminiftrai ; & At id>ique torus, dcdefciplb, infeipfo, in omnibus £i&us crumpans. In omnia vifibiliter, conTumens omnia, in fe ipfum inViiibiliter : hinc non immerito ..^dicit titiptai»,.gjrMisgyr4Mdttddii,Sfirum, &iu htumfuMm rerniitur. Spiritusenim .Igneus, niraiaduiB naturx fubtilkate luAnu omnia, &Atin omnibus omnia, &infe m «evertitur, quoniam omnhup vi|^ilium fons fublUnlialis, 6i origo eil : ideo- 7 me ^Cnicis appellatur, hoc eft revertens: luAcatis liquidem omnibus, &vifibi- jMBr, dainrilibilitef mundanis Arporibus, in le ipl'um redit, & in (e tpQim omnia te-' '^^ikcqt, qDx ab ipFo principium generationis fux accipiunt, quncetiam Uii^Tbeologi ,fitperene«tia]cm divinam, &iafbniicm eflcnmm, «ait S.Uionyfia» in ig lignefxped^ '^ibant, tanquam habente multas divine, fi hs dkere, proprieutis, quantum inviiibili- W, lo^iness ^ XIX, Quidautemco nomine quod c nihilum facra fignificac Theologia explanarim ‘. te peto. M InciFabilem, & incomprehenfibilem Uivinx naiur«, inaccelFibilen^e claritat^ omnibus inccUe^ibus Ave humanis, fire Angdkis incognitam, (Fu)>cre£^- .tiali^^cnim, & fupematuralis) eo nomine iigmiicatam crediderim, qux dum per le i- .B^cogi^nir, neqpeeft, neque erat, neque erit; In nullo enim inielligiiur exiAen- Vara, qui^uperat omnia ; cum vero ptf condelccni'ibnein quandam ine&bilcm in ea q«ix4unc>, multis obtutibus inFpicitur, ipfa Fota invenitur in omnibus efle, &cft, &e- 'Tat,^ecitj duro ergo incoropr^enfibilis intclligitur, per excellinciaro mhilum non immerito vociutur. At vero' in fuis theophaniis incipiens apparere, veluti cx nihilo a- t 'li^iu4dicifos procedere, £c quae proprie fuprt omnem citentiamexiftimacur, proprie quoque in'dmni edentia cognofettur, ideoque omnis vifibilis, & invifibilia creatura sJTheophania J.e. divina apparitio poteft appellari ; omnis iiquidem oglg naturarum h IpmiAoufquedepriuiqiPlKceft, cxcxlefUbttscflentiis, uique ad extrAa mundi hujtis vifibilis, in^Mneum occultas intdligitur, in tantum divinx claritati approprinqua- ^ -revadetuT. ^oindeh Theologia ^leftium virtutum, inaccedibilis claritas Ixpciao- kunayur tenchtoGcos : nec mirum, cum & ipfii fitmroa iapieutia cui appropinquant •' fa40kne.tenebrarilm vocabulo fignilicetur; 'andi P&lmillam, faia fifV ttKtl/u tjm, , iw*«n tjin, ac fi aperte diceret ; tantus eft dlvinx bonitatis Ijplendor, ut non ■ i^merharvoletitilros eum conteirfplari, &noo valentibus vertatur iiTidnebras: So- 'jp Ipaeniui; «t ait' Apoftoius, iitftteftMtmftftdttlucm-. in quantum vero longius ' idp' rerum dtcsrfipm 'dciccadk, hi tantum contemplantium obtutibus ma^feftius fe .Ideo fbrdx, acfirocife rerum fenfjbilium manlfeftidimam ^eophantam nev rubn aheibiunt : ' divina ieitixr bonitas, onx nmneerea nikilnm Aiesrur. ntinniam hL , _ ^ . . . j t Jgihilo in aliquid, '^.pedeMaiitttu fiqtiidenftpfiasprogremo in ea in quibus fit; vduti informiaqu» Icriptiira dicitur. >weria quidem, quia ett initium ef^tix rerum, w- v*ro,.*qma Informitati divinx (apientix proxima eft. Divina autem (apieatia •^TftfipMus dicituiV quia ad nuUam formaro lupenocem fe ad fonuationem luam dou* • v*rtiiar; eftei^ onAiunrfotmarom infinknm exemplar ; Se dum dcficeodiP fn di- “ ” vifibilium 'formal, ad fc ipfam veluti ad iforf|lreioncm fuanu^Fpkit : Prbfndg i8.^idtasfiiperom^»conMerata dicitur non elFe, & omnigo "nihil ede: ino- . — areito ede, & dicitur effc: quoniam tMusaUniverfitatis edentia eft,. & fiib- Rwla, At^nds,» & fpeciUi, «e quantitas, Aequalitas, & omnium copula, i& fitus, fc ^abi^, Ar L4c«s, & Teminis,' At A^o, & PalBo ! Ac omne quodeunque in ofnw _ aceafflrtt''h qualJc^queintelicftit poteft imelligi ; Et qniiquis intentus fandi Oyo- J^i voaba mfpexerit, bxcitafe haMtc inveniet : Cx quibus nunc pauca inferere non •bcqiigrdum'vi(Jfcp, ^qufe "in prlofibns nnftrx fermocinationia procedionibusex b- ' pimai? itdRnn aacipere iMdfferiom judscamns; .^r, ^inquit, «priarviii m rrrr, ^ Utdtmm, ‘OIA ffic'enim v^t D^i) tttius ift /e. \ ^ ftb/ltlwns ctefe, & trtttm tx^tntu mtnfuri, fitelwmm, & tn^em, r fre /k iut m it- I * ' «xterni- f» 12« DE DIVISIONE NATUR iE. “ aternitai exiilentiiun temporunn h^opim cfle ; utcunque faftis ex eo quod c(t«> “ternum, & cflcntia, & w, & tcmp«d|K generatio, & fadum in exiftenti ciTentialitu “& utcunque iubriftentia, & enim Deus non dumell arfol runpHciter, # “ & incircumfinitetotumin (e ipibeoambiens, uroinde& rex fcculonim dicitur, txn- “ quam in fe ipfo, tc circa icl^fum totius cile, Sc exiftentis fubfticutor : & nec{K “erat, neque erit, neque faflus eft, neque fit, neque fiet, magis autem neque eft, led “ ipfe efi elte cxiftimtibns, & non exiftentia folum, led ipfum ede exillcntium ex ante “aaernalitcr exiftente; iple enim eft (eculum lixulorum fubfillens, ance reculis “ omnibus exiftcnribus, & (eculis elTe ex proudente eft : & omne quidem icd^m, ic. “ tempusex ipfo totius iecuii, & temporis;^i|on:^is utcunque exiftentis quif|i, adke * “» principium & caufa, Etomuia iplum participant, & nullo exiftcmiugi rt^ec^ “& ipfe eft ^tb omnia, & omnia in le conftituic; k fimpliciter fiquit fitcd|^ue)Mft “ in ante exiftente, & eft, & intclliguur , & falvatur, & paulo ■p^brdiqliiflP’ caularum explanationem addit, dicens " elle autem ipfum exiftenMus omnibus niui', “ quam delericur, ipfum vero efle ex ante exiftente, & ab ipfo eft elle, & principium, * “ & menfuraanteeflimtiam *ON, & non ipfe efle, & cum habet clie.J^oa, & exiftentis “ficleculi, & omnium lubftantificum principium, & mcdietas,'& conltusmacio : dP “ propterea ab eloquiis iple vCre ance w, juxta omnem exiftentium intelllgenciani-mul-» tiplicacur. Et quod erat in ipfo, & quod eft, & quod erit, & quod fa^qp “ defiet proprie laudatur : nec enim omnia divinitus intclligcntibus lecondum’ omnem . “ excogitationem ipfum fuperellencialitcr ede lignificant, & ubique exiftentium caiu “ialem; etenim neque quiden ^ hoc, hoc autem, non eft, neque ibhqui^iii cft,>lH autem non eft, ledomniacft, & caulidis omnium. & in ipfo omnia prmdpia, dmnes “ conclufioncs, omna exiftentia coambiens, & perhibens, Sc iiipct omnia eft, tH,ante . “ omnia^uper edcntialiter luper or. • , ■ ' . XX. Q^ifqnis homm verborum virtutem perfpexeric/ nil aliud tepeijrt immo pronuAtiare, nifi ipfum Deum omnium fadgrem ede, & jn omnibht fit^ui: r & dumXupef-dninia quxritur, in nulla invenitur el&nua: nondugt cniha cftufefll^ dum vero in oftinibns intelligitur, nil in eis nili (olus ipfe fnmftit, gc neque cfl h/y, .ut ait ille, hoc autem non eft, fed omnia eft, proinde ex rupcrcdentialftate fite Aq-. tqrc in qna dicitur non ede primum defccndens ip primordialibus h H l^(b cr^nr.* ■ dtfit principium omnis edentix, omnis vicx, omnis intelligeotije, <& cnuniiMn qdjs^ 'priiu^rdialibus caulis conliderat Gnoftica Theoria, deinde ex prlu^rdiallbus d)u(is' qUx uiedictatem qtundam inter Deum, & Creaturam obtinent, hoC'Cft,,4ilW uljlb,^ ineffabilem (ujIeredentialitacemTuper omnem inteltcftum, &manifcftani fubftancu^ MPr naturam, puris animis confpicuam deftendens tn effr£bibus ip(arum fit,'4uQ|p|B*a^^ revocans in le omnia, &dum4n omnibus El, fuper omnia edcMn- deRtiiy «c jle tifc^ hilo fiicit omnia|^ fua fcilicet fuperedentialitate producit edebas de lup^'itaBt^ te vitas, de fupeantelleduilitate incelleSus, de negationi omnium ajlla» non (unt affirmationes omnii^, que Tunt, fieqnx non funt, Sc boc’^axi frlnl g in ^ docet omnium reditus in cauliun, cx qua procederunc, quando j|mnkfcn»¥clun in fecum ficut aer m lucem, qiuniki erit, Dm tmm* la mnthu, /ft)n H*od etlaus npiic ^ , non fiiTDra» »*«»< i» tmmim, led^uod poft prxvaricadonein Vijmin* naturae,' & e»- , pdfionemdefettearadifi..ho<;A d« altitudine fpirftaaliS iit*, &' ex caecati clariffimx fapiefl%, in profnndiffimas ignb?»ntije tenebra« dctrnfii, nemdnifMlu gratia illuminatur, Sc indirinbndu )^fterionim altitudine cum Taulo rapia t}, , rtodp d*us omniain omnibus ejl, yerasJmcUlfeentiaE connIiM poteft perf^«ere hu^ *’ carnalium councionum, vanarunique phaifiafiarum galigine'im|r^fita, taontili^p-^ acie irrationalibus paflionibus infirmata, et 'fp)en4oribii$'p«bi^'B veritati percufia, conliietifque corporalibus umbris cMstenu, non epim^eddn^gi eft ’ caeleftibxscflenciit, quae nunquam ctemae beatudink'!btatadqje^«i ':anud' a)|(quil!|^ jn uniVerfa creaturae praeter ipfum dpnm cognofeert, fiqnUjam vided,<Scin ptimor»^/ ‘ ^ dialibus caulis Qiper oniffem lenfum, ic incelleddm on^se^Idonc dionibits. niti^* 6feribns ad cognofccndam veritatem non iftf i^ntp : SoSr anoeffi^ eli|^j gratia^' fttxi liumpit fnwntes ad quam vifiontm buiMdlia naturam a Wt V LIBER TERTIU i.\ , incarnatum delcendit, ipiam peius UpJam quam ad priil^n^ llatqn [«vocaret, ac> Cipiens, delidorum v-uloera liuvjns, Ulanun Pbaiitaliarum ucujlKaa c^ccitiguens, losmends aperiens, feiprum in omnibus Iiis, qqi digini (ui^ taU viUqne, nupifefl i^j^c. D. Hxc Aruua raldc funt, & a tentibus corpor^ia & viti^^uct^uptitup temp^ i ilis vero, qui Tu^r vibbUia, tc corpofalia» fpiritualitt^ lir i;ogourou(^n vcritarWa- Icenduot. veriuime & duidllimc clarclcuut. Qqis euiur carualMyVr yiveutiuq), cbi« ramque lapientic lucem ccinere noJentium talia audiens itQ(\«omit|tt>,C|[prutttpat. 8^, proclamet, Infaniuiic qui it«c dicunt? qnonto»ip «utm lupra omt^ peut i9vi&! bilis, incorporalis, incorruptibilis i l«ipib &icip(noiin umup, bus creare , ut fit omnia in omnibus ; & ufqu« fremas hujuf tvutodi vit^^lvi) turpitudines, & corruptiones : formas Sc.ipvctes pro^dfsre, utipfe^CjlLiam in 04 fit, fiin omnibus eft, ignorans quidicicnullamturpitudiiteniiuirniixetfit^tetetiuscref* turte pofle efie, nullam malitiam ci noccre, nullo ertorc falU vel £;dtid I quod cpj^ partirn contingit , in toto fieri Deus non finit , «ujus nec unlT^rfimis turpititdo, turpis eft, nec malitia nocet, necmor ccrar. Turpiter 'quidem vivfptipits, 6 ( ^ yci^i uce errantibus turpia honefta, malabo<ia, errautia rmftq, prav^jutla putant4r«ll«. Quorum turpitudine, & malitia, 6 c errore fiiblatis, obmja pie mrclligcntil ut, pai^ perfefta, impolluta, valde bona omifi erroru carentia remaqcnt, non «ogitaoi quod Iaera prouunciat fitripiura, imt daraw «ptiamp, 6 r oume i<umm /er/cdaai dr/ftr- (Iimrtfi, iiffenint <S fatrv : D«i quwctp y^abulo ctmniumxcrum fubftan- tiaks Conftitutiones, Opnivtro virtutCSi quibus ornatur HniYCtfattatHia>declar^: & hoc, iubftantia videlicet, ^ virtus de furfumdulfcwt ^ patre liaiffittum, hop efti ex fonte omnium bonorum, Deo, qui in omnia qmnfunt, & non funt prq^q, ens in omnibus fit, fine quo nihil elie pocvft» Sed, ut Opinor, latisde oihilo,dcouO deusomnia fecit, a£fumeft. M. Saus profitflo. Mequehzc tficimus illorum len-^, Ium refutant», qui de nihilo, quo totius b^md‘uis privatio ^nificatur, deum 0^ muium fecifle arbitrantur, non autem df nihilo, quo fupcrcIIimuidUas,, & fupernatu^ ralitas divina bonitatis ii Theologis innuitur j In Thcolpgkis fiqtlidcm regulis ad, Inveftigandam divinas sacurz rublunitatcm, de iucomprelieofibilitatem, plus nega* donis quam affirmadonis virtus valet : quam fiquis intentus infpcxctit, n0u mifapi* tur eo vocabulo, qnod eft nihilum, fxpe in Icriptuiit ipfiim Deum vpcafi. D. ego miror ct^ofeens plus negadones, quam affinna^ones Oivioie c«gnitiunj, tefti lacro Diony fio, coaptari poiTe. Af> Non negabis, ui opinor, cup^a qug 4 « Bibt|d faftaefle fcripturateftatnr, unam quandam naturam cqmmun«m omnibus, cujus pat'* ticlpadone (ubfiftunt, iecundum uniuscujufquc pnspprtioucm poffiderP. D, I405. negare rtfu eft tUgnum. Credimus namque, & iutelligimus Dpum pmul, communem omnium rerum naturajq crcaflTe , ex cpjus pardeipatiope fuuf omujs» AL Putafiic illam naturam de nihilo eflp fadam? D, Nop iolum PUSO, verom-ftium firmiter teneo, non alinodc nifi de nihilo prodmftam. Af. Defini iilsmnstUtam,qtii{l fit* D* Non tmfitim- Res enim adhuc infinita, omnlumqun «ommunis, peg certi! formis adhuc diftin^, vel fpeciebus, quomodo definiri poifit non vj4e0* XXI. Af. Quidfi^is fumme facramuc auftoricatts tibi fuaderpr, Ulam njKOHpl non diud cife przter t^i verbum : dixiflerne eam fk nihilo elTe Ustf/a ? pe ilio Io dico, quod privationem totius eifcnd*. & lubllantiz, dt qp^fiatis iigpifioat* D. Nequaqu^ j quiseniin ^x«it verbum 'DeitUniWpt^fcfatou, dtim^toiuiic um de nihilo fimiens? At quis lUe, qui verbum Dei naturam omnittm cilc non timiise di- cere? Af. Audilan&um Bafiliumino^avi HomUmiu Geuefin : "Mque epim, in* “ quando audivit, terra germinet herbam &eni, fle Ugnum frufti^um: pccuJqls^U " habens foenum produur ; neque. Palmam, aut Qi^cam, aut C^preifiim ante cot^ “ fpeftum virceribnsYuis occulta eduxit in fitperficipm, (ed tllvimup vcrbpm uan^e " eft eorum; quf fafta funt : producar, non quod bebet, depromam k4 4P0d pop hp* b^^crcat, Deo donante Operadoaus vircutcpi- Iprcpde quammhtcw^rptOPunS ciavit uturam omnium, quas fafta fiuue, vpt^um Deieilc, ut nuUadlfi Cilbicip filbiff ^exiftima^, quod aliud fit Dei v«rbum, ahud ejuspratcwtum; «d jphun namqftif m eo eft, &efie, & omnia eficjubcpe; cfiendoptfimipfumfiupt omuis, quum omnia eft. Et ut cerdus cognofeas Dei vexbum &: natu nuo omnium fie cop/hhAP0r tialem patri ante omnia in onuubos,q^Mi eo fuftp. fime, audi ficplffiail^i /stfifutte m. inqnit, «maw «aar Etp» cpxtermU«fn| rjb DE DIVISIONE NATUR iE, eflemialetn, Accoartinao iequitur, Phm» mnium crtdtd eft fdpieiifit, ccce id cmitaris ftftum. Atidi Evartgeliam, Qdtd fi^um efi in iff», vitdtrdt. Nam quod alibi ia Salo- moDC legitur Dent errdfit me in idith fidrum/iidriim, alii dc incarnatione Verbi, alii de nativitate qusexTatre accipiunt, anorum lenfus credibilior mihi ridetur. XXII. De his autem qui oe eo nibilo, quod totius eflcncia; privationem iignificai vel abientiam, mundum faftum fuifle arbitrantur, quid dicam ignoro. Non enim vi- deo , quaretnon coniiderant oppofitorum naturam : Equidem privatio non poteft efle, ubi non eft habitus ; Privatio lumque habitudinis eft privatio : ac per hoc, ubi non praecedit habitus , non feqnitur Privatio. Quomodo igitur dicunt , mundam privatione faftnm t fi enim hoc verum eflet, conftaret ipliim mundum habitudinem quandam babuiflie priufquam fieret : at fi fic, quomodo habitudinis fiiz privationem pateretur? fi Vero nullo modo erat, priurquam fieret, omni habitudine caruifie nul- nis lapientum dubitat : at fi omni Ii^itudue caruit, quomodo de priVatidUe habitu- dinis fiiz fieri potuit, quam nunquam habuit ? eadem ratio eft de abienda ; Ablentia namque eft rei cujufdamprzfentis, velprffens fieri ralendt i fenfibusablaticr; fiergo muiidus de abfentia filius eft, przeeiEt aliqua tutura, cujus abienda condendi mundi Occafio ^Aa eft ; & ipla hatura, aut Deus, aut creatura erat : & fi Deus, cogentur &- teri ex Divinz naturz abfentia mundam fiiftam fuifle ; fi ver6 Creatura, neceflario vi- fibilis, aut invifibilis erit ; fi vifibilis, alium mundum Vifibilem przceffifle debemus credere : fi invifibilis, qua ntione cogimur concedere de invifibilis naturz abien^ mundum iftum fadum fuifle, aut eam penitus mundam przcelliflc : quomodo dc ab- lentia vel privatione rerum, i^nz nunquam erant, mundus faftos eft non intelligo: fi vero quis dixerit ne^ue privationem habitudinis, neque abfentiam alicujus przlentiz nihilo nomine figniheari: fed univerfalcm totius habitudinis, &eflentif, vel fubftan- tiz, vel Accidentis. &fimpliciteronmiam,quf dici, Scintelligipoflunt, negationem, concludetur fic, eo ergo vocabulo, deum vocari necefle eft, qui lolus ne^tionc omni- nmquzfiint, proprie innuitur ; quia fuper omne quod dicitur & IntoligitUrt exal- tatur, quinullumeorum, quzfiint.&quznonfiint, eft; qui melius nefiuendo Ibitur : ac per hoc inter nos, qui videbamur dinentire, conveniet : fi autem refponderh, neque illam negationem dico nihilo fignificati, qua negatur Deus efle quid eorum, quz funt ; fed illam, ouz negat Deum, & creaturam ; neceflario fatebitur, quod negari conaba- tur, hoc eft, de negatione privativa, tc creaturz mundum fadhim fuifle. Mundus fiquidem de materia Informi fa£tuseft : materia informis de omnino nihilo,ac per hoc, te mundus de omnino nihilo. Non enim, ut opinor, audebit dicfre, omne quod .eft,-aut Deuseft, aut creatura eft, aut nec Dens, nec creatura; nam fidixerit, inter cos,qni dicunt materiam Deo cozternam efle, computabitur, de qua Deus mundum fe- cifle ab iis putabatur: At fiomnequodeft, aut Deus aut creatura eft, Acnemo fimus fapiens zftimavit mundum de negatione Dei, & Crelturz faftum, relinquitur fola illa negatio ad caufam mundi fiiciendi, quz ablatione totius CreaNrz, fuper omne quod dicitur, Acintelligitur, deumexaltans, nihil eorum, quz funt^Ac quz nonfunt^ eum efle pronunciat: eft enim maximum de hac ratione argumentum, fi duoquzdam funt Deus, AcCreatura, aut ab uno principio funt, ac per hocejnfdem naturz: non enini ex principio uno nafcunturcontraria fecundum naturam: fui namque Princi- pii naturam attrahunt: aut per feduo Principia fibimet funt adverfa. Nam ficut liibftantialia non funt duo, fedunum, fi autem Deus. Ac Creatura non funt duo, fed unum. Ac unum ; aut aequalia funt. Ac nullam ex altero ; fi enim duo, ex uno nafei necefle eft. Si autem Deus ex nullo. Creatura verb ex Deo ; erit unum ex altero, non vero aequalia; unum namque ab aequali fibi uno non gignitur; at fi Creatura ex Deo erit, erit Deus caula, creatura vero efledus ; fi autem Creatura ^efleftus, noncanla fii^; fequitur Deum m efle^bus iuis fieri, nonenimex caufam efferus fuos pro- cedit. quod h fui natura alienum‘fit, fiquidem in calorem. Ac iri lucem, riilaliud.ni- fiipfa vis Ignea erumpft; fi autem quis dixerit, unum aequale fibi unum gignit, nara Ac Deus pacer, dornlit unum, aequale ^bi unum Deum filium gignit, cognofeat fe nimirum creare. Summa fiquidem fabftaque Trinitas non eft unum. Ac unum. Ac u- ■um, fed fimplex. Ac individuum unum in tribus infeparabilibus fubftanciis. Ac il- lud unum ranltiplex virtute eft, non numero. Ac non aliquid unum eft, fed iinivcrfiili- ter, Ac infinite unum, Acfqperomne unum, quod dici, vel Intelligi poteft. Sed con- tra illos quitallh dogmatizant, nuncuobit (eAso non eil, hoc tantum propofuimus, i" quantum L I B E R T E R T I U S. iji qnnmm vires rnppetebant inveftigare, quid eo nomine, quod eft nihilum, dcquo Deus creditur fKifle mundum, figniticacur. Quiiquis de conftitutione mundi ra- tioncia reddere defidcrat, fuls Icquacibus eligat, quidfuadcat : nos autem nollrjra- tiocinationis iter teneamus, & quoniam propemodum inter nos coniorum ed omuia ex Deo, & Deum in omnibus ede, & non aliunde nifi ex iplb fada ciic, quu m ex ipfo, & per iplum, & in iplb fafta fune omnia ; quomodo quadripartita totius naturae di- Icretio Deo conveniat plaiTe, ac breviter recapitules, flagito. XXIII. In difputationibus namque, & maxime de rebus oblcuris multum valet ■.TwueaaaraKir, hoc Cft, recapitulatio ; breviter enim, apettcquc przdida omnia in me- moriam revocat , mentirque obtutibus cunfta quz a£ta lunt, fimul manifefta funi. M. Dc Deo, ut opinor , inter nos convenerat , quod totius univeriitatis condiix principium fit, Semedium, delinis, non quod aliud ei litcflc Principium, aliud me- dium, aliud Unis i hzc enim tria in iplb unum funt ; ledqiiod Theologica: contempla- tionis triplex motus Ct ; aliteacnim movetuilnteiledus Ave humanus, live angelicus, coniiderans principium omnium Deum efle; aliter cognolccns omnia in iplb, & per iprumcile, veluti in quadam medieutc ; aliter contemplatur finem omnium in Deo die, & Deum, quem omnia appetunt, &in qua quiefeunt, & vivunt. Cui fenliii fa- vet, S. Augullinus in libro De Civitate Dei, tertio Capitulo dc Socrate Philoropbo dilputans, ** nolebat , inquit , immundos terrenis cupidiutibus animos lele exten- “dere, in divina comiri , quandoquidem ab iis caulas rerum videbat inquiri, quas *’ primas atque fummas non nifi in unius, & fummi Dei volunute cfilc credeoat ; unde “non eas putabat, nifi mundata mente polle comprehendi : & ideo purganda; bouis “moribus viticenlebaciulUndum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus “ naturali vigore in sterna le attolleret, nacuramqqg, incorporei, & incommuubi- “ lis luminis, ubi caufs omnium fadtarum naturaruni (Ubiliter vivant, intelligcntiz “ puritate conlpiceia. D. Plane convenerat, quia ratio appsobat. M. Dum er- go de divina natura pure percipimus, quod omnium principium fit, & cauCt ; ell enim sM^if,&<e'nuT/i>r, hoc cll, line principio, &finecau(a: fiquidem nihil przcedit quod ei principii, vel Caufie proportionem obtineat, ipliaveroomnium,quorumCauu, 6c principium ell, naturam creat, non immerito eam dicimus creatricem naturam, & non creatam ; Creat namque, & h nullo creari patitur : eandem veto divinam fcilicct na- turam, finem omnium efle, ultra quem nihU, &Mn quo omnia aeternaliter fublUhint, ficunivcrraliter Deus funt, cognoicenics, neque creatam neque creatricem rite voca- mus , non creatam quidem , quia H nullo creatur , neque creatricem , quia jam definit creare, omnibus in fuas sternas rationes, io quibus stermter manebunt, & manent, converfis, appellatione quoque creaturs fignifacari dcfillenlibus. Dem enim mniit IU emmtKf erir , Sc omnis creatura obumbrabitur in Deum, videlicet, convcrfii ficut allra lble oriente ; videfnc qua ratione unam candemque naturam, fcilicct Divinam juxta conliderationem principii non creatam, fedcrcattKcm, juxta vero fi- nis fpeculationem , nec creaum , nec creatricem poiliimus appellate ? D. Satis vi- deo quid vis. Dic quodreftat. Af. Rationem m^etatisrellarefolummodo arbitror, quz duplici modo contemplatoribusfuis arridet : primo quidem, quando & creari, & creare confpicitur divina natura; creatur enim il Icipfa in Primordialibus caulis, ac per hoc feiplarn creat, hoc ell, iu fuis Theophaniis incipit appaicre exoccultilfimU naturs liis finibus, volens emergere, in quibus & libi ipu incognita, hoc ell, in nullo iecognofeit, quia infinita ell, & fuperruturalis, & fupcrzcemalis, Cc fuper omne quodpotcllintelligi, &nonpote(l, delccndens vero in principiis rerum, acvelutife- ulam creans in aliquo inchoat efle : fecundo vero, d;|ic^ extremis eflb^bus priiaoc» dialium caufarum perfpicitur, in quibus creari taiitumd^P^on autem creare rcdle pnedicatur; creatur enim defccndms in extremos ellc6|^. iwa quosnil creat, ideo- que dicitur creari folum modo, non creare. Non enim lUttacxtiemos cficdus defeen- dic, quo & creari, & creare videretur. Creatur esgo, & creat in primordialibus cau- Cs, in earum vero efieAibus creatur, non creat j nec immerito, quum in iftijg^finem defcenfionis fus, hoc ell, apparitionis fus conllituit, atque ideo omnis crcajttgl^cnr- poralis, & vifihtlis, fenfibiuque fuccumbens extremum Divins naturs velli^ia^o uicongruc Iblet in Icripturis appellari : quodomnis contemplativus animusivclutiqui- damMopfes afeendens in fummitatem ThAtis permittatur infpicere, & quod ad- huc vix ^fiipieniibas animis poteil ad purum, dignofei: fumigaiiottibus Phaota^a4| R a ■ . tefrenmruih ija DEDIVISIONBNATURS. lerrenarum ftripitibus muubiJium, ncc non corufcationibus iubito nuroentiora , 4k. bicoquetranfeuntium impedientibns ; paucilTmiorum namque, terrenirque cogitatio- nibus penitus remotorum , virtute & feientia purgatorum, eft, deum in his «^bili- bus creaturis cognofeere, ficut Abraham ex converhone (iderum cognovit, lege natu-< rali duce : caeterique lacri Patres ante Legem feripram, & in lege, quemadmodum Mofes innube, & inmontis cacumine, Apoftolideumpoft Legemlubgratiacumchti- (lo in monte, per vifibilia fymbola in divina myfteria introdu&i funt. Ff/iimniu eaitn tjus CAHiiid, fient atx, viiibilem creaturam in qui, & per quam dei verbum, quod in o- mnibus fubCllit, intclligicur, fignilicabant. Audi Apoftolum dicentem inrifitilit tjnsi credtunt muKili, ftr td <]Ud fdSd funt, intelledd ctnlfiaiititiir ,fempitert>d qncqHe tjus rirttu & dtermtd». D. Quadripartitam luturz univerlalis diviiionem nunc clariflime video, & de Deo, Sc in Deo cue indubitanter intclligcndum cognolco ; proinde linita hac queftionc de nihilo, & ad purum, ut Opinor, deduAa, ad conliderationem tertis partis univerfz naturz, de qua praedicatur creari Ibiummodo, & non creare redeun- dum elTcccnrco ; ita enim noftrum promittit propoCtum, quamvis enim quidem alix introdudz Quxlliones funt, ipia tamen principalem maceriam tertio Libro przfti- tic ; ejus namque gratia diligentius invei^andz incidens , aliarum propoliuonum Theoria inferta eft. XX IV. KeSte cenfes, tempulqne poftulat, fed prius de fenaria quantitate dierum in- telhgibilium, in qua Deus opera fua feciile legitur, fi quid promifimus, implere de- bemus : breviter dicendum, partim quidem facrorum Patrum incelledtus fix]uentes , parcim quod in animo venit ab eo, qui illuminat tenebras noftras, &quxric in feri- peuris filis quxri,& inveniri,nonpelantcs. Infinitus fiquidem condicor lacrx feripeurs in mentibus Prophetarum Spid|Bs SanSus infinitos in ea conftituit intdlcftus,ideoque nullius Ezpofitoris lenfus leul^ alterius aufert, dummodo, ut lanx fidei Catholi- exque profeifioni conveniat, quod quifque dicat, five aliunde accipiens, Cve ^ feiplb, illuminatus tamen !i deo, invetfiens. D. Procede quovis ordine, raeque attrahe. Te enim lequar, vel fenfum aliorum five tuum in talibus cognofeam, & quod vera ratio, qux in omnibus quzrit veritatem, & invenit, edoceat, eligam: non quia jam veraces intelledlus difeemere i &llacibus idoneus fum, fed quod fimiliora vere dilEmiliort bus proponere confttlta veritate, non temere aufim. . Af. Temere quocjue, Sc incou- fiderace nihil velim approbare. Primordialium itaque caufanimvifibilium, Scinvi- fibiliumfimul , & femd conditionem divinus Propneta Mofes breviter feribens, di- cendo, in princifi» fitit iens (dium, & tendm, eorumque occultam in divino confilio, incomprdienfibilemque magnificentiam, prius quam in formas (pedefque profluerent. induis rrrra,aut vara/, aut iavifitilu, Sc intmptjitd, ttuthrdrum qut^ue fufer uijfum rxd- ia/a fignificans, inchoationem quoque procreationis przconditarum caularum in e£> feSusfuos, appellatione /^irirw fai^ra/r /ip>/{, \cl fnetdtur fuper dqudi infinuans, ad myfticam fen. n. v. exp. def. inquiens, & dixit dtm, fidt lux, &fd3d tft lux. In his au- tem verbis multiplex facrorum Patrum intelleiftus reperitur. ^orum alii quidem an- gelicz, & intelledualis czleftis eflentix Creationem in hoc loco lacrx feripturx figni- ficacamefte dilcemunt; alii vero vifibilis hujus lucis naturam, hoc eft, ignem incompr^ henfibilem adhuc, Sc invifibilem creatum , qui poftmodum velati in bis fontibus emer- gens, in corporibus xtbcrcis refiilfit , ac vcluti fpatia trium dierum occulto meatu abylfum fuperficiei terrx undique, ut aiunt, fuperfufamluftrtndo peregit: quod au- tem lucis vocabulo ignea natura adhuc invifibilis, & occulta appellata fit, nulli mirum debet videri cognofccnti laoram Icripturam, caularum nomine eftcftos, Sc effcftnmli caufas appellare Iblerc: eflbdjif autem ignexnaturx lux eft , ignea igitur naturain primordio rerum condita, nomine lucis poftmodum ab ea procenurx, & adhuc in ea latentis non incongrue appeUnu eft, quamvis quidam primitivam lucem fulfifle cond- nuo arbitrentur ; contra dlibs, fatis i S. Augufttut oaum eft Quod autem fcquitui; " Sc videt Deus lucem quod effet tiona, Sc divifit lucem ^ tenebris, appcllavitque liK "cem Diem & tenebras nodem, & fiidus eft vefpere, Sc mane dies primus, defimpli- cilaude^rporex lucis, deque temporalibus intervallis, quibus circa tellurem lux, Se umbra i^ilhtudines luas peragunt, didum efie exiftimant, qui naturam lucis corporex conditancire arbitrantur, quando didq^ eft, & dixit Deui, fidt lux, er fdHd tfi lux. Nam quia in xqninodio vernali prima mundi conditio creditur fiiifie, in quo fol xquis Iratus fupra, Sc fubtra terram moratur, j 2 videlicet horis xquinodialibiw, proptetM ^tant 1 L I B E R T E RT I U S. ijj p»unt diannj ede rfhnyi» /««w i f Mfirii, ac fi aperte diceretur, totum unius Dici fpa- tinin<]uqd z+hor. peragitur, xqua partitione inter diem divifit, &noftem; qui vero conditionem angclicx naturs creatione lucis fignificaom reftius autumafit, S. Augtijli- «i divifionein lequentcs Lucis i tenebris, aut diferetionem informis materix, &for- matx creatur; intelligunt, ut nomine lucis pcrfMHo formx, tenebrarum vero informi- tatis confufio accipiatur , aut dupKcem cxleftium eflentiarum Theoriam ; aliter nam- que confideratur creatura in rationibus fuis xtemis, in deo fecundum quas condita eft, & aliter in fe ipfa l'nb Deo in quantum creatura cft ; & prinia quidem confideratio lucis vocabulo, fecundo vcr6 tenebrarum confideratur. Ut enim lux prxcedit tenebris dignitate, ita claritas xternarum rationum, fecundum quas omnis creatura fattacft. prxponiturobfcuritati creaturx per feipfam confideratx ; idcoque appellavit Dnis Lvcim Dim, fpicndorcm fcilicet divinarum rationum, teHcbna vero ntHem, hoc cft, obfcuriorem in fe ipfa creatx naturx fpeciem: quod autem Icquitur/arfam^ar eft, ve- ffrrt et vune Dtes mm finem neraftx o,pcfationi§> & inchoationem fequentis fignificare volunt. Mane enim, i. c. inchoatio fequentis operationis finis eft prxcedcntis, & prx- cedentis terminus initium eft fequentis, ideoqueDies unui, vel primus finitur vef^re, cnjus mane, hoc cft, initium io lucis conditione prxceflerat. Hxc breviter ab aliis ac- cepimus. XXV. Nos autem primordialium caufarnm conditionem, five vifibilium, five in- vifibilium in faftura coeli Scterrx in principio, earumque in efferus fuos proceffiones in his verbis facrxfcripturx fiat lux, & reliqua volentes intelligerr, dicimus creatio- ne lucis proceffionem primordialium caufarum in fuos effeftus fignificari ; nam fi ipfas primordiales cau& propter incomprehenfibilitatcm naturx fnx, incogniumque omni intellcAui altitudinem, tenebrarum caligine, hoc eft, profundx ignorantix denfitate fupcrfufasicriptura perhibet, cum dicitur tttenebn er*nt fuper , £ declaratio earum in effeftibus fuis per formas, & fpecies lucis nomine prxdicarctur per hoc; & dixit Deus Jfar/»>r,rr/jtffaf/?/*x: veluti quis diceret primordiales caufas, inle ipfas inconfpicuas , omnemque intelleftom obumbrantes juffit Deus in formas perfpicuas, fpeciefque intelligibiles, fenfibilefque vifibilium, & invifibiiium prodire: non enim folus Dws, verumedam omnium rerum principia tenebrarum vocabulo, fefte S. Ditnjp* iblct in eloquiis appellari propter incomprehenfibilem infinitatem : proceffio vero ejus per principia in creaturas vifibiles, dcinvifibilcs fuasdico Theo- idunbs claritatis nomine meruit fignificari : in ipfis enim quodam modo patitur intcl- I^, qui omnem fuperat intelleftum ; /iarergo i,«* inquit Deus, hoc eft, procedant primordiales caufx ex incomprehenfibilibus natutx fux fecretisin formas, Sc fpecies comprehenfibiles.intelleaibufoue contemplantium femanifcftas. Et / 4^4 eft lux, Deo vide licet volente, & dicente omeuritas primordialium caufarum in formas, ac fpecies procelfit aperta. Etdtriftt Deut i tenebris, hoc eft. fegregavit notitiam effeduum ab obfcnritate/uarum principalium caularum. Divifio quippe lucis i tenebris eft difere- do rerum per*formas, & fpecies apparendum 1 principiis fuis. in quiBus omnem fu- perant IntelleAdm, idcoque prxdhiic, et ridit Deus Lucem, guiu eftirt benu, hoc eft, pla- cuit Deo , Originales camas ante omnem creatutam ultra omnem intelleAum condi- tas , intclleiftibus five humanis, five angelicis luce quadam intelligendx fuperflifiis BMnifeftari, upfetlurtitque lucem diem, ettenebrut ntSem, hoc eft, contemplantibus ani- mis prxftidt manifeftadonem vifibilium, & invifibiiium per formas, ^ fpecies diem appellare, eorum vero in principiis fuis incomprcbenfibilem aldtudinem, omnique condito iuteliedui incognitam vocare no£tem ; fdflumque eft Vefpere , d^mune Diei unui : quamvis enim'inter obfcuritatcm caufarum, & claritatem cftedltium divifio intcltiga- tur, & differeptia; unus tamen, idemque dies eft, hoq,cft, unus eorum intelledus^ nOn epim alia crAitura intelligitur in caufis fai^a, alb in ef&ftibns caularum condita, fedunaeademquein rationibusxternb. veluti in quibufdam tenebris fecretilfimx fa- pientix, omnique intclicftu remotx fadfx, & in proceffionibus radonis in cfteAusin- tdleftibus fuccnmbens, velud in quadem die perfedx nodrix manifeftata. Hx; au- tem de operibus primi intelligibuk Diei congrua ,. ut opinor, intelligentiarunfpro- pordonalitatc addidi : non ut meum fimfnm, ex meipfb repertum, aliorum ihtclle- ctibus velim prxfcrre, quod abfit ; fed confiderans veris contempladonibus non ad- modnm refiftere, primordialiumque caularum in eftitftus bis profufionibus de 'quibus aonc «ginms conveniie. D. Dc operibus 6 primorum Dierum quoniam mu]d,''Bc B-3 grxee. 3 »34 DE. DIVISIONE NATURA gnece , & lacine amita expofaere , breviter, & fuccinde nnnctiHpntandiim eft, Ac quod de prima luce ^ te ditem eft videtur mihi fufficerc, (ive conditionem h^us iodi corporeae fubftantialiter in igne, ut’S. Bdfilit videtur, five cocleftium virtutem forma carum ut S. iive Primordialium caufarum in effetesfuos generalem proce£> iionem Cgniiicet, qualemcunque horum intelleAum quis obtinuerit non longe it veri- tate diftanit. XXVI. M. Tranftamns ergo ad fecundi Diei confiderarionem, ac prius diccndbm eft quod de Allegoricisintelleftibns moralium interpretationum, nulla nunc nobis in- tentio eft, IM de fola rerum faterum creatione fecundum hiftoriam pauca diftereiedeo duce conamur. D. Nec hoc quaero fatis enim it (e patribus de talium allegoria eft a- tem. Af. Dixit <iiitqne Dm fint firnumeNtum in mtilio tquMum, ct iividnt nqnm ni tqnk, etfetitDensfirnumenlnm. Defirmamento omnes unanimiter contetiunt, quod non aliud eo nomine, quam hoc caelum viiibilefignibeatur : Alii tamen extremam' il- lam fpbaeram volubilem undique totum mundum ambientem, choriique aftrorum or- natam folummodo, alii totum fpatium ultra Lunam, ubi Planetarum Corpora, & curfns ede credunt, cumipfo extremo ambitu fiderum, alii totum inane quod circa terram volvitur, hoc eft, aera, & aethera, fublimilEmemquefph.eram uno vocabulo firmamenti comprehendi autumant i non enim alibi, utaiunt, legitur, £theris, & Ao- ris conditio, quate autem tali nomine vocatur, prout unicuique vifum eft, ita expo- fuit; alii quidem pneter fuftentationem aquarum fuperiorum, velutifupra illud cor- porales aquz fint : alii quia choras fiderum fuftentant, velud quxdam ponderoia cor- pora, alii quia totum vifibilem mundum intra le contineat, ac firmet, nec defunt, qui fpatium corpolentioris hujus acris eo nomine proprii vocari volunt, eo quod nubes, pluvias, imbres, nives, grandines, omneque quM ex terrenis vaporibus in eo nafeitur, firma quadam fuB naturz corpolentia fuftineat, quantum fuftinere poteft, aeveiuti totum ex parte cztera Ipatia levioris, & fuperiorisvifibilisnaturz ab eo denominari: horum vero quisreftius ihtelligat, legentium arbitrio dijudicandum committo : mihi autem Grzci nominis quod eft Zipt«|uconfidcrata virtute cale vocabulum videtur me- ruide, eo quod in eo totius corporalis creaturz Gtus ftet, ac terminetur. Ultra namque firmamentum nihil fenfibile, vel Corporeum, vel temporale, vel locale intelligitur ede, omnium fiquidem vifibiliura finis meo firmatur enim dicitur quafi hoc eft, folida fimul in ipfo quidem omnia folida, hocdl, corporalia fimul terminan- tur, & ftant. De aquis vero, quarum in medio firmamentum fieri Deus dixit, non facis reperio quid dicam, non quod me latuerit quid muld (acrorum Patrum de ipfis fenfe- runc. S.fiquidem Bdfilim in examine fuo velle videtur,4fa«/ illtt *iyft nimine verar«i,N»- diqne chrcd temm diffuftu, rdrifinufqui , tt ttnmffmu ; fnfer qu/u frint ernm ttntir* ; dtindt Spiritus Dti fuperfereittur, et in quitm primitird lux, reluti trium dierum fpdtUt, gjruns infernum ddhuc terrenum melem rejplenduit, denfutut terttu die , et congregut/u i» lecum unum, ut uppureret uridu in hoc loco fignificari, er in eurum medie Deum dix^e pimumentum Jitri, cui omnino fenfni S. Augufi : refra^tur, nec tunc de ipfis aquis, in- tra quas Deus firmamentum fixit, facis radonem roMidic : aliorum namque opiniones introducens quid ipfe intellexit, qua occafione ignoro, non aperuit : eos autem czteiia, przponit, qui fpada hujus aeris, quz fiint inter aquas marinas, &du viales infra fe pofitas,& illas in nubibusfupra felulpenlasfirmamend nomine vocari concendunt:nul- lius itaque lenib refutato quid de his aquis fenferim paucis, fi libet, radonibus explica- bo. D. Libet quidem, & valde ncceilarium eft. De hac enim quaiftione adhuc quod mihi latis videretur, 3t nullo eft fuaium. M. Totius itaque conditz naturz trinam dimenfionem dTe arbitror ; omne enim quod creatur, eft vel omnino Corpus, vel omni- no Spiritus, aut aliquod med^m : quod nec eft omnino corpus, nec onyiino Spiritus^ led quadam medietatis, & extremitatum ratione, ex Spirituali omninfi natura, velud ex una extremiuceSc ruperjori & ex altera, hoc eft, ex omnino corporea propArdo- naliter in fe recipit, unde proprie', & connatu taliter extremiutibus fuit fubfiftit{ prointje fiquis attentus infpexcrit in hac ternaria propordonalicate hunc mun da y conftitatum intelliget ; fiquidem io quantum in rationibus fuis, in quibus ellMtiui- ter & conftitutus eft, & eifenciaiiter fubfifti(.confideratur, non (olum fpiricualis, ve- rum etiam omnino fpiritus cognoicirar, nemo enim rete Pbilolbpbantium rationes corporez naturz Ipiricuales, imq,etiam ipirituscfie negark, duffl vero extremz ipfiua ex Catholicis ekiv ■pendt S LIBER TE R T t U S. ijJ taeAtis compolita, maxime edam terrena, & aquadea, <)us & generationi, Bccorril^ pnoni obnoxia Innc, nihil aliod in iis repedtur prztet corpus, & omnino cor)>orcuniit oAfi qnis fimplicium elementorum naturam intueatur lufcc, clarius iduandam propnf-; tionabilem m^ctatem inveniet, qna nec omnino corpus funt, quomam eorum corm> puone naturalia corpora fubliftunt , & coitu : nec omnino cotporex naturot fcs-r peitia , dum ab eis ^nia coipora prdfluunt , & in ea iterum relblrantuc, Scf Iterum alterum alten fuperiori quidem extremitate comparata j nec omnino Tpi.*' ritus funt , quoniam non omnino corporea extremitate abtoluta , nec omnino nod lptritus,quoniam ex radonibus onmino Ipiritoalibus fubliltcnds Tuos occailones accipi- ant; non irrationabiliter iuquc diximus, huue mundum extremitates qualdam k fe invicem penitus diferetas, & roedieutes, in quibus univcrfiutis concors harmonia con- jungitur, polfidere. Ponamus igitnr inferiores hidusndfndi parces, velud infecioresa- quas: nec immerito,dum totiun quod in hoc mundo naTeitur, humore crelcit,acque nu- tritur. bumida fiquidem qualince corporibus fublata, ablque mora ubelcum, &de- crefcunc, & pene ad nihilum rediguntur : nam £c cxlcllia corpora ferventiflima. Se ignea bumida aquarum natura nutriri lapientes mundi affirmant, quod nec iaerte Icri- turxexpofitoces negant. Spintuales voro omnium vifibilium rationes fuperiorum t- quarum nomine appellari ratio edocet. Ex iplis hnim omnia elementa, Cve (impliciat live compofita, velud ex quibuldam magius fonubus defluunt, indeque intclligibili quadam virtuce;rigataadminiftrantnr. Nec hoc lilet Icriptura clamans, rttqut,^K* fu~ pra fahini/aut, /aadaar nmtnDti. Quamvis cniln hoc de czlcllibus virtutibus quis in- telligac, prxdido lenTui non repugnat, dum fit divinorum myfteriotum multiplex in- terpretatio : ptoinde harum aquarum in medio dia^r Deus fleri flrmamcncum, noc efts fimplicium Eiemcatorum naturam, quz quancuiadfifibilia corpora.raperac, tantiuu ab invifibilibus eorum radonibus rupetatur, quancumque li fupenoribus fulcipit, tantum inferioribus dilhribuit, quantum veto ab infiaiotibus recipit, tantum fuperioribus re- ftimit, referens iis omne quod ab iis defluxit, qnam prophetico (piritu legidatot ad- monitus firmamentum appellavit ; Abyflum namque imclligibilium rauone liiper fc poficarum firma, & infeparabili fua fuliic fimplicicatc : fluxum vero mutabilium cor- porum, & maxime arida, & bumida qualitatecompofltoruni, dum temporali viciffitU- dine rcfblvuntur,in leiplam rctrahit,inquc fua univerf^i foli^ucc ne pcrcant,cuftodib Neqj hoc ignorant qui Fhilofophue Ihidiis imbuti iransfuflonem naturarum in le ipfm cognofeunt. Caufz quidem in clemenu, elemema in corpora delcendudc, foluta corpo- ra per elementa in canfasTuastefilium, ipfa etiam cotpota in fe invicem tranleunt. In diluvio aer verfnseR in aquam, icerumque rcverfadt. aqua in aera. Dixit iuque Deus pMt firmtmentMm im mtiu a^aarain , hoc eft, fiat foliditas fimplicium clenientorum.in- cer profiindiutem rationum fuarum,& muubilem fluxura corporum eorundem concur- lucompofitorora, rt ditiddt tqiua ti tquit , hoc eft, corpora compofiu locbdifpcrl^ tmporibos mutabilia, generadoni, dccqinipdoni diftribuu difeerpae h fimplicibus rat tionibus locorum, temponimqoe varietate carentibus, generatione, deorruptionelir be^ immutabili lege (bbilitis i inter fimplicitatem autem caularumj & elemenconuB ^is eft differenda, quod illa caularum quidem abfquc locorum, & temporum natura intelligitur, illa vero locis, teraporibufquc carere nonpoteft; io eis eniip contine- tur,& quod illa omnibus accidentibus ablbluca femper fit,ifta aliquando accidentia recii pit, aliquando deponit, deponit quidem in univerudibus, in pardcularibus recipit. XXVII. Generaliter autem in omnibus fex primorum dierum operibus intclligeri- dumeft, ubicunque feriptura commemorat, iixit Dntfidt L»x, fixt fritumintHm, &c. in reliquis diebus primordialium caularum fpeci^n condiuonem fignificari, qua- rum univerlaliter creatio nomine caeli Se terrae praemifla eft; ubicunque vero, etfdita tA Imx, n fecit Dext firmumentxm, tt.fdSxm itd carumlvni primordialium caularum in effedus fuos per genera Se Ipec^ proceffionem : vcnitqiu Dext frxumtntum ctlum juxta Romanzlinguz Etymologiam czlumdiciturh pi&ura fidetura, quaficzlad in- flat, ut Plinio placet, juxu vero Graecam proprietatem quali hoc eft; vifiodefuper. Maito ergo flnnameatum Uni verfalium elementorum f.e. caelom appellatur: qnoniam omnem compofitam, cofporeamquc creaturam aldtudinc natis- r« fuperemioet. Sunt qui cenuiffimas aquas fupra firmamentum, i. c. fuper choios fide- rum efle putant, ledeos refellit Se ratio ponderum. Se ordo elementonim : alii verb Va- porabiks aquas, de paene incorporeas fupra ceiun argumentantur ex pallore ftellaruou Dicant Ijtf DE DIVISIONE NATURA •VioiBt itUm fritiim tft, ttiit* ftUidm : frigiditis autsm non eft, ut aiunt, ubiaqua^ nun lubftintia deeft, Hunns coniidcnntes quoid dicunt ; nam & ubi ignit cA rubdanua^ liter, ibi & frigiditas : Aquidem CbiyAallum, cum fit frigidas naturae, carere tamenv' gnea virtute, quas omnia penetrat corpora, nullus fapiens dixeric. Ignea itaque vis, ubi ardet , calor eft, ubi non ardet, frigus eft, & non ardet nifi ubi fit materia id %qua ardeat, & quam confnmat. Ideoque Id^res radii per xtheifpa fpatia diffiifi non ar> 'dent. In fubtiliumu enim, & fpiritnali natura ardendi materiam non reperiunt. Delcen- dentet vero ad corpulenti aeris fpatia, reluti quadam materia operationis inventa fla- grare incipiunt, & in quantum ad cralliora corpora perveniunt, in tantum vim fuam ardendo ezercent,in bis qux caloris virtnte folvuntur,ant folri pmlTunt: dum vero lur- fnm verius in extrema mundi intervalla tenuilfima, ipiritualique natune proxima eri- guntur, non invenientes matrtiam flagrandi nullum calorem gignunt, illuminationis tantum operationem oftendentes , ideoque etberea, & pura, & fpiritualia corpora cxleftia ibidem conftituta lucida fnnt fem^r , caloris autem expertia, ac per hoc, fle frigida, fle pallida elTe crcduntur.Proinde Planeu ille Saturni nomine vocatus, quoni- am choris fmerum eft vicinus, pallidus fle frigidus efle dicitur: Solate autem corpus dum medium mundi fpatium polfidet, qudnlMm p^uidem,utM»mt nUtftfbi, i terrn di friem in- ttrrdllitft, ranraia i /«Irad/idrramedieutemquandamincelligitur obtinere. Ab inferio- ribus enim naturis corpulentiam quandam, i fuperioribns vero fpiritualem fubtiliu- tem ad lubftantiam fui recipit, ac vduti contrarias utriufque mundi, partis fuperioris vix. fle inferioris, in fe colligi Qualiutes, quarum contentione veluti quadam ftateia ponderatum naturalem fuum fitum non finitur deferere, gravitate quidem inferioris partis fuperius afeendere, levitate vero fuperioris inferius inclinari non permittente. Proinde fplendidi coloris videtur efle, qui color medius eft inter pallidum, fle rubrum, portem qnidem ex palliditate frigidorum fiderum fupra, partem vero ex rubedine cali- domm corporum infra, in contemporandam fui fpfendoris accipiens. Planetx vero,qui circa enm volvuntur, mutant colores fecundnm qualitates fpattorum in quibus difenr- TUnt, Jovem dico, fle Martem, Venerem, fle Mercurium, qux femper circulos fuos circa Solem peragunt, fient P/ata in Tinueo edocet. Atque ineo dum luprafolpnfnnt, claros oftenannt vultus, dum vero infra, rubros. Non igitur pallor fiderum cogit nos intelli^re aque elementum ullo modo fupra cxlum efle, dnm ipia palliditas ex caloris abfimtianafcatnr;fed quoniam de his longum eft exponere quantum rado exigit natn- rx, redeamus ad propofitnm. Et fd&Hmtft yeffne, & mdne Dies fecuuiut, eadem inter- preudo eft, quam fle primi Diei confummadonem prxdiximus. Quamvis enim alia contemplado fpiritnalium fit mundi radonum in primordialibos canfis, alia in fimpli- cibus fle uni venalibus elementis,alia in compofitis.pardcularibufque corporibus, unus tamen idemque incelleAus eft todns mundi uni verntatis. Et hxc expofitio in exteris diebus obfervanda eft, ubicunque interponitur, & fdSumifiy mdne .ites uim. Sat de fecunda Die, quantum brevitas exigit, eftdiftum. D. Sat plane, ac verifimile quamvis mulds, fle pene omnibus %notum. M. Sequitur ergo, ut de tertia Die ftri- dim dicamus. Dixit datem Deus, cn^egentar dt/ud^aet fahtdh faat inltcarnaaum, & eofdtedt dtiid, fdSamtfae itd. De congr^tione aquarum in locum unum, opinio illa, quam plnrimi expofitores hujus feripturx h S. Bdfilit CxfarexCappadocix and- ftite liimptam feqnuntur, omnibus nota eft, quoniam cogitantibus eam AcLUime oc- currit, qux infimtam aquarum, undique circa molem terrx adhuc informem, fle invi- fibilem dilTulamm, fpatia aeris, fle xtheris adhuc implendum, fle primidvx lucis am- bitu fplendendnm, tenniilimam, ac velud vaporalem quantitatem , terda Die in unum locum congregatam autumat ; in cnjns medio firmamentum fecunda die fiiiftum fiiifle credit, fuper quod fnperiorcm aquarum partem fiifpendi putat : inferiores autem prx- didxAbjrfli mifufiones io unnm coUedas, hoc eft, inter inclufi fuis linoribus occani ambitum congregatas, nt appareret arida, locufqncaeri, flextheri daretur. Sed hxc opinio, conf^u veritate mtutit rationibus videtur dtubm, fle ioconfeqaens omnino, fufiiqoe imaginadotiibus refulons; non enim credimus S. ytagaftitmm lequeoKt, ne- que veritati convenire judicamus, molem illam terream primo omninm fuifle creatam, vel illam abirflum undique circa illam diffufam, deindeque firmameotnm in medio a- quarum faftum, deinde inferiorum aquarum fub cxlo remanendum, in unum locnm coUcftionem, allnm horum localiter tcmporaliierve alind proceiGfle, fiquidem hxc •ania, cxtcramiaqM vifibilhuBrvmta natura iimiil,'fltfcaiel conditu fimt, fnis tem- ponbos, LIBERTERTIUS. »jr p«iibut, & locis ordiaata, &conftituta, nulUulqua eorum geocra:ioinfbnms,&ipe' ciet, ^uanBtatcs, 8e qualitates generationem alterius temporalibus n\pnilispr 2 occu- parit ; lixl iimul ex aitcrnis fuis rationibus, in quibus eikntialiter exiUunt, in verbo Dei unumquodque fixundum genus & Ipeciem iuam, numerolquc individuos pro- ceifere: Senaria namque lex primorum dierum quantitas, & intelligibilis diviiio de caulis conditarum rerum, deque primo carum impetu iimul in primam mundi hujus conRitutioncm intcUigitur, & quod fcmci,& iimul i creatore fadumeft, fenarii nu- meri perfectione, ^ Spiritu Sando per Prophetam diiUnguitur non tempore, 1^ in- tclligibili diilin^onc, ut per numeri virtutem divinz operationis perredio indica- retur ; hic namque numerus luis partibus impletur, nec totum partes fuperat, nec par- tes totum; ut enim vox przcedit verbum non tempore, fcd caufa, de voce fiquidem fit verbum, veluti de quadam materia informi corpus quoddam formatum : iic de cauCs adhuc incognitis, ac veluti inviCbilibus, formis adhuc carentibus omnium re- rum viiibilium conditis, nullis temporum fpatiis, vel locorum interpoiitis, fimul in formas, numerolque locorum, & temporum produ^ elt : & qui de maceria informi mundum fecit , quemadmodum non aliunde accepit materiam, de qua fecerat, fed deieiplo, & in leiplo & accepit, defecit; iu neque loca extra fe quaslivic, in qui- bus faceret, neque tempora ipci^vit, quorum intervallis opus liiurn perageret, ied in feiplb omnia fecit, qui locns omnium eft, & tempus temporum , dclixulum lecn- lorum : qui iimul operatus eft, omnia enim in momenco^oculi fada fune. Nam & ea, quz per curius temporum diftin^ generationem acceperunt, & accipiunt, & acce- ptuta liant, funul de icmcl in iplb fallunt, in quo & przterita, & przfentia, & fu- tuta in unum funt iimul, & fcmel. PrzdiAa itaque opinione tepulla , quzritur quales aquz fub czlo, qnc congregatae hinc in locum unum, & quis eft locus ille unus. - Aquz iiquidem lenGbiles, qiue vulgari vocabulo maris, & abylfi, fic oceani appellan- tur, mox ut ex occultis fuis cauiis eruperant, in fui propria fpecie, & quantitate, Sc qualitate, in loco iuo, hoc ell, inter terram, & aera hunc terrx proximum apparue- runt lictoribus fuis cin&x, parcim in gremiis telluris, veluti in «juibuidam poris magni cujuijiiam corporis occulte difeurrentes, partim lupcrhciem ejus aperte conte- ' gentes, & in quibus locis difperlae fuerant, quando unum proprium non habebant, in quem poftnuxlum coarftatoe terminos deonitosnon tranlgrediuntur. Quatuor enim principalia hujus mundi corpora ex quatuor fimplicibus elementis conipoli- ta, terram dico, aquam , aera , & xthera. cum omnibus quz in cis, & de eis faAa iunt.fimul & iemdfpccics luas accipiunt, & loca, & numeros, & tempora, ficinteiw valla, dc differentias, & proprietates ; menluras quoque, & pondera, & omne quod in eis fcncitur, & lenium iuperac, Sc intcUigitur, vel intdle&um fugit. Sed fi quis de talibus phjrficas reddiderit rationes, quia ienfu corporeo comprehendi non raf- fnnt ab his, qui fenfibilia Iblummodo cogitant, aut rpemetur, tanquam nihil dicat, aut allcgorizare pnubicur, nelcientibus naturam fex motibus fuis dilcernere. Phyfica fiquidem rubftancialcs naturz rationes. Ethica veroratioiiabilcsipfius, vel irrationa- biles motus confiderac. D. Edillerc qiuefo qnodeunquede bacquzftione lolvenda videtur tibi verifimile, neminemque verearis, quomodo ferat , five non incclligac quid dicas, luce veriucis non petculTus; aut fpemac invidiz veneno corruptus, five vecttum opinionum zelo concenciofus. M. Poft narrationem mundaiue conftitutlo- nis^xtremarum viz. iUius partium five invicem diiparinm , incorporalium dico, ra- tionum fimpliciumque, fecundum qoaseft condita : & compofitorum coiporum, ge- nerationi & corruptioni, locis quoque.temporibuique obnoxiorum; qnzquidcmcx- tremitatesaquarum vocabulo propter canfas przdiiftas apgellatz Innt, medietatilque qoacuor cleroencbram, quz firmamenti, ceelive nomen acceperunt: ad ' contempla- tionem in^zejufilem partis, omnium feilicet corruptibilium corporum, prophetica intentio videtur delcendcre, veluti ad tertiam naturz conditz theoriam. Imo fiqni- deipgMcraliter, primordialium caufarnm in fuoseftedusproceflioncm,ex,inco^itis arcanilquc naturz finibus, quali quibuldairwtenebris, in lucem formarum mnltiplici- ^ perlpicuam intcUcriibus contcmplantimn, vel fenfibns manifeftam exprellit ; de- inde fecundo contuitu triformem mundi conditioncid in rationibus viz. & univerla- libqs elementis, inque corporibus particularibus, atque compolitis confideraos, ad ipforum folubiJium & cqiuptibilium corporum,' quz infimum totius cieatnrzobti» neat locum, fpcculatioufljH^rvenit. Quum igitur omnium corporum ex quatuor ” S firoplichdn DE DIVISIONE Z^vATURiE. iicipliciuai Elcmcatonuu cultu cocapoEiorum, ex mtxirait ufquc ad- fnioimu' nicntium cri|ilc| cU conlidccucio ; aliter enim in iis imteria iolpicitur, alitel forma (te fpecies, qux uueeria adjcifbt, omne (olidum atque fcnlibilc corpus cHkic: (bU (iquidem matviu carens fpccic nullum corpus peragit; quia per Ic ioiotmis elt ; adjedi vero ipccic corpus (ic : ali ter ciluntia. Hc Tublf antialis tonna, qux veluti fundamentum im* mobile formaum (u(Tert.& continet materiam ; ncccEarium erat lubllantialem for-< mam ex materia formau rationabili contuitu fegregare. Maxima autem corpora dixi terram, aquam, aera, xihcraque, Cielumque, in quiibui innumerabilis minonun corporura,& n^orum,& numerorum quantitas multiplicatur. Qux tunc orania,boc cft, maxiqia,&media,&minimaexquacuorpari(limis,(unplicillimis,inviiibilibus per (e elementis cunftituuntur, quum in ea relblvuntur ; oullumcnira elcmeniuio per le corporeo icnlu attingitur. Si ergo, ut prxdidis rationibus demonilratumcll, qua- tuoc illa puta elementa vel coeli vocabulo ^ Icripturis propter fuasnatura; Emplicem virtutem meruerunt appellari, nimirum omnia corpora ab eis, & lub eis ineffabili eu- rum coitn couftitHta, aquariun fubcalu pofitarum poliunt nomine comprehendi. .ftlec immerito ; nara noh lolummutabilia tunc,, verum etiam generationi Sc corruptioni (ubje^ ; iiU etenim quxcocldUa, velarchcrca dieuiicur corpora, quamvis Ipintualia &'iiicurrupcibilia vidrancur elle, neccllario tunc quum |>er generationeia £e corapo- Ecioncm inchoaverunt Heri, ad Hncm iua: Iblutionis, &cormptionis pervenient. Si autem cxlellia corpora neccliuriamiuilolutioncmcxpcAant, veritate dicente, CMwn, O- rrrraprrifeor, itero Pialmilba, «prra waminmraaram fum ctUii^ feriiHnt, & (imilia S. Scriptura; cciliinonia, quid de intimis mundicorpotibusclf teftimsndum, quae qno- iidicnjlcuntur,atquelblvunturi' Itaque Hin omni corpore fivccoetefti, HvCtetreno; • Uve aquatili, inllabilisinundatio maierix informiapcolpieitur ; ita enim definitur,' ma- teria cit mutabilitas rerum mutabilium capax omnium tormarum, ihftabilitaique mn- «alnlis fornue, qua ipla materia ipecificata formatur; ip(a namque cft qualiuciva for- ma, qua; adjun^ macctiz corpus eiHcit : qualitativam quidem formam dico illam, quxcx qualitate iumta, & quantitate ienCbus corporeis apparet, materiiequc infia- • bili adhsrcns, cum ipla lemper fludiaat. gencrationem&cortuptioncrapatieiis,in<re- mentade detrimenta per quantitates, & qualitates recipit , mmcilque & variis diffe- rentiis, quxextriiiiecus ex qualitate locorum, aerum, humorum, ciborum, Innitibm- que occalionum accidunt, iuccurabit ; nonne verilimile videtur,' reAxque rationi con- veniens, ut ipia mutabilitas matCTise cum ipla forma qualitativa, qOB ci adhxret, eun- dem zffum nuduationis alTidaie, turbidxquc patitur, aquarum ibb cxlo fimpliciUm olemcntorum politarum rropseo nominedebeae fignificari.?.Subftancialis vero* forma vclfpecies Rcnetuluo incommutabiliter fubfiftensy qux nullo modo cum corpore ex materia, & qualitativa forma compofito, mutabilitatem Mtitur ; (non enim ennv corpore incipit, quamvis in corpore naicatur, linequo per leipfam in genere (uo-'ei- Icntialitcr permanet ; neque cum eo corrumpitur, quumeflentia, & virtus, & ope- ratio cum corruptibilibus & motabilibus ncc corrumpi, nec mutari polTunt, propriis tnxnaturxfubfiuiis,) arida, hocett, terrx vocabulo non incongraeappclletpr. €bii- gregeatur ergf qua (nbcehfant, ialtcum unam,& tfferett triAe. Nili eifim con- templativus aniaiusifia^uantemmatcrix adhxrentiique ei formx inftabilitatem, ve- luti quofdam adhiantcs fluites, in unum intclligentix locum (unus namque intelle- db^ell materix, j^ancnnlquC' ei forrox , quoniam unum conms efficiunt )" (JKus colligat, forma itlj^ubftantialis, naturali folnbtatc fux naturx lemjwr flabilis, men- tis aculis apparere non poterit ; ut enim diffiifio aquatum telluris foliditatem, ne fcn- fibus corporeis appareat, pooperit ; ita corruptibilium corporum mutabilitas; & ii^ numerabilia multiplicatio, fnbiiftemis eis fiornne Itebilitatero ab intclleaualibus oculis naturam tetumcontemplandbtts. aufert, ncipcrifeif corporibnsdiicrcta confidetttnr pertpicuu' Et quemadmodum rftedqntibus aquis, 'inque alveum (uum undique eol- (c&e* cui^latis , liciora Iunge lateqnc nuda, ticca , folidaqne patelcunt^ Cc ;in- lUbilitatc corruptibilium rcrum-BiCntisacontuitu ab incorruptibilibus naturis'uno contemplationis tenore fegregata, moxfqkmanim (ubftantislium, &fpederum Hn- mutabilis pulcberrimaquc iblid^^tu, in generibus Hiis animi obtudbus arridet. Arida 1 autcnadicitur fubftantialiumfotmanim ftab^as. Nlic immerito ; quoniam nuda & abiblutaeft omnium accidentium •pcrimcnio. Omniscafin forma. Ac fp^iesinie- aenli fiiuplicitaiv; 'qua idbfiftic, aopfiderttf^ asfcidentn^fcltencuvfii-omninoeft Hoc- • \ • ^ LTBtRTBR-riUl nr ut : corpora mo, «jnibai {obfifUt, omnino Mcidentiom capacia funt. De ferina a«- cem iumianciili , icmperqne manente, aioqdc ipiii nraiabili eaqoantitare, tt quatr- ttte inatcrix copulati in primo lib. (atis, ut opinor, eftaftum. Et none brericer de iiidein repetcndam.ne ulu ambiguitai legentiMS relinquatur. Subilantialis forma ift ipi. cujus participatione omnis individua fpccieafonnarnr, ficciVuua in omnibus, te obuiis in una, & nec multiplicatur in multiplicatH, nec minuitur mtefr^&is. Non enim eft major forma illa, verbi gratia, qua dicitur homo, in inbnica humana natura per individuas Ipecies multiplicatione, quamin iUouno,& primo homine, qui prius particeps illius nAus eft ; nec minor in illo erat, quamin omnibus, quorum corpora ouillo multiplicantur, (ed in omnibus una, eaden^uc eft, te in omnibus tou sqiuli- ter, in nnllis ullam varietatem, aut diUimiliradincm recipiens, eadem ratione in o- amibus lubftancialibusfbrmis,ineqno, in bove, in Icone, eseteriique animalibus, in firr- culis qnoquc& herbis (imilis regula nararalicer conftitnitur. Forma vero illa mate- riz adhxrcns ad conftitutionem corporis varia tmper, atque muubtlis, inque divcr- lasdifterentias l^undum accidens dilperia. Non enim ex namralibus ca^is vifibi» lium fornarum multiplex differentia procedit in una; eademque forma, 1^ extrinie- cos evenit. Hominum iiquidem inter ie diffimilitudo in vnliu, in quantitate, & quali- tate fingulorum corporum ; morum quoque, & conreriatiomun varietas non cx hn- BUDa natura, quz una cademque eft in omnibus, in quibus eft, & (ibi (emper Gmilli- ma, nullamque varietatem recipiens, (bd ex his, que circa illam iotelliguntur, con- tingit: cxlocisTiz.de teniporibus, ex generatione, quantiute,&quaHcace alimonio- nun, regionum, aerum, in quibus quilquis nalcitur, (eu nutritur, & univcrfaliter dicam ex omnibus, que circa fubftantiam intelliguntur, & non ipfa fubftantia Innt ; ipla enim Gmplex te onifonniseft, nuUisque varietatibus, Gve compoGrionibus oh~ noxia. XX IX. Quilquis ergo aAn rationis/Mnnia quzcnnq; excrinfecus circa propr iahi Aib- Bantiam Gnguluum formarum, hoceft,citca individnasde fpecialiinmas Cpecks uninf- cujnfque formx.verbicauia.homiiusequi, bovis,pi(cis,Tolatilis,berbamm, dc lignorum intelliguntur vel ientinutar mutabilia, veluti quadam multarum aquarum inundatio- neicmpcrfluftnantia ; abipb intima fubftantia, circa quam volvuntur, dumGcipia incommutabili fuc nature tenore ftabilita, iegregare potuerit, inque unum locum con- gtegare , hoc eft , unius, ejuidemque de^irionis ambitu concludere, dicens, omne quodcunque circa propriam fubftantiam vel inteUjgitur, vel lentitar, varium, dc mo- tabile eft, eamque mundationibus fuis cooperit, ut vix dignofei quid Gt, valeat: ipfe aquas, que fub celo fune, divinis admonitioniiw in unum locum jubetur congregare, ucappareataiida,hoceft, ut occulta fnbftanrialis forma, circa quam accideuchun ffu- ftns exxftuant, intelioiftualibus oculis naturas rerum difeernentibus, clare perluceat. Deeo autem, quod omnium rerum que 4eGniri polTunt, locus Gt communis eorum, vel propria deftnitio ; in primo libro latis, ut opinor, difputamm eft. £ t vsravir Df’ mmritUm tatem, tmgrigttiiHtfqn* ofaaraas tffttUvit murult Vocabulorum geminar tione in operibnscrium dierum primordialium, in primo viz. appellavit lucem diem , dc tenebras nodem , in fecundo vocavit Deus ffrmamencumcelum , in tertio vocavie Deos aridam terram, congr^rionefquc aquarum appellavit maria , duplicem totiu» creature fpecularioncm GgniGcari arbitror. Aliter enim in cauGs, alitet in cffeiftibus una eademqiie res theorie fpecuiationibus intimatur. £r vidir Dtm fnrW rfet ttnum. ViGo Dei totius univerGtatis eft conditio. Non enim aliud eft ei videre, aliud facere, fadviGo illius voluutas ejus eft, dc voluntas operatio. Meritoautem omne, quod vi- ditdominus, eft bonum; divina Gquidem Imnitas bonorum omnium cauiactl: Imo etiam omnia bona ipiaeft ; nullum enim pcv fe bonum eft, ledin quantum bonum eft participatione illius boni, qnodpetieiblummodiffabftantialebonumeft, bonum eft. Ntmt enim tum mfi fttm Dtm. Vitit ergo Dtut ^uai eftt tutum , hoc eft , vidit ieipfum in omnibus bonum ; non enim Deus vidit niG feipfum, quia extra ipfum nihil •ft, dc omne quod in ipfocft, iple eft, Gmplexque viGoipGuseft, dc^nulloalio for- matur ipfa niu k fcipfb. Et ait, ^rrimiiet ttrru tertam rhentem. & fddeutmjemeu, & bgtmmt0tmfeTMmf4(iens fr*OMm/Kxtagemitf»iim, ei^Ks frwuminipfifit fttf er terram. Vir- toteranerbamm, lign^mq; in primordialibus cauGs conditam per bxc verba Pro{Ae- rica commemorat, que virtus vis feminum h fandis Patribus folet apprilari, in qua Ipecies illaanim^ qoedicknt nntririnA adtvn, operattonem fuam exri-cet, gener»- s S a tionea DB DIVISIONE NATURA, tioDCmjfiz. femiauinadimmATansi Sc qus genin funt nntricas^ •incremenMqne rft per numeros IbcomiD, &ceniporuiu<liiIribuen«, Et quum omne, quod in natni^ re- rum Tiiitulitcr apparec,non aLunde niTi ex occultis naturalis, & fubftantialis formz fini- bns, quam aridx, vel tcrr« vocabulo f^ilicacam praediximus, originales caufas gene- rationis fuae recipit , propterea fcriptum cfl, rrrmiarr terr* bnhtm vtrnucm, tec. ceretur, vis feminalis herbarum, & ugnonun, quxin intimis fobftutiiw IS cauGditer creata eft, in ibrmas, & fpccies (cnfibiles per gcncratipneor procedat, quz proceiSo primordialium caularum in effofbis fuos, fequentibus Icripot- rae verbis explanatur. Etf*Sumt^iU, d tart berb^m firtnttm, & ferentem ft- meniaxt* genmfnum, UgniimtjneftdeHsfrHitHm, & bekeHs unumqutiifu* femen fecnninm ffteiem ftnm. V idefne quemadmodum divina (criptura, genera & fpecies imnitidHlfintt declarat ? In quibus caulaliter,& inviiibilitcr fubfiftunt quxeuoque per generationem in quantitatibus Sc qualitatibus, in notitiam corporalium lenfnum erumpuntur. Si cui autem videtur quod illa explanatio, quam de primis diebus juxta vires intentionis narurz protulimus, non fecundum biBoriam fit, led iccundum leges Allcgorif, inten- tus perlpiciat quadriformem Ibphix divifionem. X](X. Et cit quidem prima pra&iceadiva, fecunda phyfice natarxlb, tertia theo- logia, quxdcDeo difputat, qnaru logice rationalis, quae oftendit quibus regolisde unaquaque trium aliarum partium difpuundum. Quarum una virtutes, quibus fup- plantantur vitia, penituique eradicantur, invelUgat: altera rationes naiurarumi five in caulis, fivein eflaitibus : tertia quod de una omnium caufa, que Deus cft, pih de- beat zllimari : (quomodo autem & virtus, & natura,- & Deus rationabiliter quxri- tur, quarta, ut diximus, edocet, diligcntcrqw conlidmt. Cui, przdidarum lophiz portilun, numerationem hiUoricam de conditione rerum adjungere debeat, & fi non pcnkusphilofophiz expers eB, non alicui nifi phyficz copulabit. Et fi iu eB, intue- atur i^od h nobis allc^oric^ didumcB,&, ut opinor, inveniet. In prima fi^i- dem dic primordialium caularum generaliter in eBeausfiios.ienfibus vel intclledibus comprebenfibilem procclfionem condicione lucis fignificatam diximus ; quod autem primordiales caulz rerum omnium fubBantiz finc io Divina lapientia fubllitntz, te- ilis eBS. v^iR^rayTiu in Hexamero liio dicens, divertit yir flenmfriiientu,M§^fttfcih(tt, qnei vifibiUum, & invifibibum fnbftantidrum retietut & tdnfm rerum, netu feU iivind rm- tinedt. In fecunda triformem mundi hujus conBicutiooem, ex rationibus videlicet fuis, fimplicibus clementis, corporibuique compofitis perfedam, aquarum vocabulo, firmamentique in medio earum fadi non incongrue, ut rcor, dclcriptam exiBimavi- mus. Tertiam vero mundi confiderationem in Icgregatiooe eorum, quz in eo muta- bilia funt, ab bis, quz naturz fuz lubfidiis cuBodita,incommutabilitcr io eodem per-' manent Batu conlutuum, hoc eB, in dilcretionc omnium mutabilium accidenuum, rationabili contuitu ab immutabili fubAantialium formarum folidiute, aquarum con- gregatione, tcrrzque apparitione divinam feripturam infinualk arbitrati fumus. Nec immerito; cum frcqncnrillimus divinorum eloquiorum ufus eB, vifibilium rerum fi- gnificativis vocibus, invifibilium rerum naturales fubfiBentias, rationefquc ad excrci- tadonem pi^philofophantium fignificare. Nec mirum, cum IzpilfinK fpiritualium, & invifibilium rerum nominibus, corporales lenfibilel^ue allueicat innuere. Cujus reciprocz metaphorz dum fimt mulca exempla Sc innumerabilia, przlenti negotio bumularc.omnioulque io divina Icriptura exercitatis manifcBillima Jongum videtur dc luper^uum: paucis tamen exemplis utamur. ■ Qd»i »dtum eft ex.edtne ter» eft :• lac totus homo originali pcccato .nafccns carnis nomine vocatur : Sc qnii netum eft tK fptritu fpiritus eft : totus homo cz regeneratione in CbriBo renalcens vocabulo Ipirs- tus exprimitur. Et fi quis dixerit- non totus homo ex came nafeitur, ied Ibla homi- nis caro : rcfpondebo. Non igitui^lQhu homo ex fpiritu nalcitur, kd fola anima. Et fi itacB, fequitur gratiam baptllmatit nihil corporibus noBrisprodellei fi autem to- tnshomo anima viz. & cnrpns in ChriBo renaicitur, dcfpiritus efficitur, neceflarMi torus homo in .Vdaiw ex carne nalcitur, & caroeB- Ac uc concluditur, decarnem appellari fj^itum, dc fpiritum carnem. b'nbum Dr! vocatur rara, Sc caro verbum, deumilia, ih quibus fimul Sc fynecdocbeintelligitur, demetaphora. Non ergo alle- goriavimusdiim nomine lucu, fpedes rerum vifibilcs dc intelligiffles, tenebrarum vero firmamenti M i LIBERTERTIUS ' 14« finmmenuin medio earnm fymbolicis appellationibus, hujus mundi rilibilis tripliiNm fnbftitudoneiti in caufis viz. luis , quas S. jMrtRm fuijhmtiu reAtm rifiiilium m unu Dhimd prMttittm appellat , fie in univeri^ibus dementis , qux Gracd catho- lica tux"* vocant, eo quod (ibi invicem conveniant, & concinant. enim hoceft,conformatio. Illotum namqueconcurlu omnia corpora vifibitia conficiuntur. Ideoque Athenienfes literas appellant, quarum compofirionc •rticulau vox perficitur. Nec immerito ; Dum enim viritim confiderantnr pura & 4 fe invicem iegregaca, videnturcile contraria; firigus fiquidem calori, humioitasfic- Oitali contradicit dum vero io (e invicem milcentur, omnium rerum vifibilium har- monia quadam mirabili atque ineihibilil compoficiones efficiunt. Re naifique vera non elementorum iubftantix, 1'ed qualitates oiflentiunt. Quas viz. compoiiiiones', quum folvi, & in ea, quorum coitu efficiuntur, redire poiliint ; aquamm, qux fub Mslofiint, vocabulo congruentilfime Propheta fignificavit. Quum vero harum xumvifibilium corporeis Icnltbns lubjedamm duplex fpeculatioeft; aliter enim in eis fubjedas, & immutabiles fubtiftentias, quibus propne ftibfiihint; aliter accidentia, qux augeri, & minui patiuntur, snRabilique motu Icmper variari non delinunt, Ipe- colamur; feceflariumeracmurabiliaabinunutabtlibusregregari, hoc eft, accidentia h fiibliantiis intelleduaJibus dijudicatione dilcerni : & mutabilia quidem vcluti inilabi. lium aquamm, ac femperfludnantium ; immutaljilia vero, iiixque natnrx ftabilirate fubliilentia.folidx telluris aridsque vocabulo ligniiicari. In bis er^ omnibus nulla alle- goria, Icd iblummodo phyfica cohfidcraiio traftataranutuacis fenfibilium nominibus ad ugnificanda invifibilia trequentillimo divinx IcripturK ulti. Sed neS. Patris Bdfiliutvt- rentilBmos videamur Ipemereintelledus.-qnidae hoc feoferit,' quantam mihi datur intclligerc, breviter intimabo: In quarta Homilk in Genclm, utigregentur, inquit v in cangrtgdlitnem ntidm, n* ixjlanrr rtdpientttfe rtgints fdftrf uniens, crejcenf- ^uefemftT, & dUdtx dliisimfUsu, tmnem ctntignd inclniertt Efirnm, et jnfd ejt ctngr(. gdfi in ctngregdtunem. Per bte s fnpe fitsSudns ex ventis rntre, et in dbitniinem mdxi- mdttt fstUevdtk finOUnt ; mtx ut Ittttrd tetigerit , in ffumem fthent impetum , re- ferutur. An me min timehtis, isest Dtminm, pmentem terminum meri erenjm, infirmif- Jimiimiiiumfdiule, mdru rielentUinviSi refrenetur’, elitejuin quii, inqait, prebiter et ri- irumuure imnem ^fptum, ium fit bumilitr, iarrarr,. eteperire ,frque meri quti M- gjpti dijdcet een/ui^ire,nifi prsueptumcTeetirit rfet impeitmentum. Item quid humitier ifi tubrt turi y^ptut, qutiem ipere perfudfertnt ntbii , vilentei invicem pelegts etnjungere /Egqptum& Iniicum, in qui rubrum ejb mere: prtpter bec pribibiti funt cinjtibut, ^ prU mus tncbtdns ScToUris ^giptim, ee ptfree velent perficere Darius Medns. £idc i me in- Bdfunt, ut inteUigemuspretepti virtutem, cingregentur eque in citigregetiinem unem, hte tfi, ueiBe efeipfd receient, fei in prime etlleBitne emgregete ‘pemuiuent. Deinde df- dicens, cingregettur eque iuciqgrqgdtiinem unem ifteniitur, quid multe erent mulnt tU»^ itt fegrtgete eque. Juge rumque mentium, prifuuiitdte Vellium irrigue, equerum uellb- Miinem bdbebent i & eibuc cempi multi & plenitiet, nUmeximiruni f eleget um mulrituiinb ittiigenttr ; & fulti multi, (jr cenveiet fecundum eties & eliu figuret ceve, que emnii nnierum tunc plene, cen/uuUefuut i & Dei ipfimdiviuipreeiptieiunemui^rigetiinemuil- iique eque celleUe. ‘ * •« ’ ..XXXI. His. atque hujufmodi verbis prxdiAiauthoris aperte fuadetnrob hanc baus Igm multitudines aquamm ubique TCc cava deplana tetramm dftfa^, in congregatia onem unam ilivino .prxceptofuiM colle&as, ne totam terrx iuperneiem inundarioa Bumfuarumcumulauonibus cooperirent, & ad ufus humanx bwitationis appamet arida; herbis arboribulque decorata, diverlls animalium formis capiofa ; amplillimit oceani, diverfbnunqoo pelagorum littoribiA aute, 8e ab impetu fiuduantis marfar; arenofis obicibus divinx julfionis virtute roboratis munita i-^vini fiquidem prxe6> pti v%orc validiifimus undaram furor refrxnataf & repercutitur ; ne plalta terra- rum, & humilionfe loca obruant. Hjte autem, ut dixi, fubjungere volui, neibrtequis diceret, quare gloriofilBmi S. feriptorx expofltoris lenium, omnino prxterirc aufi fua mus. 1| j. . sjDCXII. Provide wnteque. I<^n enim debemus divinarum Patrum intelleiffuS ullo modo negligcrc, feu annu (lare, ^'/xTertinl^um nos nonlateat eos fxpilfimc fimpUMter difpnta&, capacitatem audientium non latis idoneam ad profiindilfifflos.rpiricualis tuus luumlium ratioiuun-^rcipiendos ^telleftat providentes, '.'Atquei^ non. <ba , 1 ,.. S J mere. i / 14 « DE DITIS IO NE NATUR®. a K rt dcterim, atopinor, dd&nun JWIbiiiai fiipenu gnria illuminatam, fimplicimo^ pofuifle fex prUnorum dierum intell%ibiliam operationes quam intellexerat, Imnonem iimplidtati auditorum coaptans.Siquidem bomiliaricer ad populum locatus eft.&qnod fimul & (emel ^ Deo ia&um fuiile ddus cognoTerat,veluti temporum morulis dirperd- tum propter cos.quorum fenfus moras temporum .locorumq; diftanrias faperare neltJ»- rat,exporait. Quod & ipfc fublimilEmat Prophetarum iecille d^ofeitar. Noa enim fimul & femel potuit narrare, quod fimul & ioiiel Deus potuit iacerc.Siquidemdi; nos, qai adhuc in tenebris ignorantia 'palpantes lucem veritatis conamur afpicere, noti omne quod fimul mente concipimus,verbis explanare valeamus;omnis namq;arsin aulh mo lapientis unirerfolitcr formata, direrfil literarum dc fyUabarum, dittonumque temporalibus morulis, neccllario parncularitcr ordlnatcque in aures difccndum diffhas ditur. Non ergo prardi^him Patrem debemus arbitrari itmpliciterinteliexiile. quod firapliciter \rtdetur expofuifle. Quis enim audebit divinum luminare teprdieiti dere, dum nefeiat quantum io (cipfo potuit lucere, lumenque fnum minus capacifattt temperanter voluit diitribuere ; neque facile crediderim magnum prtcconem iapientiv pleniflimum virtute, inteliexillc autcogitalTe inertem molem telluris tenebroiam, hi> bnica adhuc abyifi inundatione undique coopertam i per moras temporumfrius fuiA conditam, ac poftea perado duorum dierum Ipado. per intervalla temporum tranlas dorum vduti inchoante tertia luce, denudaum abyffo illa, qua tegdiatar, in congrega^ tionem unam coUedam. Hsc enim omnia, &c. qusdelint primordialium dierum ofmt ribus divina feriptura commemorat, fimul, & femel divino precepto abique ullis tcm. poralibus intervallis ; luis rationibas, fecundum quas condita funt, diftinda & fada niiile, & in fpecies luas produda, beatifEmus perlpeaerat Btfilm. An aliud ex vetbis ipfius in nona Hotnilia Hexameri fui intelligendnm f “ intell)gednquit,vetbum Dei per ‘‘ creaturam currens, tunc incipiens, 6e ufque nunc operans, &iniincm proveniens^ *' donec mundus confummetur. U tque fphsracum alumno impellitur, fi proclivo quis* “ dam accipiatur ; & propria conformatione, & commoditate regionis fenur in dec " clive, nec prius ftans, quam aequalitas camporum jpfam fufeipiat: Cc natura exs> "flentium, uno prccepto mota tn generatione & corruptione plane percurrit, genn^ " rum conlcquentias pu fimilitndinem £dvans,donec ad ipfum defixndat finem. Equum “ quidem equi facit fiicceflbrem, leonem leonis, aquilam aquils. Se nunc quodque " animalium cqnfequcnter liicceiHonibns conlervatnm,ufquc ad confiimmadonem nni'> " veificatis tranfinittit. Intuere vim fimilitndinis. Verbum, inquit, Dei per omnia Se ini< do creacurz ufque ad finem univerfitads lemper operans omim, & movens percurrit s uno namque prxeepto, vdud unam qoatidam fphzram,uiiam nataram eorum,qu« iunt fimul Se fanel fida, movet in gcneia Se fpecies, qnse currens velud in declivve quod- dam voluta, currere non definet, donec ad finem univerfitatis, reluri ad qitandam quie- tem perveniat: unum igitur vcrbnm,uno praxepto unam exiftentium naturam fieri julBt, quam fimul Se ferad Se condidit,Sclo fpwies proprtm produxic.Utcnim uno przcepto, repetito tunc iexies^-Thcologo.nitumn omnium fimul creavit: ita ipia natura fimul ia omnes czpit currere creaturas, nec ulla alteram Jocorum fcu temjxirum numeris, fw foriis prscceifit. M. Jullc.redeqnc maximum virum prz4icas, nec aliter de iproeil itnticndum. Pulchft igitur fegrtgau mutabilitate accidentium, ibabilltatefubilMtise; multiplex ipfius vis per diverfas fpecies vifibiliccr erumpeqs, herbarum lignorumque fi- gnificationibus igfinnatur. Omob enim Ipocies in genere. St omne genus fiibltantb naturaliter conriheoir. Item omnis fubftontia per generationis formas fpeciefque proprias vim fuam exerit, Se hoc totum, vita illa, quzin feminibus operatur, divmf przcepti virtute adminiftrtt. Ideoque herbes lignaque, animalia fixa in loco phyfia non irrationabiliter appdlant. Sunt enim animaa corpora, locorum Sctempo- lum intervallis crefcencia, iuiique locis in quibus crefeunt, bxa j St notandam, queui- odmodum aquarum coUedio per (eftaienon poteft. nifi moleterrz fuftineatur ;five in- terius per occidtos poros, five exterius per apertas inundationes difeurrens ; five ftagnis lacubufque ftaus : ita accidendam inniidano non nifiin iubjeda iubftanria confiftere przvalet, five in occultis lubj|di finibuft lateant, ut funt qualitates. Se quantirates caufaliter ; fivc foras erumpant. Se in aliqua materia appareant, ut funt moles corpo- rccdiverfis coloribus fupcrfiifz; five (lab^in funt, utfpcocs, Scfigurz, quz adjeifo mttabilitari vtlibilia eficiunt torpore, ftatu quodam fpc^li confonaata, & in unum ctflJigaanr. ac fiibito foiraiitar, inque floxa» tam mutabatads fpackah l^a conari*^ t l fi ER. T E R. T*LU S. • .1 m fitrcfliup?! , Sodncin ulil>m>diiuii4iniujorcaiUf, ad ^unf.* tiun oiuai|*n* coiiEiiudonis trinlcamus fibulationem. • . , » J^Xtll. O. iJcrks difputationi» ita exigit ; nitin fi wrCnguE, qu^unque JJcaJi* bga quxrjsnJa & IbljfAWiE lbal> quilquii inveft:»re voluerit ; prius ci tempus deliciet, fiuam ad finem umnium qui tradandafunt, ai purum difcutienda valeat pervenire. AI. Bcrada itaque duarum inferioruiu vilibilis hujus mundi pardum , terr? viz; ft aquii formationis narrauone, imo ctum fimul , &,lejnel, ablque ullis temporalibus mp- rujis, divilio prtetf pto.in generibus Aiis, & fpeciebus formatarum i locis quoque, certif. qucAuibuscircumicripurum fpeculauone : rao* ad luperiorum partiuniiaeris, dico, & ignis cuniUtutionem, divinus colmographus mentis intuitum convcrtlt,diccnt, dixit tuum Utut, ft*nt limuxxrUinptmmentofMi, & iittlint item, ttnoilm, & fiut iii figux. iuumftrt, tudiei, dtuuuti- (f lucttut iu^mmeutt ttU, & Utumiutut terrtm, ^ ftdum^jl Ita. AudilU cotvdidqncm generalem omnium luminarium cilcAis fir* [uauienti in primordialibuscauiis, aiuc pumem diem, ^ tempus, & locum ; audieorun.* demprof efltonuni in efleciui fuos, ;jn Ipccies proprias nmliiplicatam, locorum inter- vallis diicretam, temporum curriculis volubilem, rootullabui, Aatuque mobili comr pndtim. hctiiiutjieiu dut pi^hx lunanxrui lumitxrt nujut, utprteffti diti, lumintrc mi- HUt, ut prttgttutQt, (ffitUttt que de operibus quattx lucis Icriptura commemo- rac.-, Pe firnkmcnto dura de fecunda die tcaciabamus, que nobis rcrifimilia vifa funt, CxpuGiimus. Kou enim, ut opinor, aliud firraamentum fecundo die eft faSum in me- dioa^^Um, & aliud in quo quarto dic fada eft Aries cileftium luminarium : fiqui- dcmAaUud^.ct.fortaliisfcriptuta uonfiidict, fcsldicerct, fiant lumiiuria, &firm^ JBcntum cadi., licut dUit, Jiat ftmtmtutum iu mtii» xqutrum : nunc autem, qiua Don dudt, iiat firmamentum, led fitut lumutria i»;jSrniai»rat«, clari datur intelli^ unum iddplumq;el(niinmmcntum,quud Aicuadadic in medio fa&umcftaqaarum,& in .qjjii.puftjuodmu, non Ipatio tcmports,lixi lii ft a nt ia prophetici viAonis,fiderea luminaria cskodiu AmuCum Igitur tria corpoaa maxinu m.uiuli,lmi,ut Philofoplii perhibcnt.quo- rum unuminbmuman>ediumquc topus mundi inftarccntrijincir{ulo,(culphzraaridam, vei terram divina vocaviiau,ftoriiis,{egregatiuno aquarum tegentium Alpccificatum: ^rbaruty, lignorumque pulcherrima vatiucatccoopurtum; .Ave quis pmpliciori fcnAi vifibiicni hanc roolensimncdio mundi poAtgm, occani limbo circumcincti, tern a- quarumq; vocabulisAgnificatam*, Evesutiori intellciftu,fubftantii ab accidentibus diju- ^cationcra inenilexetit t bcrbaiiun vero, & lignorum 'nomlnatioaibus. Ave ba^ ot- lUKUcnta lanlibilia, qnibus.iftivis temporibus terrena veftitut fupccficies, vi feminum enim|>entia , jtelluri radicitiu fixa, humore nutrita, & corpulentia: Ave inteUigibiles fpecies ex intimis naturalibus iubftimua: finibus procedemus, ioftar herbarum, lignd- mmque de terra nalcentium perceperit , - aliter namque in omni AnAbili cotTOre ^quanticatu molem qualitatibus luis fubjecUm, corporeis fenAbus confideramusj aliter invifibikmlubftaociam, Ipeciefque proprias in Ipla fubAftcntcs, mentis acie intclliga- mus. decundum quas rerum omnium viAbilium, StinviAbilium numeroApss multipli^ nir, univeriius colligitur , proprietas cultoditur)^ ad ahiorum duorum maximorum mundi corporum theoriam prophetica intentio conveda eft. FttntlumiuArit, i^uit.ia fhrtumtBio <*ti. Recordaris, ut opinor, de bocsPoraioc Armamenti in medio aquarum confticuti/lum dee» tractobaraus.noftri canliderationc.-u intclletftts. P.Recordor lana tittne non fallit momoria, convenerat quideminter posmil probabilius in eo nomine A- goificari, quam qua tuor finmliciuia «Icmencorum univerutatem, qux dnm per le mp riffimafint, dtiscomprchcnAnilia omni corporeo lenitt, & ubique univcrlalicer diilu- la.inviltbiUiuu meatu.proporttoaabiliquccuituinjjHnvicem, omnia corpora liaAbw iMpcrficiiini, fivccslmia uni, Aveaciea, live aqua tigj, Aveterrena, Ave maxima, Ara minima, Ave media, &, ut univerfitUter dicam, tobUWeftis Iptwra, & omnia, qui in ea, tc e^tra eam fune, A lummo uique ad deorfom coMnentur; eorum concurfu, & quicquid in ordintf diiulonwi ricimtudine rerum corruptibilium oalcicur. ab ipAs procedit, & in ipfieKiolvitur. Haec autem vocantur A Gracis. »oc eft, ignis, aer, aqua, 'terra, cx nominibus maximorum corpomm, qui ex os: oqmpo- nnntur, denominata. Ubi notandum, quod non ex coitu Aibftantialiunidei^^to- nun, dum fmt ineofruptibilu, & inlolubilia, Axi ex eorum qualiubbus Abi invicem copukibs corpora4bnfibilia conficiantur. Qnditates «utem quatuor Elementorum aobQunlBAinc,.eaIidcati'faumidi(as,fingidicarjiiccitat, cx quibw omnia corpora tua.* ,«i«, ' terialia tff DE DIVISIONE NATUR terialia adje^u formu componi, Phyfica perhibet theoria. Quarum quidem adira* efliAlujsPfailo(bphidiciAit,caiidiutem, & frigiditatem ; paiBvasduas, humiditatem, & ariditatem; dum enim caliditaa huiuiditati, & frigiditas ariditati naturali'quodam coitu mifeentur. omnia, qme in terra, &mari narcuntur. procreationem aCcipinnt: quod etiam Pocu intclligebat, dicens. Tum fdter tnmiftttnt ftXHitiu intiritiis ttbtr ' Ctnjugk in gremium Itte Jefcendit. Patrem Equidem igneam qualitatem, quxellcaliditat,foecundos rero imbres aqna- ticam, qux eft frigiditas appellavit; conjugis vero gremium fertilitatem hnmidiutis, quxeft qualitas actis propria, & ariditatis, qux cft terra: qualitativa proprietas, vo~ cando unius vcluti uxoris nominationem terram, eam Gbi proximiori, & corpulentiori aere figniheavit. Hinc colligitur, ut dux qualitates aftivx Cbi invicem contrarix, caliditas vix. &frigiditas, duabus paflivis (ibimet oppofitis, humiditad viz. & aridiud copulat; ; occalionero omnibus in terra, & in aquis naicentibus, prxbcant generationis, & rnerementorum. Et ne quis miretur frigiditatem, dum fit proprie aquarum, de (h- perioribus hujus acris partibus velud in gremium aridiutis defeendere, cognolcat a- quas in nubibus fufpcnras, frigidiores efie marinis, fluvialibufqne fluentis. Si autem ad hxc quis dixerit, quare ergo multi Philolophorum, tclle S.Angmfiint,i(l\Tttantigiiem & nerem Agere, nqunmyert &terrnm pati, fi aqua frigida ariditati terrx mixta in lemini- busagit, & non patitur? huic latis cft rcfpondcre, aquam frigidam efie, & bumidam, led humiditatem ab acre, frigiditatem vero i feipla recipiens, ea qiulitate, quam ex vi- cino fibi elemento fiilcipit, aiftum calidi patitur; ea vero, qux fuaeft, lemperin fe- minibusagit. Quisenim naturalium radonum peritus ignorat, folam finceram calidi- tatem ablque ullo ex frigiditate U’mperamcnto.aut folam finccramque ffigidiatem fine quadam c^iditatis mixtura, cnjufquam corporis nullam generadonem agere; aut ex lo- la humiditate, aut ex fola ariditate fine utriufque contemperantia nullum corpus natu^ rali pallione nalci ? In his tamen, in quibus mundanx philolopbix ftudium exercetur, longius immorari non valde cft necemrium. Proinde paucis his de quatnor qnaiita- tibus quatuor univcrlalium elementorum prxlibatis, qu{, quoniam medietatem quan- dam inter primordiales caufas, &compofita corpora obunent, firmamenti nomen ac- ceperunt ; ad luminarium, qux in iplo funt conftituta, expolitionem properandum video. Af- Redc vides. Si ergo nomine firmamend, quatuor fimplicilEma univerla- lillimaque mundi elementa vocantur, quid tibi videtur ? Num illa quatuor ubiquein omnia corporative xthereative aereative aquatica,five terrena diffunduntur, connexa ita ut nullum lenfibile corpus polfit reperiri, quod illorum careat concnrfu ? an qux- dam ex quiburdam,non autem omnia ex omnibus confluunt? MHuk quxftioni facilU- mum eft latisfacere, quoniam h mundi Pbilolbpbis quxGta eft, & rationabiliter in- venta. Aiunt enim intra ambitum mundi hujus leniibilis nullum corpus intellcftualis longitudinis, latitudinis, altitudinis 'dimenrum polle fieri, in quo quatuor elemento- rum natura, quamvis invifibiliter non valeat intciligi. Nam licut omne, quod fenfus corporeus in eis atungit, non aliunde nili ex qualitatum quatuor elementorum con- fluxu ii^e invicen^ fux conftitutionis materiam recipit ; ita omne, quod in eildem, in quantum corpora lunt, rationabilis inveftigatio invenit, nil aliud prxter ipforum limplicium , & inlcparabilium elementorum uniformiter conventum. Ideo autem additum eft, in quantum corpota funt, nequtsexiftimaretnosfubftantias rerum, leu genera, leu fpccies, leu illam vitam, qux omnia corpora, in quibus motus vitalis co- gnolcitur, & animare, & nutrire perhibetur, in hoc loco tetigifle, veltra&afle. Hxc enim ultra omnem univerl^^^irpoream naturam & funt, & intelliguritur; fiefine quibus nulla corporea natq||^|^ incomprehenfibilis fit lenfibns corporeis, ut funt quatuor illa elementa, de‘^quiS^ nunc agitur ; live comprehenfibilis, ut funt diverla- rum qualitatum materialium)f%um fenfibilcm conftitutionem prxftantium ponventus. Quamvis itaque qualitatum quxdam quidem in quibofdam corporibus plus, quxdam vero miqps lenfibus appareant, fynodus tamen ipforum catholicarum Elementorum una^^deaaque uniformiter commenfurabilis in omnibus eft. Mens fiquidem divina exjSanadouem totius mundani corporis inter duas extremiutes fibi invicem i contra- rio oppofitas, xquali lance libravit ; inter gravitatem dico , 8c levitatem, inter quas omnis medietas vifibilium corporum ponderau eft.Proindeomniacorpoca4n quantuni gravitatem participant, in uotum terrenarum qualitatum funt capacia, hoc eft, lolidi- tatis, t 1 B E R. T E R T 1 U S.' »4f luis, & iUbiliiatis, in quantam vero n levitate attrahunt, in tantum qtvilitates ca-< leftes panici pan^ inanitatem dico, & mutabilitatem. Media autem, rjlue iimili If, bianiine extremitatem attingunt, ^uali participatione illarum qualiutes poflident. In omnibus autem quatuor Elementorum uqiverlUium unus idemque motus cft, & ftatus, ficcapacitas, dcpoflelfio. M. Probabiliter relponfum dl. In hoc enimomnei Phylici confentiunt. tibique igitur funt per totum lonChilem mundum xquali men- furatione atque concurfu, quatuor purifEipa elemenu firmamenti vocabulo diriha Aoftoritate appellata. D. Jam datum eft, & ^ione inventum, Grxeorum duoque aominum interpretatio teftis ell, fiquidem iiCf ignis propterea dicitur, ut arbitror, quia per poros, hoc eft, occultos meatus Imnia penetrat. Xullum enim corpus cft, ex quo ignis excutmion valeat coilifionc quadam attradus. Nam attritus undarum icintillant, nec omnino currerent, fi calidiutis expertes eflent. Quid dicam de colori' bus, qui de lucis natura abfquc dubio protedunt ? non omnibus corporibus fiipcrfii. ibs efie videmus ? Aer nominatus, i. e. fpiritus, quia per omnia Ipirat. Nulla namqud lenfibilis natura eft, quam rubtiliflimusaer penetrare non poflit, quod ex odoribus St Ionis poflumus argumentari. Non enim invenies corpus quod quondam odorem olfa- cientltnis, «pt quendam Ionum pullantibus hon reddat. 'TA>p vocatur, i.c. aqua qiiafi Koceft, fpeciesvila. Nulla fiquidem corporea res di, exfujns (uperficie attritu 'quodam latvigata, imago quaedam rdultarc non valeat. ^9* appellatur tcrr^ ex gravityte Non enim ullum corpus, quod proportione fui ponderis naturalem fuum Jocum non appetat, five in medium mundi, nvcin extrema vergatur. Nec hunc fen- fumrefnut illud aliud nomen terrx, quod cft >•, quod proprie va^em. fiAiificat ; fia quidem uruufcujufque creatura: eft vallis, locufque, in quo propria fua definitionecit' cumferibitur. Cum ergo aliquod corpus pcrfpcxcris, fi in eo colorem lucis fenlci;it| Jubefle igneum; fifonum, feurpontancum, (m artificialem, rubeficaerenm ; (1 ex pU> nafuper&ie natnrz, Icu arte quandam imaginent rcfultarc, fubefie aquatisiim; ubi enim non relulnt. ibinoneftdeibdusnaturx, 1^ induftrix; ubi aliquem appetitum naturalis ftacionis fiirfiim verfiis, finidcorfum, lubefle terrenum incellige dententum. Multa alia lunt argumenta naturalia, quibus quatuor dcmcntqrnm inleptraltilis con- cnrliis in compqficis omnibus co^ribUs l^per. St ubique indubitanter cognolcitur. M. Quz k tedidarata mibi veritimilia vidyicur. Quod ergo feriptumeft, iixit tt- tm Dem, fient lamhuTi* in firmemente crU,ia imelligerc debemus, ac fi aperte diceretur, fiant fidera corpora clara lucidaque in quatuor dementis ubique dimifis, ex eorum qualitatibus compofita. Etenim aliter in eis fubjeda corpora, fuisTpatiiscollocatain- telliguncurjaliterclaritasabiisperuniverla mundi dementa ubique refulgens. Siqui- dem aliud eft album, aliud albedo, nec id ipfum eft clarum, & claritas : unum namque fubjeftum, aliudaccidens. Divino itaque prxeepto, quo imperatiim eft, fient lunune- rie infirmetntnt» tab , ytbitnle lucu, ut aitS. Bafilius, qnibm circe munii emtitnm errtii (jmknfiem 'ttmfnie intervellu veheretur , feSe lunt. Et vide quam provide loquitur Icriptufa. Non dixit, fiat luminare majus, & luminare minus, (edfieut lumineru. Ge- neraliter enim omnitim codeftiam corporum lucentium fuper ternun conditionem en- prdfit.Quonm quxdam quidem non longe teira ftatuta lanc,ut luna,qux cantum vj- ginti lex millibus ftadiorum.tcfte P^ri,^7«r4,!ttdluris mole exaltatur in altum.Idcoqjvi- dna terris appellatar, in cujus umbram fiepe incidens, folari luce delcrtl defedum li limi- nis patilur,illudqae fpacium;quo luna diftat I terra, tonum Philorophi, hoc eft,fpatium cnm rationabili quantitate vocant. Duobus fiquidem modis hatmnix vocum pqriti tonos dicunt. Nam & diafteinata , hoc eft , fanorum interraJla , 8c analogias, hoc eft, eorum nroportiones tonos appellant, (^.xdam vero in jnedio mandi, ut Sol > omnefque planetx, qui drea eum volvuntur : quxdam in fuperioribus mundi partibus, nt fixis aftrorum chori. D. Dedrculis,. d^ue intetftitijs coeleftium , lucidiffiraorutnqne corpo- rum multiplex , variaque lapientum mundi opinio, & ad nullam certam rationem , qnantum mihi videtur, deduda. Idcoque quxlo, C quid de talibus verifimile, aut ra- uoni conveniens tibi vifum eft, explanare non dilicras. M. In longum nos mittis , cnm videu ad reliqua, qux de operibus lex dierum dicenda funt, potius properan- dum. Hujus quoque libri prolixitas terminum exigat, prxlertim dum vix de talibus, qu* nunc exigis, ulla opinio fit ratione fiibnixa, vd ab ullo Philofophorum definita , ■on qnodillj,ut arbitroPaion intdlezepnt : alioquin non refte Phjrfici aut Phil^o^i T appellarentiiif 14 ^ dedivisionenatCr^, a jpelbrthttir : Icdqnodnulkis illorum.quc» adhuc legimus, & ihdubltsin^r Hbf rtlin ratiories fatis reddere videatur. Vftruntamcn ex hisqu* ipfi' fpafllm IcrffiferuViff certifque argumentationibus, rerum experimento approbaverant, de telluris luifty que interftitiis, quiddam verifimile tibi aperire non negarim: Lunam namque cetf. nmiviginti fex millibus ftadiorum i terra aiftare, ex i^us eclipfii' abl^e nllocrronr,* exploratum eft : umbram fiquidem terra:, quam noftollrocant, circulum Liina: attfn- r :rc, ipfe prodit natura. Globus enipi illius detrimentum fu* luch non paterertfr' fblari radio, in regionem umbr* incidens, non privaretur. Ac per hoc, fubti^ST omni ambiguitate, conficitur,- tanto fpatio lunam btq^a elongari, quartto intervalld noftis umbram ratio docet protendi. ProtcRditur autem noftis urtra ufqucad Luhie circulum; Noftem igitur centum viginti fex millibus ftadiorum iir altum erigi mani- fiAla edocet ratio. Quo autem argumento centum vigintf (ex ftadiorum millf» lunam i terra diftare, indubitanter approbari po(Et,ailigenrioris inquifitionis indiget. D.PIanh adhuc enim, de hac quacftione, nulla mihi ratio latisfacicnsrcfnlfit. M. Intentus ita- que pcrfpice qnx mihi verifimilla de his videntur i Philofophis iriventa. Ex gnomonica quippe, hoc eft, horologica fpeculatione, prxdidum fpatium, & qu*fitum fubtiliter ahiis eft, & abfquc ulla ambiguitate repertum. Quorum doftiffimus, inAimni Geo- metrica & Aftrofogica fupputatibne, Eratofthenes traditur fiiiffc. Scaphia fiquidem dicuntur rotunda ex xrevafa, qux horarum duftus, ftyli in medio fundo fiti ‘proceri- mte, dilcriminant : Qui ftylus gnomon appellatur ; il quo, veluti quodam centro, li- ne«8 ducuntur in extrema Icaphiorum : Qui line* totum horologii ambitum In xxiv <]4iuadi(ciminant ; hoc eft, in xxiv horarum morulis, quibus totius Cttleftls iphas- n</rfmplitudo convolvit ; donec ad eundem ficum naturalis Horizontis, quem pridie cenuchtf revertatur. Prilatus itaque Eratofthenes, motum umbr.e ftyli per fpatSa horologii diligenter animadvertens, apertb intellexit, unam candemque rationem eife, iit thotn umbr*,- per horarum intervalla, inqne nodis circuitu, perearundem hota- ram fpatid cirti telluris ambitum : in tantum, ut omne quod in vafis horofiiopi, hoc eft, figniferi, pcripicitur; fimili fpeculatione de motu cocleftium corporum intelHga- tur. Vernali Itaque iquinoftio, umbrx ftyli prolixitas mediam gnomonis meniuram efficit in Meroe, infula Nili, & Syene, civitate JEgypti ; ipfa autem meefietas flyl? diameter eft tothis-ambitus horologii. Ac per hoc & umbra ftyli in an^ninodllb dia- meter eft & ftyli & horologii. Et quia omnis diameter ab ipla fphira, feu circulo, ^jus diametros eft, duplo mperatur j neceflario umbra ftyli eircufi duplicis rationem reddit ; duplo enim vincitur ab ipfo circulo feu fphira. Nam & denarii nunacri, vc- lUticujufdam circuli, quinarius diameter eft. Hac itaque ratione horologii peripi- cue intelleda, vir fagacis ingenii Efttofthcnes ambitum todus terra fiibtili indagatione reqnifivit. Ac primumquidem cognovitambitum /Equinodfalis circuli, qui totum orbem terrartim, totamque cccleftem fphiram in duas iquales fecat part^, trecentis lexaginta partibus compleri. Qnarumduodccimam portionem, hoc eft, triginta par- tes, duabus horis oriri feu occidere, deloco perquem-moventur, indubitanter intel- lexit. Itaque quod umbra in horologio fen fili indicat, hoc cocleftium inccffabilem motum efficere ratio probat. Npn enim umbra ftyli per horologica intervalla moveitri tur^fi non aetherium ebrpus cum fideribusfuis circa terram circumvolveretur. 'Quod ergo valet moles terr* in medio mundi, hoc valet ftylus in inedio horologii : 8c quem- aihnodum umbra flSfli circa ftipfum per ambitum fcaphii circumducitur, ita nox, qu* eft umbra terri, OTcalplam terram undique, per fpatia aeris Lunam i Terra fegregan- tis, circumvehitur. Sol autem idem de corporibus ficTem, & ftyli umbram jacit. Qui quidem, fient ia aequino&io, meridiano tempore, in illispartibusdrbistcrra- rum qu* iquinoAiali circulo appropinquant, in Meroe dico & Syene, umbram gno- monis facit tanti proceritatis, ut diametrum ipfius, hoc eft, medietatem, fcupaulb plus, poffit attingere : ita ex omni mole telluris ubique umbram protendit, ut ad circulum Lnni, feu paulo fuperins, exaltetur ; quod ipfius Lun* probat defeflos. Si enim aliquoties umbra leri» ultra Lunarem circulum non extenderetur, non fbr- taflis folaris lucis cafum ipfa Luria pateretur Nam, ut aiunt Philofophi, Lunaris circuli centrnm terra eft ; quamvis aliquando, in figno Tauri, altius paululum elon- gari ab eoiftimctur; ubi dtiflima apfis, hoc-eft, altitudo fui circuli, putatur cfTe; ideoque non ihxqnalitas fui ambitus circa Verrain, verum nmbrx alrWftdo caufa ecH- ]Nto»r^s ariUmaitdii Ei^tofthenes igitur uHBfS'altinidhiW?l, eir^omotils riih- btam LIBBRTER.TIUS. ianun iiiain comparatione, invettigans ) cognofcenique non ultra ipfim ferre diiine> erum exaltari; tanta enim altitudo no\£lisell, quanu IpilTitudo telluris ; intra equino* pialem circulum inenluraue prius ambitum terre qudirit, ut ex eo diametrum pol- iet invenire; amplitudine liquidum circuli, loi fphere icperta, facile eft lineam, que dividit in partes atquales, incundanter dignolccre. Proinde per Geometricos regis Fxolcmzi, quanta portio ellct telluris inter Merocn & Syenem, certior faAus ; per C- miiitiidincm umbtle, meridionali tempore equinodlialis diei, in Hmringentis Itadiis unam partem invenit compertam ; quam trecenties lexagies, hoc ell, per longitudi- nem aquinoutialis circuli, multiplicans; ablquc ullo errore, amplitudinem totius ceUttris in ducentis quinquaginta uuobus millimis ftadiorum repetit. Septingenta nam- que lUdia trecenties lexagies multiplicata lyaM. ftadiorum colligunt; quem nume- rum sBqualitcr dividens, medietatem illius, hoc ell, iz6 Millia ftadiorum. in dia- metro telluris, inqiie Lunx ac Terr* intercapedine intellexerat effe. Exinde quan- tum periedt numeri in hh omnibus vigent, fenarius videlicet & feptenarius & ofto- narius, in quibus maxima lymphonia muficx natiiraliterconftitnitur, qux diapafon vocatur. Habet enim o£to lonos (eptem fpatia lex tonos. Senarius namque nume- rus per leiplum multiplicatus, id eft, lex iexies, triginta lex efficit. Quo numero fi • leptem Mdlia multiplicaveris, invenies totius orbis ambitum : fiquidemfcptem millia tricies ac iexies, auc triginta fex Icpties rtiiilics multiplicata, aya M. ftadiorum fa- ciunt; quo numero totius telluris amplitudo concluditur. Si autem lenarium fu! dia- metri, qui cIl ternarius, quantitate multiplicaveris, decem & oSto numeri fummam efficies ; per quam feptem millia ftadiorum multiplicata, diametrum totius tetr^ con- fitmmant: ieptem liquidem millia decies & odlies, (eu decem 0c o,fto (epties millies, centum viginci lex millia fiunt ; qui numerus ftadiorum & terrx diametrum, 6c Lunx atque Telluris intercapcdinemcollocat. Proinde non irrationabiliter Lunx tcrrxquc intercapedo, totiuique telluris complexio, toni proportione contineri bphilofo^ls pronuntiatur. Quatuordecira namque millia ftadiorum, decies & otties multiplicata, ducenta quinquaginu duo millia, amoirum videlicet terrx ; diametrum vero qus, Lu- nxque ab ea diftamiam, feptem millia ftadiorum decies & ofries multiplicata peragant. Decem autem & oifto, comparari ad decem & fex, quos bis odo menlurant, toni ob- rinent proportionem; major enim numerus conum minorem colligit, oi!:favamque qus partem, qui eft binarius. Nam quemadmodum novem ad oAo proportione e- pogdo^, iiadcccm & novem ad decem & fex harmonicis fpeculationibus coaptantur. Omnis fiquidem major numerus, minorem fc, Sc odavam minoris pirtem continens, epogdoos in numeris, in muficis vero tonus vocatur. His ergo rationibus & orbis am- bitus. cjulquc diameter, & ipatium quo Luna diftat i terra, & nodis altitudo in- cundancer comprehenla funt. Si autem quxras, cur 8e Ptiniu lecundus, & Pttltmm, in Geographico fuo, ut Miirriaii» feribit, non plus quam quingenta ftadia fingulls partibus dilf ribuunt ; qui numerus, trecenties lexagies multiplicatus, ambitum tellu- ris, juxta BfMtjihenii fuppurationem , comprehendere non poterit : non mit\j facile - occurrit quid refpondeam. Si enim dixero Er^ittfthenem plus terrx magnitudinem, Plini- ■M vero dc minus exiftimafle; non videbitur verifiipilc, quod inter fummos andores mundani lapieiltix tanta diflbnantia fit, ut alii amplitudinem Terrx aya M. (Udiorum, alii t8o Millia argumententur ampledi. ( Quingenta fiquidem ftadia tri- centies fexagies, i8o M. ftadiorum Uciunt; qui muneri ^ Ce invicem diferepant 72 millibus fttdiomm ) prxfertimcum prxdJdi fapientes, folertilfiiniquc naturarum in- quifitores, in numero partium xquinodialis, (oi Zodiaci circuli, conlniciant: omnes enim unanimiter trecentas (exaginta pronuntiant. Si dixero minora ftadia hunc, Er4~ t^beiumiico, menCuralle, ac per hoc, majorem numerum fingulis partibus dedilTe ; illos vero majora, ideoque pauciora; quomodo probabile judicabitur ? nam utrique iUdiumia; paffibus menfurari confirmant. Mihi itaque videtur inxqualitatis hiqus canla quantitatis pafliium inxqualitas fuille. Fieri enim potuit, duos menfores, quo- rum unus ftatura major, ulter minor, majoribus minoribtifqae paffibus ftadium unum menlurare ; indeque ftadia majora minorave in menfura nnins parris conmutarL Quif- nam non crediderit ffrrctlm, quem primam juxta Olpmam montem l^ium fertur menfurafle, majoribus incomparabiliter paffibus & pedin us menfuram ftadio dcdifle, quam exteri qui poft cum ftadia menfurabant? Nam ex quaiujtate ftadii, quod ipfe primus mcnlniavertt, paifiiuiB grefluumque ^s, ac poiaiiraitgnitudo, ex pedum T a vero ,^8 PEDIVISIONENATURS. vero amplicudine totius ftaturs illius altitudo zlUmau eft. Quid ergo mirum, fi na« cadcmquc unius ejuidenique partis intercaMdo, £c ^oo fimul, & 700 ftadia capiat, dc unumquodque (ladium eodem nupero palTuum, & greflTuum, pedumque computati; ipfos autem paiTus, & greflus, & pedes, non qufdem cjuantitatis. die in quibufdam minores : ita ut majoribus menfurata, ftadia yoo, minoribus vero, 700, unum id ipiunv* que unius partis fpatium implerent ? Habet autem ftadium, juxw Grzcam fupputa- uonem, jugera d. cubitos loagreflus »40. ulnas 400. pedes doo. Verum amplitudine terren.e molis, noaifque altitu^ne, qux ejus mcnfurx eft cujus etiam telluris diame- ter , rationabili argumenutione repertis ; ambitus Lunaris circuli Lunaris diame- trum efficit : centum namque 2.6 millia ftadiorum tertio repetita 378 millia faciunt: Eft enim Lunans circuitus diameter in millibus ftadiorum 578. Si autem diametrum multiplicaveris, erit totius circuli ambitus in 7 jd millibus ftadiorum. De menfura au- tem lunaris corporis multorum varia opinio eft. Multi enim dicunt globum Lunai Telluris amplitudini xqualem efle : & hoc argumentantur ex Eclipli lolis, putantes lunam folares radios ab omni terra auferre poife. Sed xquino^ali circulo appropin- quantes, demagnitudine Lunx, ut Marfiama feribit, verilirailiora tradunt ; « ex de- frau Iblis rationabiliter approbant. Dicunt enim umbra Lunx, momento folatis de- foftus, duodeviccftimamcclluris partem occultari. Sed quia omne corpus triplici um- bra fua, quam metalitcr jacit, majus eft ; Lunx corpus IcxtamTerr* partem in am- plitudine liia habere colligitur. Ac per hoc, quoniam duodeviccilima, hoc eft, i8va totius Terrx portio, eft in 14 millibus ftadiorum ; fequitut ut ipfa i8va pars triplicata amplitudinem Lunaris globi perficiat. 14 autem ter dufla 42 faciunt. Quadraginta igitur duo millia ftadiorum amplitudinem Lunx comprebendpnt ; tot enim millia ftadiorum fexum Terrx obtinent partem. Quadraginu namque duo millia Icxies. vel lex millia quadragies bis, 32 millia ftadiorum cumulant. Etmitaberis lenarii numeri & feptenarii reciproca virtute, Lunx atque Telluris amplitudinem compro* hendi. Septem fiquidem lexies, vel fex fepties, 42, Lunx videheet globum ; & ite- rum 42 lexies, 232, terrx fcilicet fpatium, in gyro amplexantur. Holque omnes nu- meros in millibus ftadiorum computari, ratio indicavit, ad cumulum pertcAiftlmx na- turalium mundi corporum conftitutionis maniieftandum. Omnis fiquidem perfedio- nis cubica folidaque millenarii numeri conformatio fignificatrix eft. Status itaque na- turx fenario, motus feptenario, utriufque autem immutabilis ratio millenario figni- ficatur. Eft enim rerum omnium ftatus mobilis, & motus ftabUis, xternis- rationibus petfe&ilfime conftitutus. Ncc,fine ratione Philofiyihi hxc omnia ftadiis metieban- tur. Quinarius namque numerus dwjLnput, hoc elt, in fcipfum redire necelle eft. Primus itaque quinarii cubicus motus ftatum perficit, quinquies quinque quinques 11 y palTiis. Ac per hoc non irrationabiliter, & motus mundanorum corporum & (latusco numero coRigitur; qui & cubicus eft, & volubilis, & in feipfiinii revertens, de Ipatiis inferiorum mundi partium diximus, magnorum Pbilofophorum ratiocinatio- nes lecuti; non affirmantes incunaanter ita fc habere, fed qux yetifii^iora certifque feguli^propinquiora vila funt proferentes, tuis petitionibus iatisfaciendi molimine.* D. Mihi fufficiunf qux lite de talibus prolau funt; Cxtcrum cui hxc vel non fatis rata, vcl non fatis intuita videntur, dios aliorum quxrat intclleaus: Multipliciter enim, ex diveifis aufioribus, mundanx conftitutionis ratio traAsta eft Verum quin demagnitudine, dcqueintervallisinfcriorum mundi corporum, Lunx dico ac Terrx, qux rationi convenire infpiciuntur inveftigata funt ; de fpatiis xtheris quxdam bre- viter velim audire ; ea fiquidem aut fola, aut maxime, in fpcculationibus divinx in quarta intcll%ibili die operationis, difeutienda nemo ambigit. M. Nimiummora- mur in quarto die. D. Minus eruditis difeereque cupientibus, naturamque rerum inveftigantibus, fi forte hanc noftram difputationem lefturi fuerint, non nutus vid^ bitur ut arbitror : prxlertira cum rationi non conveniat de inferioribus mundi parti- bus quxdam rationabiliter traftari, fuperiores vero omnino intaftas relinquL M^am- dudnm inter nosconfcfiumcfldefolari globo, meio libramine grayiflimx leyiflim^ quenaturx, circulari motu, per mediam figniferi lineam, circa inferiora mundi fpatia xternaliter ferri. D. ConfeSum plani certifque rationibus fuafum, nec naturx litus diter fieri finit. AI De magnitudine ipfius lolaris globi, neque fecnlarium litera- rum eruditi, neque Ovinarum feripturarum expofitores certam definitionem profari permittunt. Nam&PfijMsi fecundus, io naturaiibiftorip, & Sanftus£.^fi*i, inHexa- mero LIBERTERTIUS. 14» merofao, magiiitndinmfolisomniao prbhibentdeiinid- Non qusenim eft ombra, cujus argumento experiremur, auantx (itn^gnitudinis.* Nam neque tdluris lun*re amplitudo inv^iretur, nili umnra earum, metalitar jada, certis dimcnConibus ex- tenderetur. Ac per hoc corpus (blare. quoniam nullam umbram in infinitum progre- di Unit; Ibd pro rationibus corporum, quorum umbr* lunt, certis dimenfionibus con- cludit, fux magnitudinis inliumtcm ipanifieltiffime aperit. D. Nec hoc quzro, ne- que ab aliquo quzrcndum exffimo, (non enim oculorum conjeftura.pranralet, ubi ratio l^cm argumenti non habet) quantoaucem fpatio i Terra elongatur. *]uxta • primus philolophorum, ut aiunt, T^ha^ararintcrftitium Tcrrz ac Lunz in milli- bus (ladiorum ii(S prodidit r^uod poQjnodum, utdiximus, Ertt^hnes ex umbra Terrz, Lunzquetkfe&u incun^nter approbavit. Cujus Inftindu duplici proportione folem ii Luna in almm elongari, idem fjtbtgtti fertur tradidifle, Sra qua ratione il- lud exilUmaverit multorum dircrfa lententia eft. XXXV. Veruntamen quoniam ij>f'e juxta rationes muGcas totius mundi fabricam & volvi, &menfurari, certis argumentationibus conatus eft afterere ; quod nec divi- nanij^aeferiptura ; dicens, & ctnftntnm tali qik itrmre fucietl ^flumus e»lortre non alum ob caiifam hoc dixifle ; nili ut oftendetet, in ipatiis fidemm, muficorum diaftanatum rationabiles proportiones.* Proinde in medio totius fpatii, quod eft h terra uique ad fublimiflimam Ipbzram, qua omnia fenfibilia circumferibuntur. Tolis ambitum cognofeens, unam diapafon h terra ad folem, alteram ^loleufque ad extre- mum mundi ambitum, non irrationabiliter exiftimavit. Diapalon autem dupli pro- portione modulatur. Ut ergo in diatonico genere, verbi gratia in barmoa^ Tonorum, bis DiapaTon ex his duplo coaptatur : Prima quidem k principali principium uTque ad ftinr, id eft mediam : Tccunu vero ex /uva idque ad hoc eft ultim^ ex- cellentium, protenditur. Ita& totum fpatium il terra ad folem, medium quippe, & H Tole ad duodecim lidcra, hoc eft ad extremum ftellarum motum,'rationibusnarmo- nixquz dicitur duplex diapalon. in quadrupli proportione conftitntum elle arbitra- tus eft. Ac per hoc conficitur , ut dmmetrs terrz, tertio multiplicata, terrs fnlil- que intercapedini, quemadmodum & Lnnariscirculi diametro, zqualislit. Proinde & in Diametro Lunaris circuli, inque Terre ac Solis interftitio, unum tc id ipfum Tpa- tinm menfurabitur. In utroque enim millia ftadiorum 178 computantur. Itaque duplicato hoc numero , intercapedinem terne exdmaeque fphxrzj leperies in millibus ftamorum 758, & miraberis nature concordiam. Quot enim millia ftadiorum funt in longitudine Lunaris circuli ; tot funt in altitudine i Terra ad iigna fpatii : in utrifqn* namque 7 fdmillia ftadiorum coUiWntur. Si vero Tolariscirculi diametrum viscognp- Icere, telluris diametrum ii6 millia ftadiorum fepties multiplicabis, & habebis S82 millia ftadiorum in diametro folaris gyri ; quo nuurfero bis dudo, ipfius gyri longitudo colligetur, in millibus ftadiorum mUle mulies 784 millia. At C requir 4 diametrum totius Tphere cocleftis, tali reperies argumento. Longitudinem Lunaris gyri, hoc eft. 7^6, millia ftadiorum duplic»s ; adi^ etiam diametrum Terre, lad millia ftadio- rura; & collig^cs diametrum fphere in millibus ftadiorum mille millies 734 millia. Quo numero bis faAo, ambitus totius mundi exiftimatur comprehendi in millibus fla- torum mille millies ter, Tuperadjedis etiam i66 millibus ftadiorum, ut fenarii numeri perfedione totus mundus concludatur. Hadenus deaigumentationibus philolbpblcis. ittundi fpatia invefUgantibus. Si cui vero h^ fnpernua videntqr, cum facre. feri- pture teftimoniis nec roboCtntur, nec tradiuTunt; non nos rqitii^ndat. Nam 8c ille non poteft approbare bec ita non efle : fient nos non poflnmuibmrmare ita eOe. XXXVI. Et quamvis in divinis feripturis, de talibus mundanorum corporum di- menConibus magnitudinum & intervallorum.nihil definitum reperiatur : Ecuefiailies e- nim dltitKtliiiem, inquit, culi & Imgttudiiim Terra & fnfnndam tbjft qais mtnfas efl ? ubi plus allegoriam quam hiftoriam intcUigendam exiftimarim: Non enim mundum iftum ultra in teUigentiam rationabilis nature conftitutum dixerim, cum propter eam fadus fit: divina tamen auAoritas rationes rerum vifibiliumSc invifibilium non folum non prohi- bct.verum etiam honatur in veftigati. hrifUlit skim Apoftolus.il crettart mundt f€T M qattfaild (unt inttUeSd ctnfficiuntir. Non parvus itaque gradus eft, fed magnus Cc valde utilis fenfibiUum rerum notitia,adintelligibilium intelligentiam.Utenim perfen- fum pervenitur aimtelledum ; ita per creaturam reditur ad Deum. Nanxnon ficut ir- rationabilia animalia, folamlitperficieni rerum TiCbilimn-oportet nos intneri: veruia T 3 etiam ifo DE DIVISIONE NATUR>£. etiam de bis, qos corporeo feoTu percipimus, ratjoaem rcddcicdebcmus. Acutius (jh det aquila ipcciem iolis, scuiius videt lapiens homo ficum illius, demotum per loca drtempora. Quod fi homo non peccaric. inque fimilicudinemjumeirtorum caderet: nunvpoflellionis lux, mundi hujus, perfedios terminos ignoraret, quos nacurte legibus juftillime regeret ? Oportebat enim alium angelum ellc, quiin creaturis Icnfibilibut Deum laudaret : qui nec poli dclidlum naturx dtgnitm'm omnino perdidit. Manet enim in eo rationabilis motus, quo rerum notitiam apfHut, neque lalli vult quamvis in multis fallatur, non tamen in omnibus. Et fi duo vcftimcntaCbrilli liint. tem- pore transformationis ipfius, candida ficut nix ; divinorum videlicet eloquiorum li- tera, & vifibiiium rerum fpccics fenfibilis : qurjubempr unum vcftimcntum diligeis- ter ungere, ut eum cujus vcftimcntum eil mereamur invenire; alcjerum vero, id eft creaturam vifibilem, prohibemur inquirere f & quomotjo, & quibus rationibus con- textum fit, non latis video. Nam & jibTtbum, non per lucras Icripturas, qux non- dum confofta fuerat, verum convcrfionclidccum Deum cognovit. An forte fimpli- citer, ficut & ctecera animalia, Iblas fpccies fiderum afpicicbat, non autem rationes eorum incelligere poterat ? non temere hoc de magno & lapienti theologo aufitfi di- is cere. Et fi quis nobis in cui pam reputaverit, quod philolbpnicis ratiocinacionilms ufi fumus ; videat populum Dei lEgypto fugientem, cjulquc divino confilio admonitum Ipolia ferentem, ipfifque fpoliis irreprehqnfibilitcr utentem. Prxlcrcim cum & ipfi mundanx lapientis periti non in hoc reprehenfibiles fiibti funt, quali in rationibus vi- libiliscreaturxerrarint,fed quia au&orem ipfius naturx non latis ultra eam quxfierint, cum creatorem ex creatura deberent invenire: quodfoius E/art legitur Kcille. Si veto prxfam mundanorum corporum, eorumque interit itiorum dimenfiont^ropterea iocrembiles alicui videntur ; quoniam ipia corpora majoris amplitudinis elle cogitan- tur h Aultis, quam ut prxdidis lladiorum numeris pollint comprehendi : intentus legat arex ATaa meniiiraf.cujus trecentorum cubitorum erat longitudo,quinquaginta cubito- rum latitudo,triginacubitorumaltitudo,& videat quomodo, in um parvo fpatio cubi- torum, ex omnibus animantibus mundis (pptcna& leptcna, ex immundis vero duo 6t duo poterant comprehendi cum alimoniis luis; infiiper etiam A's4 cum filiis & uxori- bus: prxiertim fi ipfe cubitus, telle Sando quo & arca A'aa, &arcaTefta- menti & tabernaculum, exteraque veteris Teltamenti myllica opera mcnfiirata funt, non amplius quam duarum palmarum femis loenfuram obtinuerit : iplaque palma h Innunitate pollicis ufque ad lummitatcm minimi digiti menfurabatur. Plus ergo tenet Cvina virtus & naturarum ratio, quam quod machinatur humana cogitatio. Et ne vi> deamur ad divinx virtutis miracula confugere, tanquam non valentes rationibus natu- rx quod fiiademus alfirmare ; non^^iiter cogitas, ut arbitror, terram in medio mun- dans fphxrx pofitam, quim videacentrum in fundo cujufdam circuli feu globi s imum fiquidem, iiicmumquc in creaturis obtinet locum. D. Non aliter, una vero cadem- queratione. M. Nec alio modo panes ligniferi deduci adTerram, nifieoquo linex in circulo ad centrum. O. £qttali lege. M. Etrjuaixxis nonejufdem fpatii fint in fignifero& in tellure, idem umen du<!^us rationabilium linearum, &cxdcm partes h fummo ulque deorfum. D. Prorlus. M. Quod autem de partibus inteUagitnr: id ipfum de Itadiis ttlUnxindum non negas. D, Imo adero. M. In tantum ergo Icii paMesleuftadia centro terrx appropinquant, in quantum angq^oris latitudinis funt : i contrario aut^, in quantum dongantur a terra, in tantum propagantur Ipada^ D. Non alitercl^iidarisfinitfigura. Q^ itaque tibAridetur de menforibus Ter- rx pet partes & ftitUa, exteraque intervallt, quosGrxci geometricos vocant ? nnm arbitraris cos terram meiifurade pedibus, aut palfibus, cubitove, leu fimilibus menfu- lis i D. Nbn facile hoc crediderim fieri pone, in tanu diveifitatc montium 8c valli- um. Nam & camporum planities tantx squalitatis non eft, utfimili progredu polfit xicnrnrari. Terrafiquidem, non iolum gravitate ponderis, verum etiamcaulainxqua- litatis partium fuarum, infimam in nantis polfiaet locum: fimilitudo namque parti- um facit ordinem elementorum: fimiKora enim fuis fibi partibus, altioralunt etiam fimfedibus. M. Fortallisergocorp^eovifa. D, Neid quidem; &Uitenimfenrns, ejafque judicio nihil eft cammittendam : extetidt fiquidem lenfus quamvis rationi non lenunciac, nifiquod extrinlccus patiatuc; interioris tamen judicium, de his qux per corpus recipit, fxpefidlitur; firamm in ^ua renium, du{dicem luMm ieu'candclam, tei aliud ^ni^ p«r prxraticatioaam fudas, hoc eft, per ndioruaa, qni ex pupillis 1 oculorum w LlBfeK TERTIWS. * ijV» ocalonuT) (parantur, fcgregationem, gemtitaaim cxiftimaiia. Mi QjtOmotteefga raed^jnciir? D. Virga prius, ut amat , geometrica , quamCraeci radium «ecant; quai quinque paflds cubico motu multiplicans. Ima ell, quinquies qiunquc qilinquieSyi Hnnmftadiamnieniarabat. lino autem lladio reperto, facile erax multa (iadl^ pdiM plana vf^pti, qua mater talium (limeilfionum dicitur, invsnitei Mi Quomodo pm-t ter a^yptum terr» partes, tanta inieqiuditaiead meniiirandum diAciles, exi>lora> bant? D. Non, ut Slnnt, pedibus, neque radi», fed Iblarationi* argumentatione;' horologiis videlicet, ex umbrarum fimilitudinc, bngularum partium' intcrcgpedinemi iocondanter invenientes. Tantam namque una pars, hocell;,i quoeidianut folis in. fignifero piogrcfliis, in terra patet, quantum limilitudo umbrarum faoroUgii obdnoet M. LacitudJnem.crgo partium & fiadiorumex menfura qua terram attingunt, cuUige^. bant. D. Nec fic exiftimabant; fed primum altil&mos monicsmcnrurames^ quOt' millibus ftadiomm ex terr* planitie in altum erigerentur j verbi gratia Olympuifi, cn-* jus verticem decem millibus lladiorum autumant lublimari; Pindum, RhodopeniAerob ceraunia, Atlantem, veluti lineam qiiandam rationabili dududelurnmitatilms mon- tium in aeris Ipatia porrtdorum, extendere inchoabant; eamque atqualj Icnpeii. Terra intervallo, inftar rotundrffimi circuli, circumfcrentcs,dgnccad-eundcmiocumi quo coeperat, perveniret; wqnis undique (putiis telluris amoitum inemis contuitu, perfpexcre. M. Dimenfiones geometricas ulibnsargnmertis ita primo iepettasnon contradixerim. Ac per hoc ftadia illa, qu® propa terram velni> anguUa patahaonir; paulacim juxta montium altitudinem telluris lupcr^ieclongata', Aon jamftrida, fe adamplitudinemtcrrcna: molisambiendamtncoirtnoda : led dum (int eadem £( juxta terram, &abca longius prxdictis fpatiis remofci, irrationabiliom cogitationum £dl'a imaginatione abjeda, fadkiant. Hineeftqtfod PltniusampHtudincm Terrs, .dnebi rationabili linea , geographica fpecolatione, per cacumina altiiliniomm montium 1 menrurandamexiftimat;aliter enim circsiarisdhnenbo Telluris non proveniret. DiSah dsdchiseftadum. M. RedeainositaqucadfcriptnranT. D. Tempus invitat. At Ff* 4nr, inquit, /uMiaarM in frmdmtnn tali, & dtrtijnt itemne tuilm. Ac fi ;dane H* ceretur, luminaria qn® in firmamento coeli firda fbnt, dividant htter (e diem .le no, dem: quod PCilmilla declarat, dicens. Qai ftrtt lamiiuru nugtu ftitm in fihftattt/k diri, Lnntm & ftelltu iti ptteftatm tioffa. Nem quod dies dtooxfinnperoon&itcirca ambitum telluris ; led quod ubicunque Sol pmfcnvcll, lempccithimiiiandi potrftatcia faabct i ubi autem abfens cft, {.Anas ficliarumqtie (plcndor umbraramcabginem, nc omnino animaliiun obtutibus impcnctrabilisfit, raram lugobr c m qnc feoh. Etfint-tlt fignd &ttmpord, O dirs & tnnts. Signa intcHigimus in hoc leccr non fidera, Icdipras- lagia quzdam fuiurx ferenitatis, (ca tempeftatis ; qux maxim^eSe coioribiu cmldliaAl luminarium lolcnt habere experimentum. Tempora autem vocat generalkcr curli*) & reditus fideram, certis morarum ratervaHit ad eundem motam, iituinqoc toconsm divina providentia revocatos, natnralt dierum annorumque rovohttKmc. £r IncttM in frmatnentt (ati. Siquidem nulltnn fidus defedum fiiilaminu patitur; fbdlihiipcr omnia in xthereis fpatiis, abfi^ ulla obumbratione, refulgent. Hraepto Luu® ghv- bo; qui quanSom regionem umhrxdefcendit, Iblartradiodefartus, videtur oblet»- ' Titi: propcercaia,& Inctdnriirfiniumntocali, & iSMimnentrenam. Un. Ita caufts videlicet originalibus, ex quibus in fpocies proprias, fc quantitates. 8cin~ 'tervalla, & motus, 8c fplcndores procdfcrc. Propccrexfequhur cautarum in ipocies proceffio. Ftcitqni t»m mdglalnmiuxrid ; hmnare «r pratis diti, fblcm vv- dclitcc, cujus prsfemiadicm effidt ; trl»mmtrtmhm( Lanam videlicet dicit, capus & qpntitas, & lux inconmrabiliter i (ole fuperatur ) arprtr/fitiuSi. Lamafiquidem ao odavaufquc ad viccfbmam fecundam, aut totam nodem , cicca plenilunium in x- quinodiis, aut partem ejus cateds temporibus, illuminat. Quum vero, dum'fnin coitu (olis, aut hinc inde propinquis parobus, nodis tenebras luce fua penetrare noH finitur; fuccurrunt ftel!®, quarum duritate umbrarum denfitas rareidt : propterea dicit, et Inmintrr nitimur prteffermlH, erfiettia. Er ptfuft em, feellas videlicet, injiraw- mtuncali, acfidixillet, fixit eaS iis firmamenro coeli. De eborik-namque fidenim hoc didum incelligimus ; qui quamvis cum mundo volvantur, fixi tamen in iifdcm fedfiios lem per permanent, etfi ftante mundb chori fidenim Iblum circumvehantur, ut quidam philolbphontm volunt, ordo aiucm, ac fcrics^feellanim (bbililque pofitio non tranf- iml|atur. Vt lucerent fuper trmim. NltntW ordinem pulchre doferibit feripeura: Quamvis ly» ‘DE DIVISIONE NATURjE. QnamTisenifflralefUaltiminvufnb terris laceie bumana opinione putentur ; rerum tamen ratio incundantcr edocet, nullam naturam terra inferiorem poflceflc. Medi- um fiquidcm, infimumque totius mundanz conIUtutionis obtinet locum r ac per hoc nulla corporea creatura infra eam intcUigitur. Proinde omnia mundi fpatia & cor- pora, quae circa Terram undifjuefunt, five mobilia fint, Greftantia, luper eam natu- raliter creata funt : ideoqueait, ut Interent ftferTttrdm. Ubicunque enim luxerint, live infra horizontem in inferiori bemifphzrio, ut humanus cxiftibiat ufus ; fire fupra horizontem, in fuperiori bemifpbxrio, quod ideo fupcriiis dicitur, quia in eo iidma hominibusapparent i naturali rerum (itu iuper terram lucent. Et</