t :r-s ■■■■ «I ■ ■ f' ^ I JO ANNIS, SCOTI ER.IGEN* ■ - ' ■ ■ D? , • ; Divifione Naturi LIBRI Q^UINQ.UE, /DIV DESIDERAT L ^ A C C- £,p-.I T ' Appendix ex ambiguis s. M A X I M I GRSCE isf LATltiE. ♦ 0 XO N I 7, E Theatro ELboNiT^HO. ' . ‘ - . • . ■ _U . e -i V. .♦.< .%t ,#*^' V. » ' • ' i fT; • ' > ' * • '•-! .-'•V '’ V.. X\\' •:-•■>■•;'' ‘‘V^ " ^■^■‘, -.'V V ‘V ' ■'• ' "*■• ■■ 4%''; •■’• "■*' • ^. - ■i ‘^ . *\*i' 4j»^ ^i'*i'- •4^'*^-»'^ . , *■ ‘J Vv-*'-’.' 'r '.r* • ;.-V-r'V" V «f ■: ' *^,->’ • '. r’. ‘ ■ '. 'i-. « ^» • ■-• '•^ ' ' <<>- ■' ■ ■'^. ■> ' - ■ ^* ' '• ■'• \ '■ ^ J 'V'’- • ^ V<’ •^•■» ^ ', :*a^:-.-*>'-t. .K'i- * , 'V v; , • /-"/ V : ■ A ■ . w . « •2 r’ V» •-K .; * • ■^ ‘. ' " i£' / * ***^ ^ f ■ '* ,_.„ • .V 5 .?:v 'x -• . •'•»*■; •■ ,■'■••■*'; '*■ ■, , Z '^1 V • i> >S^ r ■'• ■J^'!^i- m.’ / A- / -Hf k ’\ .1 . . .v 'V'- '^ . ‘'^jt'' ■- '.-l.v/w, ;:^ V.'.-..- «•••..Hit.v.»* V: . ~ ^ » A Scnpjit Erigew^^nfiattt Hmcmm iff raram, jC qui tunc hi Ca^ib-imiitum cdebr^dtitur eb 'iftttditionm isr fanliitatm J ad~ voftts G^ffy^fKOT de ?r»de$ojitione librum.^ Varia admocbmt ^ 'dc pr^itthant jutBcfa iftortan tempmum viri ecclefiaJHcii ' ■ ' ^i pdt^ dctttitiM de bacre juduarepi^i videntur^ dicunt Scoti ad-' *lHtrf^s, ttonium oppumafe, fed Hincmartap^ per ejus latera 'peti- ,• s ii^^topus^ud.ajfud paucas towp^e\iiMOt per Xlk.toj^ *, (^'cepim0dbfhntotmpm,quxi^^ J' '■" '&d>at9ri Fere^t^ ut in rebus ohfcurU plura verU'ima£inemur.‘ ^ (^(Ppt^nt igitur rnulti fuf^ari doto mtifo agi' cum Erigena',fiSii9 ' ■ ■ crMmhus, iy falfa iTruiaia^bminemopprefumfuiffe querebantur,, iicc finem btieriULiflit ^iusbab'iturae videbantur^ qtdkn integrum . opuf prodiret. Atque ittud tandem emifitrunt iiy qui Jibentius te- ' nebris damnpffeni.^ , ' ‘ » / ^ “ '1^'*;^ Idem ^ann£s%'^n‘i^ompo[uit opus de'^nc\rtvlSi^^ • \foli'Cahji^c(m^mo de hoc quoque fcAptb in partes itum efi, Pofi annos dacef&dt^er Scoti illicibus lignis ufiulatu/. Quiris ‘ buamoirea^Yincentitts Bei^acenfis \n{pecu\odo&Tla^!lsrefikm• \ :j' detfipttdbdiitfBtrengaTius^tUTnnim'iumadmiratus'eJfet. Puni~ / nubloritm extinFio ifio libro, nagUmagJfique - ^ i :»■ ' eodiftdiaicievetuni', per fecula fere noafem, fi^picionibus ifi , obfcuris dnidifqKt tonjtBmisftrra jfiet''tfahitur. 'Exiit tandem- • '•. i . . Mer Ule, fub Sfltran^ nondtie-i-ut ah^b contendunt. Quid tum ,*• ISlV ■' . . r. e*» . Tum vefiu^faer«, oninifqae cepcfite r«r?^cire cupiar ^^m^ii di'eb4egdi^ qtueJnfra 'vfbiitp^xparti badenus dneminci^odl^tf.» '' «t*. 1 X \ * T E S 'I A' ‘ Al^uot Vetari^ fag^dv^us Joan& ^ feot X *"*W‘ •'S/^ -' SudalusLad^ne^!l*Epiko^sife . -^ . '\t 4 * SedqmWireigt»r/?VM^ di0S^^ 'Sectum i Itutd jui ' _^'j04^rc]^ffaroltU:9lvi]-Ja^iukumUi^firi6eifco^^ apprimt tnUrS^ ^Hit funMhat tacre tnburetU, 4cen^^ If beif^liu^arUum ftui tjui't» fempefiati,ptr''G'ulUu Ttcuf^m Jttuu^'adv*ntut S> yncitppa l^xouvcr^/utOxiniir ..,^^in S-JI^a^, ^ ,'**V^ itfdkmatku tergi ' -Hiiius Slfredi tcmpoi^ venit iif An/;liain Joannes Scbtns^vir pi»r> ^^ci( i^ooii t4i^ paxif^ ^ncia adCaroIliot ^alvMfejrawetav ^uonugiuMigiuti^e ijajrqpixu^ %- milMun) ^artmm hal^atur . trinrigjcbacqi^c cuiaeq iferia epurn jo^ , iixdividdutqn^CDi^u Stmcdfx^cubiculi efat, oinlt^ fac^ai iq4 £(;auiqae 4^raris, egcetnpiif, hodid qua; «coo^ant, ut fuatiibi^' ' ^lyierat libane nfam contra adaliam tabolaf parttem ; p^e- <^MiSus>pocalis' <^afumti(queicm Carohis fronte hilari^ p^ cfyedam 'alia dum* ^di0et jQan&em quiddhm ftd0c^ <}uo<{ . ^Tejlimoma M h. Scoto Erigeita. tidnitomitattra offenderet, nrbanc increpuit , & cBiit , Quid diftat in- terSottum & Scottum l>. Retulit illo folenne cdnvitium in andoreip, .&r;pfpoa^ti Tabula tantiiiit: ipterr<^v(S'it'Rejiftle niOroandiffc- ' rejBti Au(^o . refppndcrat joAnct delqcr djftante fpati»; neClrwo Rex commotus fcft, quod imraculo fcientisc ipfius ca^s ad verius ^^giftrum nec dido infunjgy ve.llcc^*ic emn \ilitatc vqcabatr Item * cum Regi coavivajiti miniitS patinam obt^iflbt, q^Tlnos pifces pr»- grandes, adjo£l:o uno minuic ulo, contincrtf,\iedi»lc- Maciftro u(^a^ • cnmbenrtbqs ffm^ i Juxta fif ClcfkSs cTepai^tttnr. Sratir ilRGig«a;t& ■“jnolis ; ipfe petijRlTistfcrpbris. Tudf ‘qni femperj^^nid bonem ini^ ■ niebat ut liotitiafn convivi^ncium excitaret , reteq^fs iibi duobus inajo1^> bus , unum minorem duobiix diftribuit , Argn«mti iniquitatem partiti- onis Rc^i Injoinquit*. Benefeci 8c a:qp'b, napi hic c« uWm p^mms, dO' Ic dicens / Sc' duos grandes pjfWS tan^ni. ItenJqne ad eb$«jravetfus., hiefunt diid inagoi Cl^Vici imiucnfr,' & obus exignns^iicem nihilomi- nus tangens. . CarOli ergo rogiku Hierarcitiam Dk>ujw Areo^gitar^ih XatinumdcGrzco, Tcropmcyerbo, traplhilic. Qho fit Bffvix mtfdli- gatur Latina Mitera^^ua: voIbBifitate magis*Gra:ca quam 'Pipione conftmitur iSftfrat^Kmpoluft etiqm libnuh qdfin pexi ^fqrfidn Me^ j-iimu, id cA de aaturxdivilione titulant , pAmter. perplcxitttetti ' qup- rundam quxAionnm fol vendam bene utilem, u tamen iguorcacur ci^ « uibuIdagL quibuia Latinotuhr tramite deviavit , dum in Gdecbyac^ srocmidsmtcnmt. QuarijcHxrcticns patatuseA", fcripfirquo coottn ' enm quidam Florus, iunC ehim revera in iibio peri^^yfion pCTplnriml^ 3 PSC nifi diligenter difeutiantur, a fide Catholicormn aBKomentia Tfa . cantur. Hujus opinioiii#wrticepS'fuiflc cognofeitur Nicolaus, pjtp# ^aitinE6iAol«dCarolurtt,J^ffcrBW ,quoH ^ A. ^ _ A _ _ J _J J J.,... AA A IL Aa a a . a ^ A AA t A ^^A ^ A« A AaJ^^Eaa^ ■ Grtteo tinfm itin E6iAol«^ Carolurtr , ejl nofife , jaod 'onyjii ^etpaj^ta, quoti tie divim\ nominibHt vel ctelejhbus tt‘^ritSifs Viefcriffit elqqtih , amiatn w> ^uunes*gepen>‘^eotu*%ii^ir t9lgr-> tiebuit frtedi- tiu^m ' tronpufiiitv qu tdjm» • moriru' itbbm mitti ft no^b judteio . ijtprobari, piiefettim cufh^idfM' Jo^ef i l^et^miltu /cientia tjfe ^ :■ citur^oli m nqt^ane fnpert i» tfdibttflll^ frequeihinumore iiitttur. 'Frpp|||g hanc ergo inrarniim cAedo^^idduirtum FtaucW.^veliitque bd Re^m /Elfircdtpn, cujus munificefitia itIoAns’ &; magifterioileip,uf 9 ^ feriptis RtgiS intellexi fublimis, Mdduni rcfedlt, ubi poAanqutrtunnosi;» pue^isquosdocebat^jmphiis pbfforatus3[nimam'exuircotnieiito.gravi draCCr^, utdnm fti^nitS vilida nialiiis idBrma fruAtiffetur, & fepe impeterce, amaram morp:irl'bbiret, JaCttltaliquandiu fifhono- rabfll lepuRora in BeatKXtfirbntii EOClOTa qnxfiicrtitSSIttndfccoedis cotila ; fcffiSii dtvinqs favor multis AKht^mt&duL* fiNgacam, admoaiti.Monadii, cqm in inajotCm '£ccl(lj||^tranAale- runt, JCad fiui^a^ altatis ponentesj his, martyrimii' ejus verfitqjs pisEditaveriint. - ' • » * A ■ -.V ^CtnJiiir U)e tumulo ftt^8or-^pU]itt'Jt0nniti, * ■ . ♦ • 5 ,' • '■'V * r Tejhmofiia dt Io. SioNS Erig 'Idem Wittidinu! in eodem libro. Turaldtifubjfitatus efl WaT(ntn dtUru mottacbus — it cum primurtt udaliatium pdalm»b.>'bf»i*' AnttceJJ^um fmH» parvt penJtkt , typbii fUcHam a nifyea [^erfrayfaniltrum iorpan ferebatur t efjf denique /anSu ■ tumeritt Meildulphi (i ceteruruff^r otim ^iattiibi , f^aque tn plarf- 'bmlocu AnttJiHiftbrfuereniidm patroni fnt'u1ln«w vocatur, communis opinio conlentit : fi- quique ^ta db libro illofinilter rumor alperfit, brevi icripto eliltidem ; ib^potiiEmain fidei videantur adverfari cathalicx.' £t primntnqbi- dle^nt puto probe 'faciam fi promt^ expediam , quie me taliumici^ain vAitas non kt^t : -aiterum vero, ut hominem orbi latino merito fil|itn- .^notiffinrani^diutw vita*, Sc invidia defund!hm in jus' vocem, aThus ,ift quam vires tacaTpirare audeant. Nama& ego fponte refugio fi]ia> . moram virorum laboribus infidiart’, ^quia ut quidam ait, Jmprobt facit pUpitt aKeno libro ingeniofas tf. Quwopter pene fuit utjumstam iro- periofis eiTem contrarias, ; ntfi jamdudenn conftitifict aahnoyquod vo- bisin omnibusTtefenem , ut parenti grati/fimo , in his etiam qnx one- rarent frdfitemtquarelTent pado^ mei periculo. Joannes igitur cog* apnmntcrScotttts opinantes quod ejus gentis fuerit indigena, erroris i^ qui feiSeruligcnam in titulo Ui^arcHi^ inferibit/ Fuit autem . KensHeridbMm^quondath poteDti(fiAuMnFaandflia,quam k Longo- bardis pene deleta m''cbrundem prodit hi&dria. Hic relii^ patria, Fian- ciamailCaAilnroCalvqm veut, kqup jnagna dignatidac fufeeptus, fiuniliariuhr partium habebarar, trahligebarquc cum cq (ut alias dUxi) tam ferix , quain joca, individuurque Coines tam ntenfie , quam bibrcuU erat: nec unquam intercos fiiit difiiditim;t]uia*iniraculo fidentue eipa ' Rex 'capras, ad verfus nnxgiftrnm qtiamvis ira praeproperam, nec di9o *'l^rgcre vellet. Re^isergo rogatu Hiexarchiam Diouyfii degmeoin , iatinum. defhrbqverbnm tranlhilit ,quo fit ut vix inf^gatur.fatina, • qns^voldbiiifatcm»is'graKa qulUn potatione confiraitur noftra. Copi- S fuit is Anattaiii Romana; Ecclclia; bibbottteca'< rii loquar/ non egi/Ie aliam pb ^nfam exiftimo , 'nili quia xum^^c^t •l]umilisrpirituq^n prxGihdit rerbi proprietatem .deferere , ne aliquo modoiftnfus jfsritato 4cc»4<:ret. ad ^vidiam, utgratcorum' pedilTeqnus, qui multa qiue ndn recipiant aures latinx, libris Iviis afpaf* li^it : qux non ignorans quam mvidiofa le(!ion^sq0en|, vel (ub 'p^ fpna collocurori|^liij vel fub pallio grxco|pBi pcculeliat. Quap^oplft, h^ticos putatus e4,'8c fcripfit couira eamquidaqxblorus.^unt enim intmro ^ f^'purplurima, quse multorum sclliiimtione^&de cath^ lic 9 ' 0 xorbitare videantur. ^ujus opinionis cognofeitur iui0e NicoUu» .Papa, quiaittnfipiftola adCaroliim« JtjUtumtfi opat beati Dionyfii' jireobarita , qu*i de divinis nominibut ,^vtl fiilejlibu*^ ordinibi^t praf» dfjtfint MqiHa , efttidam vefitr ^ohannes pener* Scattitt nuper iniStinum tfdnjlulerit, ^od juxta norfmjuiiij, mitti,d no^a debuip jueticio approbari ,‘pr ptimb qum docebat^grap'hiispcrfolIus, 4 nimj,m exuit tormento gravi ^ & acerSoi ut dum iniquitas valida & manas iqfirma (xpfc fruftrarctaa. aPlepc im» peteret, amaram mortem obiict. jacuit aliquandiu in.^Cclelia qnx fuerat in^iindtccsedisconfcia ; led ubi divinus favor multis*uc|K‘ bo^uper eum lucem jnduUit igneam , admoniti J^lonachi in ifra^rti^ eum tranftulcruntEccleliam, •&. ad finilbraqa altaris pof\tfe , his pg&- ' dicaycruiiit verfibus martyrem V ...fu • ’:V ' ’ Conditus hoc tumulo fanflus Sopbijla ^oannet , _ ^ ^ ^ai ditatus erat vivens jani^^tnate miro i . . A ' l^rtyrio tandem neruit-iconfcindere c/eluttt , ' , Ste’® fetuper' cunBi refpant per Jtcula'SanUii - • _ .7,. ' Sed K^haffaflus de infigni . limditate adhuc viventem collauda Verb^fad Carolum, hUraetdumyquoqut eji quomodo ille ■uit. bs^baiusj Sadnnem dica , ille qui in finibus mundi pofitus , quanto db diomi^uf^ctSit ver/atianei tanta cred^otuit alterius linguee diSioue longinquus ^ , t^ifq itj^ ulla^i tapete, in aliamqua linguam transferre valuhrtt i . JaansteiH dica Scottigenam^virum, quantum cqmp*ti,per omniafiunSum. Sedkoc aperatut ejlille artifex fpiritus qui hunc ardentem ^ritfrPi loquefitem fecit s >vfi enim ex'gratia.ipfius igne caritdtu fia£rafibt.,_ nequaquam' danuqplitt^s Ipquendiprtcul&bio frfbapiffat. Nqnt hunc matijfrm caritiu docuit quod eirntultofum infiruQionem (d ndificatiasum pacavit. Alternant lauddiusejus, acinfamw diverfa feriota , ^u^vis jampqdcm Ja,j|i^-< pweptmdcravefint. Tantum artifici valuit eloqqentla, ucd^giltmio ejp» ^ m^nusdederit' omnis Gallia. Verum li qui m^orepi atufaciam ,ao^ ' lant, ut Synodus, qua: tkmpore ^^icobi'Iilp* Jccw*di ?;utapis^on^.' gata efi i npn ia tum, fed in fetipta ejusduriorem; fententiam. pra^ygP ' unt. Sunt ergo hsec fere qiwecoatroyerfiimpgRiu^ i. • r ' ' -*• ~vr'. .1--V , . ■ . . Joanflbs > Ttfiimonia de\Jo, Scoto Ef^e Joa^incs Pyk^a libro deHegibus Aaglo^fascpnum. < S-QrimbMdum alio faue tum illo ptr Ugatot \_j1ljridui\ adfeivit ; plo^^ ref de- Merda ultimis ttrritfiuibus quot ftteniia follere nevit, -in rt^um fuum mllieieut,bost^jff^ ampliavit-. JoanhesRoflus ia libra de Regibus. 'J(tx jiluredfu S,Griufbaj2um Flatfdr esitem nwnacjium sle mettajlerii , S-Bertini,tumtotijfbcihJoafmo,liiJf^rib-, & '^oanntm.Wallenftm a a^^^menaJlexioS.Davidfibiunivit. , . , Joaanes de Xciteuhem in libro de Scriptoribus EcctdUibcis. . , Joinnet diduj Briptna, mont^bns~iif divinis jcripturit dadus, Ii in di* ' fiiplisu ftMlaUum literarusn.erttditijjmnt, grteeelilatitteaApltntim ‘ tnjlrsdlluseltquio ,ingenie Jubtilis, fertunn* comptjitui .de. i ' ' # * e .JoauDe; Lelandus m libro % dc ScrigfoiibdsEntanuicis. •«\ suElfrisLst PU^tnuttdfSmj U^eJriiMi», )gffirium,Menevett^m, Grima Joamum mottatoMi e Saxtsfia tranjsjiarina ofiundum, Jodn-- nem »»tum, qu{Dioiyfii Hierarcbiaminterpret^tui ejl ,in pretio ba^- ■ O' famiitaritate. * ' * * . 'Atqpc h^Yunt ea teftimdhia , qnacmihf vifa fant c^tiiGme< hunc ; Joaunem Scbcum ciui^^ perpetuqprx fe ferun^aut ErigeHamtuat EriugeBm^^M^tjtt Gntfimus apud 'AlTcrium & Ingulfum fuHIc tup qaepdam Eal^taxonem, atque adeo, quia Heruli gcns^^^^^Bun ' aqjfqua Saxpnjii,hunc Joanpcm cxHcruj^riundujncxifl jSf ^s^j^cn-crcdit illa non teia^e,ranmesburienli cxcid iiic ; af fa^pitfeo ,'qupd Hqrulos inter Hibernenlcs olim confediiTe vc, r^^d-ipiorjjtradattt. Quade rc oenluli ^oiell Lazigs de migratio btu ee/itium, & Beatin U^cnanus , quem jn pattcs vopa^. ., • . Non magis mibi proq^ur . eorum fententia , qui ex hoc vocabtdo &ciuutnit{^unI.Nam & &pius iq antiquis libris£)^>^ gr»i^icjfar 7qnam EriM/iAj Certe in todlce ultima:. Aotiquitatis, Yqui ’ -nunc IcrVatur in B|bliothe<^ collegii S.’i'rijjitatis nou Ertgfiiif,. Ita quoq« Suftid\i|^evi,tta iq luis reperit DionyiuBPetavius, iuq^hi^ lip. LabbeusT,Rta;ox^r/)S', Hi^rqus, producit, non Ar/j^rnaflji, ;■ rtaiSbtpant, qi m pqnfdtyi pdisto nedte eam*dtdioncm pinxit Marea i4. *. E^ltola dq Jup<^Jeiqp« dliiLilcam Dache^m exarato. "iSis, movete "^nbuamdelx;an, |i}Hd dum, quqiLibi litqris operam «Ji^erit. Jdc^r accadit Marco cuidant, - qui communiter diceWtur, cum umen eflet .natione Britto; ^ucatui vero in Hibernia, ut de eo icribit Ericus Aatiffiodoreniis in .(^nc libri tj de miraculis $. Germani.- Idem accidit S. Patricio, Pelagio, alillque multis. . , , . s v Ut igitur paucis meam conjeduram coinpledarj ouinw Joanneqi iftum,'Erigenapi didum fuiilp, -a loco, ut videtor, natalTEDrauteraEr- gene pars non .fontemnond^crelofiienlis' comitatus, Wallil: conter* mina. Imd, tinum e regnis ^it hoc tgpip 6 re, Attrido tributarium. . In hoc tradn reperio locum Eriuvhi ^ qus^-quldem, didio parum • .djTcrepat ah E«ugen<(& contrade Ergene.)^ Jam tota terj;* ,ab ijpfis.Wal*. Jis modernis dicitii^ Del Ereinue. 'Qui oblervavcrit,'quantie in aliis didiouibiu barbaris a^normamLatmam detorqvpndis mutatio* nesplerumque fiant , 'non s^e'.has tdiriurcdlas alteratioo^ynihU^Jiac.. in.voce, cope^et. Enimveto Liber Ecclelia: Landavenjis^ Moda&ici Anglicani ,.Gira|qu%4uwueOCambrenTis j^,Camlribde/crip^* ..r/anr c. 3 , plenius de bjit^cgiuncula docebunt: Quorum ‘Hic so(^ partem dicece/aos Meiayenjit ; qbi Aller Fui; At^chiepifeopus, q(h - pinquus Alleri, qui Joluncm Erw^in audivit' docentem, que provinciolac meminit liber Doomefday; in quo fic^gq: Hatonfi^ tudines erant fydlienjium T. E. in ArcbtnejeldjS.c. Exgene. ■ NStatpqc- to tum Giraldos, tumdiber Eandaven/s, Scotps W altornm fin(s alirnuo* dp occ^^^t s unde & Joanni noftru Scqti cognomen potiii^rjjjffiqf. Se‘^rtinigjmmV dc^&ma A GiWbalqi Bqrtii^ni 4 reduit* ilje in Angliam, anno { 83 , iElfixdo^w. • dem commend|iverat. Hin^cquu taeft illa legatio, Vinno, vel circiter,. 4»ai tiam appulit huc Gpinibaldos^anno ggy. Ifta dii^.lunt nc<^ exuUmet Erigendhi, hocip tcpipoic, in Gs^is haififlte.iScxf^hacdc re ^nramept. • .e '* ' 'fc «Pcnitjpe.qnaer^biis pot(ft, qui foapnem hdncHiMnum g^e. & domolhiffi; contenduntor hic follis o tocpopulariStnfuis £n^^- cbgnominatu|lii^^'^' Teftangir perte Annftles Saijpnicr, ijftatur Eri- ciu Aatiffio^renhs aliiqueppiid 4ediffjnnij tj» c. yil^u^ Arinac,. ■- > ;; ■ , ■ .. ■ 'W' nftt. 'tittia tEfi- ! £j)i- m»n fedi- idam, rittOi ijisjn lag^o. imeqi in&- )Dtei* num< arum Wal-. ic^in ;atio- t, 4 iac moii •jlrifc " \t TeJibHotiia de Jo. Sc 0 td Erigena, ,Arch. in Frsfatione ad Epijhlas Hibernicat , perplures Hibernos (fep Scot(^di^rnos)orbi’literato innotuilTe. per ^Caroli magni, Caroli ^ Calvi, £lfredi tempora, & deinceps; qnorum tamen nemini nomen ■ .?’ gcirtUMttributum cognofeitur/ Omnes enim v^l ^ • ^berni,* vol Scoti, iSf ScJArliibcrni audiunt. * ^ Veniormne atLScoti Z ^^« 1 « Icnpta reccnfenda.Ponoaulxm pritoo ' loeo ea hominis opufcola, «fi quibus nulla apud veteres" tepeHcur ambi* * glutas. Ediclitiginir-Joanaesille • ’ . , < 1.. DsEuhariftia librum I. * ^ ' .a. - VerfiopesM/^//.,*»®^. Lb.iy^^, * ’ . ' * > ^ IteCoelefti Hierarchin. . , •.XteEccIeftafticaHjeftachia- ' ■ . Uc Divinu Nominibus. • , V De Myftife Theftlogia. “ . j. De Frxdeftinatione WvM/air' G«r^r^a/r«m, ■ lib.-t.' 4f ■ S.Maxttni deCAtUbifitit- St fiiony£i'xi, (S^triiThetioiu vrit*- ‘ De Vifidim DeeT^fidlatqm. . ^ . ‘ pe jpi_vifi«)nc Naturae, Jib.V. tl* t * T_ 7 i ^EftiftoUs. P Ver/us. - ■ /f ^ < . • ~Tribnimtnr eidam* hax^qBKfobnotantar. * r ^ 9* 'loj4aRiaaabiCapflbuB.C«oi/7)i^ar>'i. IO- £ae^iaex)tUcroDia *» .■*■ •, /,■ jJi. DaDi/ciplina %cholari«im,|ibeAi. .i ’ f ► 'i. 4 . .* ■ , ‘ ^Di^putati® quxclam cum Xhc5d> ^ 'f' M Vf ,'- .v-_ 'i t ■oe» t iciA - ^^“5* »o Manuferiptis co|id.‘ cuprum ifli- ■ ■■ .• 'aS “l* »TOauo vait Joan. ^ 1 ^, quantum ionfedai» .. «Sb^iff^at. X)e bs «afe^nalbifium Bgjliothe^ri a^it £/i4Extaat etiam typis c*».Obl«va»t nonmilU" [C i^^rIinrtAm^nrtm*vBn r ’ * It |irc, bM iri' »0. 4 ‘ T». - .'TT^”Tr-' — lypn cuig.BJPIMVat nn nnulf ^ . / ' S?*t ^“““Spnumiptcrlcriptoi^l$culi 136 4*riissjc^librttan* ■ - ^ Quorum mdic^s^cen^s. ^ ’ /«L^***^* JfcHj^^ea^fitipneia AmU^Anujn aliqa^ ttconmiii V ■ "ly*^*^* ^®*ij 2 ^‘S«Gjeg<>niNaaianzeni ul^iis oMomiBU' P« Jlm- ^ W ■'«» ■■ * '•'w ’ *» A ^ 'V' V . .'V- /, ■ -•«I "4 f- Tejlmoma de Io. Scoto Erigena. ’ loannes Nefcio an totum Maximi omu» S noniam Graeca S. Maxirarintegra nondum nadus'fiimi (^ae Micift nC IcgiS', aAcpliClnecum refer partim beneficio V.C. Emerici Bigotii, • qni ex Kblibtlieca Regis Galliarum in m'eQ»||fc$ deferipta examinavif, S arttm'codici raeo,qincdmpluriniasejnfdenrfMaximi lucubrationes cort“ 'pet. Caetdfuri, ut redeam ad Sco/tnm, e}us «Iralationem^qnairt hic edo, itiecum communicavit humanitate & cruditionf celebVis V. Ibanhfe» Mabillon. ^ quo fupra commfemoravi. Harc.verfio, ablqtie iis, quit^ih libris de Dl^fidnq naturae facile oW^ antur fatis' ofteBdit Eriganam fnifle in Graxis plane alphabetariuntf ' • ^ j. ‘ideni \T.'C. 1. Mabjlfonius libru^dt /-7/onfD« deprehendit m-. MS. codic^Claromartfctn/i ptope AudomarojfoHn, ^nm' hoc titulo ijfc,. t iiritio ; y R AC T A T U S Joannis Stoti ^ E V 1 S I Of RE D E if ‘^OmUesftDfui cSrpiTef^x cdnjuimione nl^cnhtm- tintmriinolWps,qnos Sebtus ex anteis pattiW» -adduxit' noii '■> ittdijl^entcrini^^i ; undd noffnnijas emernationn codejpilc ngfter rafu! X lucrrtu^cftaTTltlhdei cuni refei^;^ Patifiis /h. Mohttferio Si Gtrmani, . . "hujus Ojlkri^fetyari excgiplar fSr ftnte' 11 aicant fecundum illud ' meumi nam C^e^haani valde mutilus erat ; amiS!#u?ffgrtitie(intet.. quos primus iT. V. Petrus .(^lixiji} ) obtinnjfVariaftei leZlione#'ex*'iftt»,' MS. -Pqrifiqi^? quaa ^idem fef^ribs noflri 'fefUdafohes feu^odici:^ pfius def^^u* multirariani fuppleverunt. Spqnis po^ac aliquas in - hac Witioiic alfS^nplarilMS.oifcrepanftasoblprVavcrkj felateas^te^- i •nllle, nbu confdltdJlW caTiijtfdnTlydio.non firj^e mala; fed per Kuma>* nam infirmitxtcm, ^te npd; videt omn^,itrepfi(Ie.^tlQ^. fibeos < 'Tritlicmius adfcribkloftnlfi ^tq, qtien» lHai/r^ifvHTOaht. s^Eunrfe:^ qu!tnrBatcuv,& cnin 'errante errat. Nam, ut de HiUo^is qihij dfCamf • ^quiqnWemomndSuhahftnitc#hbcbpusSooteTViif#»«;afchbunt)^^ •1 ■ conllafftc verfione ./^4/gaof^wnnuih 8?* eundem utiiufque operis efe patrciii: Dmihadd dubie,’ fifleaudtorisdbmine^cnmlan funthilib^’.^ ' . - ecTcarhif Boftet* reo eISam PanTwifis codex ‘carlR^Lmo adeo igneraba- , tiir nomen auroris, utopus prius daflSnatumTirent Parifiir^ quairtco# ; , ftftcrif;cu‘^3SelWfoetu^ Martinus Polonus fic diieofcrib;t fi^m lOodUm Hi duobus MSS. MnesRevcrendtffimum ‘in Chr. P'. iicl . Atehi-epi 1. Ca;#iar.lcgi) TliiJtbtr £*; alns l^riu toiyf0m/k .a:..* liber _^i^alri ii. Pofti*ma*hSEovdrba’ flpll' ■ tMrPariJiitJioiiituf,^ Iit ii comr ' mus 1 fuos«d fefrusergqqttod apud . a • ' ' Ef i^la» Scoti nullas, qubd TeiO , quifoua m ridit .-practMfcas i ^ _ '. Jittfitfuis|kxfiKlt: nICtalnen dubitari pqteft,qnihilusKripferit. je(!lincalcohnjasvolamiBisin'editam]ipi(tol^m,qnam'fciip^l^figqDil ’ ^ ad Card^tife^alvum de S. Maximi verfione.'"- .,*• * ' ~ 'It; -VitfrfiB iMnifi&m libenter, nifl hos dignos teffiima|fctBalcnT,titib^]3. M x.r ■■r 't. A - .«I t Ttfwnov.ia dt Ja.-sSiikErlgthdf. I hi STir/ co» eio. nW ir^n Qim V , 1 caadncmo'i'arct. Extant quidam hi Caice Epiflpb; Pnc(ic< * ltjDationBi'alii habeiicur pnemiflt ail Arenpa^tka VScoto convcrla. /Suat^uoque’uoaniilU' iaCj/oilarjp.J^abbci/c^ualt Cahgius ialHccm ‘ ‘dedit; «Riepeziuntur denique Scoti ad -Carolnm caimini in' CpdiccMS. Benedidinoi apud .Cintabrigiciir(^i qua; 'tamen ead^ ‘ fune iis , quos Reyerebcjiffimus Uflerius jamdudum publi- ‘ Cavit. : ‘ i' ^•TribuunturScoto Etittm ctia^ba^» qus icquuiifdr opufcula; re^ demiio. ’ ic in . Io SI. EC >di Ihuc '-r #n ieens, non ■ 9. In Martialium Capellam Commentarii. Servantur toianicn.taru quidam in Capellam fitis antiqmC m^nus, in Bibliotheca am{diiE viiS ^ Coiton, Baronetti •, iixl aponym fiint, & .ob. Boonullasmioncs, puto Dunchanco Pontifici Hibltnenii potias efic.adii^beudQS.Duschantuin fcr\’at Bibliotheca Regis noftriCaroli II. { ' . ‘ 10. Dc excerptis ex MacrobiqiiccIarilBmus ^iTiach, jacobus Uile> f~. i- ' . " rius f joaniw-^atque nojio potantur ejjfi epcterpfa tUp gnio tuter MaereUi £'j^i^j^iptafiru^r ,\Ud^ereiitiis^feeutatiitts Grgti ■Lt^nitjie'verbiJic. -Itatfquegwfieufttdy. Pitlncus y. 1^. li^ ille inEpift. Uibernicis. . M. De diiciplij\a Scholarium. Pntat JoannemJbunc fciiprifle Bulcus * i» Htfigrid jitafitmt* ParJ^oa/H. Equidem aliter 'vbfea. Quanquapa ' eiflmSc<^ttj‘no{tcrf>atian^Slcr., M, lad'’ /er. llP . icisi • V , . ■ w* •nam ; in iia«‘ rt?,. is ' .♦fr. ri ■■ ;a, Difputatio cqm Thieddolb Stndicahujiueflc non ^ecuCrqupnb*.^ n Theodorus panlb fenior fuit, quam ot ad 'Scoti imlir/tqpzpora ‘ t ' prrthigergpolSit ; deipite videtutilla diiputatiJcel e^ ta faiflib deci^ tu^maginnm, qnxquideni aginbatur.tempoie Alcw^jllc Joannis Scoti A/af7re/»HuiClgltur,p;^usqual4Z^^/i»-»competcrdviMetiitdftadifpa- • UCsb.- leivara^U'il^#;;M«^ hfl^ ^ ‘ J|Qti'‘noncftQpus, qaicqvr«loddfltflBmilBmn9 fchpfewt Balem»' Haibeo ‘ . * , • 8 ,^' _ 4nqijbtHliuf^nricimraptatda;vidiaiia, inqttibusomoibns,i>qnivertit;« ‘ - t, K V dicitur JFsanrfci Bdtp^ui I^^a'neajiiiei\\i\ti hoc cum fu^riori opulcu» * ^o idftn cjBl^fcilcirht quibus hon ' • .'rtf. Ti.ognSatpPhilofophorumi.sr.FToiliilix; i8-deFidecdntra Barba* j . •rcp.m^iplafia funt oR*ra incognita omnia. ■5i vidiflct»Barleus, utique & inirSnbtum'a'^^rwfluc W: * • . . 'ijl-ifcPmplua&clitomi^five Mi»nwi»fnr»/> t» '4 ' .tenhe^ fulpi^iqipem umiUiab^ ; liiipicoc aucc8iieiIe,.JsWnts i BibiiothecArius h^cl parSpfirafio ■ <«> V ' ‘,t • Ab(/htis cajddam Yerall^fis. > - m 'l^Eorro-de feri^s' Zr^majiqoale fuerit aotiqu^tun hom^m fvr ^ feire avcr^lijjat feriptores t^>ftdrix-'Gqre|b:faAlc^x; « :% (H • r- i: » -V»' ‘I. . i* V’ ,%• i-f Te/iimotiiade JolScoto Erigena. Vdffiui^yflcpua^, Mauguiumn', Cellotiam, item '?etrai:a.^e Marea,' Joan. Mibillon*iun,&P.Alixittin.Quomortis.gcn(cre’'perHt Jbari-Jocuit ' nps -Gulidoiu^ Makncsburiealls.,- qno t^mpdre iiiter rivoa efie^ defift, non- certo defignat. Conl^t e^Kogeio Weudovero Sc^um ia ' . Aegliam 'tcditlTe anno ialntit 'g8j.. vel; ut alii, anno 884.. Hoc ■ ipfp aanp 887. fa^o fundumt ede fci^piit magnus promus..'' ' njm fefeeiifiae fnae boftfates’ folos hiftbncoS telfes laudat; qui id no'b' ’ dieonti nam de ejus morte iocmu^r co anno. per qoandaman^ci- . pationem. Feji Mtinr (wii^^ra/>hut perjopts anima%txuit,-f inquit Gnlielmus Malmesbfarienits. ^cundo annopoit adrentumGrim- , baldi (venit in.Angliam annp iis-) legit G&ooii&otus. fibdesfit^.' Annalibus Hidenlibus i qui aut priqii ant fpu hoc affirmant.* De rcliijuoi ' y^lpatio nihil comperti habro. . • . .• •' ' ' Periit ‘indigna morte: grata mfteritas immortalem. e£Rcerecupiitf- ' _] ideoqUe ejus natale ad 4. Idus Novembris diu ‘tclcbravic Amcudus , \ '-Wiondcqoin’Z.»i5««w>9$m ptteAic3A,z\\\Mtmend4itim, inepimm^ » ' ^trr^hrsasdifienmt-PueriMaljnesburicnfesenminterficiontsx' . ; Mpn^hi lepulcrum condant. Abbates aJii;Mri cum ;^i;$(Cum fuo-AI* ‘ i- , ‘ dclmo honore prolcquuntur.Warinos pene pfo purgam‘ento'habet. Hi >' .^«eun\ fa^u inierunt, alii expifnghnt. Ii^ cjmfai^& nomen reci^va . ' ■* ' quafiiet>rijatn.diUc6nflii3^tur.. _r • •’« iolo.li^ultarc loto inter omncsconveni% Catalcmus S,_$, ia A^^ glia fepultdmufl|||ai nunc in cQllegioBenedittino apuoCantabfigien- .« «»fer\’aturydeeo fic feribit, literis Saxonicis. S. Maildunu^S.Aldtlmas, ti iens r equi $fcuot in A//^//nr/i«ri0,£^dem habet Codex Cpt-; tonianusex Gotce)ino Bertiai^o, nec abitab his,uti vidimus, Malmes-/ • burienfis Bibliqtfa^arfus i nec vetuda quzdamconnqlMio quas^olim legcbatnr in Mertoniana Bibliotheca Oxonienfi — ^.Aldelmus.&Joaijisn Japiens paufast,t injtfte.qut diestur mMalmesbiri, - Fuit ‘quoque in hon^^'- reip hujus Joann^ Statua pohta in templo iUsbadic MalmesbnrienflPL cnin hac infcrlptiope ; ^oannes Sifptus, qui tranjlulie Dienyfium e Graea ini^ Latinum. Ita Letandus iii Jtinerarit. Hxb habui de- Joaqhe£ng * . "’ •■-n i* X- V ; -.«tKji.' , '• . ‘i ■ i • b. * 4 'i^* 4 \ i > > ■*. . a ., . -V’- • •“44. .. . ^ ^ ** <' • . r \ •* • » •ii’’ 0 . F v.*'-# ' J W/ t r f '-■s t »rc». ; Bcuit ' ) d!h n 'io ' 'TeS 1qo)i' i^ci- riin«^ ii|ub >UtlS 7»-' Pgu Ait' t«*, oatir •M-' . liva, 7 ^9•. len- * rf»/,. Ijia na. r.;’' i; . l ' v>V- -nEPi meIismot^ DE ^IVISION^fi ISTATURiE. L 1 B.E r' # R I -M .U S. M. C^/r^ m?U octanti, diligcntiprcjotf qaintum vires funpmnt inqairenU, ^^^Krum omnium quz animo percipi pofliinc , vel inccationcm cjos ^^-^.'lupcraQt, primaoi ruminamq’hc dlriiionem cfle, in ea quz funt, & in ea qaznon funcH^orum oiAnfem generale 'vodbUum.zccurric, quod GixiikfiMc, Latini vero Natura viatur. An tibi aliter videtur 7 D, Imo, confentio; n^m & ego dum ratiocinandttem ingredior, hzc tu fieri rcperio. M. Qniim igitur inter " ! •- j_e J. ..I /jv i!_ j: •• — ■ • ' — nos convenitjdzboCrodabuio, me elle, velim dicas divifibnu (jus per dific- it u libet, prius CMabor dividere ; (iium vero crii redgias in fpecies' rationem > autl - . « divifr judicare. Di Ingredere quzfo; impatiennnim fum, de his veram rationem k' teaudire volens. - * . I. M. Vktetur mihi divifio Natnrz per quaraor difocatias, quatgor fpecies reciiM|c: .Quarum prima clk,. quz creat & n^ ^catur ; Sccudda, in eam quz' «^Wtur & creat : Tertia, in eam quz creatur, Ac non creat : Quarui quz nec creat nK cVbatur. Narum qnatuorbinz Cbi invicem opponuntur; I«fam tertia aippq- nitnr primz, .quaru rero i^undz : fed qu/r^ inter impblQbilia ponitur cU^ differeptiaellnon pqflecffe. Reaincobi uHs divibo videturaif non ? D. RetSa quidem ; («1 velim rcpctaa , ut pk||i|^rum formarum oppCfiiio clariiis clucgCuit. Vides, ni faUor, tert^ Speciei pripiz oppolitionem'; prima namque creat Ac noq creatur, u, id eft, omnem j^nfum, led'etiam intdloCium rationemqnc fugiunt, jure videri non cfle. Quz non nifi in Iblo Deo, materiaque. Ac in omgium rerum qiue ab eo conditz fune rarionibus atqneeflenciit;'reiftbinteUigttntur. Nec immerito; Iplc namque omnium efl^tia eft, qui Iblus verb eft, ut ait Diohylins Atcop^ta. £fi, inquit, rmiiitmi tfi fnpeAft GregMins etiam Theologus, multis rationibus nulbun rubftantiam, fiw viljbilis live invinbilis creatura, intelle&u vel ratiouc comprehendi pofle con&M|^^ quid Iit. Nahi llcut iple Deus in leipfo ultra creacurkm omnem nullo intcllcAu ^ cypiehcnditur ; itaenam in leumtidinus finibus creatufzabeofaftz^^ii^coiv- liftentis, conliderata orco pcfcipitur, (cu intcllci5hi,cop(i(icratur, nihil aliud cft, niC tjitcx^ dam MCideiu incomprcheofiblle Kr fc, ijt dl^ldm cft, upii)rcujull]uccllcncia: ; qup: autpftqualStJtcni, aut qoantiSlcm, a» fbrmitn. rat 'materiam, aUt differentiam quandam, aut locum, aut tempus agnofeitur ; non quid cft, fcd quia cft. Iftc igitur modus primijs ac lununus cft divifionis 'eorum quae dicuntUr ede & non elTc ; quia m^us iftc qui videtur quodammodh Ituroduci pofle, qui in privationibus |prca (iipftantias habitudinum, ut drea oculos orbius ^nftitu^tut,^uUo^ntpdorKipmii- duscft, ut arbitror. Namquod ijfeitus noncft, ncccflepotcft, nec proenmcmk lux cziftcntix intclle^m cxupcracfquomodo in rerum divifionibus recipi valeat, non video, nili forte, quis dixerit, rerqi)] qu» fuut ablratias & privationes, non omnino nihil efle ; Itd earnitl^uarttm privatidne^ IcQ abfentix fni oppofitiones Itint, mirabili quadahi virrute contineiT, ut quodam modo (int. 4 . Fiat igitur fecundus modus cfleadid; non clTcmli, quiin naturartnu^&trMr turarum ordipibus atque differentiis (ionlideratur, . qui ab cxccllillima & cq:ca Deum proi^ib conftitueaintclleiftuali virtute inchofins.lifque^ad cxtrtnjptatcra' rationalis irratjonalirquc crcaturxdclcpidatj. boceft, ut ap^u» dicamus.» it rubllmilTimo angelo ufque ad extremam rationabilis iriationabililquc anirn*. partem, nutritivam dico & aftivaih vitam. Qux panigcncralis animx ultima cK|i)uum corpus nutrit & au^. Uhimirabili intclligentul modo uudquifquc ordo cum ipfo dcdrtilm verfus noviftmo qui^ft corporum, Sc ip quo omnis diviEo terminatur, potdl dici rl^ & non effe. Inferioris enim affirn&tio , fuperioris cft negatio. . Itciuque inferioris negatio, fuperioris cft affirmatio. Eodabquc modo, ruperidris aEirmatio, iuferlorU cft negatio. N^atio vcro,.fuperioris, erit affirmatio inferioris, \flirmatio quippe 'hominis, mortalis adhuc dico, negatio eft angeli ; nc^tio vero hominis, affirmatio cft angeli: & VicilEm. Sienim homo, cft animal rationale, morule, riiiblle; pfofe^ Vgclus neque animal rationale eft, .aequi^tule, Pfqueriiibile. Iccip II angtius A cncntialis motus, intdli&ualis urca iScum Sc rerum caulas, cademque r^ula in omnibus cicicftitms cAentiis ulquc dum ad fuprtmum omnium pervdniaut ordinem, oblb^vari poteft : Iplc vero in luprema furlt^-q^tionc terminatur. Ejus namque negatio nullam creatufamluperiorem Ic confirmat. Tres autem ordines funLquQs tfSaySf vocant: quorum prunus; Chinbin, Scraphiti, TKroni : Secundus; Virtutes, Ppteftates, Dominationes: Tertius; Priocipatus, .^hangeli. Angeli. Deorfumvero corporum noviflimnslblummodoffiipcriorenfffe.aut negat jiut affiaut, quia infra Sc .nibu habet, quod vd auferat vel conftituat, quia abtimnibus fi^nrioribusdc pi» ceditur. Nullui^ero inferiorem fc prxcedit. Hac item ratione omnis ordo ratio- nalis &inccllc bendi non linit. ' ' Tertius modus nou ineongtub infpieitur, in bis quibas hmuT mundi vifibilis plenitudo perficitur, ficin fuis canfis prxccdratibus in iixrctilfifflis naturx fimlxia. Qakquid enim ipliumm caufarutn in matcriifTormata, in temporibus & locis per generationem ^^nofeitur, quadam huniana confuetudinc dicitur efle. (Mj.fgad vero adhuc in mu naturx finibus continetur, nec informata materia, ullo loco vel tempore, cxtenfque accidentibus apparet, eadem prxdlda confuetudinc dicitur non efle. Hujulmodi exempla late pacent & maxime in humana natura. Cum enim Deus omnes homines in illo peimo aeque uno^u 6 n ad imaginem fuam fecit, fimul conltitucrit, fed non fimul in hunc mundum vifibilcifi prodixerit; certis Vero tem- paribus lociique, naturam t^uam ffiiul condiderat, quadam pt ipfe novit leric ad vifibilem eflcntiam adduxit^ hi qgi jam in mundo vifibilitrr.appatent, & appatiw- runt, dicantur efle; qui vero adhuc latent, &fa&urifunt, dicuncir non efle. Inter primum & tertium modum hoc diftais Prin^ generaliter in omnibus qm-e fimul & Smcl in cauCs Sc effedibus fafta funt. Tertius fpecialicei in bis qux partim adhuc iifcaufis filis latent, partim in effirdibus patcncA]uioa$ proprii mundus iUe contexitur. ~Ad hunc modum pertinet rado illa qux virtutem feminum confidaat. five in anima- libus, fhre in arboribusj five in herbis ; virtus enim feminum o> tempore quo in lecretis naturx filet, quia nondum apparet, dicitur non efle : dum vero in nafeen- dbus crelcendbufque- animalibus, fm floribus frufdbufve lignorum & herbanua appaouerit, dicitur effit. i • 6. Quit- '•«1, LIBBBLPRIMUS. > . 6. Qumu nodos eft, qui lixundum Philotophos non improbabiliter ea {alum- 4k>do quE (blo comptchenduntoi intcUc^u, dicit vere efle ; Qiue vero per gene- rationem, materbe diftendonibus, loi deira^onibus, locorum quaque ('patiis tem- poribufquc motibufque variantur, coll%untur, folvuntur, verb dicuntur non ede, ut funt omnia corpora quz nalci & corrumpi poffiint. j. Quintus di modus, t^ucm in 1'ola humana natura ratio intuetur, quxeum dirinx imaginis dignitatem in qua proprie rubiitUc. peccando dderuit, merito efle &um perdidit. Diim' vero unigeniti Bei filii gfttia b^urau ad prilUnum 1'ubflantia: fux Ratum, in qua fecundum imaginem Dei dSndiuefl, reducitur, incipit ellc cum in eo qui fecundum imaginem Dei conditus eR, inchoat vivere. Ad hunc modum videtur pertinere, qaod jlftfttim dicA, Etriedttd qutMdfdnt, unqiidm hoc cR, qui in primo homine perditi liint, & ad quandim infubnR :ntiam ceciderunt, Deus per hdem in lilium fuum vocat, ut Cnt, iicut qui jam in Chriflo renau funt. Quaimaa'm& hoc ita intelligipoflit, & de his quos quotidie Deus cx (ceretis Na- turx (inibus, in quibus xRimantur non ede, vocat, ut appareant v|jibiliccr in forma & materia , exterifqnc in quibus occulta apparere pofTunt ; H (i quid prxter hos modos indagatio^ ^tio Invcdire poteRf (ifi prxloiii^ccr de his ut arbitror fatis di^um cR, u dbi ajitij^on videtur. D. Satis planh, nifi me paulifpcr turbaret, quod h S. AugttfUno in. c^pmero (iio di^m eR ; (joc eR, tngeUfdm sarsran tntt amatm attturdm di^nitdtt mn uj^rt Ac per hoc & aliorum dmnium propter fuimet primordiales caulas, hoc eR, principaba exempla, qux' Graeci ii{vs» nominant, prius io Deo confiderade, dmde in (eipfa, deinde ipffc cre/tura» in cfTedibus lu^^ nam fuimet caulam pnufquam in fpeciem propriam procedcrcif cognofccre non valuit. M. Nec illud te movm oportet, Icd in;emius quae di^ funt confulera. Si enim angelos principales rerum c^u&s in Deo'conRiiutas cogno* vide dixerimus, reCftcrc' vidcbinmfi asi Hifer imne ^uoi Jititiir & intcllf^itar, ipfuita Deunt&cauias omnium in eo, (ive aliud non fint prztcr id quod ip.e «R, xlHrmatcdcj ac^per hoc necef^num cR, rciRam mediamque viam tenere, ne vel -videamur refiRcrc , ijcl fentendam' fummx ac fanax autoritaris MagiRri non^obtinere. Utrumqrc igitiAVefum dixide non dabfundiim, imo (irndtcr te- nendum. Caulam igitur rerum omnium, qu* omnem intelleaum exbperat, nulli creatx natnrx fecundam cognitam fieri, ratio Chir.- QMM ^enim, inquit. MrrBfffs)» Dmtiiii («MVir : ficl^^bi. Pax OniJU imeUeaum. At fi caiifa omnium Aomnibps qux creatJ lunt ab ca? remota cR, ahfquc ulla dubitatione rationes omnium rerum qu* xtctnaliter & incommutabillter in ea Cint, ab omnibus quorum rationes funt, penitus rcfflotx lunt. In angelicis vcrqlintellcaibus earum rationum thcophaniasqqafdamelfe, hoc cR, comprchcnCbil^ntellcdualis natur» quafdamdivijMappariu^es, id cR, principalia exempla, quifquis dixerit, non, ut amittor, h ^i^Mtc errabit, (^uas jh^phanias in Angelica creatura. Saudum Augn- ante omnium generationem rnrchorum k vilis non incongruh dixide credi- IP!“l moveat, quod dixit quia Angeli & primum in Deo, deinde ia fcipCs infcnoris cceatur.x caulas vident. Non enim edentia divina Deus foluro- modo dicitur, led & modus quo k «modammodo intellcdQali & mdonali creatur», prout cR capacius uniufcujufque, ollcndit. Deus fepe a Sanda Satura vocitatur. Qni. modus i Grxeis theophania, hoc cR, Dei apparitio folct appellari; Cujus ncmplum, Ipdi dnmnkiM & extera bujulmodi ; cum non ipfius edentiam, Icd aliqUid ab m fadum viderit. Non cR autem mirum, fi trina quxpiam cognitio in mgclo intelugatur, una quidqtn fu|^rior, qu dc xternis tCrum rationibus, jiuta pixdi^m modipi, primo in eo exprimitur, peinde quqd ex fuperioribus ex%it, Tcluti in minbili atque ineSibili quadam memoria libripli committit, quali quxdam imago imagiw expreda. Ac per hoc Q luperiora' fetali modo poteR cognolcere, quis audeat diccrc inferiorum quandam cognitionem in fc non baWrc ? Redi igj^r dicuntur ede, qux ratione atque int^cdu comprehendi podiint. Qu vero omnem rationem acime|le<^ra exuperant, iedi limiliter dicuntur non ede. 8. p. QM ergo dicemus dc illa fiitun felicitatt^qux promittitur Sand&, q^m mhilMiliha c^- puumus, prxter iplius divinx edentix puram contemplatio- nem, atque immediatam, licut ut &ndu$£vas«i(jfa/sh4«««: SummqxUptiiDci Jmm, &mHdnmdffdrmq»idtTimm-, nifUmm A a ^ tnim DE Dl VISIOKE' ITAT.UR/E. mm etim ficiiH tfi. Item Apoftolus,* S»uc rideim ftr Jftculm in ei^iitf, tnne Mtem fntind^iem. Item S. AugotUnos in libro de CiWuce Dd 2». de tatura^ontetS* pl2tiond^vin»utnrbltrorcfl<:ntu. dicit j Per nrfWM^tgtfiniiiitm, in tmm cerftre qntdcnntiiie viinbimm, qnMfusrerfnm units mflti corfirn dirixerimm, iffnm DtmuHm /rr* ificmi cUriute cntanfUhmHt . Niim fi angclicrt contcinplarioois pariflimem rircntem divinx ellcncixfaperet altitudo ( pREdktis enim rationibus confcAum eft> divinam eflentiim nulli imclicduali creatur» comprebeniibilcm efl; , i]uam maximi*!^ angelis conflftcre dubium non 'Cit ) lobis quooue nulla alia felicitas promittitnt> qitam ad angelicam naturam «quallcaf'; quomodo humanas nature Vicius, dirln« ciTcntis oltitodinem contemplari valcUt t M, Acuti ac vigilanter, non enim (ine coulainhoc moveris; fed tibliuSicere seftinurim, quod prius generaliter de omni creatura fuaiimns. D. Quid tllud f Repetat peto. Af. Nonne univerfaliter defr: nivinms divinam eflentiont nulli corporeo lenfui, nulli rationali, nulli leu humano feu angelico intelleAui per fe ipfam comprehenltbilcm c(lc Recordari/ quod fiiperius propofijjmui > D. Recordor, ac me fic fnnmlille negare non polTum : fed ut mihi videtur, aut illa predida conclul^ penitus (olvctur, & intelleAuali crea, tur« divina eflentias per ieipiim contcdiplationem dabimus; a|it ^ folvi non poiell, quumcertil&misratiouibns.ftabilicaeft, neceflarium ut rnodiim Diviux contentii ^donis qiMB fanais in fiituco promittitur, & in qua len^ angdi fubftftunt, veris ratisnibuf, probabilibufque exemplis ablblvas. Af. (^em modum quieras ignoro, prxtcr illum de quo paulo ante breviter dJfcuflimus. D. Quis ille fit t^lm repetat,iAn enim ipium recolo. M. '^ocordarifiie quid inter nos convenerat, dbm de examero fanfti patris Auguftini quixdam dicabamus ? D. Recordor quidem; led de ce iterum hoc audire volo. Af. Afovebat te, ut arbitror.quomodo prxdidtus pacer pitsdixerit caulas rerum creandarum, qux xcemalitcr in Deo fime, & Dgus Sint, angelos primum in Deo confidcrallc, deinde in feipfis, deinde ipferum creatu- raniin propriis fpcciBsdificrcndaiqusco^oYifley fi ulU croicurfidivisiscfientiAcuni rationibus qux in ea funt, eiTentialitcr nequeat comprehenfibilis efle. Dt Totum teneo. Af. Recordarifiie quid od hoc rerponderimus } D. Utique recordor, > fi me memoria non fiillit. Dicebas enim non ipfas caiifas rcrura, qax in divina eflentia filbfiftunc, angelos vidifle, fed quafdom apparitiones di vhiu, quas ut ais theopbanias Crocei appellant, cau^inmque xicmarum, quarum imagines funt, hoc nomine arw ptUatJs. Addtdifti;%aam non Ibluja divinam ^{fentlam incommutibUiter in feipu eaiftentem Deum vocari: fed edam ipfas theopbanias qux ex ea,& dS^,in nafura in- lelledtaali exprimuntur. Dei nomine prxdicari. Af.Behi tenes, ia enim diximus, D. Sed quid ad ne^jkiutn prxfims perdnet i M. Non parum ut video, eo enim modo & angelos Deam femper videre arbitror, juflos quoque 6 t in hac vita dum mortis excelium patiuntur, & i& luturo ficut angeli vifiiros efle. Non ergo ipfum Deum atr femetJprum videbimus, quia neque angeli vident, hoc enim dtani creature impol^ilcell; /viai namque, ut ait Apoftolus, iwlrr immuliutm, & lutem bniitnt innetefiUlem ; led quaid^ iiidtas ab eo in nobis theophanias ctmtemplabimur ; unufquilque enim fecupdum fiia Sanfiiutis atque lapicntix ceificudinem abuM «odemque fornu,^atnomhia appetunt. Dei Verbum dico.fomiabicurr Ipla namque dc feipia looaitur in EUangelio; In itm* pdttu mei nmltt mti^net fnnt-, feiplam domum patris appellans, qux cum fit una eademque, incommutabililque permaneat, ranlci- plex tamen videtur his,quibus ipfe habitare largicetr. Nam unurqailquc,ut diximus, unigeniti Verbi Dei notitiam ia liupro pofltdebit, quantum ei gratia donabitur. QuMisenimnumerafeleAorum, togictic numerus duuifionum: quanta fuerit San- Aarum animaram multiptkado , canu erit divinaram thoopbaniarnm pofleifio. D. Vcrifimile videtur. M Re^ dicis, verifimije. Qim enim dc talibus firmaret ka asternalitef die, dum vites humawe adhuc in hac fragili carne intentionis rideatur excedere. p. D. Sed velim quid de hac theophanla conjicere poifis, breviter aperias; hoc ell, quid fit, unde fic, ubi fit, utrum eft, utrum intra nos an extra Aos formatur. A£ Altum quxris, & nelelo quid altius humanis inquifitionibus fieri pollit. Dicam tomen quod fuper hac re in libris Sauftorum patrum, qui talia ault lunt dicere, potui inveuire, p. Dic quasToJ Q^ris!taque,qaidfit,unde,&ubi. D. Eciain. Ai Maxim iMi MaaMdWn>. Ex Deo itaque thl-o- phanix in natura angelica atqv humana illuminata, pwgata, perfefta per gratiam,. Bunt cx delcenfione divinx lapientia, & alccnftonc humaAx angeliexque intellK gontuf. M. Sanb: nam bule rationi convenit, ^quod idem MaximUt ait; Q^at- enmiat farrilf8« tamft^endeTe^atgit,id,i/fam ft. In quantum ergo animus vlt^dft comprehendit, in tanthm ipie vims fh. . ro. Horum autem exempla fi quxris, ab eodem Maximo evldehtiUSmi p^ti fune hxc ; dicente. Sic arxtr i Sal* iSaminam^ nihil xBad ^idttar nijl tkx, nah ijniifA nxtarxmfardxt, fedifmatux in h frarxltxt, at id iffam laiU eft ^iidtitir; Jichnmana nftnra Daa ad/aaSa, Dem fer arnnix dkmr ^a i mh qaad definat himaa nxtnra, fed qaad dmaitxth fxtniifxttanem ateifixt at fatm fi ex Dem eft fidexfar. Itrtn xtfiih lace xcr eft atfcxrai, Salu xateta tamen fer fe futftftatu, nulafenfa carftfea ctmprrheiidiHiy. OamfaUratnmenidhiimfeaxtnr, tanc incipit xffxrtre i ita atra xt tnftiffa fenfitia ft in- camprebanfitile, mixtam reraadri fanfbmpiftit camprthindi. Ac per hoc inteUi|e divinam eflentiam per fir incoraprcbcnfibilcm efle,adjuiiti:am vero littcUeAuali ttettuf x mira- bili modo apparere; iu ut ipfa divina, dico, cITcntla in Ibla creatnra intelledHiM videlicet appareat. Ipfius cnim inefhibilis excellentia omnem natunm fui participeih fiiperat, ut nil aliud in omnibus prxter ipfath inceiligentibUs occurratt duiH ^ feipram ut diximus nullo modo appariat. D. Video admodum qaid fuaderi vis; IM utrum S. /dngnftini patris vetbis convenite poflint, non clarS pcrlpido. M. Attht- tiorcrgoefto, & ad ejus v«M qu« primb poGiJmus, redeamus, Innt autem bae nt oftimu in libro vicefuM letuodo deCivitata‘bei; Ptr tarpata qnx gtftaUmm, in omM corpore quodcunqne videbimus , qaaqaartr/km acalat nafttl corporis ditextrM*. Mnm Deam perftieax tUritatt contetaplablmnr. Vim verborum intdire. Non cnHh dixit per corpora dux gcftablmtfc, Dcnm ipibm tontwiiplabimut, qnia Ipfe ptr fk fiden non poteftilm dixit ptr camara qaa g^xilmm lli omni corpore qnodcnfiq; vidfc- bironsj^am Deam canttmpUiimnti per comra etgo in corporibus,non per ipfum vid«- birar. Siindliter per inccUcdum in inEeUorabustt^r ratiohem Ih rarion^ns,tion per i<- fpfam^vina eflentia apparebit. Tanta Cnim divina virtutis etceUelK in fiituri ViU qui contemplatione iplias digni fiiturl funt, manifeftabit. Ut nihil allUtt pexmrfeun live in corporibus live iu inttlleftibuteb efuceat. Erit ertitn Ddm mdhik in mnibitt Ac Ii apeitt Sctiptara diceret, Satm Dem afxtekt in ahmitm. rtltttalt ^Sandnsjob; b in catae' mea tldaia Diam, Acfldiitifltt; in hae catne mes quai mnltk temtationibns affligitur, tanat gloria fntnra erit, nt quemadmodum hunt nihil in & •ppaact, nili fflort&carniptloj Jta fn fntura vita UlhU mih! appiffcblt, nifilbhis Deus qui veee vita eft,- 5C Immortalitas & ineofl^tio. At I) de ftii corpotb felieltitt Mlem gloriam promiftt, quid de M Spiritus datate exiftimandiiiti dl. prxfertim aa>r«£taMgais»GicgWlwTIMb(|iu^ catfaiaSxiaahUtHtrdfithaaapTaMin iaiit- * A j • Irdaa, * DE JiTyiSlONfe NA’#URff. USurn, ittuUtMin Detmi ac ^ boc tota illotam natura in iprunrDtum »Hta4(A«);. .Cujus 'rei pulcherrima paradiginau a prardi^ Max^o in .mrpoEcione GregoM poGta Gint, quorum, unum pra;miiiranscum de acre loqjKebamur ; alterum rrro ndne iubjungemus, qdod c(t in igne & ferro. Njim rwn ferrum etr^utum lu igne iu liberem felritur, mhil ie aexurufjmrem^ere fenfibm iidetu^ fed rerum tn igneum juuliteiemrer- tUur, SeU vere ratiene fum «araraM guenfjfer liquefactum fervere eegnefeitur. Sicul ergo tjptus aer lux, mtumque ferrum liqum^m, ut diximus, igneum,' imo & ignis apparet, mancntibiir carnea eorum liibftantiis, iu feno incclle^ accipiendum, quia poft Enem hujus mapli, omnis natura Gve cotporea flve incorporea, (olus Ociis efle videbitur , naturx Integritate permanenqi^ ut fc Deus 'qui per lupCum incomprehen- Itbiliscft, in cr^^ira quodanqfcdo comprehendatur; ipla vero creaturaiinelfebili miraculo in Deam vertatur. .Srafufficianti^ifi tibiclarb Incclcent. .-'D. Lucefeunc fenb, quantum talia nofti;i*mencib^s 'lucer^nuncur. De tc enim medabili quis in hac vita luculenter potefe fari, ut. nihil amplius inquirentium appetat dclid^um? przfertimcam nulla alia promictitur nobis gloria pester eorum qiue hic per Gdem creduntur, & ratione quastuntur. & quantum licet luadencur, in fetura vita per' experimentum cognitionem. Af. Cautb ac rationabiliter ElUmas. Proinde ad ea quz propolica fpne, boc cll, ad divilionem Natatae, ^eundum cenfeo. D. Redeundum unb, quimimodut obfervandus cft ip his quz dicenda funt, ut ad finem quendam polline pervenire. 12 . M. Przdi&arum itaque divifionum Naturx, prima Differentia nobis Vife eft. ,in eam quz creat & non crevur. Nec immerito ; «paia talis Naturz fpecies de Deo Iblo reffe przdicatur, qui Iblus qmnium creans 'hmfxfir, hoc ell, fine principio intcl- ligitur, quia principalis canfa ompiumquz ex iplb Sc per ipfiim faAa liint, loius cft ; ac per hoc & omnium quz ex feliant, finis cfl. Iprumcnunomnia appetunt. Eft Igitur Principium, Medium & Finis. Principium 'quia ex le fiant oroiua, quz eflen- tiam participant ; Mediam autem, qnia inlSiplbr Ce .per dciplum liihfiilunt omnia'; FitSs vero, quia id ipfiun moventur, quietem mutus fui, fuzque perfedionis Habili- tatem quzrentia. D. Firmilfimb credo, & quantum datur intelligo , dc divina Iblummodo omnium caufe, redb hoc prxdican, quia ibla omnfe quz ^ fe funt, cieat; & h nulla luperiori, ac fe pizcedenle creatur ; Ipfe enim eit lamma, ac Ibla canfa opintura, qux ip fe & ex fe fubfiftunc. * tj. Velim tamen feire quid de hac re fentias. Non enim parum me movet,dnm fzpi mmb in libris Sandorum Patrum, qui de Divina Natura difputare conati funt, invenio, eam non Iblum omnia quz funt, creare, fed etiam creari ; & fiquidem ut aiunt, facit 8c&t,Sc crfcit & creatur. Si igitur ita cll, quomodo ratiocinatio noftra fteterit, facile pon invenio. Dicimus enim eam folummodo creare, ^ nullo autem creari. Af. Merito moveris, nam & ego de hoc multum admiror, & quomodo hzc quz videatur elle contraria, libi invicem adrerlari neqneant, quomodoqnc vera ratio de ^cconfulenda eft, optarim per te nofle. D. Ingredere precor, nam de ‘ talibj^ non meam fed tuam fententiam ratiocinandiqn^iam expeto. Af. Primnm itaque fundetur de ipfo nomine, quod in Sanda Scriptura ufitatiifimum cft, qiud cft, Deus, conCdcrandum arbitror. Quamvis enim multis nominibus divina hatura denominetur, ut cft Bonitas, Essentia, Vexitas, cztetaquc hnjulmodi. iirequcatillimb tamen eo nomine divina utitur Scriptura. D. Plan^ videtur. Af. Hujus itaque nominis etymologia k Crzcis afii|biu eft, aut enim ll verbo quod eft3«>i>£. hoceft, video, derivatur: aut ex verbo 9ti>, boc eft, cnrro; aut quod probabilius eft-.quia unus idemque intelleftus eft, ab utroque derivari red^ dicitur. Nam cum ^ ^Kbo imfi deducitur 0 hv, videns interpreutur. Ipfe ei^ quz funt in IHplb videt, dum nihil extra feipliim afpiciat, quia nihil extra feip^w cft ; Cum autem ii verbo 9<«,e>w, currens redb inteiligitar. Ipfe enim in omnia currit, & nullo modo ftat, Icd omnia currendo implet. Sicut Scriptum eft; Veletirer currit fermeejut. Attamen nullo modo movetur, de Deo fiquidem vetilEnfe dicitur motnil'^ Habilis, Sfftatus mobilis. Stat enim in feipfo, incommutabiliter, nunquam naturalem luanrftabilitatem deferens. Movet autem feiplum per omnia, ut fint ea quz.^ fe cifentialiterfubfiftunt; motu enituimus omnia fiunt, ac per hoc unus idemque in- tellcdus cftin duabus interpreutiiJ|^us.cJu(dcmnomiiiis, quod eft, Ds ui. Noiv. {pim aliud eft Di o currere per omnia, qnyiividecc omnia : fed ficut fidendi# • ita ^ E R* P R I M U*^. . . J currendo, per «amEnnt.omnid. D. De Etyunologia nominis fucU se prolu* bilitcrfuafuBiell; icd non Invideo quo fc moveat, ^ ubique cft, line qt^ nihil cl&potcft, & extra quem nimi extenditur ; eft enim locus omnium, atque circum' Icriptio. M. Deum moveri non extra fe dixi, Iccfi^ieiplb, in Iciplb, ad leipruiii. Non enim alium monim in eo oportet C||di, pi%ter Iu2 voluntatis appetitum, quo omnia fieri ; licut ftatns ejus, nOmquali pdft motum llu, i<» ejuld^ iux voluntatis iocom-nutabile propratum intclligitur ; quo omnflnncommutamli ra- tionum luarum llabiliute permanere definit; Non enim in i{M proprie llatus aut ni9^ dicitur, bxc enim duo uppofita fibiipviccm efle vidcntim Oppofita autem iotco esitari 'rei intelligi vera ratio prombec, prjfertim cum l^|pis proprib finis rootipnisfit. Non enim Deus moremneboat, und ftatum quendam pervenit, h«c igitur nomina, ficut & mulu fimil» excrca|ara, pc(,^quandam divinam meta- phoram, ad creatorem referuntur, nec irrationaliter, cum Annium qnxinftatn & motu iunc, cania eft; ab eo coim incipiunt currere ut fint, cum c(t pryicipium onuiium,& per eum ad cum naturali motu feruntur, pt in «o incommutabuiter atque xternaliter ftent, cum finis quicl^e omnium eft ; nam ultra nil appetunt. In eo coim fui morus pr&icipium finemque inveniunt. . Deus, enim currens ^itur, non quia extra le currat, qui lemper in felplb immutabiliter ftat, quia omniAuplct; (ed quia omnia currere fiicic ex non-exiftentibus in exiftentia. D. Redi ad propofitum; bxc enim non irradonabiliierdiifta videntur. - - ~ ' neas peto. Nam citm i cipiabumquxftionumliepiininbl.. ut pro riribns inveftigaremus qua* ratione ab bis qui de divina natura difputant.ean- Aemcrcif^c & creari dicitur ? Creare enim eam^itnnia nullus £mb intelligentium ambigit: quo modo creari dicitur, dbn tranlitoric prxtereundum npbis viliim eft. .» M. ^lu profe^hk' ^d ut arbitror ex Jiis qox prxdida.funtt, sd hanc qus»< ftionem ibivendam non eximus introitus rofcraius clk, Confedum enim eft idlhr nos, quod per motum divinx natura; nihil aliud intelligendum eft , ‘prxtcr i- vinse voluntatis propofitum ad ea condenda qu* facienda lunt ' Fieri ergo dicitur in omnibus divipa natura, qux nihil ' aliud clh, nifi divina voldHGas ; non enim aliud in ea c^efie & velle, Im unum hlemqiie velle Sc effc, in condendis omnibus, qox facienda^ vifa lunt. Verbi gratia, fi qubdixerit, ad' hoc divinx volunutii motus adducitur ut fine ea qox lunt creat igitur omnia qux de nihilo adducit, ut fint ex non-eflc.in ^c; creatur autem quia nihil effenthiitet eft pnsttr iplam ; eft enim omnium cflentia. .Nam ficut nullum bonum namraleeft, prxtcr dplum i (cd omne quod dicitur bonum elle, ex ,particijpatioae unius fnmmi boni eft bonum ; ita omne quod cxiftic, non in leipibcxiftic,lM pardeipatione vere exiftentis naturx cziftit. Non IMum itaque, ut iu his qux ante dida fint confideratnm eft, divina ' .^natura fieri dicitur, dum in iis qui fide, & ipc, & caritate, cxtetilque vjgcutibus reformantur. Dei Verbum Ujjirabili&ineftkbtli modo innalcitur; ficut ait Apoftoins de .Chrtfto loquelis, qui fdOm tji i» athk ftfitHU* i Det & v reitmit ; Sed& ^ia in omnibus qox fuiu apparet, qux per Icipliun invifibilis ci^ nonincon-; gQiidicitnr fiidaj nant&nofter intellcdus priufquam veniat in cogitationem atque memoriam, non irrationabiliter dicitur non eile; , eft enim per (einvifibilis,'8c nulli niji Dio nobii^uc ipfiscognicn||eft. Dum vero in cogitationes venerit, &cx qui- bndora phancafiis formam accipir, non immeri^dicitur.fieri; fit enim in memoria formas qualdam accipiens rerum, leu vocum, leu'colorum, cxtc rcgm mquc Icnfi- biljum, qui informis erat priulquam in memoriam veniret: deinde )Hpi Iccundam fbrmat^em recipit, diun quibufilam fbrmarum fcu vocum fignis, litnasfdico, qux ^t rocupi, & figuras qux lunt figna formarum, mathcicat leu aliis icnfibilibttt’ indiciis formatur, per qux lentientium lenfibus infinnari* poffit.'- Hac fimiliradine, fluwvis i divina natura remotum fit, fitaderi pbfle tamen arbitror, quomodo ipla dum omnu creat, fic h nullo creari iciat, in omnibus qux ab ea lunt mirabili modh creaturi ut qiicmadmodum mentis intelligentia, leu propofitum leii confilium,/eu qqo^ilo modo motus ille nofter intimus & prii^dici polEt, dum iir coptationem ut. diximus venerit. qualHamque phantafiaium.aPl'!"!! accepit, deindeque in %oa vocum fi^i fcnfihil ium motuum indi^'proceflerit, non incongrui dicitur fieri : (fit enim in phantafiis fonnatus.qui per Se omni lenlibili caret fomia) ita divina eflenda qux w I I . % i t #> •, < • • 8. DE divisione' NATU%4. qimi^er (e rubfillens omfltm fuperac intclleftiun, in his qux ^ Ic, & per fe, & in fe. & ad l( funt, te&i diciur creari.* Ut in ii$Evq||^llct^, ii folummodo intel- ligibilia funt ; fltre ienfu, ii ‘ienfibilia funt ; ab his qm coni redo ftudfo inquirunt, cognoicatur. De his fat cft «Kftum ut cenico. 'j' D. Sat plan^, ni Eillor^ ied a^uc ncccflarium odillcras, quare ditrina natuw*creatrix fojupimodo dicrturcile, « non. Redeundum (ane, Icd prius coniiderandum ut arbitror, cur pranlidi noipina, EITcntiam dico. Bonitatem, Veritatem, {uditiam. Sapientiam, cteteraque M genus, qua: videntur non Iblum divina, fed etiam divinUEraa, Sc nihil aliud praeter Ulam ipfain divinam lubdantiam feu eflentiam ligniiicare metaphotica fieri, ia eft/# cteatura ad (reatorem tranflata, praedans faniftilEmus patet atque Theologus pro^ nunciarit. Non 'enim fine quadam myfiica atque, fecreta ratione' talia dixifle asftimandum. M. Bene vigilas, non enim hoc quotjue incqnfiderath tranfenndnn eile video, ac per hoc refpondeas velim, utrum Deo aliquid oppdfitura aut fibi coiiiS tcllcdum intclligos. Oppofitum dico, aut per privationem , aut per contrarieta* tem, aut per relationem, aut per abientiam. ComtelleAum vero,hoc eft, fimul cum eo xtemalitcr intellefiutn, non tamen ei coeficntiale. D. Clare video quid vdis, ac per hoc, neque aliquid ei oppofitum, neque fibi cointelledum hoc efb, quod fit alterius cifentix, quam ipfceft, dicere aufim. Nam oppofita per relationei^ ita fibi iemper oppofita funt, ut (imul & inchoare incipiant, &. elle toul dcfinaitfir fivcejuldcm naturz fint, ut (impium & duplum, rublefqualtctttm, adrelqualterunt|’ aut pec negationem, ut EA, poncA ; aut per abientiam, ut lux atque tenebrx; aut fecundum privatipnem, ut morS& vita ; aut per contrarium, ut (anitas & imbecil- litas, vox & filentium. Haec enim his quz intellcAui fiiccumbunt, atque feniiu, reda ratione attq(>uuntur, per hoc in Deo non funt ; ca quippe x^ux h ieipfit dilt^pant, xterna c(Te non poflunt. Si eniq) xterna ciTent, il (e invicem non dilcre* patent. /Eternius enim fiii fimilis eA, & tota per totum, in (eip(a una fimplex indi- viduaque fubfiAit. £A fiquidem omnium unum principium unuique finis in nuUo- h (apio diicrepans. - , i6. Eadcmrationecoztemum Deo eAe,quod fibi coeflentiale nod fitaiefcio qUis audeat aifirmare; nam fi hoc cogitari aut invcniripot^,neceflano (equitur, non efie. unum omnium principium, (ed duo quxdam, (eu plura longh k (e invicem differentia<> 3 uod vera ratio fine ulla hxfitatione renuere confnevit. Merito ab uno omnia,-k uobus autem vel pluribus nihil ede inchoat, M.'. RedhdiiceptasutxAimo; Si igitur przdida divina nopiina oppofiu t regione fibi aUa nomina re(piciunt,^e- cefiario etiam resj.quxpriwih eis fignificantur, oppofiusfibi contrarietates obti- cere intelliguntur, ac per noc de Deo cui nihil eA o|w>Gtum, aut cum ouo co^er- 4|liter natura differens nihil infpicitur, peoprih pr;:^cari non pofiunff Przdido- runi enim numinum al^rfimquc fibi (imilium nullum vera ratio reperire poteA, cui non ex adverla parte, aht (ecum in eodem genere differens, aliud ab ip(b difcedcns nomine reperiatur. Et ijuidem •« ntmmbm cognolcimus nece(liuiuin>ut de hjs rebus quz ab cis fignificantur cognofcamns, fcdcuradivinz fignificatirmesqux in Scriptura k creatura ad Creatorem relatx de Deo przdicantur, fi tamen redh dicitur aliquid de Deo polTe prxdicari, quod alio loco coniiderandum eA, ipnumerabiles liint, & parvitatonoArz ratiocinationis nhc inveniri nec in fimal colligi poAunt; pauca tamen exempli gratia divina vocabula ponenda funt. ElTencu ergo dicituc Deus, fcd propriil eiTcntia non eA, cui opponitur nihil ; verbo, nullo nomine, feu aliquo Icnfibili fono, unila re iignl^ ii)Mta proprii polBtfignificari? & hoc dedifti; non enim proprib iril cranllariW dicitur ElWntia, Vetitas, Sapientia, cseteTaqaehnjnlmodi, fed ruperefleniialis, plui» qdM Veritas, pdnlquam Sapientia de fimilia dicitur; fed noniri de hec quali quxdam , pimpria nomiaa videntur cfie , fi elfentia pn^rib non dicitur, lu|iercuettcia]|a aomun proprii-? SiuiUterfi verius lai lapienda '^oprib non vocatur, plufquam verita vero, de pinlquam fapienda proprii dicitur ? Non ergo propriis nominibua catet ; bcc enim nomina quamvis apud Ladnos fub uno acceUtu, fnb una compofi> donis harmonia ufiutb non proferanttr, excepto cf nomine qu^ eft eflendalis ; b Gnecistame»fubunotenorccompofitapronunciamut: nunquam enim aut vix in- venies, fiiperbonumaiit fiipcrxtcmtid exteraque fimilia corapofitb proferri. P. Era jple valdib admiror quo intendebam quum banc inquifidonem intaratm prxtermiw- ram ; atque ideo eam a te aperirtobnixb poftnlo. Quoquo itiodo enim divina fab- ffamda Icn fimplicibus orationis pardbns.Ku compofitis.feu lblutis,Gnacb feu Ladut, ta|atiunutpropribproletatar,-non'incll^ilisclle videbitur. Non enim incfflbile quod r^odAaOodo fitri poxeft. M. Nunc vigilas video. D. Vigilo quideut, U de bacintcrpdfiuqnxftionenil adhuc video; M. Redi igitur ad ea, quxpauUx ^crids inter nos eotm&a funr; duas namque ni fallor, liiblinifEnias Theolo^ parces elle diximus ; de hoc non ex nobis, ftd aucoritate S. Dionyfii Areopagrae accipientes, qui aucreifluni ut diftUmeft bipardcam Theologiam allwtefle, id ell, ijhamnih, de imfSuur, quas Cicero in inttp/untm & rtfH^tnrm transfert. Nos autcum BtaperdAs vk nomilmmclarercat, iisAfirouciooemde Neggdonem maluimus traoC fiene. D. Talhmf ut atbicror recordari me video; (ed quid aH^bxcqux nunc con.^ fiiliitare volurnua^profint. nondugacognofeo. AC Nonne vife lAee duo. Affirma- tionem viz. de If^adonem fibi invicem oppofita cfle } D. Satis video ; 8e nil piat ~ contrarium poft efie arbitror, AC Intende 'imitar diligentiur;'nam cum ad per- fettai ratiocinationis contuitnm pdtveneris, finas ckrbco^dertbis hxc duo, quia vl> ^tur inmr fe clle ctacrtria, nullo modo fibimet opponi, dum circa divinam nat»a iwverraAtur; («dpm omnia In omhibns fibi invicem conlenriie. Etathocaperdda pancis nta n oit ex e mplis ; vetbi gratia, Vi ao sn a»' dicit, Veritxs efi ; BniSliit* co|}i tradicit. Vedtaanoa eft; Uc videtur quaeUmi^ma contixdiftionis, fed dum inten- tias afpicitnr, nuUa conuo vetfia repetitur. Nam qax dkit Veritxs eft, non affirttxt proprii divinam fnbftauttam Veritatem efle, fed trii nomine per Metaphoram h creO^ sury ad Creatorem vocari pofi»; nudam fiquidera onmique propria fignificatiotfe. fdiifttm, divinam eflentiam talibus. vocabulis vcftiL Ea verh nux dkit,Verfcas'iMk ciK merith divinam naturam incopiptehenfihilcm, acqae ineffiibuem claii agnofeceO, non eam negat elle, fed Veritateiq nec vocari proptiiaMC efle. Omnibasenimfignf- ficationibut quibus tf s fW divhitotem veftit, eararpoliarenonnilcit. Unadiela fepientia eft, verbr gratia eam induent; altera dicit. Sapientia noa eft«eandem exuens; Ottf igitar dkit, hoc vocari potel^ fed noa dicit, hoc ptopriieft^ Altera dich.bOi non eft, quamvis ex hoc appellari poteft. fD. Hac ni fidior, tpeniffimi video;qnH adhuc mibi h fe-invicem dilciepantia vkkfiamur, nunc inter fe m vicem convenhejb in nnife h feipfis diftenrire, dum ckfa Deum con^etamur, luce clarKls patefcuncjM qnomodo ad prxTentJs qnxftionis Iblntioncm attigeant, nondum nofte me lateor. M. Attudeigitur'rigilantite,atqne lpfiu:'fiMificationes qua prius a^'cria fitnlk fitperellentiiuem dico, plufquam Vhriutem, platquam rapienthim,ca»ra(^e fimUnA dVIittam partem Theologia petcincant, utrum Armati va an . negttivxappUcndri la UE BIVIS-IOWE V A CU R iE. ' apjffo. Nam c«»f mdii^ lignificBtiones negatin carere p*$^a]a con6dehv4M (Ibaw; negativo parti Thcologixeasadjun^te pcrtimelco. Si.fcrb atSrraawM (iiKri tafdcui adjunxctt>, intcllcdum carum mihi non conienure cognoico. Qui cnia 4Ut rupereilentialu eft, aperte negat gOential«mciTe,> Ac per hoc quamvis in pn* ifanciationc vocum negatio noo appareat , occulti tamen iplius intelle^s RgaiL ^Cderantcs non kuet. Proindi, ut arbitror, (aceri cogor pnedittas figniiiGak tkmes, qoac negatione videntur can^, quantum datur intcUigece, plus negativo Tl Ipbndilk te video, multumque approbo, quomodo in pronunciatione affirmativo ft rtis, inteliedum negativo rubtililluni peripexilU ; Eat igitur & placet prafeotto jai quoftionis folutio , hoc modo ; ut iucc omnia qu adjeitioDc/a^ vel flafm fUM.particnlanuudcDeo prodicantur, ut eftlupcreilentialit, pluiquam Verii^ •luiquam Sapientia &(imilia, duarum prodidamm Tbcologio partium in le plen£ Umi Tmc compreheoliva ; ica ut in pronunciatione formam affirmgtivx, in innet*^ iedu verovirtuccmabd!cacivxobtincant,&hocbreviconcJudamusexempio. Eileak tiaeft, affirmatio ; Ellentia non cll, abdicatio ; fupereilencialiselt. Affirmatio (impi ^gmegatio. In fu perticic etenim nCgadone caret; in intelle^ negatione poUca. ijkm qui dicitdupercikntulis cll;non quid eft dicitded quid naae(t,dicit enim eflo»,. tiam non efle, Icd pluiquam efleiwm ; quid autem illud ed, quod pluiquam efleutin eft, non exprimit aflerens Deum non efle aliqnpd eorum qux funt, icd pluiquam' ea qux 1'unt ellc; Illud autem eUc, quidEt, h^o modo definit. D. In bacqux- ftjoncnon diutius demorandum ut zlumo ; & nunc fi videtur Categoriarum natum confideranda eft. M, Ariftotcles acucilEmus apud Graicos,: ut aiunt, naturalium rerum difcrecionis repertor, omnium rerum qux poftDeum fuut, &abeocreatx, innumorabilcs varictaces;, in decem Dniverlalibus gendribus conclufit, qux decem Categorias, id eft, Ptxdicamencu vocavit. Nihil enim utei viliuneft iamultitadiof- creatarum rerum, v«giilque animoram motibus inveniri poteft,' quod in aliquo prxdiiftorum includi non polfit; bxc autem, i Grxeis vocantor, CX>«a, wfier, 17, ijir, ■tiitQry mSir. Qjue laiialitcr dicuntui^, g ftJitij, QuMtitfi, Q^dlitM, dd iUquid, Sitm, Hdtitm, L$cm, Ttmfu, 4g*fd, Pdti» orum autem decem gqncnim innumerabiles fubdivifiones fiint, dequibus nunc difi putare prxlens negotium non admittit, nb longius b propofito rccedamus,prxfertui^ ux dicitur JDiale&ica, circa norum genemm. divifinms bma ; iterumque coUe^ionc b fpccialiilfi m tt ad gener^ii^ cum illa b generalillimis ad f| verfetur. . IV. Sed ut ait Sm^s pater -AuguIUnus in libris de Trinitate, dum ad Theolo* giam.hoc eft divin; ewntie inveftigationem pervehitur,Categoriarum virtus omnino extinguitur. Nam io iplu naturis b Deo cooditis motibuiqqfC carum, Caicgorimi i^alilcunqae fit potentia, prxvalet. In ea verb natura, quA necdici, hcc intel- Ifgp poteft, per omnia in omnibus deficit. Attamen ut ptxifixiinuaquemailmodigm fetb omnia, qux de natura condiurum rerum proprii prxdkantur, de conditote, aerum per Mempboraro fignificandi gratia dicuntur : ita etiam Categoriarum &nificationest qiusjproprii in rebus condicis dignolcantur, dccaulaomniuiqaon. 1 fbfiitdc poflnnt proferri, non ut proprie lignificciit quid iplafic, ^ed ut tranllativi, *quid de ea nobis quodammodo eam inquirentibus probabiliter .cogitandum iuadeant. D. Clari confpicio, uuUa ratione Categogus denaturaincffiibli proprii, ppfle prxdicari. Nam & fi aliquaCategotiatum de Deo proprii pcaulicaretur, ncv (OStfjo Genus cfieDeos (oquetetur. Defis autem nec Genus.nec Speciesmee Accide^ eft. Nulla igi|ar Q»cgotia -proprii Deum figai fi fa r e poteft. AI. Riilc intacti^ oon autem in vanum, nt arbitror, in prxdidis rationibus duarum partium Xhcologiis (odere voluimus. Noo enim tam fiicilc ac. (eri ablqiie ullo labore ad hanc Categoria* fumdilpuutioncm pervenire valuilleinas , non pofle fc. proprii de Deo prxdicag^ •ifi-ptius de primordialibus caolis ab una omnium caula prxeond^tis, EiTonciam dico^ Boniutem, Virtutem, Vefiutem, Sapientiam, cxterafque hujulinodi, ad puram con- deremus, noo. aliter nifi cranftauveOcum fignificace. Nam fi fublimpTimx natu- rarum omnium poft. eam ordinaurum create caute iblifquepurx racuos afpe&ibus l^lpicui ab una oauvuni incfEibili caula cxccUcnua-eficntix det^unur, ut nullg Citum yqfiswtlg psopgii^lEtfipiificatj^i^ , ^ t I « E R P R 1 H ^ s. . is |»ntdi^ B lp " H a«. non felum in retw» intelligibilibus, veniili edam in i^!bM ilibiu dign^onc*»' ^ NunqiUd credibile eft uc veri- ac proprii de diriha a^e inci&bili nattfra prediccrcntnr ? D. Ita arbitror incredibde efle. Non «A Wtar !«•«. quia plns eft quam'*rf«i fc tamen dicitur »•/«. quia omnium Wem Sibdeiarum creatrix cll. Non eft quantitas quia ptuiquam quantitas eft, Onuiis 4kito quantitas tribus fpadis extenditur: Loni^tudine quidem', Latitndinc, Althn- dbc; qu* hem tria ipueia fenario piUBenduntur nntuero ; nam Longitudo iurlnm •tdeomm; Altitudo anteit retttfj Latitudo dextrorfnmjc finiftrofum porrigitura» Deus autem omtd fpatio caret, caret igftur quantitate. '.Itena quantitas cft in niH afeto partiam, ant naturaliter conjun&rum, ut eft linea, & tdhpus ; aut lutunlher Jltj wAanim. ut funtnumeri, fcu corpofales leii intelligibiles. '{.IMrina autem fub- ftiatb nec continuis partibus componitur, net^ividnis diftlnguitur. Non ejb igitarquantitas. -Qliantitas tamen non incongtui denominatur duobus modis, aUt qiiia quantitas liepe pro magnitudini rirtutispAntur, aut quia totius quantitatis p^^pium^ Accanla. De Qualitate quoque non' aliter intelKgendum ; nullacnim Mttquaiitascft, nulla ei accUit, nullius eft particeps. At vero Gepifllmi qualitas deco praedicatnrf autquiatotiusqualitatis conditor eft, aut quod qualitas ffequen*. olfimfcinGgnificarioncvirtuMrt^nitur. Nam «c Bonitas' &Jnftitia, cx:erxqno slKntesqaalitates efle dicuntur, Deus autem Virtus eft, & pluiquamMfirtus. :» S8. Kelationis autem ratio, non tam apertt patcfcft,^cmadmodum aliarum imrurn dclinftiones apparent; rideturenim iftu fola Categoria velud proprii in pfeedicari; atque iraerertim Categoria Relationis non inter decem gasenCategoritrum ieptttabitura/nproprlb de Deo pronunciatur. Si autem hoc cmrfelftum fuertt Categorunun numerus non denario fed novenario concludetur. Reftat'igitur, nc intcirigamus hanc etiam Categoriam, fleut & oeteras tranflatisb- (M>eo pnedicari Vera iiqnidem ratiocinatio ad hoc invitat atque coarftat, neca qqppraxiiftarunt, incipiant vacilla^.'» Quid enim ? Nunquid veris rariocinati faic eniarhabicos carnalis ex divtfione natnrx per peccanud ytiuii hominis nraldplicatione per amtbrsdonem inquiritur : illic inefl&bilis ingenita genitxquc fubftanfue fibimec copula credienr ; prooGque datur, divini luminis radiS Anolcitur ; hk quod qaxritnr, non «x natura. procat, ut diximus, fed ex vido; iQk qnod cogiutUr, ex ineiSibili divina: bonitam fcecnnditate ptoc^lere cognoiei-' fit: i(ul ad cxccrSs Categorias tranfeamus. D. Sex reftant ni fallor, qutniin prinui' eft,jacere,quam alii Sitam appellant. Situs ancem inteUigitur in pofitione dw jftfillm creaniife,fivc vifibilis five invifihilis : Verbi grtda, de aliquo coiere dicimst/ ant jacet auc fta^fimilitcr deanimodicitur,fi quietus, jacet ; fi pervigil, ftat. Sucitt ^namque Categoria huic applicari ibiet ; nam Motus ad Tempus Fcfntnr : Sed quia . Deus nec ftat, necjacet, pnediffct Cacemiria nulla radone properi prxdicorl^ceft d» Ac vero cum ftandi & jacendi canCi eft, in^lpTo enim omnia 8c ftanc, hoc eft, ims: ' gpri^icet ifcyndiim fnas ratioaes.rab(iftnofll& jacent, hoc eft.qniefcunt, fini*- «Wjlnc^ nla»iqu«m nihil appetenti pocA rilteb ttanOadvb» jacere velSMlri- 4 T>E 0I^1SI04>^Bv K ATVR& 4 pMPiiictfti. fcti propndijue Dnu jacet, aut {edet, aaeflie; pefiwnie «H ^ct: li non caret poiidonc,localuetl; non eftaatanlocaiu,nnUo igitur fira^j|i|« ibctur. ip. M. Clare qukl vcih pctfpkioj' ac per hoc ad Habitudini» CaiegoriMi tranieundumcilc video; oustt^nium Categoriamm propter nimiam fui dinraqne, qnalifcunquc fit color, habitu fibimet jungitur. Album fiqnidem & ns- grum, quk extremos colorum locos obtinent, habitu extremitatis ad fe invicem tdfekiunt. Color autem ad extrema lui, album dico nigrumque, habitu mediSMIIl reipicit. In ea quoque Cat^oria qos dicitur «vi* n, id eft, ad aliquid, elate appaMt, * qualis habitus fit Patris ad Filium, feu Filii ad Eatrem; amki amico; dupli ad fim- p!um,cxteraque hujufinodi. ai. De Situ qua — inter (c invicem poli neqnaquam intclle&um ftaadi abiblutum ab intelledu jacendi cqgitabis; ied ianpec fimui occurrunt, quamvis in te aliqua non fimul apparent. ai. Quid dicendum eft de loco f quando fnpcnora, inferiora & media confido, raorar; nunquid Gibitudine carenti Nullo modos non enim bxc nomina ex natura jferum proveniunt, ^ refpefta qnodam intttentis eas per partes. Sarfum fiquldem dc deorum in univerib non eft» atqueideo neque rup^iora.nequefoleriorai neqdn media in 'univerfo fnnt ; nam unirerfiutis confideratio hxc rnpuit, pardum verb Producit intendo. E^em eft de majori dc minori. Nullum enim in fuo genere parvum aut magifttmefle poteft, ex cogitatione tamen comparandum divertas qqj^ Butes, talia invenu funt. Ideoqpe locorum Icu ^rtiumcontemplado, habitum m talibus gignit. NuUa enim oamra major aut minor alia natura nt, fient noqnc fn- pwor neqiTc infnior, cum una omnium iubfiftat natura, .ex uno Deo condiu. Qnl|h Afempore? nonne in ipfis dum inter ib invicem conferuntur, luc«icnter habitas ar- ddet > V crbi gratia, Diei ad horas, hqrx ad punftos, pnofti ad momentam, monvMA ad atoma. $ia|iliier in fiiperioribas temporum dbmmenfiiradonftias, fi quis ai$»c derit, reperkcT le his enim omnibus habitus todus ad partes, |Mrtmmquoqueiqi(l' totum perfidcitar. D. ProieCH» non aliter. M. Quid in diverfis agendi timdi motibus ? nonnb habitus ubique rclucetr nam amare & amari hibitadinesfina’- qiBUitis Sc amad, fiquidem inter ie teTpiciunt, fire in nng^peribna fmt, qao4^ - .Girm» dicitur «SnaiMM, id eft, cumaftiofiepa^ili una eadmqne infpkicac«ec>r ibnaj uP ffieipiiun amo: five inter &as perfimas, quod hGrxcis dicimr braJuifc Id eft. cumaliapcrlbna amantis, &aliaaroatafit, ut amo te. D, Et hac vera cfis (Bfcerno. AC OwroigiRici te. ^arc ifta Categotia habkadinit, cum exteris Cmioriisnsairwer i6ae videhitJ, a> p-»si»uirTr*‘****«*»Biifuiig»npri De Situ qnoque fiicile patet, quomod6 ftaie& jacere habitudinem quandaMs I poilideant. iW «him ex diametro fibi. b regione refpoi^eiii:; Sc •V » L fc» E R. P R I M U -S. If oam*JiibniM. fiiam in denaria Categoriarum quantiutc locum obtineat. Au omnibus inv«^^^ pr*terea in fdpfa lubbftit ? Eadem enm.ratmclfc fnCS^rueffcntiaiifrpiciendaeft. (^dcnim? nunquid cuna decem Catcgor« fmt. UM earum effentia fcu lubftantia icitOr, no^m vero «cientia funt. & m fuMftentia fubliftunt? per fe enim fubliftcre nonpofliin^. Effentia m ommb^cH fine qua effc non poffunt. & tai^ per le locuin fuura obtines. Qimdcmm ^Miumeft, mdliuspropriTcft.fedomnfiJKcgmmu^^ & dum in omnibus lubfiftat, ^fd^fiSnpropruLrationeeffe^ defitiit. De quantiutelimibter dicendum. rS^i..,uc enim oLnta effentia, quanta qualitas, quanta relatio, quwtus fitus, quanto labitus auam magniu locus, quam parvi^ vel Ipatiofum tci^^, quant^ adio, «Tn™ «SJ>T®ne quam bJti patH pJc*ter]^|:*tegorias & no„ ^n (Sim proprium delerit lUtum. CJwd dcQualSatc? nonni & ipfa «*c °mmbu$ olwgorm fluenter praedicari folet?^cimus jpim qualis .««, ^o qualis relatio. Situs, Habitus. Locus , tempus , Agere , Vati ? Haec enim omnia qualia funt, interrogamus; non umen Qudi^fui proprii generis ra- tionem delent ? Quid ergo mirum fi Cat^ria Habitutbms, dum m citur, propriam fuaSi rationem polfid«pe dicatur ? NuUomodo ratio iLdit non aUter poffe. k Nonni igitur vides divinam f Utudinis narticfpcm effc, dc ea tamen non mcpn^e.quumipliuscftclofa^a^ ^“rofferSi proprie de ipCi Habitus praedicaretur, nequaquam luimet fed altcruweffet; Omnis proprii habitus in aliquo fiibjeap mtelligitur. dito quod de DiA cui nuUum accidit. & qui acato nurU, in nuUoque mte U- g.turr&nuUuminipfo.tapiumcredereeft. D. SausdehacCategorudifjutatum igitur? nonni e* his quae prasdida funt, de caetetis Categoriis breviter po^imt coUigere? Non enim Deus locus, neque tempus eft; attamen locus omnium tranllativi dicitur, fc tempus, cum omnium locorum tcmporumqiw canfa dh Omnium quippi definitiones, quafi quidam loci, in ip(o lubliltunt ; oc ab ipfi) quafi i quodam tempore, peripfnm vcluti per quoddam tempus, & in ipfinn vauu in finem quendam temporum, motus omnium & incipit & movetur, & delinit; dum iple nec fe moveat per tempus, nec ab alio poveatur. Quid enim ? nam b proprii locus diceretur Sc. tempus, uderetur non extra omnia per excellentiam c^tiae, fed in numero omnium qux fiint includL Locus fiqutdem & tempus.intcr omnia qux creat* funt, compuuntur. In his namque duobiu totus mundus qui nunc dt confidit, &fincquibnscfle non poteft. Ideoq;^ Graecis dicuntur aN «»w «r. id eft, fine quibus Univerfitas efle non valet: Omneenim quod in mundo ett, moveri tempore, locoqne definiri neceffe eft ; & locus ipfe definitur, & tempus njo- vetnri Deus autem nec movetur nec definitur ; nam locus quo definiuntur omnia loca, locus locorum cfti 8e quia ille h nullo locatur, (ed omnia intra fe coU^t, non locus, fed plufquam locus eft. A nullo namque definitur, fed omnia dchnit. Canfa igitur.cft omnium. Eodem modo canfa temporum tempora movet ; ipla vero II nullo, in nullo tempore movetur. Eft enim plnlquam tcmpus,& plufquam motus. Nec Wcus igitur, nec Tempus eft. Ita quidem etkm luce clarius apparent qux /jiA . funt, in untum ut jani niuR dc natura Categoriarum , deque earum tranlla- donc in divinx efleftfix fignificadonem, latis d i &nm videatur propter extera, qux adprxfens negotium necellarib petdnent, , . . 24. Hhrnra decem Generum quatuoHn ftatu funt, id eft, Jfl«, Quantitas, Mt^ Locus: Sex vero in motu , Qualitas, Relatio, Habitus, TempM, Agctc, Pati. Nec te latere hoc xftimo. D, Imo mihi clarh patet, ac dc hisnil amplii|(Muxfierim; ftd qiiorfiim iftuc ? At Ut feias plani decem genera prxdia* aliis duobus fuperu^ •ik„e .. idfci rnmnrchendi. motu Ic. acouc ftatu i’quxiterumgcneralil- cMlhevit. D, Hoc vuldc libet, propter eos qui puunt. m g«ms generalius prxcedere decem praeda genera, qux ab Ariftotele & inepta ^ nominat a fiint, polle reperirL M. Ratine ubi xidetur hxc divifio Categoriarum m niotum atqne ftatum, id eft, qnatuot in ftatu, fexfc motu? • . . .. . D. Rata quidem, fed adhuc de duabus n|L latis mihi patet, de habitu diM Itreladone; h« namque dnxCategorix magis miBi videntur elfe.inftatji,^ quanti* motu. r* xs D E D ! V I S I 6 N E N / J U R iDOCu. Quodcanquc enini ad periu^um vencric babitum, immucabiiitcr tnapt- Nam ii quodammodo movetur, jam non cflc habitum manifullum cll. Virtui^ini in anima tum vero aqimi habitus cft, cum ci immundiilitcr^dhxrcc ut ab co fcpa* rari non polEt ; idcoquc corporum nulla vera habitudo invenitur : nam arnutus vcl indutus potcll armis iro indi^mcntis carere. In relatione item, Aatus prxvalcre clU- matur ; Relatio (iquidem patris ad filiun^cu dupli ad iimplum , &: & conturihi im- mobilis elt: nam pater Icmpcr pater clt bfflf fimiliter filius lemper filius cll patris,&c. M. FortaiTe non fiagnoper^ nacfitallcs, fi diligentius intuereris, quia omne quod non fimul connatiu^itec pcrfeafe ineft creatura, icd per incrementa qmedans ad- in- Icparabilcm incon^utabilcmquc perf^ionem proccifit, in motu clle ncccfle ^ Omnis autem UjUtus motu (^idam adperfe£Uonem alcenditdn eo cujus babitusc^. De qua pcrfeftlonc, qui tironi fuerit in hac vita, praefumat. Habitus igitur in inoQi cft. De Relatione item miror ciu dubitas, cum videas eam in uno eodemque clle pgft poilc ; in duobus namque videt* Icmpcr. Duorum autem ad Ic invicem appetitus, motu quodam fieri quis dubitarit ? Eft item alia ratio, c^ua: apertiflimb ea qux in motu, ab his qux in ftatu funt, dilccroit. Ut enim de ipfii generaliflima ratione nunc pluihtion dicaro, qux omnia qux ll Dcq poftPcura condita funt io motu eile maniicftab Omnia uaiuquc ex non exifteniibus in exiftentia per generationem mo- ventur * M non-eilc in efle divina bonitate omnia vocante ut fint de nihilo ; ut tmumquodque eorum qux funt, ad elTcntiam fuam genulque fpccicmque, nume- rumque fuum naturali appetitu moveatur. Ea proprii dicimus in ftatu efle qux per (e (nbfiftunt, nulliuique ii^digcnt fubjeifti, ut fint. Qux velo in aliquo exiftunt, quia per ic exiftere non poiTunt, in motu clle non incongrue judicamus. Habitus itaque^ relatio in aliquo fubjcdo fiint, in quo femper efle naturali motu appetunt, quia fine co efle non poflunt. In motu igitnr funt. 26. D. Quid ergo dicemus de Eoco ? de Quantitate ? de Situ ? qux in ftatu pofuifti. Nam de idem eflentia, ncmo,^lii(at, quod nullius indiget ad iut>- fiftendum. Ab ipfa enim extera fulciti creduntur. vero,locum dico & quanti- tatem, fitumque, inter accidentia eflentix connumerantur. Ac per hoc, illud iub- jc^m in quo funt, & fine quo clle non jK)irunt, appetendo, moventur. Et fi ita cft, omnia in motu funt prxter •<>«, qux fola motu caret ; eo Iblo excepto quo omnia ^petunt HTe, quum fola per Ic lubfiftit. Non ulqucquaquc ablurda cft inqui- fitiotua, quia opinionem communem Icqucns, led ji diligentius intuearis, invenies locum i nullo contineri , continere vero omnia qux in eo locantur. Si enim nihil aliud locus fit nili terminus atque definitio cujulque finita^naturx, profedh locus non appetit ut in aliquo fit ; led omnia qux in eo funt ipfum meritb terminum fi- nemque fuum Ibnper defiderant, in quo naturaliter continentur, & fine quo in infi- nitnm fluere videntur. Locus itaque in motu non cft, cura omnia qux in co funt, ad fc moveantur, ipfc vero ftat. Eadem de quantiutc,atque litu, ratio edocet. Quid cnim^ Unumquodque quantitatis feu politionis (eofibilis intelligihilifvc particeps, iiifiutad peifcoam quantiutem pofitioiicrave perveniat, appetit ut in ea quicfcac: non ergo 3 ppetunt,fed appetuntur. In motu itaque non funt,ftant igitur. £>. Num ergo accidentia ititu bxc tria dicenda liint. Quantitas, Situs, Lpeus; an per£iful>- ftMtix? 27. M. Et hoc dignum quxfitu videO'; nam juxta Dkleaicorura opinio- nem, omne quod eft, aut fubjeftum eft, aut defcbjoAo, aut in fubje&o cft. Vera tamen ratio confulta refpondet, fubja 3 um & de liildedo, uxum efle,' & in nullo diftarc. Nam fi ut illi aiunt, Cicero fubjeiftum cft & prima fubftantia, hontp vero de fq|^o & fecunda fubftantia, qui diflerentia eft juxta naturam, nifi quia unumin numero, alterum in fecic, cum nil aliud fit fpecies, njji nurto- rorum unitat, Bc nil aliud numerus niC fpecici pluralitas. Si ergo fpecies (M Se paa eft, indiriduaque in numeris & numeri uuum individuuro. funt in Ipedc , qux quantum ad naturam dillantia eft inter fubje&um Sc de iiibje&o, hon video. ner de accidentibus primx fubftantix intclligeadum. Nori enim aliud cft quocTin wbje^d dicitur, Sc aliud quodiu Inbjc&o fimul 'Se de fiibjodo. Nam difcipliua ut exemplo utar, unaeademqurf» in IcipfaSe in fuisfpeciebusnumerilquc. Non gUud igitur uuiulcujafque prdpjKdilciplina, qux A. Dialcd^gk in fiibjcao dicu nw foluBunodo, Se aliud generalis otlcipluia qu'x abiiideol in fiibje^o.Se de ful^e^ ' ' vocatur. L I B E R« P Ri I M U S. ir Tbc«nir. velati in fubjoAd, prinu fc. iiiblLintia rubiiflcn«,du fubjcdo/id cil, propria aUcujusdifciplina prxdketur; fed una cademquc eft in toto & in panibus, ac pei hoc relinquitur fubjciiium & in lubjc&o. Si autem acutiCts. vdligia Sandi Gregorii Theologi, cxpoiitorilque lui Mazinaiiapieptifluni j^uens infpcxeris, Invenies Mar ommno in omnibus qua: fune, per ie ipfam incomprchcnfibilem, non folum Ipniui, fed etiam intcUcdui eilc. Atque ideo cz his vcluti circumftantiis fuis incclligicnr czifterc, loco, dico, quantitate, Ceu ; additur etiam bistcnmus.- Intra hxc flquidcm, veluti intra qaofdam fines circumpoCcos, tflimtia cognoicitnr circumcludi, in ut neque accidentia ei quaC in ea Iwfiftcntia videantur cilc, quia 'extriniecus funt; sseque fine ea exiftere pofle, quia centrum eorum eft, circa quod volvuntur temposM, loca vero & quantitates & ficus undique collocantur. Categoriarum igitur quxdam circa iti*r prxdicantur,qux vdnti id eft, circiimlbimcs dicuntur, quia cireqm eam infpicinntur cfle. Qjuedam vero in ipla funt, quz ^ Grzcis ntJin£a, id eft, acci- dentia vocantur. Qualitas, Relatio, Habitus, Agere, Pati. Qua: etiam extra eam in aliis Categoriis inielliguntur. verbi gratia.Qualitas in quandcate,ut color in corpore. Item Qualitas in ii/f, ut In generibus invifibilicas.incumprehcnlibiiicarqpc. Icemqne ftelatio extra ititr. Pacer ad filiam. Filius ad Patrem. Non enim funt ex natura, fed accidente corporum corruptibili generatione, fiquidem pater non naturi filii pater eft, neque filiu; natura patris filius eft. Unius enim cjurdeniquc naturx funt pater Sc Wus. Nulla autem N^rl Iripfiun gignit, aut 1 reipfa gignitur. In ipfa ergo rclacioeft, cum genus ad f^i^em rtfertur.de fpiccics ad Genus. GenusenimSpe- ciei eft Genus, & Species Generis eft Species. Habitus quoque & extra in. Nihil aliud cfle video, in quo naturaliter ineilc «da r jflit, niijin generibus & (pedebus, h fumrao ufque deorlura deicendcntibus,hoceft, g^aliffi^ ulquc ad fpccialiflima. id eft, in^vidua; feu reciprocarim furfum ab lodividuis ad generaliifima. fn his,enim veluti naturalibus partibus univer- falhMiafiibfiftit; in genere ergo ad extera. M. Num alibi videtur tibi efle ^anti- utis propriet^, nili in numero partium, fpariis, atque menitiris, five iU* concinu* fint, ut fiint linearum, temporum, exterorumque qux continua quantitate conci- nentur ; five fegrcgatx Imt, c^ uaturalibufque finibus dilcretx, ut funt numeri, atque onmis multitudo, in quibus difcrcta quantitas conftare manifeftum eft ? O. hoc lucuiracn apparet. Al Num & ea qiBc vocatur Qualitas.propriam fedem ot tinct, niii in figuris 8c fiipcrficiebUsdive in naturalibus corporibus.lcu id geometrick, utluncplanx, triangulx, qua^atx, multigonx,rotuiid*. Solida etiam in fuperficie, nt lou cubica, conica, fpherica. Nam lolida corpora, five natnralia, five Georoe- taca.^uanram interius coiifide^tur, propter tria fparia in quibus fiint, longitu- «Vm dico4autu(finem.alcitudinein,ad quantitatem applicantur. Dum autem fiiper- ncKs cqf uffl perlpicitur. Qualitati j unguntur. Item in tebus incorporalibus, nonn& > C mazi- ^ L’.I*B^E R P II I M tJ S. £t fuccomberc. Nam A(c incorpotflis eftf nalliqne cei^ieo Mtfni (tlB- jadet ; circa qoam, auc in qua alix novem Catego^ rerlaqtnr. At fi illa eft M- «ocporea, non tibi aliter vidcnit nili ut pi^ia, qtt« aut tl adtixrent, l'c aainibili quodam coitu, utait Gre^ribs, materiem Vifibilem confi- nium. ^edam vetb in nuito appareiTt, iemp^que incorporales fiiint. Nam itia, & relatio, locas, tempui, agcrC.paii, nullo leniti cqrpoteo attinguntur. Quan- titas verb, qualitalquc, fitot, 0t habitus, dum ititer (c eoAntes materiem, ut ptHr^ A ynmt , jiingmw, .corporeo fenfii percipi Ibleot. Si ergo ideus Ihtei^t^ux nullo Jtodocorpoieislenfibosfuccuiabunc connumeratur; corporaferb, irfenlibus nolv percipiuntur, corpora non funt : nonne datnr quod locus non fit ccfrp#t ? torpora guirn dico qoat ex coitu qoatuor mundi dementorum confidunMr. Kaiti quatuor mundi elonema. dum corpora fint per fe i pii» diirreta.irtcfiabili fni naturali (nHd- Umk atque poribaR omnem fimfiira mortalem 'fitMrant. Aliud eitim e|go locut, & aliud corpus. An tibi aliter vidator ? />■ NwDo modo : hsae poitrema ratidu omadoaisiiafintconclufio nequaquam fink COiicederc locum tc e^pns unius gO- ■cm eSe. Sod qaod incerpoiiftuaufi! vkkn, Hil aliud efie m a t e r ici n ^ifibilem fbntne miptadaia ( qaucquid anim a|^rot, pOt formam aifoaret J nifi acCidcnthim^ad- nmdamconcurruJISs non parum memovet. M. Non te moven. Nam uroiKI, ■agna»GregOriuB 'l>iy&iMs in SortMo^iedc imagine certis rationllnis ifteffe fitader: uil Mini dicens nutaijm ejje nili Mdiennum qutniAm cmftfnnhrit; ex ineijUiMns enifh udadUtina tuterifnrfrtetitmem Nec bnmcritb : Si enim eorporaK hdic materix fidumliqac qtaedapm fimpiex atque immoTabiliS elTentki, te nuHo modo folubilis iir- «flet, umta Tsnioneiv^lmquUmboaepenitauiblveretur. JamTetb fofaitnr. Nfi %itur ei htiulnh^ 1'ubcft. Nmlt‘geitera~dd rpccics & atoma p rdbtferea lemptr funt anpmu ancat, quia incfte&aliqaid unum indltMotim quod folvfffeqiiit, neque de^ fianis: 1]^ quoque accidenti» promam hi fiiu natura immutabiliter permiirteni!, quimomiiibas ei* UNnmquiddauuiMittduuin foheft,in quo natiurditer ohinb tliMfin Uihfiftanc. n Nik acrius ut aihitror : 'atque ut prxfenrcm inqtrtlkiOiittn conchnBd eyi^o. M. Q|nd raftat nifrne djcamn«4 Uerbigeatia, dy»Heinns colqHira nofii^ isMc oerra conftitucav ael hocaeilScircimifif(b,'rtil'alia(f ml^orporxikcorporibus afle^ Eidem ea AmepHees^iU findbbus, planetx'ki‘^Acrc, afira in fiemamento, col*- uma in ooapoeibwfiint :■ minora fo maforibui, crtflKora in fubtllloribtiS, leWain lewioribus, purmin purioril^ H«c enlm‘ortiiua fimfibilia', ficnH eriiiW intcliigf- hilia,-luis propriis locisiideft^ nutuialibus dilfinidbniIraS contineri' vera ratio edoccr. j8> t>. Moc huic condufioni tufifto, dunt eam acrdffl^efiif-ridco: ftrd' valde «inir cur in communem ufiuti humanx vi& pAArenif.ut omnih HxeeOrpora fiveced^ Mba, fiaeaetiia;^ liiteaquaeica^ fiVo tcrftflaj- minorum -intra- fe cotpOnu«' loca eflS dtceie conihefaat; Mcmadmodum- nil aliudefle xftSmat {nia prxtcr hOc cofood alfibilb 'atquu' tangibile. Idebque obnbm fil»f^to,’nefictibi rnofolimufiutiusde-nlt! prclenddifflcultatddirpanre. AI. C^id ergo ?' Nefiam jamdidum inter nos cft oaurfedum, omnia>qux ael lenfu' corporeo, veErationc, ael' intelliSftii cognofculs- CB^ de Deocrentote omniulU-mttitb^poflieprmfieuri': dUm nihil eonlm qiixdbfo pNtdicantur, pHnracriRit{scolttbmplatiO‘elietefie. Z>.‘ IU' ipihHl iricorf^ cufliimeflb, lUcdqueclarius ratio edocet. * ltao'fiint, dommajoribus fo undiqttU-Mdtantur' cireS i t rifii ridi,- locus polfirit •cum nuUuui illorum proprii' loeusfit; iMIheo prdprix’ firx-narutx contine'^ tot?' Cdmqueaidtaanis petmetbnjrmlamj ii ei ti-anfitominatioriem, aU bis qrix con- tinent' nominari «aquxcontiiientUr'; noAtalnenltaeontiAcnhlrab'efe; rft fine tftif latra naturales fiias terminos liibfiftere no« poffint; Ofijs fiquIRctirmortiilrairi dbr nnm, uxoren^ In filmiliam foltt app^ate, eum hxtnattrralitefdlftent. Non chim dmawsprxftat uxori-ftuftmillxfiihlftantiallttvclfij fcd'irdturx locus. Qnum aerb iWM>poliidentvr, ab cU dcnoitninkrMblent. Slinilitdr^iie ea que continent ab bis qMkoutlnentdri TeaU'gtatil; XEt- continet lacens; ideo ilrottShltus ait' Ihx ‘<1 cucumUantue, lont, quis, quid, ciiC quomodo, amuido.' ubi, quibus lacultatibus. D. His rationibus cogor lateri, non elle locum * Bjfi in animn. Si cnimdefinitio omnis in difeip^aefl;, & omnis dUciplina io animog neceflario locos omnis, quia definitio fit, non silibi nifi in animo erit. ji. AB RcO^ intueris. D. igitur dicendum cft de his qui dicunt, habi- (^{iones hominum exterorumque animalium locos eile ? Similiter illum communem Atfcm, terram quoque, omnium babiuntiumineis locum xllimant? Aquam locum nifrynti difiint. planctanim xchcta, fphcramcoelellem alitorum locum clfe puunt. A^Nilul aliud, nili ut aut fiiadcatur eis,fi diliuplinabiles fint & doceri valuerint; aut peuitus. dimittantur, fi conteotiofi liat. Eos enim qui talia dicunt, vera deridet i^tio. Nam fi aliud eil locus, & aliud coipos, loquitur ut locus non Iit corpuq Adr autem illius corporalis&vilit iilis mundi quarta pars cfl; locus igirar non ell. ^onilat etenim hunc mundum viCbilcmquatuor elementis, velati d|liatuor gcneralA J^u^qiliburdam partibus, compofitum elle. Et eft quali quoddam corpu$,ruis partibus compadtum. Ex quibus viz. partibus catholicis omnium animaliuB, arborum, ber- bgrum propria Ip e ciali flim aque. corpora, mirabili inc&biliquei mixtunt coeuntia, componuutur, inque eas iterum rcToliuioais tempore redeuni. 32. Etenim totus il|p mundus Icnltbushppareiisallidua motu -circa funm cardi* Mmvolviturs circa Terram dico, circa quam veluti quoddam centrum extera tria owtenu. Aqua .videlicet. Aer, Ignis, incellabili rotatu volvuntur, & itaiovifibdi fine ulla intermiffionc univcrlaUa corpora, quatuor dico clcin^iifa in Ic invicem c(gginria, finguiaium rerum propria corpora conficiunt. Qux rciblata iterum ex proprictjtibus io univcrfaliutcs recurrunt ; manente femper immuubiliter qna£ qupdam centro lingularum rerum propria naturaiique cfioitia, qux nec moveri, nec augeri, nec minui potell. Accidentia enim in motu fimt, non alendx. Nec etiam IPjj ifcddcntia in motu fune Icu incrementis, detrimeotilVe, led participatio eorum ag^encia cales pi^tut mutabilitates. Alitet enim vera ratione non fimt elle; omnis fiquidem natura icu eflentiarum, ieu cis accidentium immutabilis eil ; Participati» vero ut diximus eilimeiacum ab accidentibus, ieu accidentium ab cilentiis, Icmper in jnqtu cll, participatio fiqoidem& inchoati & augeri minuique poceft, donec raundiis ille ad finem fux Habilitatis in omnibus perveniat, poli quem nec elhmcia, nec acci- dens, ncc eorum iuccr Ic invicem pnrcicipauo, ulluin motum patietur ; Omnia enim ,injim & idipium immobile erunt, quando in fiias immurahila^ rstioiies nmnla rifvcr* fiuraliint. De quo reditu alibi dinerendumelL . - QlV* (b la moi odu mundi centrum, idcH Terra, icmper Hac, qilgeca vero aemcnca circa eam aeterno motu volvancnr, non parva indiget confide, restione. Nam & lwularium .Pbilolbpborum,&cathoUconiffl Patrum ‘de hacqiue- (imcencias agnovimus. Plato fiquidcm,phUolbpliantium do mundo maximnsdn Tu^ iiio multis rationibus aiicric, h«*r munium rifiUtm, f «4/! uuguum ijutiium rarparr aaiowfxr cimpum j tujm dumulii ctrfm quiiem cft quututr tltmtntu uttif- geueritufqui, iirtrftfque cnftriim ex tifiem tumpefitu, tm^uStm ; jiuimu veru ip^ \tuerul». vira, fxia tmui* qu* in metu etque in ftetu funt, eegetut utqut m$ptt. HuM Friudpie talum fr tertum tum^que Uquntes, m , , Jjuentemqut giekumjsikh(fium 4 que e^tu, I Aifiiw iww eiif, C> Sed LIBERPRIMUS. . aj i^ Afty incnfara omnium rerum quscrexa func^ nacaralitcr conditioncffl earum n> timte praecedit. QiU modus atquenKn('urauninfcujafquciocutdidnir,&cft. Simi» liter principium niicendi atque inchoatio, ante omne quod naicitur atque inchoari tarione praecedere perlpicitur. Idedqneomne quod non cratdc cft, ^ principio tem- poris accepit efie. mIus itaque Deus inlinitus eu: cstera ubi & quando terminanwr. id «ft Joco 8c tempore : non quhd locus ^tempus in nnmcro eorum qux adeo creata Ihnt, noniint; led qubd omnia quae m liniveriitaccliint, non Ipatiis temporum led foia ratione condkionit prxcefie^t, Ncccflarih enim ea que continent, prids in- celUguatur,qaiin ea quae continentur; fient caula ptxccdit cficAum, ignis incen- dtum, vox verbum, exteraque fi milia. Ac per hoc non aliam bcatitiidinem his qui ( 8 gnirunc,(eftlmatnnscfie promi&n, noc alium hujus mundi fidem ibre, qu-^mut omnet <|«i gloriam thcoleos, ideft, dcificationis accepturi funt, ultra loca Sc tem- pora alcendant Nam qui loco coardantur finiti fiint. lEtcrna autem bcatitndo mfinita eft. £terns ergo beatitodinis atque infinit* participes neque loco cir- caalcribcntnr, neque tempore. 43 . Quod enim de loloMeldtilcdech (criptnmeft,patrcac matre caruifle, nnl- idmque dierum principium per generationem in eflentiam, nei^ue finem temporis ha- bniiM. nniveriaiiter deomnibus qui futura beatitodinis participes erunt intclligen- dum arbitror. Omnes fiquidena qui ad «ternas fationcs.qu* neque ifiitium temporis per generationem in loco tempordve, neque finem per rdblndonem habent, neque uiU locali pofitidtae circnmicribuntur, revcriuri font, ut (ol« in eis & nihil aliud fint ; prolCiSb omni locali temporalique termino carebunt. Canfie enim omnium rerdmqae omni care^circumlcriptione, qunm infanita eft, infiniti in infinitum adlue- Mbttnt. Solus namque Deus in ipfis apparebit, quando terminos fu* narur* tran- li^dent; 'non ut in eb natura peMt, W ut m.cit Iblus appareat, qui fbins veri eft. Et hoc eft natttraln tranfecndere: naturam non apparere. Sicut aer, ut £epc diximus, . luce plenus non apparet, quum fola Inx regnat. Quod ergo de generali loco, ge- \ iieralique tempore unirerfiilu ettatune intell%itur, neceflarib de partiam ejus It^b - jttmpoflbilique Ipeclaiibus 8 c pmprtts h fummo ufque deoriiim intelligctur. 'R*- Sccdit tutem locus generalis, teu^dfquegcnerale, Iccundifin intelligcntiam omnia 5“ qu* In eis ftint, Pwetcdit ergo l^iaiinm propriorllmque locorum temponimque Ci)gttitio,ea ouae in eis Ipecilliter propriae thtelligantur. Ac perhocconcluditnrj Illi aliudefie locum nifi naturalem di Hinitioncffl, modum, pofitionfmqne nniafcnjuf- que five generalis fivcfpeelalls creatur* : quemadmodum nil aliud eft tempus nifi (dtom per generationem ex non efieili tOe inchoatio, ipfia^ue motus refum, mutabilium cerne dimenfiones, donec veniat ftabilis finis, in quo immutabiliter ' omnia ftaburtt. D. Clarefcit pauMuitantreor hujus ratiocinationis intentio. Nam nil alhid appetit, quantum mihi datur intelligere, quilm ut nil eile loenm luadeul . nifi naturalem uniuicujafque creatur* dUEnhionem, infra quam mu continetur, '0( ;'j^exm quam nullo itiodo extenditur. Ac per boc datur intdHm, five locum qnk ' ?dlxetlt, five finem, five terminum, fivediifinitlonem, five circumferlptionem, uttuiii id ipnifnque fignificare *. ambitum viddicet finit* natur*. ' QaamriiqUemuIt* diffinitionum fpedehi^ibalcLim efie videantur, fola ac Verf Ipft dicenda eft dlffinidtfi qti*il Gr*cis ituU^ir, H noftris veto cflentialit vocari confuevit. Ali* fiquidem aur coAnumcrationcs intelligtbilium parthun »tfw, nut af^Uroenutiones quxdtra extrinfixus per accidentia, aut qnalefcanqae fententfanfAi Ipedes fiant. Sola verb idiMif id folnm recipit ad diffiniendum, quod pcrfi:ftioncm lUEnrs quam diffinit complet ac perficit. D^Mti* enim, ut ait Augnftinus, aiWf tftti txflictninm, Mttr mm»$ viiitfii ijf: M. Clari peripicis : Aon enim aliud pnner quod dixifti, pnedifta ratio appetit fua- dere. ' D. Sed miror, nec pure pcrfpidio, quomodo diffinitio cojufcunque efl^tbe non intra ipfam, fcd extra dicatur, boc eft, neque totum ipfius, neque pars dici valeat. M. Attentior ergo efto, utfiChocpLmhcognorcas. D. Quantum fcx interior ad- mittit. M. Dicqn*ro,cum rerum omnium duo genera fint, omne enim qnW di- dturefle, aut vifibilc cft, & fenlibas corporeis perdphur, aut percipi poteft: init iriylfibilc & intcUigenric ohtuttf coofideratar, a^confidmri polfibile eft aut per fe, aut pcniiquod fibi adh*miAt'>in quo pfladtflbmni generuffl ^ffinitionis efie judices. « 14 DEDIVISIOrJENATUR*. '44< D. Ridiculuin iiluc. Qw enim locum fcu Hnero, ivu ditHnitionciBiiih ^ualciiKimquc circumii; riptionkipccicm, qua uniuicujutq; lubllancia ambitur, inter ea qux Icniibus corporeis litccumimnt, re^e iapicociiun pofucrit : cum videat ter- minus linex, ll-u trianguli, leu alicujus planx iblidxve tigurx incorporeos efle i PunAus liquidem cx quo linea incipit. 6 c in quo terminatur, nec linea eft nec pars ejus cll, led tetroinus lines. Ac per bt^locus qus nec fenTu percipitur, led foU ratione cogitatur. Pum^us enim i^ibili^ pars lines ed : non autem ejus princi- pium leu linis. Similiter & ipla linea ratione confulti incorporea eft, &clt prin- cipium fupcrliciai.-tfltcm TuperEcies incorporea ell, & eft linis lines : principium veri) Sulicliutis. Soliditas quoque incorporea cIl, & ed finis totius perfeftionife Quicquidenimiitlus, idcit, live pundum, live lineam, Cve fuperficiem, iive folidi- tacem vilibilem corporeus lenfus attigerit ; profcdb figurs incorporalium rerum iunt, nun earum ipla vera fubdantia, qus incorporea cd. Similitiir^ue naturalium ^ corporum live lenfibilia lint per coniemperantiam elementorum qmbus iublidunt, live lubtilicate fui mortales fugitent contuitus : folo intclle^ naturs fines pcrfpi- ciuntur. Forma liquidem qux omnem materiam corpoream continet, incorporea cd. Ipla enim materies, fiquls intentus alpexerit, ex incorporeis qualitatibus copulatun M. Itaque^ genero invilibilium, diffinitiones, quas locos rerum circumlcriptarum diximus, concludi arbitraris ? D. Iu quidem arbitror : & nil certius rideo. 4f. Af. Redexdinus: led quia iterum genus invilibilium in mulus Ipccies dividi patitur : quJcdaraenim invilibilium Iunt qu.e intcUigunt, & incelliguntur ; quxdam qux neqnc intclliguntur, ncqne intcUigunt; in qua Ipecic horum diffini- ' tiones connumerandas ellcccnlis? In cii nrededb, qux intelligit & intelligitur. A^io liquidem diffinitionis, radocinantis intclligcniilque naturx i^io cd. Af. Kec aliter videtur ede pofle. NuUa enim natura qux fciplam non intcliigit ede, aUt fui xqualem, aut Ic inferiorem poted diffinire. Nam quod fupra Ic ed, quomodo potcd cognolcerc, dum ejus nodtiam non valeat iiii^re ? D. Solius ergointd- l^iolis naturx qux in homine angclbquc condituitur, diffinitionis peritia dE S«di umin angdus aut homo Iciplum, aut Eomo angelum, aut angelus hominem poffit diffinire, non parva quxdio cd : dc qui guid tibi videtur, node cupio. M. Videtur mihi, neque Icipfos, neque inter ic invicem diffinire pode. Nam fi homo ftipfum vel angulum diffinit, major leipfo cd fic angelo. Majus ed enim quod diffinit, quam 0 quod diffinitur. Eadem dc angelo ed ratio. Uos iuque ab ipfo folo quieosad imaginem luam condidit, diffiniri pode arbitror. D. Videtur mihi, hic ratione concludi non alias naturas rationabili animo diffiniri, nili inferiores fe, live vifi- bilcs dnt, fivc invilibiles. M. Quifquis hoc dixerit, 1 veritate non errat. Ideoque ubi diffinitiones eorum qux diffimuntur, ibi profc&b& loci eorum qux circumlcii- buntur. Prxdidis enim rationibus conisaum ed, locum diffinitionem efle, & dif- » finitionem locum. D. Confeftum fcilicct. M. Atqui diffinitiones corporum. rcriimquc ratione carentium, non alibi nifi in anima rationabili fuut. In el itaque Celoci Iunt omnium qux locidiier comprehenduntur. At C rationalis anima in- corporea ed, unde nullus lapiens dubitat. ncccflariOquicquidinel intelligitnr.in- cor^rcum efle manifcdum cd. Et locus in animo intelligitur, ficut prius datum ed. Incorporalis cd ergo. D. Et hoc jure concluliim video. Sive enim angelica natura rerum inferiorum Ic diffinitiones contineat, ut Augudino videtur placere: nam & angeli inferiora Ic creduntur adminidrarc : fivc ad fuperiora fe femper intendat, id cd,ad caulas rerum xternas : huic rauoni non obdat. Non enim i veriute didat, ut video, fiquisxdimavcrit humanum animum terrenis adhuc phantafiis depreflum, caulas creati inferiorum fe naturarum pofle comprehendere; fi puti vixerit. An- gelicum verb omnium rerum xternas appetere rationes; & ad hoc femper catiute . motus, humanam naturam attrahere. Af. Roftl vides. Viddliie itaque non aliud efle locum nifi aidioncm intclligentis atque comprehendentis, virtute intcUigeqtix ea qux comprehendere poted,fivelenfibiliafmt,^c inteUcau comptebenia? Atq|^ fiica4^, aliud crgocdqnoddiffinitur.&aliudejusdiffinitio. 'D, Aliud efle videq. . Sed intcllcGus qui Icipfum intcliigit, quum leipfum diffinit, luimet locus efle vi- detur. Af. Nec hoc ablurdl duis dixerit : fin ullus intcllcSus poted Deum qui intclledus omnium dicitur, feiin^ poted intclligeie. Si autem omniJ|ntellcAus prjcter Dcuid> non fcipfo, fta fuperiori circunafcribitur i nullus intcUe»us 1 * .* L 1 B I- R PfjRl IMUS. ^timetlociu erit, icd intra faperioraii fecoUocabicur. Et hoc paulo fupci-iutnonrli .'inter nos convenerat, non aliter efie ? D. De hoc alibi ladiisdiiputtndumxftimo. Nunc 'autem relini feire, utram aliud eft natura animi diilinientis, id eft, omne quod ab co intelligiturvognition» loco comprehendentis : & aliud locus ip(e, .finidimn itio locati vel dhfliniti. Af. 'Nec hoc inquiiitione indignum efle video, muldenimdehoc dubitant. Sed quum videmus aliud eile conftitutas in anima libe- rales artes, aliud ipiam animam,qux qubddam litbjedum eft artium; artes vcr6 vcluti inleparabilia naturaliique anime accidentia videntur clle : quid nos prohibet diffi- niendi diiciplinam inter artes ponere adjungentes Diole^cas, cujus proprietas eft, rerum omniumqux intelligi poliunt naturas dividere, conjunget^ difeernere, pro- ptidrque locos unicuique difteibueee, atque ideo h lapiendbus vqra rerum contem- plario Iblet appellari ? Nam cum in onmi radonabili, intelleduall^uc natura triaftt- leparabilta Icmpdrque incorrupdbilia inanenria conliderantur, iriwdico, tc Jirmn, MnW/que, hoc eft,eflentiam,' virtlitem,opcrarionem (hzc enim tefte Sanfto Dionyfio inTeparahiliter fibimet adhxrent,ac vcluu funt; fiencc aunri nec minui poliunt quum immortalia lunt atque immutabilia )' non ribi veririmile videtur, certxque rationi ■conveniens omnes librales diicipUnas in ea parte qusimyc, id ell,operatioanim»di- dtnradbmari ? Siquidem d Philoftiphis veraciter qineficum repert&mquc eft, artes eilc asternas, & iemper immutabiliter anima: adhxrere, ita nt non quali accidenda quo- dam ipiius eilc videantur, iol naturaks virtutes adiondique nullo modo ab ca rece- >4entes, nec recedere valentet, nec aliunde venientes, 1«1 naturaliter ei infitas : ita ut imbigiiumCc, utram iplz zternhatem ei pneftent, qunmxternffi||^t, eique Iemper •dhxreant ut ztcraa fit ; an radone iubje^ quod eft anima, ardbus stetnitas adnd- liiftratur.tvw enim animse & virtus & adio xtcrnx fhnt: an ita libi invicem cohzreant , ^ftmn omnes ztenuB fint, ut h (c invicem (egregari non poifint. 47. D. Huic rationi, qnumvcraeft,neicioqnisaadeatreluftari. Namquod- cunque horam quis firmaverit,Tadoiii non refiftif. Ultimum tamen quod k te pofi- nun eft, verifimiliiu eilc caeceris ducet. Sed ut ad eandem redeamus: non mihi plani ''.patet, qnom^o ««.five in meribus, five in fpeciebus, five in atomis diffiniri poflh; cum in przdidts rationibus hujus libelli conclnlnm Iit, eam nullo Icnlui corporeo, nullo inrellcaul coroprcbenfibilem efle. At .'Oue/a» per fei|dam diffinire, 6c dicere ' quid fit, nemo poteil. Ea bis autem qaqsinl^arabiUter ei adhrrcnt, tt fine quibns ' «afc non poteft; ex loco dico,Se tempore ^enmis enim 4 »i« de nihilo creata, localis t«n- •poralifque cft-.localis quidcm,qn ia aliquo modo eft, qnUm infinita non eft : temporalis quum inchoat cilc quod non erat:) Iblnmmodo diffiniri poteft: itaque nullo ttodo diffinitur quid eft, led diffinitur quia eft. * Ea loco namque, ut diximus, & tem- pore,accidcnttbaique aliisqnz five in ipia,fiv< extra incelliguntur dfc,tantummodo natur non quid fit, icd quia eft. Er hoc generaliter de omni J«V, five generalilCma, five fpeciaLlIima, five media, non incongru^ quis dixerit. 'Nam & cau ia omnium quit Deuscft,ex bis qiueabcocondita lunt folummodocognofeitur efle. Nullo fierb '*treaiurarum atgumentutpofliimus intdligere quid fit ; atque Web fola h*c diffinMo ^ Deo przdicatur, juiaeft : qui plus quam efle eft. D, Huic quoque radoni aemo fanb intcHigentnun, ut opinor, obftabit. 48. At Nunc igitur fole lucidius pcrfpicis, eos efle deridendos, imb & dolen- dot, ac per hoc ^ veram rerum diferedonem revocandos, ifi velint; aut penitus rdln- E '’y5*tdos, fi fiutn confuctudlncm veritad inimiciiGmam Icqui malint, qui partes I mundi vifibilis ceterorum oiporam intra Ic cofiftittttoram nacurain loca efle intur. Nara ut. verbi gratiH, dc meo corpore dicam ( animam quippe corpora- hujus mundi fpadis putate contineri impudentUfimumeft:') ii aer ifte locus "^••t tfld^uitur ut quarta pars fui locus ibus iit. Nam omne corpus vifibilequatftbft parabns cqnftarc omnibus notum eft; ex igne videlket,a?re,aqai, terrft. Nil autem madonabilitad propinquius.qnam ut totum corpus lui parte focari putetur. Totam fiqnidem omnes ibas prees comprehendere, non autem prs totam veftecftimatnr ambire. Item fi corpus meum in ifto aEre velud in fuo loco efle dicam, ieqaitnr lAllnm certum locum ibi pofle habere. Ifle enim aer iemper circa terram volvi- tdr: ac per hoc uno eodemque temporis Ipdo innumerabiles* locos habere cor-* pu in eo confticutura necelm eft : qaod nvlU mtione conceditur. Pntdiftis fi qai dfm raaoaibus fualum eft, locum in ftatu efle, nolldquc motu variari. Sicut • -D ergo aS D E D 1 V 1 S i;0 N E ^ A*T XS R^iK ctgoi)ui influtnliieftat, 'fed<‘trc, /eoiiitat, illam Mnem flomin» non potHlrecf- nese. ut polTic dicere rccertam.locnmfluimnupolfi militer terram materiem corporum cflc,non locum. C^is auttm materutn corporum eorundem ede locum ratione utens audeat dicere, praelenim cum matetia per fe- ipliun ratione confideiata, ncc in motu, nec in ftatu ut f In motu dqnidcm non edi- ^od nondum inchoat ccrtAformft'Contincri. Nam per formam movifturmiiteria;' une. forma immobilis cft, ut Gr«:i vnlun^ Quhenim movebitnrj qiiod nullo locojr nullo tempore -Mrto adhuc coardatnr, nec in flatu cft, quia nondum hnemTu» {(gtie^onis poQidci. Status dquidem finit motionis eft. Quomodo autem potaft^- iB ftatu fieri, quod non ccepit jam moveri? Qnomodocr^o materia corporis, locns; corporisquodexeaconficitttrpotefteflc, cuffl&ipla in leipla nullo certo loco, (Cit moM, leu fbmil, circumfcribaiur, nulUacerti raikmc diffinitur nifi per negotio^ nem ? Negatur enim^aliquid efle eorum quz funt, cum ex ea omnia qua: creata fiint,. condita ede. creduntur. Item fi partes hujus Tifibilis mundi noftrornm' cora porumicu aliorum loca iunt, loca ooflra lemper iHTenon podnnt. Dumcnim-cbtw pus cujuldam animalis Iblutum fuerit, pandlque illius ad ledes fuas naturales er quibusndumptum cft Icporatim^Kvertuntur ; locus ejus, aer v. g. ibu aqua, leiL terra, fcu ignis non etic ; ted fingulx partes unius lingulis connacuralibns libi elemcii^ Us tucommilcenA, utunnmcumeislint,non utineisfint veiiiti aliquid in aliquos' Quod enim redoetor acri, aer erit. & non quafiin quodamloco Seris ftatuetnr; nofi* Ufconfiifio quxdam corporum fit; Icd mirabili, naturz modo unufqnilquc panent luam propriam in lingulis habebit elementis, toolitiper totum, noii in parte partedh/ it», ut relarredionis tempore nullus accipiat nS quod fuum cft^ ficut multoruml laminariumlux fimnl cft coojunda, ut nulla in ea Iit commixtio, nulla Icgregacio. Dum enim una caddmque lux videatur ede, unumquodque tamcmJumlhare luuflp- propriam polfidet lucem, alterius lucinon commixtam : led mirabiliter t6tz in totis fiunt, & unum lumen conficiant. Aliud.crgo eft aer, & aliud Iocus''ejns. Eodem' modo de exteris clementis, partiblilqiie'iotutorumcorporamlibi i«dditis,intelligai^' dum ede ccnico. Et fiita cft, necel&rib dal||tar, liit illas partes mundi generales loca' corporum ab eis perfulbrum compoliiorliroque non ede ; aut corpora ipia certum locum non babere ; aut penitus omni loco vacare : quod narura ferum, vcrlque - iplius contemplatio non dnit concedere. Non enim ulla creatura certo fuo locb' atque immutaWi, cettilque tcmporuhi fpatib finibiirque (five corporea fit, live in-’ corporea } poteft carere, idedque, ut fiepediximus,duoh.vc, locus profedb Sc tcm>* pus, h pimofophis & itd, appellantur; hoc eft quibns line. Nam fine his nulla' creatura generationem inchoans, & aliquo modo fubfiftcns poteft confiftcrc. Utqao^ proximo rerum utamur argumento, fi' locus corporis eft omne quodennque ci cir- CBmfunditur, color erit locus coirporis. Nullum etenim rifilfilc corpus cft, quod-* luce coloris noncircumfundatut. >Si au tcm,color colorati corporis lOcus cft : necet lar!6 dabitur qualitas locus corporis ede. Sed quis tam dira ftultitia opprimitur, ut qualitatem locum corporis ede fateatur? At fi color corporis qualitas eft ineorporciV & excracorpus undiq; corpori circurafandinir. non tamen locus ejns ede ulli lapiet^; tum videtur. Qu4 tationc aer ifte, IcuaKquodalind mundi elementum, quamvis' Q^poribus intra iepofitiscirciimiu& iint, eorum tamen ullo modo cite polh;'loca non conceditur. ^ . 49. .D, Satis de bis difputatums, led .adverfus eos qui non aliud ede corpus, dE aliud corporis edentiam putant, in tantum ledufti ut iplamluhftantiamcorpnrcifiD' ede, vifibildmque, atque traftabilem non dubitent, quzdam breviter dicenda ed^ arbitror. Nam multi ac p*nc omnes tali crtore fatigantur, naturales rerum dide^ lOiias ignorantes. M. Advcrfusftultitiam pugnare nil cft laboriofms. Nulli enillt' aiuftoritatc vinct fatetur, nulli ratftinc ruadogur. ' Sed quum"moa eft iftjnalis ho- minum. ftultitia, nec eidem erroris («aliginc mentes eoruitfxibfcurantur, paucis.-av- gunicnuiionibus adverfus cos utendum video. D. Utendum fani. Si enim iis proderit, lucrum erit fi non verO, nofinctipros de talibus naturarum dilctetionibus ^puutionis.ftudIo certiores efficiemus, Af. Has. itaque, paucas de pluribus d»-i I^c»coUe^ioncs intentus confidera. Omne corpift qaodiAteria formiqueeOm.' • • at 8R ta «Niaiaralfll^ M aw^ t «ateteiMMi ' coMfaWeeft«tgo. «tean onirit ilW» fi mylrt A , nalfabnc{uc ^WMi f <>t«n«q»»iieiaic ri ft ft iat«numiafep« r« b ifa «>. NaUacff^Mb ^jMfU^^oomlerMioaabdmr coanaliMr cds^- ‘-HaoMiumD-diAaii at, c]«ta oiaitis ^(iaeft.' Utaniem iirniius<€*^oicai ;AHv- ' «iblieai eSt, tCgc librum AiaAH.)io« 7 fii Areopagiai de‘dmnic noininibD»! cjoo de nanmalraoaaiwdr^iu eoruM ma l i f i a dUputat, ^Mbd nullam dfan- aip rteyeebrbiffiioygatomMaorrunipefepofficr-dereperimiMmrtftputaralab- dHimb, aolluiu eorum qomMk, «foda ac naMmeft, ull» modo cor- foq» pofis. • jp.,1 yo, Htetnimuitinoimiicttttunlitetmporta^iteiaoorp^gea, utipleoeti- HfliBj atgumentitioalfaittwtewtiiatonmptibaiofiint 8e infeparablila. irin, ut^ipfe . HoruMi dHilmeimifrian polboq JA< N«ilu natum, frrcMciMiaibliTcioteUeaaalis,eft,qa* tpnjm Icefo apuMiTia Mfciut «]uid-'^ D.- Hkdmc|ue viituMUi, aco^tioMhi cuH^-^NMHafoiMFlUgeiapa-li tieniMIcni; ‘iMquo iritelli;;eicm,li tirraic i«^ 'careteiiH nccaaUoTinuifo mclilet, fo itt operationem ihtcUiMm{*<^irib tmptr. veriftiiei'* *iA Nam ipinirneceflreftets qaiditlinroA M{ mtA’iate''<>afca*«iid<««t comia fmn» ex IbrMiaaccrMqae cenpoitTam nonidh led iruir inconuptibile die-'; do ncpore. >'M. 'Intentat itaQueioecimiicic! ncc-Me ■MMCs non de f^ittiO'^ldaffl carnofomi fedaalvertiiiter de omni cov^om- dW ytteCHfpixwUter ^corpore «fo p e r ito ncfotmarttaierilqiie dteerim, pro pi ■ktbqme)lioniciMllttte;'ad?erliis<»«'’qili momModua corporo Mtnihori^aedioa « heife nifi fota» W»»; ioiiiMpanlibeaiiUl aliocMIe ni6 corpaafotariale ruam, tflfqne rpecielMrcoapoataid, foma Tidelfaerttqne matmia^arUique acob- AUilius dktinr.s- '*«> ' ,^'i» ''DtanKAf^aitbcognofeadmiaerftliterCada» MaJlnnicorpareiie, bancod- ^Motationis oedpedpeeiem, Dk Accipiampfi priaa»ata corpus coitapdb& eft. Omnlabricincorrt^^ bicamopcibde corpM matstlaie nod cft. Omnia iplrur in» corpus aBic riale^oiP'eS.~~BbiMh aiiiij ;oamci)titbr corpaanMterialeMa noftcil. Itofo WWie> :brptfa qttom ex fem>ar«tqBe mewiji ■compehimnfenpleynoo-eib Oaaois MMNU fimplcCUcft.' NalloA^^mr corptfe forma moRtuqae CompoiitnwfilMi dV MfojOtnniunaimniBnm adomddmqM a»;»iC&i> 'Oinacs epioi 4 iaam panici effitrtiiWH ««'petboc qoitamdibiHCoffltMdltcft^araUiaapta^eft. Corpoe iMtc m Cotnim no^oittnittiu homiatitirmoa:jeii,>^-a(NeiB^niaiqiiilquediiani propatmp nM|3mfor(Rp,n llcft. Hoc in certa diaMUca fotiaula knaginari mina / Fiat itaow fcrmula fyUogilini condicionalis t ita nuxima propofido eft, utrte corpus cRa ' Ei ir>« corpus^, longitudinis, ac btitudiois akitudinili|ue fpaiio recipit; '<)Mw autem longrcudiaem>lacitadinem,akitudinea> non redpit; coqn» igitar non cE. Si autem faOtfdtwiO'» hoc eft conceptionia en«im«m»k animi lyUogj^ mam. «{ui oimihim concluiionnm pdneipatum obtinet, mia es bis fUllii {pecicbus,quilm limul tn omnibus. Item Corpus in putres poteft (ecari,uttoamft Inum pereat. Verbi gratia, dum iblvitur in ipM dementa, es quibus coeundbog ftperaddiu forma conficitur, totum perit. Ubi enidt partes fimul non fisnt, neqae {■•pria forma condnencur, totum fimul eile non potw iu aliqua re aftu Se opetM qwmvis fimul videantur elle naturas rerum confiMruntitcoqicadoae. Sedaliud.eft uftml efle radon abUi confiderattone naturx,qH« omnia fimul lemper ineelleftu coUt* ftltiSc inieparabiliter comprehendit in nniveratateau aliud quod operatione agenda Ut ptflione patiends .viubilker in leparatione fen coUedione Icafibilium partiam peragitur. Ratio fiquidem omnium numerorum ia unitate incoacuflu eft, uraaugoci poteft, nec minui. Corporales verb numeri leo pbanulinadci Sc aogeriin infinkum Oafluni, Sc minui ut penitus non fint. Ac varb tria quamvis iola radone in gcnoftl tua IjiecidiqueSc numeros dividatur, (ul tamen natonuitirtute individua permanet, ac nullo aftu fini operatione viiibili legregator. Tota enim fimnl Sc ienuier in iulo fiibdivifionibussternaliter Sc inconumi^iliter fubfiftit, omndique fabdivifaMI liu fimul ac idnper in (dpla unum inicparabile faut. Atque ideo ctfi corpus, qiUM nihil eft aliud quam hS*t quantkss, Sc ut veriAs dicam, non q u a ntit as, fcd quantum, aftuSc operatione vel certa fiut fragilitatis p ag —a, m divertat fegrcgetarpanm< ipia per Se, id eft, iriacujas eft quantum corpos. immortalis inieparabilifqiie fiu pibpria nanraliqae virtute perdat. * f a. ' Ideo autem addidi, reftius corpus qoaatiun vocari quam qua nttti t, qnqp fth accidentia qu« naturalia dicuaiur, aum w feipfis naturaliter perfpkinotur, im corporalia fiint Sc invifibilia, Sc circa iplom «aa», leu in ipCi firioradqnis contuioi confiderantur, Sc vclnd quaidam caufit Inorum cfiMh iu m irae, ut eft ipfii quaadcA Sc qualitas caofii quand Sc qualic, caierlque accidendam genera, de quibus Ui4 ut utbitror disiiims': quum invifibilct iiiut, fiios vifibiles cftaftus gignuau Copr pus igitur noo eft W qnandrat, fcd quanti : ficut color vifibUis qui circa cor* pus fendenr, non eft «dar qualh^ ied quale m quanto co nfth u n i m ; cwerii^ie id genus. Placuit enim lentendam Sanfti patris Auguftiai es Mbro quoa de Cate. *i|oriitAriftoteUs Icripfit nofttisdileeptariuaculiiinfetere. fj. int{W hti*, ^Mtmem^jfmriumfttaie fnfUT jbprrimuKimravi. MUtntitm muferim arda ?~ram eeimm .4 ^mentem, Nec int Nraramaliaaid ridrrima, id urt^r ^ »aaa*a*i/u^mM^ jOmdntim v#rJ Jw iavrairi Ma fteef, mfi/enit dikMts mewfard tetteStm. Si im smy *Stmdi*t,f*Um*»it vsfiwrir tmetin. toqfimdtjka lafiWi^mt^waM*** ^ dkirar » iw«fidd jb l«i«i«td» oiifM fu* /ei / iHItUmlb i. n tKtMvs. ■ tf uftm mnHidUur. Emaf* nAum ItifimSmMHul» dhiU ff &»4mttm&Mtui»fumt-miufurt fteitu, ttrfm nn&A fttfaaatt $imn M« itd ACiifkmm, fMHu4m^awi ftUmm teaftre UAtartU, ue ti irini rtrertTfi» i$mm Hocide6didttaeft, ut ha$ iiogubs regulas ia geonictnc» corporifaiwM*» OHt efle conftitatas, in c|uibus hcc trialcMnKiin dificreu efle poffiint. Iu naturv llMUauteni fefanbflitcr c o hunt : 4n ^libus folo inteUoda «piiutiitas «b ftpm mtut. NaACUBTiilatnrqabdeaHaoatatcitiljMtKeMn^aaaasleMit^aidditiM^ ■atatiir confiuukte. Vid^rne^oMbiiiimsauMocmiit nu^er ediwt? Cuot- Mf detur, impiit, ^uis de quantitate, h. e. de rpatiismii^conAcitur dii putare, ab faie ^li nibil aliud ede cftimtat ai£ corpus quadriBpt, deipla ««e potatur qu>< •Un dicere. Si jgitargeoiaetrieaooraoraApuE folo adbi contuitu contemplaaMtt< (eliSiae mrmoriw lnsiginatiniiiibwi fcigcrc ptocuramut, in aliquam# fubCftunti |»gfait?i natnralin-iunt, nuJUquc inter gcotne«ka& naturalia coepora diderendn eft: NuncTctb quum gconenca corpoia iblo animo conitdaeamus, in nulUque It)# ikbi&nit,atqne idcik phaate^^ jurc Tocannu: naturalia rerb corpora propter» onnatnnlia liutyqnoniam inna tur a l i h us iiiis aefb, ideft,eilcntiis bdHiftuat, dc fin« Mdbus efle nop pofinnt : Idedqne rera fant) alioanin non in rebus aaturalibusi ied mk ratione contaicntur : peofedb datur inceUigi aliud efft corpus, aliud qpinm Goepnt atiquand» caret. «W# aliquando adbetet aqliaut verum (it, (ine qol aiRm flen nonpotefl, iedqnbdam i ma gi n atione flgiyatum ; tewverb nuUo modn iris indigneut £t, quum per & iplam lubliftit. Satis de Sis didum efle reor* AL Setb plane t ied.ccftat (ieuci video, ut de ip& OMteria foradque quibus mate» rUia componi afleris, pauca adifletas. Non enim prjttereundum eft ut arbkrora fl||aldemaon.iniliilaiiselncet, utrum cadanforma eft& qun generi liib^car, dc g|M iiiai 1 1 i II: ut corpus fit copnlaour. fj. Fo tu tinnn iM » tn toas»atoin qualitate intellignnmr: fod qun inin>(i||« fiMutiales fpecieaigcnetis fant. Nam dcipfis genus pradkatar, quia in ipiUri^ flfbt. Gerras namqM, atfi^diaJmtts,in lingnlis fornus eft, quemamnodum de 1«^ cntsformn unoflun (no genere Innt. Et bcc omnia, id eft, genera de forma ex nao IbatefqfomanaMtiaqMeraBnatanUambitttredeunt. Foraut rerb quz qualitarf «lttibanntBr,4anatntalibascorporibaa ptoprib formx, in geometricis antem iigusra dtci n tuf. Ooraecnim grnmrrrimm corpu fpatiis (olommodo atqnc bgara, nuUg Wib (afadanda •nneraetar. Omne (tqaidempbantafticum corpus nniveriidibus ceia kas fpatiis perfici w, longkndine videUcet, latimdinc, altirudindque. Non auteia •■brcflalitet analia corpora gaomctrica una figura circumictiirantur. fioniia t^k)ueaUacs triangula fnrgant figura, alin ea tetragona, aliaea pentagona, ente» •tfi|ue in infinirnm polygonis: alia ea circulari erdeont fnpetficie. Atque ideo is ^Baaruna numerus nncanun ea ccmarioiiicboans progreditur, ia tantum de figtut» ■im de (i^rficieram ranhiplea oedo variatur. Numerus iuque ^taorumd^Ms Mfiram in g co n irti ici s corporibos’^aaaiitati depnutnr. Laterum varb angnlon mnque ordo atque pafirio. fupetficiemmqac habitudines, queiicatis proprium e|l fit dimtttr forme geometrica fim proprii figura. Dum verb in naturalibus corpn» Hbns, numeris membrorum at^uc dtftindionflrat, (ive naturalibus dilcrcdoaibus fa, plagentur, five natunUtee fibi invicem coojnnda fiat, perfpicitnr, quantitatis pM* miM efle nemo deneget: oidiaemvero atqne politionem aatntalium partium'rat measbroriM ed qnaiiutem referri , (bradiaque proprii Vocari. Dicimus enim for» ptmi hominis fiisfirarvcrfiu erodam : Cnteromm verb aoimalium deorium verfim pnomun. f ln d r deformes d ien n tat . qui congrua membrorum l|*rwo*»‘« *»rn>v, fim eedoris pulcsinidiiie ptsvaoosr, qM ca qualitate ignea qusieft color corpotihas imrafeitur. Nam color dickmcquaii calor muutione unius fitem. Er forma vocanv h formo hoc oft c al id o I conveila sraan fyUaba in wu* .Antiqui fiqnidcm foraram dicebant calidon* Unde dc finteipes fonn&m capientes appellaatur. Innoimm q—^june osqu i-uantralemmanili rorum regulam excedant, quafi fine nonna, id tegula .folcnms m>minare« Nonne vidcsbocnon ia numero ncc -*»g»«f*^*f*i* mam Erorum, ledin pgfitione partiumcotpotit, Incdque coloris confiftere > An tibi aliMr airieturi D. Non ut opinor: (ed quid ad propoficam quadionem cslis obciai^ dtftrentia aofie ^edo. AC Niunptadidis rationibus iaicr nos eft coPCeSiun,alibd efccoi p i M, tlirall»ia> MtSnufpuimAagfiie. . . . O } P4.Sirat 4 ^ - DE 9I*BS80rNBI V V R 8i— i«n«ii ■ttHnUdiiua^MiqMai V R & ■OMsab {•«■iflfk ^iipiviUilMioMatibKcaat» i^ntibKifui 9 ^aim accaieatkifiM noond tace «lariweft aliim tiiMiqiiii in (ptow^t non lu accidens, Icdnraiipfinnei pro^kitat, dten qiw«a qn*iU4tC'iqu.miat«uadiand>icarp(ncficttpuftdm^ janl^Tilkbqao1tMlM iflr.Ait^lheineMUafofniaineteiCMlein mMCRK adinnAam nantaal«/aDrpmcA«M3 iibidq«alNasicaitmiiifa(btmiiuK in in quantum teqitale vifibtiiief a ia M p ant, dManeoroia linlibilB iaier 4b coiqqiM||b c na np oiiaiit. Sa wiani ptomotf uaunrco^utcai nulk fiibett «a». IbUiqaantiaao; tpjtlii n ip. l iiicjniniqa«,n^itntilqBc £anan qua tigaoi Scator, oNtmiafaiiiKr conliare mi ^ ut; quid hiptdtmrnri [-ftiiiTnanitarnrpiTl miTimu iii((a ad )n«aiiii nilam hila iaty-qnuuui&maneie raiet, ed’b>TBia qiucextpiai^tctftadieda oaantitattaM eanutcria admninirjpctbcidicaiimti^ Non cnimaliad xeiaadtte.x£mo, qaaiafll ^^oluiuut qtiatuor miindi bujiia deinemoruni iii leinaicem-coDCurlaicontaM(l^ ytidque macoriam Bprponu%ticrt ; -eat adicaa gnatoatqne «at tymi i t at e fefiiiay» nteiu oorpuaicficiiar^ Noh cniaf diibi obtet^nod moltis.. ^iVidcMaMr-namqm tfc coMtra nolmcc.agere,'contraridquc4t nob» ad verti ntia 'bnnata^entefaliquanJH q^tnor clenCntDmm coicnin materiam (jlgnflae;atiquando, qaantitjrtt acqueadMil Hta^MgEactaiTcapimcaaliim matens «ife Nec minima qmali>«Uas4Btee,i4mj| aliunde mundi hujus ciemenu nifi prfdi&oiuavaa^'«ocadcotiumeMieaiinoompd«di igpftailiquiduncaliditasaTiditatii eiin caliditaafaBaa adie6hun nanarale corplu confUmere, qiMI qualitacivani.CanGnB fn^nidem conbatatiaais cc ■tlniiut crediderim. EirsdiCtis^ ntmque -ratio Msa aim^wieaa». «.va jaau u>vaNMVU« t comiiMa/bn efle.nouapcalicafem^(ill^ ionib«t aoUe&nm 'opinort' qnalir qab fblum materia, aseruiB 6r fomae -caaSim efle {'ieteemo q ii hiHmatcriam mlM i i . ^Baadtadetfciac,;fennaiD«crbjBdrfe foia matBtb^pcrmiul^-'lfon'qisodneidn eteanam caufinamultos ex faiea^us pioducefe ;:onm> videam eq imongnc calaimi iituii fle lucem cmmpcie, ipfiimque’ lucem canfans-lplendoris-ec' umbrarum attt ^padilicam quanta drvetla corpora unueaddmqaeiiuat materiar aaarfermaln qMI BBtltipiicatBr-nujiiesoafdcccierU-liqjafiBocii. A t q ue ideo »a^* *l ^ imuimeMt tecuE Seri putarem: non autem ejus accidentia. - j-'- ■ - ■ ••«•i-n a» • I.*' 1 -M.: Mirotvaldes cur tam citb qua paulo -aM^taimisadmatnitidedDdaiiMp ■A Jabuniur memoria. ConfWlemicaqrtiWgeKiaa.vaqaecademMevherh-cpetaauMI MPtailo lumt- repete; - AI Namdaeoncoffe imeraofcBnvenev b w ^ ainco Ic-? Di CoBveneret. AI Atqui nondum oUiviani te dadifle a,Mm>ili »i itesqaaUtamlqae quaneamdaieip£sxog;itatitnrincorpea tnanavib ll^Iiocqaaqae£Riater«bciaeo.-> ACNnmiaqaeprobaHilitcrdicendumeft/iiiMq quod quantitate Ae qutUtetecoaficitar,' b.e.' quataiuradc qnalc^noB aNonde ciAiM* lationKiuscauianirBCGipcte nili «bfpCtkafEii, cninaturaiiter ipft qaaicimvitc qtrahd .i|aaelati peimuueddeatia, maximdque probaatar acehierc, ^rSnfc q\A nbn poflf •ifr) r^drqnid enim em bis qiuB in felite fant progreditur, cur non ad ^ ftwnfontimi nfesatur non habeo: pntlertim ctinsipfii sMbrdPiluaiim aatwrMtdo vflla ^ biliter; X k V#; PRiMms: • • jte' tfiiftabiMc^rqtic ac (pattoler Tilcat apparere; ' Concarius ver(> Acirlimtintn qtie ei inliint, vel circa cam imcUiguntur, (enfibite quoddini (patioTiiinquc perg^' ^rationem potell creare. Quantitas fiquidcm 6c qualitas quantum tc quale inter te* (tM^ungunt. Qux duo libi invicem conjunda, modo quodam temnotL^qae getfcra- l^nem accipientia, corpus integrum ottendunt. Cstera cnitnaccioentu hisfupc(> dlMta dTc videntur. Hxc enim qiiatuor in corporibus hoftris, cxtcroniniqA n- qfUmalium inanimalidmque principaliter inquirimus, quantum^ 'quibus parcibit» ^ odliftcc, num fpatiis longitudinis protendatur, lacitudiniique, aJricudintIquc ; quale 1^ rcdzne ibrma; atque humans, protisvc atque beftialis ; 'quo tempofe ^ni- K« tnt», quovemododimniatur. .luqnein ieiocatur, neii^itumlit, ded unumalP (^dinluogcncretcrminatura. HK, ut diximus, in coracibus noftrispHmordia* p'. Itterinrpiciuntur. Extra vcr&bxcaltioriconlidcMtioneMIJiaiiquseftiumiarumnrb- (/' Adatulium origo contemplamur. -Dicimus enim-hoc corpns, vel hoc cujus Otjliiit», fV iddJl, rublbincialis formx.cll: utrum hnmaiix, an '.eqmme. alicnj&fvc irratidiiabillf animalis intra onjUm compreheniL His enim uominibustion animalium corpora, leti fitbflantialcs eorum forma; ^pellantur. • • ' ' yj. Trialiquidem dilcrett debemus cognoftSrc, fivede noblCnctipfis cogi- dntes, dive de 4tisaninul ibus: quid fumus, quid ndftmmcil; quid circa nos. Nos Ibtims iiibttaniia nollra, qus vitalis atque inteiiigibilis eft {upra 'Corpus,' omnfitnM ^ns iaifiisYiiibilemque formam. Noltrum ell,- non autem nos, corpns quod noni» adiuKct, fl^ile, fiium inttru menta vcl Ioles, qus feifiinm cuftoilia. Dum enim anima incorporea Gt, (adlqnco[>craciones per IcipfaiV iMdenGbus aperire non polRt,(aillitquc ipli non nifi in fedibus quibuidam culludiri «ateant; natutsConditorcorpusslWHsanimz condidit, in quo fua qnaGquxdafi» vebicula, id cll, fenfus cuDodiret. dfftc nos funt omnia feniibilia, quibus uiimurr uclunt quaiuor hujus mundi elementa,- corporlque ex eiscompoGta. NomenHn' , ‘ liUrcalia notlra coipora Gnc his poliunt permanere. Teiri Gquidem paicuntur,-bta> • pountur, aiire inipirantur; IgnecaleGcantnr. Duobus nutriuntur, terra te -i 0* i^uii ■ duobus ut vivant adnfiniftrantur, acre & igne. Duo patiuntur id corpli*' \^t-cranlnintu, terra dc aqua : duo operantur oliiciliam corporis cdnflafitia|< aer -te ',V l^lis. 'Ignea fiquidem virtus, cujus fedes in cordet^,cibi potdrquefnbtilem peroe* ^ ■ tetHosporos in divcrias corporis partes vaporem diftribuit.feculcniura in fcceirum' 'Imcmii. Sed ipfc ignis nin ai-rio (piritu infuSletur, cibdqite abpotu veluti qui- AlGlam fomentis nutriatur, citb extinguitur ; ac Gne mora totute corporis xdifi- dinm lolurum collapfdmque rigefeit, frigore vim caloris fupetante/- Sed de his allufr- .^U%cndi locus cft. ■ s- D. fd. Probabiliter accipio hlK ; fed- mccuffl tra^iv non dcGno, qualitci^ boec-libimet poiliinc convenire, quomodo lucoiporalcs res pift le' atque invifiWMs! IhO concurfu inter le invicem viGbilia corpora efficiunt, ita uc nihil aliud Gtmateria^° aulldraque aliaisifiaulam coniticutionis habeat, ni£ eomim qux folo fapiembe con-* tuitu coniidcrantiir, inter fc ipla, in Iripfisj &non in 'aliquo contemperato con-i* tuitu; prxGTtim nugnifieoBoetio, fummotHriiilquelingux Pbiloibpho, in libris* Qiiscle Arithmetica talia aGercIlle, ^fie«tU tff Teram ijks /dar, fuiqarhmimtiAiUmfiit^ ^ariasM fortimitur, ttmfrebenfi verrtat». nutem iffa dirinna, qum ner iureutiibr tt^ttntyiut rttudniime-mtnunntnr, «et Tnrurtemiut fermttMtnr : feiinfrtfriifrmferfi. fkk fe mtnrt fub^dik Mixn lufieiiuKt. -^ffee nutem fuiit qbulitatee, qun»titnt*f,fcn*n,mn~ gmiuJiuet,fnrritnter, nqunhtntei, bnUtudture,nlbu, ii^tibuei, Ucu, ceffurui & quicquhl 4^k»ntumqueiLailmdttcrfBribmiureuitkT: qin iffequUeta nnturntuctifereufuiit, &tt0 mMnlk fub^nnun rntitue uigrutM : fnttitifnuoue ver^ teff 0 >k,'>emutn»turi-& tnO» rn^ tinhlM tet iB rertihlem iuttufinminm tmufeiitit. fine igitur yaaO», ar dUhim tfl, ».ftWl>|-" itmutnldlemfulfiuutijurvnmiurfirHcnfunt.rerifrepri^eelfedifuntur. y8. NumcrdAc imtentia^h partcdarnrintclligi aliud eilematcriamCorpfiGquF exo fa^um, aliud quantitatenr& qualitatem, cattcrlque qux fbl4 coiltbmplantur fiqriemiaiinunutabilfmque natorz lux virtutem fauper cuftodiunt ? Materia verb •«•oilfqiic, quibus accidunt variabili permutatione ^verfa tm»nftantidquc '• dliim »«Mimquid veriliiniletidetur, G cx quantitate te^aalitacu extcrifque • a; V' -V }i . * D« DlvVlSlONE NATUR*. littundibaiVcidentibut fibi inTicem copulatis materia fabiiUdret, nece&rib SeUU ftttnatabil» edet ? Nam fi decaufis intelligitut, cur non etiam dc efleftu eiruoiiii- • teUigatur? Ut quemadmodum quantitates & qualitates cztcrique fimilia ibio animP ‘ contuitu afpicinntut, ita & materia Sc corpus non (enfibus corporeis, icd intelledhti iiiccumbant. Nnncrerb fbrroaum materiam qux corpus efficitur (nam informi» ■ oinniuo inteHigibilis eft ) fenlu corporeo percipimus; quantitatem vero /e qua^ ratem lolo inielleftu videmus. Quomodo igitur quantitas Sc qualitas materiUni longe ab eis diftantero poifit conficere ? M. Acute admodum falfb argumento fitUb» ris, aut alios fallere vis; led utmratumlpfe de his dubitas, an aliorum de bis dufal^ tantium perlbnas arripis,adhuc ignoro. /). Utrumque in meiplb pcrfpicio. Nam &ez aliorum perfbnaqni nonimmocitbde calibusautbsfitant, aut penitus ignorant bxc proponere curavi : Sc mcipfum non adhne tants puritatis in bis ede video, n» niljam amplius de eis inquiram. Af.' Utendum igitur ede ut opinor ratione andUp* Mtfate ; - Ut bate ad pnrum dinoicete valeas. His enim duobus tota virtus invenienl^ terum veritatis conftituitur. D. Utendum lanb. Hzcenimbnmltisqnsfitafiint, b paucis verb reperta. M. Dic Itaque quid tibi videtur de ipfa materia, n qua feica mata corpora fiunt, per fe dum fil informis, fenlu an rationeConfideratur ? D. iCa* donc profciSb r nem enim audeo dicere fenlu'. Nam materia foniil carens nfilk» icnfu corporeo poteft atiingi. Af; RtAi refpondifti: fed vidcncdiftibsde his;qfim nunc adnmpleris, iterum nos interroges; ne in talibus nimium 'moremur, cum altiora ad enniidentio nem iiii nos invitent. O. De his qus nunc Inter nos puro mentis in> initu fuerint diffinita, non ut arbitror ulterius follicitum te faciam. Deeo autem mod dixifU, altiora ad confiderandum nos invitant, mirari non defino. Quid enim altius fit ratione confiderandum pod Deum, quam informis materia, non vldcb ; dura qnzriturqnid fit materia, quid forma, quid er materia fbmdque conficitur : Uiide materia, nnm inter primordialescaufatquaprimitusadebconditaeruntiCunnumes landa fit, an Sc inter fcquentes caufas quas ex primordialibus nafeuntur ^ Num fil bh qux (enfibus incumbunt, an in bis qnx intelleftibns computanda ; Sc utrum dif^ finiri [loifit, dum adbuc infinita cft : an etiam infinita diffiniri pbted, ipiod radoA videtur refilterc. cumb Sanflis patribusad pnfiim dedudura fit, duo Iblummododfr (pixnullo modo poiEntdiffiniri,Denmyiz. atque materiam. Densfiqnidem infinitus ^ informi(que,’qaam b nullo formatur, 'dum fit forma omnium. Materia fimiliter ii^’ formis Sc infinita, aliunde non fofinati indiget, finiriqne, ddm per fe non formadh fed formabilis fit. Et hxc'fimilitudo canfie omnium ex qnl, & in qiifi, Ar per quaii^ & ad quam omnia^funt, Sc ipfius caufx informis 'dico'autem ffiateriae, qnx adhoti creata eft.ut a qu^ per Ic leniibus attingi non pbfiunt,quudam modo lii ea fenfibilim tppifiieant. i contrario intelligitut. Nam fumma omnium caufa per cxcellentim omnium formarum finiumqc infornus eft atque infinita. Non enim folumniiodb felina omnium eft principalis,fed pluf^m forma, omnem formaih fuperans.omn^ne forinabile Sc informabile fonnans’ Nam & eorum qu* formari & formare poiTunt forma eft, quum cata aut appetunt, aut ad eam convertuntur. Et eorum qnx foft mari nequeunt, propter fnx excellentiam natnrx, prozimimqucei*videlicet caufi» fimilicumnem, infornutas cft. Siquidem Ipia informitas eorum qux informabilb fitni, non ideb dicitur informitas, ut omni forma careat: fed quia omnem formaro iSk fibilem intdligibilemque luperalcendii. Atque ideo ipia omnium caula & firmari St negari folct,uti dc ea fic dicatur. Forma cft, forma non eft,' Informiras cft. Informi* tas non cft. Quicquld enim dc ipia prxdicatur,& firmari &‘neg»ri jmtcft, quia fuper omne quod dicitnr&intcUigithr, Sc non intclligitur, eft. Materia vcr6 inforilA Voca'ur per priTatlonem omnium formamm. Ab ea fiquidem nihil formatur, ftd- divcrlasinnitmerabilcique recipit formas. M. Non lonrt diftas i vero. Numlfttur materia informis quoniam folo mentis ocnlo (ratione dico) perfolcitnr? necclnrlo eam incorpoream cflc iequenir. D. Ne hoc quidem negare aulim. Af. Igitur in» corporea eft. D. Eftqiiidrm; mcAque judicio conclufnm me efle video. Af. Vlfll* hoc autoritate roborari > D. Valde, & ut bat poico. fsi. At Multos de materia difputSfle repetimus, Armundanx.At divin» (bpbl* tleritorum i fed paucorum tcftimonio uti (at eft. Sanftus Angaftinus in libri» c gii/iht etidm ftltiitm & qudatitti, & ttttttd tdk»m ^Udbidimm s idrum dKlem itHum- qdtifdt fi fuUdtmn futrit fui/cffr, nrnui rdtid itrfnk fimatftlfttMr, ctdftqdtnt irit, quarum difantim falutiamttarfariitdufdmiuatuimm, harum tauturfum nutatidlam luturam ircurr aal djfuuure. Vt tuim uaut^ carfm, tui rat, ii iji •«'<> &fgutd. & faliiUtm, & difiautid, & graritdi, tdtndque fftiidiitdtum uan udfuut, ^rum dutem uuumquadqut ttrfm uan cfh, fai dktrum quid fraaer tarum fearfumiuvamlur i fit tauatrfita uhuuuquequddiSdfumctueur- ttriut,tarpardlem fuifiaulidm ftrfitiuut. AtfiiutdUgiMitefilftcidlttdtitmiHt^:gtiitid, 'a‘ trliigil/ilu quaqud udturd Dim ditituri uU iutaufequaui ex intatfardli uaturd bds iuttdtSuu. Ittattdfmet ad farfarum gener atiauat fuhfiituidi tfft ak iutaUaSuali quidam natura inttlu- gihiUi fuhfiitueuta mittet, naluraaharumreriadftinritem taucur/uataterialem ingtut- tatienem adduteute. • 6t, Nura itaque vides roaximuin foni flim (linque prttdida magiftri argiuncntnm (ifSicetef Si enim «liud ellec corpus prsicr accidencium >•>«' concurium, iubcradis cUdem, in feipib per Iciplum lubuilerec. Siquidem omoc rubje^um per fe lubliftent, accidentium non iodiget ut iit, iicut ipU ««'« : Cv.ccnim accidant d, iive non acci- dant i ii re in ca Ant qux Ane ca elic non poQunt, Arc ab ea recedant qux ab ea l^rc- gaci poAunt, feu Ada cogitatione, ieu adu & opere ; fuis naturalibus lubAdiis femper immutabilirdrqiie iubTilliit. Corpus autem fubtra^s accidentibus nullo modo lub< AiUrc poteft, quumnulU fublianti^ fitlcitur.. Nam A quantitatem ^ corpore fub> traxeris, corpus non ctit i Ipatiis enim mcmbrorumnumcriique continetur. Similiter ii qualitatem ab eadempleris, deformis remanebit, & nihiL Eadem ratio in exterit t eidentibus, quibus corpus contineri videtur, contemplanda eft. Quod igitur Aac cidentibus per At non potcU 1'ubAftate, nihil aliud intcUigcntlum eli prxter eorun- dem accidentium concurAiro eile. * 6j. Quid ergo mirum aut radoni contrariumdsAmilitn aedpiamus magniAcna 3octium, non aUud aliquid fariaUtem rem iacellesiflc, niii corpus materiale, quod eu teuturft tarum rautt qua uttdftnt. Ut ait iple, trtifiituitur, & dum in iplb coniide- * rantur, mutabilitatem quandam pati necefle eft. Nec boc mirum, fed aliter res per ic immutaldles puro mentis contuitu perfpiciuntur in fua Amplichate, aliter lenAi corporeo in al^ua materia ps coacuiVu earum faSI compoAtx ; cum videamus ea qux per fc Gmplicia Aint & iocorruptibilia, compoAtum quoddam atque corrupti- bile iutcrlecoeugitia perpetrare Cui incognitum At> haoe molem terreni globi ex *■ qqatuor Amplicibus clcmcntis cfle compa^m,qux quidem corruptibilis ibhibij^ue £im Ac, ea tamen elementa ex quibus conAcitur in iisa Amplicicate infolubili pem»- oent ? Et baic iq omnibus ferb corporibus communiter fpeculacur ratio. Ac de his fatis idumxftinjo. D. Satis profedb; & jam ad reliquarum categoriarum tbetv riam redeundum e& video. Nam de his diutius dubiute, miniis conAderantium te rum naturas t(k dubium nou eft. Ac propter hoc caea tatdiutis in multis me pudet & psoicec, M. No« te pudeat nec pcniteati quaaiTis enim de quibus difputamus,tam prxclara lapientibus Ant, nt eorum nullus in eis boiAtec ; rudibus tamen amue nsfic- riqiibus aa fuperiora rationis iter carpentibus utiUa cAenon aml^o. D. Nullo niodo arobigenaui«; Sc boc in mdpfo perrpicin : led pc^e ad extera. (+. M, Dux Catogoti» contemplationi reftaiu ni fiillor; agtn^ viz. & pa- tNodi. Namdifputantesdeloco, qu*d«*dc tempore, quantum prxfeni^ difpata- cionis necefAtas. exigebat, difeulEmiis. ZX Nil nunc am^us de tempore (kque loi» b te quxro. SufBfiiunc eoin» qu» «le bia db^fuM ; noni A de Angulu omnia qux ra^ cqnbderari appetit, quis dixetis ; aui vi*, aut- uulbnw Anem dilpntatio habefaus At ^nAdera itaque num a^o paAAoquc peoptib dc Deo prasdicantur ; an Acut- c* terxcategotixparmiQtap^raA dici amimaboum eft. XX Per mcwpboram lao^ (^d «nini f Nunquid aibitrandum eft ba« duas alioruot imulas excedere, cum mU noiUvUcutis videantur eAe, At 'Die qualoquid tibi videtur, movete & moveri nonne agere eft & pati Ji iX Alitet e&. non vuMO. At Sunibtef.ui opinor, amare deamati. XX EXdem tegula coUlguvur. HnceoiiuveilM, (ulque Amilia, aAtvade naQiva efte nemaartium Uboralium. petitus ignorat. AA Siigitut vorbaAveaaiv», &vepal&v«Ag*iAwtiM«l^t, oao jawpuopdft fed.t w i iflaift d*Peo pexdicancur. fe omnia I ■ V* , « LIBERPRIMUS. jf omnu qiue tranlUci prxdicaiuuc, non revera, (ed quodammodo de eo dicuntur. Keveri neque Deus agit, neque patitur ; neque Ino vet, neque movetur; neque amat, neque amatur. D. Hxc poilrema conclulio non parvx indicet conUdcrationis. Nam huic,ut opinor.totius San^ Scripturae £uidor6mque patrum rclui^ri videtur auduritas. Quoties enim.ut nofti.San^ Scriptura Deum manifefte pronunciat agere .&pati, amare&amari, diligere & diligi, videre & videri, movcre& moveri, cxcc- riqueid genus? quorum exempla quum innumerabilia liint, paffimque quxrcnti occurrunt,ne nunc prolixitatem genercnt,placuit praeterire. Satifquc hoc uno caran- gciico utendum ell exemplo, iibgtt me dtUgetn k fetre me$,& tgt diUgern eitm,& wmtufeftt iUi nuiffum. San^^ itenim ^gulUnus in Examero fuo de divino motu diilercns, haec verba protulit : Sfiritm quidem trtetir mtvet feiffum fine temfeie U(t, mnet tindttum ^utum ftr tem^fine lar*, mnrt ctrfm per tempm letum. Si itaqt agere&patidc Deo, ut pridtdiximus, non revera, id cil, non propria prxdicantur ; lequitur nec moverc,nec moveri. Movereenim agere eft; moveri verb pati. Itcm,li nec agit nec patitur, quomodo dicitur amare oomia, & amari ab amnibus quxabeo fu&u lunt ? Amare enim motus agentis cft, amari Tcrh paticntis|i& caula & Anis etl motus. Sed hoc dico ufum poblicum iequens. Nam fi quis diligentius rerum in- fpexerit naturam, reperiet quod multa verba qux cum lola vocis lupcrficicadiva ellc videantur, ioteifedu tamen palEvam habent fignificationem ; & i contrario (palliva ruperficksaftumfignificat. Nam qui amat vd diligit, iplc patitur; quivero amatur vel diligitur, agit. At fi amat Deus qux f«ic, profedb videtur moveri : luo enim amore movetur. Er fi amatur ab bis qux amare poflunt,fivcfcUnt quid amant, live nclciant ; nonne apertum cft quia movet ? Amor fiqnidem pulchritudinis ipfius ea movet. Quomodo ergo dicitur neque movere , neque moveri, ne videatur agere tc puti, per meipfum confiderare nequeo. Ac per hoc hufus quxftionis nodum fblvas obnixius poftulo. Af. Putifiic qui agunt, aliud efle agentem, ajiud pofle agere, aliud agere, an unum iddmqne? D, Non unum eflc.opinor, Icdtria 2 uxdam ii ie dii&rentia. Amans enim, hoc cft, qui amat, fubftautia quxdam certx ac ilEnitx eft perlbnx, cui accidit quxdam potentia |>er quam poteft agere, fiveagat, five non. Si vcr6 ipla lubftantia per iplam potentiam & moveri^ aut aliquid agat, agere dicitur. Ac per hoc tria quxdam videntur efle, fubftantia viz. cui ineft agere pofle. Cujus poflibilitatis vduti cuiuldam caufie efledus eft in aliqua re agere, five iplaadio rcdproca fit, id eftdn cannem redeat, fcu in alteram tranlmt pcrlbnam. M. Re&h difixmis. Quid cibi videtur? Nonne eadem dilcretio eft obicrvanda in eo qui padeur, nt aliud fit patiens, aliud pofle pad, aliud ipiiim pad. five il fciplb quis patiatur, five ab alio ? D. Eadem profeab. M. Hxc igitur tria & in his qui amanr, & in his qui amantur, ejuidem naturx non iunt ? IX Non funt, ut opinor. Alia fiquidem natura eft rubendarum, alia accidendum. Nam quiagit vel padeur, -lubftautiacft. Pofle autem agere vel pad, & iplum agere & paci accidentia lunt. M. Miror quomodo eorum qux in prxdi^ radocinationibus & quxfita Se inventa, .ut arbitror, Sc di£niu fiint, oblitus cs. D. Admone prxeor. Se qux lunt illa fti memoriam revoca. Nam mc vido memorix, quod cft otlivio, negligentem oblivio- fdniquc efle non denego, M. Recordarlfne colledum conclufumque H nobis fuifle, J‘Jruiiir^int)nar, id eft.eflendam, ut Ixpc diximus, virtutem Sc operationem, tri- nitatem qimidani inleparabilcm incorrupdbildmquc noftrx naturx efle, qux libi : invicem mirabili naturx harmonia conjundalunc, ut SctriauRumlint, Se unum tria, neque velud divcrlx naturx fiintdcd unius atque quidem, non ut iubftandaejfifquc accidenda, led quxdam el&ntialis unitas fubftancialiTqucdifterenda trium in uno? D. Recordor, ac deinceps nunquam oblivioni tradam. Apertillimam namque con- ^toris imaginem oblivioni tra^c ftuldlBmum cft atque miletrimum. Sed quorliim ifthac nondum video, nili forte quia tria quxdam i le invicem dilcrepantia, dum ii te interrogatus telponderim, unum quidem lecundum fubjeduis, duo verb .lecundiun jiccidcns efle, qiix tria priodbus tribus longe videntur abelie. Ac per hoc ut illa .tria qux diximus unius ejuldSBM^clubftandxcl&, Ibla vere qux fune, i. c. cflentia, virtus, Scoperatio: qux vcrbnuncii meaddita fune, idcftlubftanda cumaccideo- tibus, poflibiliucc vidmi^et agendi,ipfifilqucpoflibilitadscffc^. qnodcftagcFC^lu- qxtfluanoneflCtnulUqueradooetepcrtaarbiaandum: autbcon^carib: etiam, quod re&ius dicendum mihi videtur, ut hxcAc illa qux irrutura rerum mn(, . luis -I • Ea natu- ^6 DE DIVtSlONE XATUR« iwuicalibus JiflctcntiiscUrceriuuuur. Sed ucnim itat^uc concfidendum.adcnc, (up judu.iu docL-rncndum commicta. M. Quod novilliinB pofuifti, rcd£ rationi vidcuu: convenire. Qui!i]uis enim dijcerir cllemiakm criDiacepij eflcnciom iciliccc, vifcn- tem, operationem, inconcuiUm incorruptibilcmquc omoibua ineOe, maximii ratio- nabilibus incellc^alibulquc naturis, i veritate, u ojpioor, non secedit. Q^crioi- tas in omnibus quibus ineft, nec augeri nec minui pta^ Sequens vett» trinitas veluti praKcdciitis uiniucis e&dtus quidam intelligitur efle. Non enim veritati obdrepie utsilimo, li dicamus ex ipla dTentia, quz una & uoivexlalis in omnibus creata w, omnibdlqiie communis, atque idebquia omnium ic participantium cft. nullius pro- pria dicitur eiie, fingnlorum fe participantium quaadum propriam liibftantiam, qu« nullius alicuius eft sifi iplius lolummodo cujus eft, naturali progrellioac emannre. 4Eoi etiara Inbftantue propria polfibilitas ioeft, qutt aliunde non allumiuir nifi ex tfdis imiverlali virtute iplius prxdidx univerlidis de edentia) & virtutis. Similiter^ propria operatione ipccialilGmx Bc rubftantuc & potettatis dicendum, non aliunde dclccndere, nili ab ipfa univerlali operatione Quidem Uni vcrtalb de eflentie de vima- tis. Nec mirum fi l^tc tria qux in lingulis confiderant«r,qu£dam accidentia |»zdidtK univerlliiis trinitatis dicantur ede, primxque apparitiones; quandoquidem ipla per fe unum fint,de in omnibus qux ex ea & io ca conliftunt, incommutabilitcr permanet, nec augeri nec minui, nec corrumpi, nec perire pocefi. Uzc verb quas fpeculidimd in fingplis confiderantur.poduntde minai.multiplicitdrque variari. Non enim omnna fimiliter participes funtuniverCalisefleatiasdc vmutis de operationis. Alii enim plus, alii minus. Nullus tamen participatione ipfius penitus privatur. Ipla quoque in omnibus participantibus le una atque eadem perauaet ; nullique ad participandum fe plus aut minus adeft. Sic Inx oculis. Tou enim in fingulis di,& in Icipia. Augeri autcm.vel minuis quadam dcfedhis fcu proferius di participationis ; idc6quc non irta.' rio||abiliter acciens ede judicatur. ^ • of. Nam quod fismper id iplumeft^ vera fiibdantia redit dkitur; quod vero variatur, aut ex mutabilitate inftabilis lublUntiz, aut ex participatione acciden- tium, five naturaliuin live non naturalium, procedit. Et ne mireris quadam acci- dentia lubftantiasalic4 quum aliis accidentibus liibfiftunt; dum vides quantitati, quas fine dubio accidena fiibftantix eft, alia accidentia accidere; ut eft color, qui circa qaautiutem apparet; Bc tempora, qux in moroiis rerum motibusintclligumur. Eft eutm tempus mutabilium rerum morx mottiique certa racionabililque dimeufip, D. Inboc noftrx inKutionis non difetepat finis, ut arbitror; led breviter luciddque dc blc rerum poftrama confideratipne diffinias vellem. M. Trinam rerum intelli- gfndam, h, c. edentix, virtutis, operationis, immutabilem fiibftantiam, firmiimque fand^mentum rennn It conditore omnium conftitucnm ponamus, fi placet. D. Pia- nendum arbitior. M Deinde illa trinitas qux in finalis confidciari poteft, & A prima trinitate cftentiali procedens, veluti prxcedemis caufie efte&us. ejiirque pri- mordiales motus,quxdamque primordialiaaccidcnria, penlanda cft uc video. D. Et hoc quoque fii^diun. M. Qnicquid autem illis tribus Icquentibus, live interius five exterius, five naturalibus, (ivc quibuldam eventibus acciderit, veluti accidens accidentium fieri videtur. D. Huic etiam conclufioni non refifto. Nam curo fint Iccundum Ariftotelem decem genera rerum qux categorix, id cft, pnrd^mcnta di- cuntur, &huic divifioni rerum in genera nullum Grxeorum & Lariiwhim obftare reperiamus, led fnb fino genere omnes primas ertentias qnasGrxci iriat appeilast; ( pnricO.quia per le (nnt, S< nullius indigeat ut fmt; ficenim I conditore omnii^ veluti quxdam immutabilia fundameuta ftabilicer eoaclufiu clfc videmus; & ad fimili- tudinem principalis omnium caufie mirabili iocommaubiliquc 1'ua trinitate fubfift uat, hoc eft, ut fo^jam di^um, effentia, virtute, operatione) cactera vorb novem geii« * accidentk ^dicuntur, noc^fine ratione; non enim per fe Ibd in prxdida eficntiali trinitate fubfiftunt ; nam quod i Oracis locus & tempus appellantur it ia/,, boc eft. fine quibus cactera cflehon poliunt, non ita intcliigendum,ut inter ea qux fine loco Sc tempore non valent fubfiftere, fubftanHalis illa trinitas prxdkii rcnim compneexu, Ea namque loci temperilque auxilio ut fabfiftat non eget, dum per leipfam ance lu- prdquc tempus gc locum conditionis fiiadignipiteexiftat. ,Sed novem genera qux ibitsaetfidentibus attribuuntur, ita ab aa^rilmsdivifa fiint, ut ipla accidentia qiw primordialiter in nffmittl -cenfplalantur, mox variautur in fabftantiat, quum ali» 'V. f LIBERTRIMUS. , 37 jccMkntili(u{iibiiAnnc, Prinu fiqaiAem reroni oraniuro dJvi(io cA, iocflcntut& accidcmu. SccuiuU accidendum in iubftaiuut, qux £crein iniinitum.protca^ur, dum qu^ nuuc accidcos eft priod$ ic^ mojc i^ocnds le lubftanda efficitur, in de his alibi dirpucaudum ; nunc verb ii cibi videtur, quod nobis propof itum eft fcqua- mui. M. Quid igitur ? PuiiCie accidenda nonuifi cujulpiam eflcndaiaut acci- deodscdc. O. Nullus artium poritua «liter dixerit. Non enim ob aliam caulamac- cideos vocari meruit, nili quia auccfleacix, aut fubftaatix, aut alicui accidcnd con- tingit. M. Agere dc pati accidentium numero coodnentur? D. Edam. M. Cuiuipiam wtur fiibibindx ^un^ Hacc etenim propriis accidit li^antiis : nam generalibus ef- fcntiis nihil accidit. D. Nec hoc negarim. M. Dic^sfo num iumnuc ac (impUei divinxque naturas aliquid accidit ? i>. Abfit. M. Num ipfa accidit alicui? D. Nec hoc quidem dixerim; alioquin paffibitis, auuabitiiquc. altcridlque natura capax cfle videretur. AI. Nnlliim ergo accidcos recipit, millique accidit. D. Nulhim profedb, nullique. M. Agere ^ pati accidentia luotf £>. Et hoc datum eft. Ad. Sumou %inr oiMium caula^u^iimque primum, quod Deus eft, agere & pati osmRcipit? D, Hujus radonis violentia nimium coaciftor. Nam fi ^xero faffom f0e, foruflisipfii cado deridebit, omndqne quod hadenos dedi vacillare finet. Si rerum, acceSarii> ioquetur, ut quod de agere & pad concefterim, id ipium edam de cweris adivis pi^viiquc verbis, ci i ju fc uuque generis verborum fiot, concedam, h.e. neque Deum amare, neque amari, neque movere, neque moveri, fimiliique n^le ; e6qac magis oeque^, neque fiibfiftcre. At fi hoc, rid^fiie quot & quantis frequen- tibus Scr^turx Sandx obruar tdis ? Undique enim videntur obftrepere, atque hoc fidiiun eife conclamaec. Nec tc latet, nt opinor,quam arduum difficildquc fimplici- Ws animis talia fiiadere ; quandoquidem Corum qui videntur cfle lapientes, dum bxc audiunt, aures herutcunt. AI. NoUiumc expavdcerc. Nunc nobu ratio lequenda eft, quaseefi rerum ventate^h^v^ifiat, nullique anftoritate opprimitur, nullo ta. OK» modo impeditor, oe ea qne & Radioii radocinandum ambitus inqaiiit, & Ia- horiosAinvenir, puh^ aperiat atque pronuntiet. 44> Sand* iiqiudem Scripeuras in omnibus loquenda eft audoritas, quum in cA ydiKi quibufilam luis lecretis ledib^ veritas poffidetur ; non tamen ka credendam eft, otiplalmper propriis verbog^ feu nominumfignisfriuuir, divinam nobis na- earum infinuans ; mquibuidam^ailitudinibus, varulqiic tranftatomm verborum leu nominum modis utitur, infirmitad noftrz condeiccndcns, noftr6lquc adhuc rodos infaotiWlque Icofusl^plici dodrina erigens. Andi apoftoloum dicentem, Idf VfAif psrum drdi i uss ffctm. In hoc emm divina ftudent cioqaia, ut dc re inef- fabili, incoroppehe id ib i ii,iiivifi h iJiqiig, aliqaid nobis ad nutriendam fidem noftram «Ogimoduffl tr^UnC, atque luadestnt. Siquidem de Deo nil aliud cafti pidquemL vendbus, ftodioleque veritatem quarendous dicendum vel cogitandnm, nili que io Sinda Scriptura repenuatur, neque aliis nili ipliiis fignificadonibns tranflatio- oiborqqe uten^m nis, qui de Deo live quid credant, fivedifpiitent. Quis enim dc nu*UW inelftMi qaippiam A leiplb repermm dicere priefiimat, pnrterqnod illa ipla de kfplk in luis Suadis Organis, tbeologicis dico, modulata eft ? Sed ut hoc firmius At erodas & umeas, Sandi Dionyfii Tbcologi teftimonjaro huic inlcrendum, fi dU ’'*f»**'*t, arbitror. D, Videtur plani, & nil iibendus accipio, quam radonem fir- Biiffinwaudoritate roboratam. Af. Capitulo primo de Divinis nominibus andori- tutem S. Scrytiirg piad idn s Theologiis magnis landibus commendat. Et quia more ®^.P*t^xe bywmtncequcdifpntat; ide^oc valde abftrufus difficililque ad in- ttUigeoaum muuis videtur ; placuit mihi de hic re lentendam ipfios faciliori ver- Mrum ordine ad iaeelligendam quam fuo loco feripta eft depromere. XJmyttftRtir, H^nst, »n tudmdMmdurrt, weqae imttHigtrt quid de ftferejfeutitU dhitikete preter di- wwrui u»Wi o/ilnh tft, t/ttodfuperftnftm^. *fCMunu{aet4tumomnifuf{rr*tinMltl,tnm, HHificd unitM omua nnitdtk, fnpnefrntUlk effentin, & meSeantinyijibilk, &reritm arcdiium,- irTntienAlnlitM, & imi^litJs, & inneminMiit*}, fttuninm nnllum nrnm qnn fnnt exifiens. Et ctnfnle quidem efenii emmbm, ipf»m nutem ntn 'a>, quippe otmm efen- ttn fnmmitM, & utcunque i^gde feipfu proprii & fctenter uumfefhit. De hic igitkr ut dtllum eftfupereffemulie^ e^ltu ditimute non uudeudum diceit, uequr inretigere quid prtter dtriuitm netu exprefn. Etenim fte ipft lU femetipf* in eloqutu uptime trudidit. Ejut quidem qutlu efi feiemu, (sr contempUtio omnitrn que funt innn^, omnihm teuquumifi fentiehter feperntj. Hic dc 'Icq^ncnda audoricace loiummodo ^dx Scriptura in dhrinis maxiini dilfiutatiombusrufficiunt, . «S. Ratio vcr6 in Koc nniverlalitcr ftuderut fuadeat.^tertifquc TCritatls in- di^jltionibus approbet, nil proprib dc Deo poffe dici, quum fuperat omnem intel- ledum. omndiquclenfibilcs intclligibildfquc iignificationes j qui melius nefeiendo icitur, cujus ignorantia vera cft lapientia, qui verius fidciwiquc necatur in omni* bus quam affirmatur. C^odeunque enim de ipib negaveris, Tet® negabis. Non au- tem omne quodeunque Hrmaveris. verfc firmabis. .Siquidem fi approbaveris 'hoc vel hoc ipliim eilc, fallitatis redagueris, quia omnium qui iunt, qui dici poiTunt, & ina tclligi, nihil horum cft. Si verb pronuntiaveris nec hoc, nec illud, nec ullum ille cft, verax efle videberis, quia nihil horum qu;s liint, & qni non iilnt, eft; ad quem nemo poceft accedere, nili prius corroborato mentis itinere lenius omnes deferat, & intcllcdualcs operationes, & fenfibilia, 8e omne quod eft,Acquod non eft: &ad uni- tatem ut poffibUc cft infeius reftituatur ipfius, quicft®>ipcr omnem eflentiam* in- tclligcntiam : cujus neque ratioeft,nequeintelligcntia,nequc dicitur,ncque intelli- gitnr,nequc nomen cjuscft, neque verbum. Non autem irrationabiliter, ut flpe diximus, omnia quii fummotti'qncdeorlumrunt,dccodicipoflnntquidamfimili- tudinc, autdiiIiniilitudine,autcontratictate, au^ppofitione; quum ab ipib omiiia fiunt qui dc eo prxdicari poiTunt. Non aut^^limilia fibi ibiummodo condidit, ied & jam dillimiiia ; quum iple fimilis cft & difiimilis. Contrariorum quoque caflib eft, virtute fiqnidcm eorum qux verh ab eo condita iunt, etiam qus contraria viden- tur eile, & privationes ciTcntix non fnnt, ratio vera contineri approbat. Nullum enim vitium invenitur, quod non fit alicujus virtutis umbra ; aut quidam fallaci li- milimdinc, aut aperta- contrarictate. Similitudine quidan, ut inperbia vere po- nMtii umbtam. gerit; luxuria, quietis; furor, fortitudinis ; ira correftionis, atque iimllia. Contrarietate verb, ut malida, bonitatis. Quemadmodum enim bonitas ex non cxiftentibusexiftentia ducit, utfint: iu malitia appetit corrumpere omnia qux funt, & penitus folvere, ut non fint. Et fi hoc eilet, id eft, fi omnia perirent, iuaul & ipfa periret. Nam fi periret natura, periilet fimul & vitium. Sed virtute bo- nitatis omnis natura continetur ne pereat. Adhuc tamen malitia permittitur, in ea videlicet natura ad laudem bonitatis, ex contraria comparatione, & exercitatione virtutum rationabili operatione, Sc purgationem ipfius natura ; quando abforbebi- tnr mors in viftoria, &fola bonitas in omnibus apparebit. Se regnabit, & iinivcria- Utcreft peritura malitia. Sed de bis in quinto latius difputabitnriibro. Nullaitaqnc audoritas te terreat, ab his quas redti contemplationis rationabilis fuafiA edocet. Vera enim auiftoritas reftx rationi non obfiftit, neque refta ratio veri auAoritatL Ambo fiquidem ex uno fonte, divina vix. fapientia, manare dubium non eft. ' dp. Una quidem de naturi incompreheniibili incffabilique pib quirentibus mulca conceffit, ac tradidit te imitare & diccte ; ne vera religionis ftndinm in omnibus iileat, ut & rudes adhuc in fidei fimplicitate dodrini nutriat. & catholici fi^iaemulis, inftruda armatdquc divinis propngnaculb munita refpondeat. Altera vero, ut fimplices adhuc in cunabulis ecclefi.T nutrici piecaftdque corrlgac, ne quid indignum de Oco vel credant, vel liUmcnt; ne omnia qux S. Scriptura audoiricas dc Cftula omnium prxdicac, proprih pradicariiftiment ; five gloriofiffima dcfiimma omnium fint,ut vita, virtus, Peterarflmque virtutum nommaj five medkmt^fol.lnx, itolla, & cundaquiexparlibus'fiipetionbiuJbu^liaimiBdiillDeo pnedicantur, feu • L I B E R P R I M U S. j» ex iafcriVribasTifibilis creaturae motibus; utfpecie. nubis fplendor, ortus, tonitrus» (OS, imber, pluvia ; Item, aaua, flumen, terra, petra, lignum, vinea, oliva, cedrus, hjr^pus, lilium, homo, leo, t>os, equus, urrus,pardus, vermis. Item,aquila,colnniba, pUeis, ccce,cacteriquc innumerabilia;quae ex natura condita ad naturam conditricem transformatione quadam Aguratique ugnifleatione transicnintar. E6que mirabilius, non folum ex creatura ad creatorem artiflciola Scriptura tranflationes fecit ; verum etiam ex naturae contrariis; ex infania vir. ebrietate, crapula, oblivione, ira,furore, odio, concupifeentia, exteriique limilibus; quibus minus nmplicium animi falluntur, quam (uperioribus transfigurationibus quae cx natur^unc. Rationabilis fiquidem anima, quamvis admodum fimplex, naturalium reruiiniomina de Deo praedicari au- diens propridque de iplo dici aeftimans fallatur, non tamen omnino decipitur; ut eo- rum quae contra naturam funt nomina de conditore rerum praedicari anlcultans, aut omnino falia efle judicet, & refpuat, aut figurate difta fie concedat, & credat. D, Non iufnm territus audori^ate, aut minus capacium animorum expavefeo im- petum, ut ea quae vera ratio clatb colligit, indubitanterque diffinit, aperu fronte pronuntiare confundar; praefertim cum de talibus non nifi inter lapientes tranan- dum fit, quibus nil 1'uavius ell ad audiendum ver4 ratione; nil delcnabilius ad in* TcfUgai^um, quando quaeritur; nil pulchrius ad contemplandum, quando invenitur. Sed quid ptcdina ratiocinatione moliris node expeto. 70. Af. ^lid tibi viderer his argumentationibus machinari, nifi ut inteUigas. quemadmodum fignificativa rerum vocabula, five fiibllancianun Cnt, fivcaccicKn- tium, fiveeflentiaram,tranQativh, non autem proprih; iu etiam fignificativa natu- ralium loi Don naturalium naturae couditz motuum verba de natura conditrice txanflativh, non autem proprih polle praedicari ? Si enim eflentiarum vocabula, loi rubHanciaTom, fias acudentium, non revera, icd quadam necelEtate ineffabilis na- turo; figniheandae in Deo popnntnr, numneceflariof^uicur, ut & verba quae cflen- tiarum, fubfUntiarum,accidenuumfigmficant motus, proprii dcDco dki nonpofl fiat ; qui omne cflentiam, fubflanciam, omndque accidens, omndnujue motum, adio- ' ndtnque & paffionem, 6c qnodeunque de talibus dicitur & intelligitoi, & quo^unq; nec oicicur nec intelligitur & tamcu eis ineft, incoroprehenfibUi ineflabiliqne fax Mturai excelleutia fiipcralceodit ) . Quid enim i Si Deus per metaphoram amor di- citur, dum fit plufquom amor, omnemque fuperat amorem ; cur non eodem modo amare dicerctur,dum motum amotis exuperat.quia nihil praeter fripiura appetitolum Inlus omnia in omnibus fit ? Similiter fi agens St ador, faciens & fador. non jam proprie, icd modo quodam tranflationis nominatui; cur non & agere &^ere, vel agt vel pati eodem locutionis genere praedicaretur > De eseteris autem verbis quae omnes toaus mutabilis creatutz motus, leu naturales, fini non naturales, leu int^edualcs, G» rationabiles, ieu irrationabiles, feu corporales, feu incorporeos, feu locales, Tea tcmpMoles, redos, obliquos, angulares, cuculares, fpbcricos fignificanc, Cmiliter iotculigcodum efle arbitror. D. Admodum urges me talia rationabiliter ftteri. led aoftoiitate fandorum patrum aliquod munimen ad bsec roboranda velim inferas. 71. Non ignoras ttt opinor majoris dignitatis efle quod prius eftnatura,qaam quod prius efl tempore. D. Hoc puh omnibus notum eft. Af. Radooem priorem efle natura, audoritatemverb tempore, didicimus. Quamvjs enim natura fimnlcuni tempore creata fit ; non tamen ab initio temporis atque natunt ccepit efle audoritam Rauo vero cum natura ac ttnipore cx rerum piiocipio orta eft. D. Et boc ipla ratio «jocet. Aadoritas liquidi ex vera ratione ptoceffit, ratio vei6 nequaquam osandoritate. Omnis autem aadoritas qux vera ratione non approbatur, infuma vidcsnr efle. Veta awem ratio, quum virturibus fitis rata atque immutabilis mu- niM, nullius audoriMtirafUpulatioue roborari indiget. Nil enim aliud videtor laiht efle vera audoritas, niU rationis virtute cooperta veritas,& h fxris patribo* ad pnfteiiiaas utiUtatem litctit commendata. Sed forte tilu aliter videtur. AtNnJlo aaoocv Idedqne prius ratioiii utendum efl iu hia qiuaumic inflant; ac deinde ando- ritate. < 7X, D. Ingredere quovis ordine» tni enim pcdifliMintts fhm. M. Nnmtibi vidstur facem & paci fiac aliqao mom facientia vel parimeis pofle efle 1 D. De fii* clmie nondnbico. Facere enim fimieiuem fine aliqao ino moto pofle non video*. <^Mdvttbpadtv,qaama(loiiiomtmipfid|dbsMtt»cla;icognolixi. AI Nonne vide, m ’ 4.0 DEDIVtSiO-NE NATUR** rides quia omne quod facit, ad hoc fc movet aut movetur, ut id quod appefif fieete, ab eo quod non erat, in id quod eft itioveatur ? Nihil enim ab eo qnod non erat in Id quod m line Iho^alieno motu poteft tran(irt’,five illos motus Iciat (ivenefeiat. Non jam dico motum illud generalem commun^mque, naturalem omnibus creaturis, quo omnia de nihilo in elTc moventur ; (cd ulitatum temporibus motam, quo quoridie mutabilis materia, live natura morente,(lve arte^formas quaidam qualitativas accipit. V>. jam pcrfpicio; &mcipfuranimiz tarditatis accufo, qm non videbam omne quod patitur, motus fuos, ieu alienos, feu ntroique, pati. M. Faciens igitur & fa^m motus fuos patiuntur. Nam 4|k>d facit, fuum motum ad faciendum patitur. Quod ver6 Ht, luuni & alienam luilmet. Suum quidem, ex eo quod non erat in id quod cH tranfeundo : alienum verb, quia non eft fui motus caula perleipliim, fed facientis le aut naturalis motus,aut libera volnntas, aut quaalam ncc<^tas. Q^od fit, ut dixi.* .mus,& motum proprium & alienums quod vcr6 facit, propriam lolummodo patitur; quamvis fiepe contingat, ut ab alia caula moveatur ad fiiciendum, qui facit, ut&fa* ciens & patiens unus atque idem ridcaturelle. Sed ipfe facientis motus, quamvis ex variircaufis, live naturalibus,five libentibus, five non libentibus nafcatnr; propterea proprius dicitur, quum non extra ipfum, fed in ipib intelligitur. D. Iftuc mini i te lualum clle non denego. Idedque qnz reftant expedo. M. Nullum motum prin- cipio ac fine carere pofle arbitror. Non enim aliter ratio finit, nifi nt omnis moras ex quodam principio inchoet, fcad<|aendam finem tendat, in quo dum pervenerit 3 uielcat. Quod apertillimb venerabilis Maximus in tertio capitulo de jlmiignk aderit icens ; St Dem immutMu efi, ut ptttt emtiium plrnitiidt, tmne tutem quei ex m» exifieu- tiha ejfe accipit, meyetur; merite ti qutndtm emtiine fertur ctuftm. Nam ut alibi docet idem Maximus, ctuftemuium, etiem fuie emuium efi. Deus enim principium 8e caula omnium creaturarum St finis ; quum ab ipfo & accipiant, & incipiunt elle, & ad cum moventur, ut in eo quicrcant. Idem in eodem cap. paulo poft : Etrum qua fafta funt, efi metus, fiee inteUigMtum iuletigihlm, ftre Jeu^lium fet^hilie. Nullum euim eerumqutftSt fuut emuiue eft immetile. Talem autem metum virtutem vtcaut natu- ralem ad fuum finem feftintntem, qui faertm iUviutrum mjfierierum fcieutiam facri iu- treduxerunt; aut paftenem, ideft, metum ex altere venientem ad alterum, cujmfinit eft m- pqftiiilitac ; aut eperatieuem aSivam, cujm finit eft per fe ipfa perfeSie. tfutumverkeernm qua faSafunt,fuimet finit eft, quum neque fui cauja efii-uUequin & infemtum, & carens priucipie, atque incemmutaUle effet, merite ai nullum queque mede batens meveri. Tranfcen- deret enim eerum qua funt naturam ; utpete pre nuBe effet. Siquidem vera de ipfe difiinitie eft, quamvit aliena, qua dicit, finn eft pre que emnia s ipfe veri pre nuUe, neque per fe per- feSie. jHitqtun nen efficeretur jure plenum, & pmiliter, & i nule effe haberet, per fe entm perfeSum,quemadsnedum & incauffale, neque impa/ibilitai;aliequin & manens, & infinitum, & ificircumferiptum effet. Nen enim pati naturaliter ineft qued univerfaliter impafibile eft, qued neque amatur ab alie, aut meretur ad aliudquid per amerem. Selim enim Dei eft fime effe, & perfeBie, & impafibilitas, merite incernmutabiUt, & pleni,& impaffibitie. Eerum verb qua foBa funt ad finem principie carentem mereri, emnia enim quacunque foBa funt, patiun- tur mereri, ficut ea qua tun funt,eer fe ipfum mem, aut per fe ipftm rirtut funt. Si erge ea quagenita funt, ratienabilia fubpftunt, emnine etiam merentur, utpete ex princ^e fecundum naturam per effe, ad finem i fecundum cegnuienem per bene effe, meta. Finit enim eerum qua merentur metus } ipfum in ee qued femper effe, bene effe eft. Sicut principium eft ipfum qued quidem eft Demi qui & effe dat, & bene effe deuat, jure principium &fiuu. Ex ipfe enim & abfelute mereri nes, ut a principiei & queque mede mereri ad fe, ut ad finem Si autem meretur cenratienabiliter fibimet inteBeSuabiliter i inteBeBuale emnine etiam iu- teBigit. Si autem inteMigit, emnine amat qued inteBigit, Si amat, patitur emnine ad ipfmm, ut amabtle.exceffum. Si autempatiturprefeSeetiamfeftinat. Si f^inatmunine intendit vali- dum metum. Si autem intendit validum metum, nen ftat queufque fiat retum in tete amate, & i tete cemprebendatur, libenter fecundum veluntatem, falutarem accipiens meumferiptie- uem, ut tetum tete afficiatur circumferibente i utnibilemuinereftetveBeexfeipfefeipfum t^ tum cpgnefcere valende circumferiptum, fed ex circumferibente. Sicut aer per tetum natur luminei & igne ferrum tetum liq^faSum. V iddlhe quomodo pracdiiftus venerabilis Magifter omnem motum non nifi ms^uz li principio inchoant, & per naturale mo- tum ad finem liium tendunt, edocet incffis ? ipfumque naturalem motum triplicitM diffiniat lic ; Metm eft virtm nuturuUs ad fuum frenans finem. Vel fic; MetmAft p 4 te , V. L 1 » i» » R ^ R t S. ; '41 p 0 t tM «inrrf.VMW» di 4 Uttn^. 0 i/m fn»^ mfdfUilitm. Aut fic ; Mftio ^ ifirMi* dOttd, tufKfiaiufi ftr ferfeSu. Q^od autem dixit, Mfftci ^ pdfftt db diter» leuuns di alterum, dum dc mttuirali motu intcUigiiur, Doa ita cft imclligcndum ut «lind iit ptincipiumcK><]uo padibilii uiutus,ideii, motum fuum patiens inchoat,, dc aUndiinuquem appetit; dum omnium qusnatucalhcr movent principium & finic unum fic. Eft enim Uetu h quo, Sf pex quem, dc ad quem moventur oipnia. Sed quia alius intellcdas principii, dc ^usinmledut finis, idedquequofi alterum deair rerum, ipfiduo inteUe&is dicuntor, dum circa unum omnium principium dc finem yerl^turi verU gratia, reluti fi. quis dixerit ab Intellc&u principii ad iotelledum in Deo. w7g. Ueinde-coofideni, qnia.omnc quod principio caret de fine, omni quoqoe qwcu carere necefioeft. I>^au°oc principioeil; quia nilcum , {MKCcdit, neccumc&cicut|>r. Kcc finem habet, qqum infinitus eft ; niUmim poft «Offi iatcUigioar, dumterminus omnium fit ultra quem nihil progreditur. Nullum mowin lecipit. Non enim habet qua ie moveat ; dum plenitudo, dc locus, dc fqxfisdio, dcftatios dc totum omnium fit, iramodeplufquam plenftudo & perfedio, oMquam locusdcftacio, pbilquam.totum omnium eft. Plus enim cft quam quod at te dicitur dc incrUigitur/}uoviamodo dc dicatur quid dc co/lc intclligatnr. O.Hac jpiilu-clari Inccfiume. ut opinor. Ai. Si igitur omnem motum creaturz diftrihoiib Peum vcr'Sliberumeim>i motu facit. tantaeue lardiutis es. ut ci h quo omnem mo* fumabftrchisdaceie vel pati tribnasi cum ifta duo indubitanter non nifi in his quibus ■totus ineft, fieri ptfle prioribus rationabilibus conclufionibus, ut arbitror, non ii^ OMltc dodcfit / t>. lie pati nulloipodo dubkirim : ImpalTtbilcm namque Deum cfleomnino dc credo dc inceUigo } paifionem dico qute opponitur fiicerc, id cft, fieri. Quis enim drvnnlt aur cffidMwri» quanto magis ioteliexcrit, Deum pati fitfti,- dum creator fis,noa>cfeatuca ? Dum enim,at jamtbuliun inter nos confisdumeft, fieri dicirur, figurald quidam locutioae dici manlfcftum eft. Fieri fiquidcmzftimiffit iartwaturisiiiiamuiveriaJiccc, dum in eis ttonrolumintclligicur(^c, fine quo efie 4MI» pcifiunt} £td de eorum eiTcnrk fit. ^eeumammum^: Suptrejedutemaltriiutdtu, ■cfimitius eit.pintj^. Dicitur etiam in animabus fixiclium fieri, dum aut per &■ jianade virtutem in eis concipitur, aut per fi<^’m quodam modo inchoat intoUigt. Nil enim akiuleft.fidcs, ut opmor,nifi principiiuD quodda ex quo cognitio creatorit ip^Mtura taticuMbili fieri incipit. De fiiccre verb nondum clatc video, totam Sais* Sctipturaauicatholicimquc fidem fadorqm 4>mnium Deupt. Areri audiena, Jft Eacetefinei^tufiicientis «S«,itoo polTc, de^fti. D. Dedi M. Autigitur iisetum Deo dabfliimj|g^d dbi vidnui? nuat Deva crafapriua qodK omnia £kcccc f p.Vir ■S^r mihi fuifk. Af. Accideitsergo.ciemtfoccr*. Namquod-ei costemum non AK atque coeAencialu} aut aliud extra cum eft, auceioccmeos. D. Aliud pcntqt gqm dc.exM L-umafle non credidetima jn ipfoeoim omnia fiint,exira ipfom nihil cft; wUum ei accidens cemeredederim. Alipqiuo fimplex noa eft, Icd ex eflbuia dc ac- 'Oaeuubns qiqcdam canqrofitio. Nam fi aliud cum ipfo intclUgitur quod iplc aoo «ft, auLli quippiam c> accidic, profirAb neque iufiisitus c(i, neque fimplex; quodUUm ca^lica, «ctaquo rasio firm i mmb^tfn egat. Fatetur mViU Deum infinitum elfe, dc piuiquamiofinitum; infiui r aa w i m ■nfinitonuBett.s dc fim^cthi, dc plufquamfimpU- UAmulcrtKi«fb- F ' • bilique D£ DJ¥1»10KE H/tTUR^ biUqaclxnnonu in uaacoocoidiJicoUigtr, «tq«e componit. Num_ univcrliutis oppolka iibimct videntur «tquc coatrariu, & k ie iariceai cUiloM; ip gcneraliifimsiipfius unirciiitatuluinnonia, fieconiidcrantur convenientia, confil- O^auciunt. Redi iiucUi^,& ride ne quid de his quo nunc dedeiris, de coteto K.^diflc pnniteat. D. Ingtcderc, quovis or^e K'ftquar, & quodennque jam cOW- cellcro, npn tepetam. M. Deus ergo non en^ priufquam omnia Eucret > D, Nem erat. Si enim cflet, facere ei omnia accideret. .£c'fi ei accideret omnia fiicere; mo* tus & tcmpiu in co intelligcictur. Moveret enim fe adea £icieoda qurejqm 'non i coeflentialis erat, necco- xtetna. At Cozterimm igitur cft i)co iitum facere, & cocllentialc ? D. Ita ctolh deintelligo. AL Puune quodam rnnt,Ueiu& litum £icete,h.e.rnaadio, an unum £a^Icx atque individuum t D. Unum cllc video. Uctis enim nnmrrum in fe non peupit, quum folus innumerabilis cft, & numcfus line numero, &(bpra onmeai nui- metum caufa omnium numerorum.- M.' Nun.«ago aliud eft Deo mc, & aliud ft- Ctre, -ledeidlc id ipliim cft & facere. D. Huic eonciulioni refilfcre non aude#. Cum cigo audimus Deum omnia &cerc,nil aiiud debemus intcUmrc,quam Dedh in renibus clle, hoc cft, eflendana onnium lubliAcre. Iple enim feius Mr Ic vcrbril, £c ouuic quod vert in his quo liinc dicitur dli^ ipic lolus eft. Nihu enim eOnMt ^uo liuit, pet Ic ipliim verb eft. Qaodcanquc autcaain eo veri incelligitur, pare). cipationeipiiasaniiuquilbluspcrfciplitmcft,aeclpii. £>. Nce hoc negare veiifii ii, Viiklneeiga qucoiadmodra vera rado casngotiam ftmteraii eo naeora divini pCDttus liegreg#!, mutabiliblUqnoac ttBqtoralibos. principidqnoae ftne carere n«M aralencibus diftriWt } i>. Hoc qnoqoc ciaii podpieiu, etiam none nnUam catefpt riamin Ueumcarfem, iocuuebaootinteUigo, . . 7.y. nuiii iiiiiiii t TbiniiTblriii rtrin inrpii lai irorahiin Tritlnuof qjMSaiida&tipauiaidc divni»nataraModicac,v?fniccm; iit-n it aliud pejt» -tl l ludJ i iSns ftgnlHcari, prkiet ipfunliisplicem,. incitmimnabiiemtiikompvthtoftbiiflinqdl smni intclkdu ac %ruhcauoue divinam eflnidam St plniciitoit aifciHtam 7 VMM gtada, dum auilimua Deum velle, & amare aut diligere, videre, attdira, «crba quo de eo^pioiiicart poliunt, nil aliud oportet nos cogitare,, nlfi ine ftWl e l ft ipilu&cl&adam atque virtutcmeonnatutalibasnobislrghilkatkmiMslhadcTr, neffl tantum vera ac piaCbrtftiana celigio' de creatore omnium lileat. ut nil de eo feri au- deat ad fnnpliiuvin. animorum' inftrdcUoitcm,'hzretiaOrliinque Ictnper veritatiinM- diontium, eimqupipvucte labttranibtm. mindlimc io ea eruditos fdlereappetentinii^ fcfdlendasaftudat. 'Non aliud itaque PcocM&vetlc, amare, Stdlfi- gere, fle videie,.coterdquc ht^lm^ qMdeetsutdnumut^pMrunt-prodicart ;*M ux omnia io iplo unum id ipiumque accipicndum,luimquc incftabilcm sflnnianTljb modo quo ie ligitiiicari itnit, iniiniumt. JU, Non aliud quidniik Ubtutrim aft vera, fleoterna, flciafttlubUis pcireipUnr&nplicitas, ibvaiiud, /k aliud, mutwm, diV^ filimque heri impoiUbilc eft, ^ 7fl. Vclhamcamen apcrciiie-Biilu- headeas, ut claae videmo, dimi andio-TVillh ^#trc vel atiuii, nftuiiniloili-ipfitu nataiuar-fine uHo motu amands vtl amsrti ligam. Cum enim huc miiii fucrit-hulum, nuito modo hadttabo nbiennone legCA tbu audioro, ipliim velltygiide&defUtc fletleliderari, dtUgcM flFdtMej^Jilm fle ilOH, appetere fle appmi Abvoue ItmiKter fle luuruii. Hoc onMic^b eodem^ occipienda iuot intclk#u. U t enim volunut,' fleamor. St diledio, rdiie, deliderntlh uoqueflemoens, doackeo pnsiiicamur, unum ift i^fdmqne nobis inlinuant; M pnbalmafftiva, leapalHvu, ftuncntraliu fini, fle- cujulcunquc modi iignilieatitmfe proferantar, n^a intelligentisB. riiAutentia intellignntar liiferepave, ut Ophtof. ■Hl Nec in tqlibuideccptumtereer jiiaenimpofiuMut arbitraris. Primftm-lgftn^ h#ir nninrii liiffinrrinnrm «p-ipr Amor cft connexio- aut rinaulrim, rao omniaiTi ictnmimiverialitai iiiefEibiuaiiiicitiainrolubiliquennitate copubtirr. roreff efirtm fib diffiniri. Amor eft noflutalis motds omnium rmmn- qu« intaotu iiint finis; qiiiS. lirptelVacia, ultra) rptam nulim eseuturo progredituv motos. His dlffiniticMiAyi aperte. Sanflhu aftipulintr,iii aniatoti#bymnis lic drcens^-dlnvmnjirr ilirinaSs, fhetufdinm, jt$t aniuM fawa , jivf ujttufMtm-dMomm, tiMrram #r mniigtmm nrttttm ^ fnfrtitr* afwdrM nufnttm ia praridrarraNi 'nfe- uii rna r?cr s i i i/ nmi i i » t|pui iuftriaft/nstvtglini d l i i um;'' ^ «d mrtttHik - V yjrM^gtmrii» n*Mm ar ctmflui nm * mm tm. &mmHm ifftramfdtrtwltHfvtlTjmufimMl «iiur. non quia uUa modo difiandatnr, quod omni motu carce, omnbb]ae fimul Ikl- ■jlct ; ded quia ratieoabiliaincntis concuitiun 'per omnia diffinulic & moret, dum dif> p{ioni».'& motus animi caa£i Iit ad eum inquirendum & inveniendum, & quantnta polBbileeftinteUigendum, quia omnia implet ut lint, & unirer&lis velati am6rb pacihea copulatione, in unitateminfeparabilem, quae eft quod ipfe eft, uni veria col- li git, i n reperabiliterq; comprehendit. Amari item dicitu r ab omnibiu.qnx ab eo fndii, BDoquod ab eisol^nid patiatuibqni (olus impai&BiUs eft; Icd quia eum omnia appe- tunt.ipiiulque pul^tuda oamia ad Iit trahh; ipfeenimlolus rere amabilis cft,quia Iblus iumma & Tcrabonitas dci.pukrieudo eft; omnefiquidemqaodcnnqueinCreb- ipcis veib bonmiv vereq; pukrumde amabile inteUigiturople eft. Sicut enim nnllutb bonum cilditialccftdta nullum pnicinm ieuamabileeflentiale,prxieripram (bium. 77. -SicM ugolapis iUoraptidkitnr magnm« quamris nacnrafi fita virtute fitfu rumiibi ptt^quans^limmrabaioaaUo n^o stamen, ut hocbiciat, leiplum mo- vet, aut eJRroaliqui^p*^''*' quad adieattrabh; ita remm omnium cauta, omnia qnxcx iefitnt, ad lapiam reducit iine nilo liu motu, ied foti fucpulcritudinis vir- tute. Hinc idem Sandus Dimjifim inter canera ait; f vare xtnm Thttigt Dttm tUqtxnte mddan Amtrtm, xUqnxMj» rtib llStSauium, xUqxxmiU tmxbile & Me&tAtU vmvuK; con- «ufit Sermonem fic dicens ; qmxn quiim mvetar, gt.feri qxidem mntt. Quam coil- clubuoem aptius veiieTabililt;MixiiitticxpaneaSi.'ait : ar xmtr qmiltm fu^ftens dirirnr & MtSit,mnttnn ut fen xuubUi &‘dU^um,miyet udftiffum nmummtu & ithUituk 4 |t«friva. plaaWitetum proferendum; ^^rttur qmJm, faqE nijau(H*nemiugtTiht \u^4t*htUm. xmtrii.0- Atlt&uumxtrumucetftnmtmntt tutm,qt4xtftxbens prraam- fmtetttmqaxiufi^umwmemuT dtfidertum, & imum mtutt mmntrqut, qut^ jititut ftiri, & aawar JftfMtir & iiUgtut.Mgi. Nam de4nx iika ieofibilis quo tomm vitib^- lem implet munaem, dum fit lemperianaobilis/{namvis vehieulmn ejus, quod Solaec corpns dicimus, per media Atberisfpatia circa terram xteni» moiB'Vo(vacur, ipla vero Inx ab iplb vehiculo, veluttquodam ionte iuexhaufto; manans, ita totum mun- dum radiorum iliorum immcnlurabili difBiiionc pcriiindit, ut nullum locum relin- quat quo fe movet, manetque linmcr immnbilit : ubique enim mundo eft plena fem- aer & integra, nullum locumdeluens vel appetens prmer portiuncuism quandam mfcrioris bujuacriatirca tertam, quam ad capiendam nmtom teUaria qnx Nox dt- citnr rcUnqnfllimnium tamen «dmalium lumen, fentirc venntium ob tutns movet, & ad Iripiam attrahit, ut per eam aipiciant quantum alpicere poifint;quod alpiccre pof- fittt, ideoque moveri potator, qnia radios ocnlomm at ad fe moveaptur promovet, hoc eft, o^ommanotionit^videndumcaula clb •Etneoiirerb audiens nacuras luoiti( quae eft ignis) totum mundum fenlibilem implete, immutabiliteique ubiqiie e&i naro &SanebisDionyi»$ hoc Aacet an libro dcCeelettt Hierarchil, Sanaiis item Baiilias in Examero cademaftinatt ; fab/Umium quidem lumiuii ubique effir, iu nahli uettlumnuaibut,faeuuguktfm fdreu, uututuliquadumeftTMtieuepeTTuufere, uen ut fi- lum iSmmuet, fid u meiibm cuMimm antrum tmuium temfm dilliuguut. Qiud dicam de arcibus quasiapienjces liberales ippelkntdiidplinas, quae dum in icmeriplis planb intrgrz immutabiletque permanent, mcareri tamen dicuntur quoniam rationabilis ndpii contuitum adde quxrendas in veniendaique promovent, & ad (e coniiderandas Mktabunc; ita ut ipdc dum per fc, ut diximus, hnmntabiles fint, moveri tamtn ih mqi^biMiiepitntBca videannit 'cum — woveanty Et inalu alia in quifa§s divinae vir- ■' F a tutis / oomcquc cxcdBt cxcinpium ; qua dum per & in immuubiliccr atcrnaCtcrqw ftat, morere tamen omnia dicitur, auonura per eam, & in cd omnia fuhfillunt, 8c m non eflc in cfle addiifta funt; efiendo enim cft (omnia rero de nihilo ad eflc prec(^ dunt ) & ad ie omnia attrahit : morari quotme dicitur, quoniam feipi^ ad Iciplam morer, ac per hoc feipfam movet ac velati h lapsi moretur: Deus itaque per iapliim Amoreft, perleiprum Vifio.per leipliim Motus; fit tamen neque Motus ell.ncqim Vifio, neque Amor;fed plus quam /mor.plusqnamVilio, plus quam Mptus : per ieipPum Amare, Videre, Movere : nec umen ell per feiplw Anurd, Vad«)b Morere; quia eftjdns quam Amare, Videre, Morere: item per ieiprupi Amari Vidcriqae,Moverique; non tamen per feplumMoreri ell,nec Videri,nec Amari; quo* niam plus cft quam ut polfit Amari, & Videri, & Moreri. Amat igitur ieipliimd; amatur 1 feiplo, in nobis & in feiplb : nec tamen amat ieipfum, nec amatur 1 lidpjfi)^ in nobis & in IHpro : fcd plus qnam amat & amatur in nobis & infeipro. Videt ler notus. Moret iaplnm & movetur a iapio,in laplo ec in nobis; ncc tamen movet le- ipfam, ncc moretur 1 fcipfo iu Idpfo, & in notus, quia plus quam moret & mo vetui in kipfo & in nobis. 78. Et bxc cft canta & falutaris & Catholica de t)eo pradieanda profelEo, ut prius dc eo juxta cataiaticam, id eft, affirmativam omnia live nomioabiliter, live rcr- balitcr praedicemus, non tamen proprii fed trinflatirl : deinde ut omnia qux dc Deo pt»dicanturpcrcata£iticam, eum efle necemus per apoEiticam, id cft, negationem, non tamen proprii fcd rranflatirl ; rertus enim negatur aliquid eorum, qux de eo praedicantur eflei qulmaffinnatur eflc; deinde Inper omne qued dc d indicatur, rupereflcodalb natura, quz omnia ctpac, dc non creatur, iupcreflcn||jtter liiper- iaudanda cft. Quod ergo Deus rerbum caro fisftmn iuiadiicipitlis ait ; MWrai fsi U^uimiHi.fti ^'nitmfMtrk ftftri f ai in r*ll ; vera ratio cogit hos.aliis limilibus limiliter credere, dicere, intcUigere ; nonvoscftis qui amatis, qui ridetis, qui m^ retis, led ipiritus patris reftri, qui loquitar iu vobis veritatem dc me & patre m^ & leiplb, iple amat & ridet me, & patrem meum dc fcipfum in vobis, dc movet tu vobis leiplum, ut diligatis mc & patrem meum: 11 . ergo ieipfam Sandta Trinitas iu nobis dc in fcipsA amat, leiprumdcaddetdc movet; pro certo 1 fcipsl amatur, videtur, moretur, fecundum cxcellcntiflimum modum nnib Creatutx coj^tum, quo fciphim detunat, deridet demovet; dclla^infeipsl, dc iu creatoris ftiis amatur, videtur, movetur, cum fit fuper omnia qots dele dicuntur; de iiteffidiilie.1^ quis dc quid poteft tei, cujus ncc nomen propirium, nec verbum, nec ulla vox wpne invcnimc; nec eft, nec dri poteft, fai ffbu knttt immmnlitiutm & l/itm imicctjfiiilem. ffnu tnim (igturit intiltOnm Dmtnif Sed priulquara pnalcntcm diiputationem termir nemus, San^ Dionylii dc Divino ftatu mocuquc capitulum vifura eft mihi huic luco inicrcnduffl. It tibi videtur. 7p. D. Videcur plane, atque hic noviflinil ratiocinatione abomniapibigi^ tate pargatunsme video. M. Ia libro de Divinis nominibus, rtliqnm» nntem, inquit, »1 dt dirint fintn fite de fe^fnmm : quid tiiuem aliud fTttrr tHanerfi/fnmjH ftiff» Denmt & mnubtU naturali immutShilitate imnu defxnm effe, ^-fufertaBaeari feal^nm 'eadem & tuta id tffum &fimiliter aferari, & fecundum fiaidlifimum iffum ex feipfo mni mdefubfifie- n, & fecundum id iffnm iutranfmntoMem & umktrfaliter immutabilem,& baefuferegeuti^ Uter. EteniiH iffe eJI emuinmfationih& adgicati & ad^catiann caufabe, qui ep fufcr omnem edificationem&fialienem; & infeiff» tmuin cenfituit , d-fnpTiorumbauorumllatianeimmq- bilia & cujlodipa. Quid autem & cum iterum Tbqplegi, <& iu tmnta perremeiitem & inutur bilem dicunt immutabilem^ne divinifm & bec iuteifendum ? Mereri enim ipfum pie arbi- trandum, mn-fecundum deiatiexem, aut alienatteaemmut aUernatienenhani ceurerfaum, aut heaiem metam, neureSum, neniirculdriterfereHiem,»ettexambebui, nen inteBigibilem, nen tmabiltm, nen naturalem, fed in egentiam dictre Deum & continere emnia,a& unirerfaliter tptnibm preridere, ^ adegit emnibui einninm I0meufniabili ctrcnmftantiX, & in ex^atU emnuproridit procegiombnt, um itque id ipiom ei eft & eSe, 8c agere, tc fecere; non enim recipit fimplex natura intelieftufB Subftantue & Acddendnm. ' go. D. Inconcn^ quidem dedL M. Vt igitur de eo pnediettur ede, dum «on fit proprii elTe, qttoniam plus eft quam efle, &caufa omids efle 6ceflenti«, ira etiam erge ad catera. ^ 2 . AI (^ternarum itaque prsedi&artim formarum binis in unum coeuncibqid ' fot Aoalytkadd eft, reditiva coUeftio. Prima nan^ue & quarta unum fiint, quo- niam de Deo folumroodo intelligunnir j eft enim principium omnium qus b fe con- dita funi, & finis omnium qo« eum appetunt, ut ineoanernalicer immuubiliterque qnielcant. Caufofiquidemomnuunpri^eroa dicitur cteare, quoniam abeauniven- fini eorum, qu* polbcam ob ^ crean Iwt. in genera & fpecici & nomeros, diffitata- tiw 4qaoqnc casnaque ‘quae in naaub condita confidenntur. mirabili quadam db- ■ yinaquemnlcipUcatione procedit ; quoniam veto ad eandem caolinn, omnia qute ab ck procedunt dom ad finem petrenient reverfura funt, propterM finis omnium di- wut, & neque creare neque creari perhiberur ; naro poftquam in eam reverla funt. OCHM. nft ttltedHS ab eb per generationem loco & tempore generibus & formis pt«^, cfldei, quoniam bi eb omnia quku erunt, & unum individuum atque immutabile ma-. i4l>ent. Nam qus in ncoceillonibna namtamm multipliciter divila atque partita cfte videntur, in primot^libuscaufis unita atque unum iunt ; ad quam unitatem re-' Torfura. ineb xteroaliter atque immutabiliKr manebnnt; led de hicquartb iiniver- ritatisconlidera(ioQe,qu« in felo Deo intcIUgkisii quemadmodum & primb,fuo loco latius difputabitur quantum lux mentium donawit. Quod autem de prunb, & de quartb dicitur, hoc eft. nec illa net ifta crcatnr, cum illa & ifta unum Iunt, utraoue oum de Deo ptadicantu r ; nulli rofte mtelli^tium oblcurum elfe arbitror, a mUlo enim creatur, qubd caufa fuperiori fe vel libi coaquali caret; eft enim prima omnium caufuDeus, quemnihil prsce^t, nil ci cointelligitur; quod fihi coeflcutiale oon fiu Videfiie iuque primam Se qoartamnapira formam, in unam efie revocatas. D. Satis video purdque intelligo ; non enim in Deo prima forma bquartb difcctuitur; in tpfo, liquidero oon duo funt fed unum, in noftri veto tbcotib dum aliam rationem de Deo concipimus lecundum confidcraiioncm principii, aliam vero juxtafinis contempla- tionem, du* velati qnxdam fornnt cfie videntur, ex nnb cademque CmpUcitate di- vinas nature propter duplicem noftre contempUtioniiintencioncm focmate. M Radbe w D. tJiiieTideo,adinijdnmqueadmirorrc|^fubtilitatem:namduspi»' df9* formi dhfl in Dco, icdln noftra contcmplaritmc difccrnnnttrr; &nonDcl,red t&tidnU noftitt fdrilA*fiint_^f ter duplicem principii atque fihis conMcrationerd; dcqae in Deo in uftam forinam redigantur, ledinnoitr^theorii, qux dum princi^ plmn&finetncbnfiderat, duas Caldam formas contemplationis bifeipsi creat; qn« it^m in unabfformam rheoM videtur redigert, dum dc funplici divinz naturx lAitlte irfeipit traAafe ^ principam enim Sc finis dlvinx nature propria nomipa non ItnC, 'fcd habitudinis Cjtts: ad ea quz condita funt; ab ipsi enim mcipiunt, atqun Wittf prhcipiunl dlifitur, 3c ^onumi in eo terminantur ut in ei drfinant, finis ioctr Hdlo meruit appdllari : alie vero dueTornue, fecundam dico tc tertiam, non Iblum iA nolita tomcmjniiSone rfgnuntur, fed etbm in ipsi rerum creatarum natuti repe» ridntur ; iu'qu) cadde ab efieftibus leparantur, & effeSus caulis adunantur, quonilni in Uno genere, in Creatura dico, unnm fiint. M De quatuor igitur fiunt duae, ft KontefifW. M. Quid fi Creaturam Creatori adjunscrisi ha nt nilaliudiiM h{(dUgas nifi ipTuiii qui?biu5 verbeft ? Nil ehim cictlra Ipfnm vere dlcntialc dicitur', qt^ om njg qn » ab eo funt, nil alind fiint, in quantum Innt, nifi [^rricipario ipfluk d&lIliidblSIbhi^eieT fripibrafe num negabis Cteatorem fletteaturam unuii fffd ? J). N*ls & Creitnra cWnfinctW*, ptius in quatucit Vtiiiti fdt(na$'’difiTil, A/wft ad nmqn indiv!danmprincfptum'^|p^ccauhmqnefil ifdnque, rAiocatUt; /X De riniVmiili univerialb natnrx diVmopC tc admmlbtt itenift'fa^ dfftuln Video;; hara de ftbrfiVHionibns fingUlatum Ibrmirmn fuis low Anfiderabffiuhl fciSindi dico tc terti#'; brimath quippe 6c qdittam, fnbdivifibnA f f|eferton iacilcdhrtrtn, ideoqneadalfi quxjimtiicenda iunt, cranfeundom at- Bt. M. QjtM tii*i videtn»? num alia tenenda cll lemita ad inTcfiigationem pro* itarum qUaefeiemithi. quam'tefrt‘urie'fttun(Jam haenneformain qufttadlus V (Jiio- nj^ de primi W priori' libro «jnantttm filetiltiis fiippetuHlt confidcraVlmos, ih Ao fnagit de docehi tetum orarthim genetibss, quod proprie de creatrice onttM ftml dici fioh peffinti dilputawim eft, quJm de ipsi onihliifn caasd: ham 'qni ^Wl#'* iMtr mtKttm lujlrim qui if/iim iMeBigimm fdtrem. & veriutemfer nulU crtdturd cfi. Qmbus verbis fanftiflimi Patris datur intelligi humanam nataram, edam poft pnevaricationem, dignitatdii (uam non qienhus perdibdi0c, Icd adhuc obdnere. Non enim dixit Magiilcr nulla imerpoGta creatura erat, fed nulla interpoGta eil: non ergo etiam in' languoribus noilris Dcqtn ,|ieiutuj deicruimus, nec ab ipfo deferti fumus, dum inter mentem nollram & illum > nulla iaierpoG^ notura clljepra Gquidem animx vel corporis non aufert aciem men- tis quii illum intdligimus, & in qui maxime imago creatoris condita eft. Videre ligUur quomodo omnium liddkmtiarum diviiio in humani naturi trrminatdr ? D, Plane video, multumqtie noitrx naturx inter omnia quz foda funt dignitatem admiror, dum in ei vcluuquandam omnhira creaturarum fubitantialium mirabilan compofitionem, prxdidis tadonibus fuaCis, perlpicio. Af. Itaque quoniam dare vides diviGonem naturalem omnium^ Creatore & Creaturi inchoantem, & in homine, qui in (uromitacc dirinx operationis vdatiin fenaria quadam perfrAione cll conm- tu*i dcGnentcm; jam nunc GibUaotiarum omnir^ adunatam collcdionem ab hp- nainc incht^teni, .& per hominem afeendentem ulfue ad ipfum Deum, qui eft totius dlxiGonis princaphini, todufquc adunadonis Gnis, prxdidi Patris Maximi verba coh- ifidccamcs videamus. (. Non enim, ut prxdiximiis. refla rado de DiviGone permittat ahiniiiri- rrj/ly- •tt, & Analgticamintcnnittcrc, fed ambobus connexim veritatem jubet confulefe, ergo ex propria OiviGone infans, ac fi ajicrtb diceret, quoniam fubftandarum divifioqaxbDeo fqmpGt exotdjunu dcgradatim delccndcus, in DiviGone Hominis jnmal(ulaffi 8c foenuium. Gnem ^q^tuit; iterum earundem fabftandaruni adu^a- Sapab Homine dei^t inchoare, fc:^r eoidem gradus uique ad ipfum Deum alcen- -Arrc : in quo, ut ipic ait, non cll diviuo/^uonil in co omuia unum lunt. Incipiet etfo abbominenaturarumadunado, por Sal vatoru gratiam, in quo, ut ait, dmplmnoH/fi mtfculi utqut famind, quando humana natura injprilUnnm rcftaufatur ftatum. Nam fi primus homo noq peccaret, ,natu,rx fux partitionem in duplicem iexum non pS|e- xetur, Gxl in primordialibus fuis rationtous in quibus dH Dei condfflis jell, immutabUiter permaneret; quod his verbis prxmAusMagiftcr aperit : dicit enim, tti gTdtid, ndiijfmm idtrtdiidtitr (in bie qud fnnt) bomt, nen * nnllo mede peudettene 4inirfm ptimqp.didiemrdtieiumipjim rdtienn ci$c* rener ptienembeminii dirini prepepti fe- tMfdnm mdfenlMmfaemindmqntpreprietfteiu. In trica divindm rhrtntem impdfiMiffimd aqwia, nbiq^ Ndtnrd extentnrk. Ita ut oftenderet futurum homincm/ecundum di- .vinnm pro^Gtan) Gilummodo (ccuudum malculum & foeminam appeilationcjh non dividendum ; pex quam ration^ primitus etiam fadus cll ; inipGs nunc cxiGcndbus dxcacum G>!boaibus non diyift^ propte^ipjflm pcrfei^m adnnatibncm ad propriam rationem ^r qjiw fiib^t. In his verbis aptidimc inGnuat dirini conGlii progdli- tum erga npimnis^CDjnifidoncin, G eum peccamrum non prxnoiceiec: homo namque ibliHnmodo c^ in umpUeitateifux naturx creatus, coque modo quo Sanfti Angidi . ^Bbldplitad fune intcne&uapbus numeris, muldplicatiir; G‘d reatu fu* prxvarica- tionis obMiu, naturx lux diviGoncm in malculum & Ibcminara cft paGus ; & quo- I ille dtvinani/uqdumrauldpiicatiqpis,Gixoblerva^ noluit, in necorinam cor» — ! r-— is ’ -"-.judicio fcda&iscft. Qi« pfb himianx naturx fcllau- ... _ . ^ioqis Gmilitudinc nrfftidL g, /* ipw, inqpit, qnd n^n^tiied eun^eQienitm nendirifm, le&iones dicit circa- itqnunm po»,pcceatiw, qo^ lomm malculum &rR iB nem fer qnm (i non |;cccarct>qub ditus eft) primordia m, li Itmncc lui ab cis Ic iprum non crclleitt. Kon enim in his in quibus nuncTi- detur cHe homo coniiftit, Icd in Occultis natur» cattih (ecundiim quas primitus con- atus cd, & ad quas revcrfurus cil, cohtioctur in qoantiAn cft. 8. Et quoniam poft ^dunationem hominis, hbccfti duplicis (cxns in prilKflOti , ttaturx unitatem, in qui neque mafcnlns neque fbrmina, icd (impliciter homo erat, cottfeltim orbb terrarum adunatio ad Paradifum Tequitur $ Dtinit, inquit, /Vra/ykti niemque terrarum pet preprumjan^am renverfaHenem Jtiiittr^ens, unam faceret terram mu djpi/am iu et & parttum ejus differentiM, fed nu^U cti^regatam ut uuBa partium tjm ulath pMiatur fubdulHeUem. Qn» fententia fildc oblcura vidCtur,non enim fiiciic patet qiiW Audere velit: utrum Orbis rcrrarum dum omnes fubAantix adunabuntur, paradtib copulabitur, ut nulla direrlitas partium in'cis Aat, (ed totus paradifns erit; nam in ra'tione adunationls hoc femper oblcrvari nccel&Hum cR, ut quod inferius eflc riii& tur, in id quod fuperius, hoc cft, melius moveatut; noh atttera quod mclins cft (n de- terius tramire, hoc cft, ' redire In renovatione naturarum (alioquih adttUatio non eijt leddiviAo] vera Anit ratio. Siccnlih humans natur» adnnatio duplicis fexusdiirt. Aonem in (implicitatem hominis revocat : quia homo rotRor cft quttn (esus. Maflijt Ius Aquidem & foemina nori“funt noniina natur», fcd partitioim ejus perpracvtt%- cationem : homo vero fpccialis ipAus naturs appellatio cft. An ftc orhit terramnftc pftradi Ais iri unam illam tCriam, ous altcta fpccics cft ienlibftiscrearitrSm coelum Sc terram divif» applicabuntur. Ut ipfa terra non Aalum varietate ukrtiumcateat, M etiam in AmplicitatiM quandaiU natur» revocabitnri ut plus QifHriidis quatn etvh- poralis cITc credatur, qttUlis fiitUra cftet A homo non pe e c a te t ? Et intcIKgantusqni^ dixit i litu fegregatam in et, id cft, homine. Nam m homine omnia udhnantuvftcutfr dum partium fuarum,videlicct,tCTr» differentiam. Ut qncnu di iaodmn huRa paitMB divciAtas in homine erit, quoniam nulla compoAtiofn eo pdftrandbfr.rta^enam te!*, rena natura Abi copulabitur, ut unum in eo & cum eo cfle v?3eatuv : ak cnimfMf magis ctugregatam ; quatenus nullam partium ejus IhbduAloncm, hoc eft, fcpmrffllft' patiatur. Ubi quippe vcracft Amplicitas,ibi nuUhis Aibdofti6nS,vjilc1icetft^;ri!i. gatiunis, repetitur varietas^ cui fenAii Tequenda Aiverc aptiffime videntur : (equitur ^aim inde catum & terram adjungene per ipfam Augefit rita eitmiltt H- thnitnm, quantum Tstminiim ptfthiU r/f, fimilitudiuem, ustam facere & Ufefarahilem ufyue a fripti fenfiMtM creaturam, utti feparatam iu et, videlicet homine ; IttiUiter dmutut tu fikttii, lerifaH» 9hitu & uuBa gTaritate detenti, neque ad Calis afceujlne pratiHri, per rpf^ ad htep^ fedam animi iopano, hoc cft, exorbitatem vel czcitatcm, ftneeu ad l^tt^per vi ut eft h japienter ad eum intentitne. Ubi datur intelligi qnod 'ijbmo, quando tmmcabltnr^ priftinam natur» Ai« gratiam, quam pr*varicando'delcnrit, omnem fenAhilcra 8t (h infcriorcm-crcaturara in unita'ce|^*'Abi 'recolliget,' mirabili quaddtidfvtns virttf^ potenti), in reftitutione homifais : dum enim Ancetv, ntipfeaic, humanus anfinn^ adt>cum perveniet, tum di viham «jxwlto, hoc «ft, omnium creaturarum, qtf as omnino rupcrafccndet, ignorantiam patietur,ad ipftmi Denhi perveniens, ipfiimqne in omni- hus contemplans. Totus namque hbmo, u‘t ait ipic, levis fpiritnsfbtftruscft, Cc nulla gravitate corporali in tcft\detincb!tur, neque ad 'Ccekis aiccnftbne pt9hibdi!tnr. Deinde, inquit, inteUigibilia &'fenfihilia eum hii ceputMtf hbc efti cum prididKs nant>- rarnm adunationib^, per ipfam ad 'angetii feietttia aiqualitatem uuifiMlt crearurasii. fumi ernnem creaturam nm Jeparatim iit et ptkudum fcientiam& igutrautium, -aquali fiH angelis indifferenter fututa, yatienum inhia qua fmt gntfHca fciemta i perquam ipfk _ 'vera fiphia infnita dduirumeffufiifupetieuieus, quantum fas df , pute ie eatertipfam circa Dium isr iimuediate dignit prffat inc^nitam iUttrpfttJUleiique nttitshlm^ujtts (ententi* altitudo incdmprchcnAbilis mihi videtur, *& rnailime ubi afe, & fetidum fiientillim& iguirantiam aquati f H ad angelis ;^iJliei fcieBtia. Etmcfrtto, in pnoribais enim nB ^ud videbatur {niSfCe, liiA omniw teiuih icAAbitidmEt intcllteihitinm in unicalteih quandam^unatibnem, ita ut nil l^iarabilc, nU eiJrpotellm, niivarinmhi eisttflS- qcat; (cd ut mirabili quidam regrefAone Inferiora (anlW in iuperiora tranAdflrt. Nunc vero dicere videtur adimationem naturarum Aib^ntialium in intclloSn' (b- /uimraoob,Tiori*’aSftife lh')rf!GwTpAs'8fle, hocifft,'noSMKtes, qo» per gcMilfttioifeia LIBER. SECU N gregadonem rerum fociat ; luentia vero gnolUca adunadonu caufa Gat. Intellcdua ' enim remm veraciter ip& res Gint, dicente SiaAo DionyGo, Q^airi* «arau qim funt, e* : lea ipGu primordiales Gias caulas radoncfque, in adunationetn qnandam a&ione intelligentiu, non autem re ipla colligi. Verum priufqqam ad hujus quxlUonis theoriam perveniamus, G de d quid dicendunv prxdiiSx aduna- tsonis rerum fecundum Maxunum rcGdua dicenda rae arbitror. Et fiuit, inquit, os mmtm bn ctuum tututdm ms traara per «aijirai». O mirtCMltm ergd ntt di- fiMdtltmentU, u»*m ii ipfumqueefindetMr fecundum bdliitKm gretie tetmhcme rata ani- IttftUttr nmbitM.De*, & fiiOm. Omne fiquiiem dUitnr prtpter pmilitndiuem fecundum tfentUm, & trtumipfumnccipieni; ab iplo videlicet Det Deum, utpett finem eorum qnd tmttntur, mttitnki & fintum firmum immutMemque ettum que ferfutur in ipfum, & emnii fiam, & fietuti, & Itf v, retitniiqut inteUeOufque, & netur* finem ef^erminum infinitum & mtrminetum txifiKtem, p. Ad hoc igitur quintum ez primordiales rerum cauTas homo' ad imamnera Dei fa^s cft : ut in oo omnis creatura ceint^gibilis&'fenGbilis,ex quibus velud diviGtcxtremiutibuscompoGtus.unum ioleparabile Eetet, & ut elTet medietas Sc adunado omnium creaturarum. Non cnim^ nlia creatura cft, qme in homine intelligi non pofllc: unde etiam in SanSis Scripturi» omnis creatura nominari fokt, in Evangelio Gquidem Icriptum ell, prodicente Eue»^ getium tmni ireeture ; irem in Apoftolo, Omnu creetur* cengemifeit & delet ufque edbuc., £kG non peccaret, non eGec in eo diviGo fexuum, fud lolummouo homo cllet: non. iepararetur in eo orbis terrarum IParadilb, fed omnis terrena natura ineo eiletpa- lawnsi hoc ell, Ipiritualis converfatio. Calum & Terra in eq non fegregaremur. totus enim coeleftis ellet, & nil terrenum, nil grave, nil corporeum, ip co appareret] dfet diim'& muld(dicaretur in numerum, I condiure liii prxGnunm, Q^ut angeli & font, & multiplicad lime, SenGhilis natura ab intelligibiR in, ea. non di Ic reparet, totus enim dfet intellcdus. Creatori Gioldnper&inunuubiliteradhxrcns, & nullo modo k primordialibus Gus eauGs, in quibus eonditus ell, recederet : Omnis creatura qusi in eo condita ell, nullam diviGonem in eo pateretut: fed quopiam primus homo, ia tali Gdicitate permanere neglexerat, & ab ek Gmerbiendo wcidit; &; in inimicas parddoDes vadetttcfque nararx humans unius diloria ell, divina clementia titaovum hominem, in quo ipla natura quz in veteri homine dilj^dta ell, ad prtGi-| nam unitatem revocaretur: in ipnndo de mundo,, hoc dl, homo. ex hominibus pfoptethonunesualciconllicuit. Hinc idem Maximus: turetiter ut creem efitirte ntmutebileprepriumpriudpium, iiceeutrm Deu», homo non efl, mtm: eireevertee, que fui ipftfunt, quorum ipfe tivinkut prititip^i ordiustns efi , cqntre, UMutemeeletujufipientet efi mem s ei in edunetienemfeperetorum det* fiii netur elipotin- aid, per geuerhitnem in ipfem eiuneudtrummqgu eiufmeji (eperetionen^ noventur, aarara, ^Dem btme fit, ut bominem perditum felvet ; & in tftt uqirerfelitef neture per fe ipfum •ue ceutre netur em fuut, f furet eijungetu, & univerfebter eorum que-fiertite funt ptemun-. Jhetee retieueti quiim ipfe fegregetotum fieri confuevit edunetio, qfienjtem.megnum *onfirr\ tium implere Dei & Eettu iu feipfumjrteepituleni emuie, ii efi, rectUig/nr que in cule funt, & iu terre i Ju que etiem ereete futtr, ipre uemque uuivprfeliter eufuium edfcipfum eiter. uMitue,ex ntftre iucheeue divtrptne, ^ perJeSmbemt, ex uobii pitpfer ,p^t fecupium net^ emuie nofitie perfeSe bebent •, neu qx nujiliedi cotfequentfe ■, pft btt pendent, itf erbinor, qutmode er et dr eliui mtiru propegetionu btminum in muliititdinemDee pr peditus, jimen- ietum primus btme cufieiiret! inquepecMieUtetemfeipfumetmodtqutffper ebufienempte- priupttentiuutniejiceTet iu ipfem,,&fecustiumnCfculum6rfecmi*emdifftrenti*rfH &divi- fitue neture retrufut. Cu/ut utfierely ficut dixi, btme non emmne iniigeira i.fiue quiim eu- temefefiertefio efl ppfiiUefiiee i* perpetuum non neaft menire : in Cb^e epm lef», inquix. finium Ap^olmutqutmefculutefineqntfumtne, G a lo. Vi- DE D'IVlS!ONt fJATVKIE TO, ViderAeqnantnmdiyifionUlwimnte ntnini Maftm aoccatnin prinulut» minis referendam ellc inculcat? fine quibus en invAnqidt, forcaifis i fl [iiifTilii^i fli_ hec in perpetuum non necefie manere. Ac fi apertA «iceret, quoniam fi bomo non peccaret, abfque dirifionc fiix nature permanere poterat, iion enimboc ci ex natura acceflit, ex delido contipt ; que i^tur neceflitas cogit ut poftadunationcmn» ture inpriftinamfiiidignkatcmiUadirlfio permafleat: ut enim ante peccatum p» nit ei carere, ita poterit poli ejus redintegrationem astemaliter permanere. Sed na per fingula ipfius perlequamurfermones, in quibus apettilfime Mocet adnnationem totius creaturx, quar in primo homine fieret fi non peccaret, in Chrilio refurgeata ante omnes ^ onmia faftam, pauca de pluribus pAufentis difputationis gratia io» troducam. Primo^itur Dominum Jeliimdirifionem narunt, id cft, marculum Sc figa* minam, in feipfo idunafle edocet : non enim in festu corporeo, fod in homine taruoaa furrexit ex mortuis ; ni ipfi enim wc tfufcnUa ntt ftimhu tfi. Quamvb in iplb iddi firili in quo natus eft ex virgine, & in quo paflus cft, apparait mlinpnlis luis puft rer iurreftioaem, ad confirmandam reiurrcAionisfiiae fidem; non enim aliter convep» gnofcerent, fi notam cis formam non viderent? nondum eniin toiritum Sandqm plenum acciqrimnt, qui eos docuit omnia. Mndc poft refurtmonem noft^qi orbem terrarum ptradifo in lelpfo colligavit: hamexmortubinparadiliimrcdicut in hoc orbe cnm dilcipulis fuh converfatus cft : oftendens eis maoifofte non tlhad efle Paradifnm prster rcinrreftionis gloriam, qua: primhm Ineo appamis, & qhaft omnibus fidelibus luis daturus eft ; docenique noftrum orbem (dtamm diifotntianib Paradilo juxta rttionetii naturz non babcK : rrOn enim natura fiqwrantnr, i'ed> qua- litatibus, quantitatibus cxterilqne vatictatibas qutc propter peccatura gencnlcygi? neralis humans natnrs, ad poenam ejus,inano adcorWftionera Ac eiecrcieadonem,^ft terrs habitabili luperaddita fiint. Et quoniam una terradnm ad fcipfam conftituittirt mfeparabiliseft, ipfam natnrs rationem in qnt eft, liberam divUionan fecqndnw diligentiam falvans;non enim vel mole vel Ipatitsd^cmiturParndifiuabifto faofaia» bitxbili orbe terrarum, fed diverfitate convcrfiitionis, liifterendaque bcathudialag^ nam deprimas homo fi non peccaret, feliciter m otbc terrarum vivwe pofletsqno» ntam una eademoud ratio eft in principalibus caufis orbis terrarum At paradilo, qnod aptilfimc in fciplo Deus nofter poft relurtelftiortem manifeftarh : fimuJ enim Ac in Po» radifo erat. Ac in hic terrS cum difcipulis moratus cft. ' . • IX. Non enim credendum eft aliunde vCrtifle loealiter, ut fiiis dilcipafit ap- pareret, Acalitfrruen receffille, quum non apparebat, qui poft refotredionem, naes» rlun locorum Ac trinpornm non Ibtnm divinitate, verum etiam humanitate fueraxfiaa pergrcITus ; ( (piritualia fiquidem corpora, loeo tCmporcque coufdaart non fecile CM» mderim : quemadibodum neque qualitatibus, quantitatibuiyc, fcn alicujus fonsm delcriptionibus variari ; fimplici^n* enim naturs fiint, quod tsaxime argranent» puri ignis colHgitur, qui dum per onmia fimfibilis mundi corpora diifnnditur, taneiq ftbtilitaris eft, ut nullo loeo deducatur, Ac tamen in omnibus operationem iuamsuu ni&ftaredinofiritur,) Icd uno eodcmque tempore, uno eodemqne loce ad tempus^p* parebat in d forma in qna pallas foerat, ut fidem illorum nutriret, donec verte cogam rionis virtute qui poftmotramprofiifi lunt.illuminaraiiturt Ac pendo momenUaem apparitionis fpatio, mox int^fedualtm invifibileroqne Ipititualis eorpons isjuWis» ideft, invifibifitatem, qns onme rtmpns, ut prsdixioras, omnemquelooim-lbperaf» redibat: vel qnod ctedibilins elle videturi nnllomodo e* tefurtedIoilB giotili low ♦el tempore, velquaiititate, qnilitateve tetedens ( his fiquidem oinnfcus fpiritiulim corpora carere, nemo qui dubitat’ ) in el forml qua mando, in mundo vivens, nem mundi falute poft reiurreftionem dililpulis filis Inpfhmmanifeftabats non enim bu- aiana ratiocinio ptsvalet ubi divini potcfitla folUmmodo pOllctc nam qnodipfil ait, net Et! ttUfcim fum wi w ift» iittiu nftpn fttiiU, fetis ac pi uM abdicat ipmm non ftdum lecnndbm 'Vetbnm, qiio onia implet, ^ Ac fiiper omnsscft* vfcrum enim fectnidum carnem, quam iu atritatem ms lubftautis vti-perfons acM» pit, Afc ex mortnbfiiftitafit; AC in Denm tranOtmtiiviv femper Ac ubijimeife, i — iqusverbb patris adnu; , . genabnifr, flVilhmWdtXe^fiVtfVi&iUtCT apparet; €wh»tomiridcreritfc«Kiim«Bi ■1 i - «fW» L1 B b R S E C U D U S. gj #Cfit; ad dextram patris fedet, in ihmmis omnia gubernans, huiuns ilatnrie (alntera in in& mimftrans:noH c{go in loco ingere Chriiii humanitatem quz poli refurreftio- ■eai tranilata e(l in divinitatem. Divinitas Chrifti in loco non eft, igitur neque ejus bnmanitas: aodero modo fane intelligiturde tempore, de quantitate, dc qualitate, de forml circumhtripti : bis enim opibus tou Cntifti hamank;p, hoc eft, i|orpa$ tc ■anima tc intclie^s carci^ piiiTime neditur, puriiSmeque intelligitur refur- ee^onis palmam ; & ad eandem gloriam eledos iuos poli Catholicam refurredioneita «Ufturus, qui'unum in eoV S; qum eo futuri funt. Cnriilos igitur & in paradiib erat £nml ^ mando,- odendens k mundi & paraddi Unam rationpm naturalem cRe, ih deiplb nhindum 8e partdiium adunans. Non enim in nmndo moles corporeas fp^ dilqucdilientasi roultiplicerquediverrarumparriom ejus varietates, vera ratio tod- iiderae & honoriiteat: led naturales fe primordiales illius caulas in leiplis nn!tas (his enim accidefiti- %Bs'lljVinam bonitatem carere vera ratio indicat ) fed modo quodam htefTabnis dd- ^rine incontp re toi fib iflfaae rUilericordie : ut homo quilibet voluntatis arbitrib in nature digu/tete ib cultodire noluerat, conditoris (ni gratiam Ihls peenis CTuditds ipteteret; & per eam divinis preCcpiisobedichs, qua prius luperbiendo neglexe^ 'id futtm priftimim ftitum cautuli Se proridusj prifttna fna negligenria fupcrbiqlw «hiS humilis «que memortediret; unde iterum per gratiam & libero lite vohifi- 'tetis atbftrio cuftodho noncadctet, nec cadere vMct uec poflet. Sed redeamus ih ■^o n atid n e m n«nrarf!ffl in Chilifto.- Dtinie, inqaft prsWifltus Magifter, ftr tT- •fiUfhmtmi» talugi, f/rtfeBttglitM ¥hif edrh & tmioi), & ekmirrVtnthic (n^e ite» lOMira/aeafi, re^Sens H tilim, K»tm exijtetifm 'Wrnmfin^im : dtinii fenfMU & imetigititi* cnffitirt; nnfi- «timrt-per tumta Uvia^dOV, rnielMfiutres crUUis trtnjiens, c»id dhimi ftrftHiiufrdiittitri, rrij» fiedtitrd rjm rd- atenti» tsumr/im», ni fe iffrflrfeRe'^tpiltdliUtm dtijut HmiMUm llfteniriit ; & fitiii in '■hli bhffeHniuMit&tliftiiiidt$bmiti^dti, hdttfi, ft(nni*miffdmkiimdmttttm,'dptidiffi3)i ■fit Dftrm dpfdrtns yt» ntht i fickf ferifrtim e^, vafhri Dti br fdirit, t[iunfum. btm, nui hni^ mi» i y^ejddtirtm teteitii j kcfrimm.ntsdiihsitdit ntiifmdt ih ■fMffrfn dUdtiimtilrfeeirniiritimt^ilKnt {f* finmndiliiKrrtitid, &. fn rira & fr»m»(ieA- dMt, ^Una djfdijiikk tudime .- Inmiiies fiitinmtd» frtprittfkt tereipie »ffmHt Wkmidtk fhineiimfginem qudm -M» ifiti* i^jmSdd tdugtilt. VMefnc ttam aporte ^Imiitiat hominem ad imiginem & 'fi(ul|itu(}iuem Diti condftum lexhs ififf&aAtUFhMnihh taruilR:, de adhui; ^ahtum in eo imago dc fiihilitudo conditoris •tWtainc^ tatere; ^>fanque divifionem proptef bdcbat u tti fefcuhdum dtitpus Ibhtnfi^ nodo accidiBi! i' quamquam etiimiff abbia ^If fnlts {exos mteffiguhmr, fiquidtin Bn^auir ireftiti quidam mafcUfnii ih 4nfth4 ^,’iiWr Vitb, W eft,f^fus, vdut Iflfeidam ftemi ilj;' iioO tamdn ibidogttdfciiUns Unuob diVtiTtiaih,fed CInifli Ac ecclefiz Myrte rfont, ubWfijadlntent^hiS ad crcat^iti & id cfea)mralihc6h'ii4ituVi!r. ff titilf- • Hfitt, inquit, &^innnufimdt»)it»cWSrtdtitimjkdii6enteryiigtiflTifTidrumjfdi^lm WttHmd ddnfrebeMtns, & tiriift 'iffdin '^ftldiUii^''fdrd Sbilefauc mediafquc ruturas, in Chriftoadunaum? Quod concluiic breviter ^ifter dicens, uuam futfijleutem fimul tmutm ertatifram, quafi aliquem itmiuem, partium Juarum ad fe inriceut ceitu emplexam efieudeut, & ad jeipfam iutUeutem per uuiverfitatit fut- fiantiam ; juxta unam & jiaipUcem & indifuililem futjlautiam ex et qutd atu tfi deduSieuk ^ indifferentem attitiam : per quam unam eandemaut tmnit creatura recipere ^t^ caufam f Alitus ittdtfcretam. Hadenus de divifionibus,acqne adunationibus lubftantiarum ve- nejrabilcmMagiftrum, Maximum dico, iecuti, quantum ad prxicnds quxftionis at- ,tinet negotium diximus ; & jam ad propolitum, id eft, ad eam formam univerfalis jnatufx, qux &crcatnr& creat, & in primordialibus caulis oonftituta eft, difeutien- dam, de nlc enim in primo libro dicere propoluimus, ii tibi vietur tcdqindum. J). Videretur plane, ii de quibufdam qux in prxdidis rationibusdida iiint. ( quo- niam multum me movent) clarius explanares. M. Dic mihi qux funt illa, qux inter ea qux b me dida funt.valde te movent,quorumque explanationem poicere videris. 14. D. In divi^nibus creatarum lubftantiamm iecundum Maximum, nihil snc movcf, nec valde mihi obicurum videtur feu ambiguam, prxterhominisdiviiio- DCm inter maiculum&foeminam; eamque non ex primi hominis conditione ad ima- ginem Dei, fol ex perna peccati procemfle. Iterumque poft Catholicam refurredk»- nem omnium corporum, qux.in fine mundi futura cil.ipfamdiviiiooem non amplius perpunfuram, led in uniutem primordialis naturx rcverlurami quis enim talia au- dhens non expavclcat, 'confeftimque in hxc verhhiprorumpac : Non ergo poft lefur- rp^oocmmaiculi&faeminxfiuuruseftlcxus? ii uterque penitus^ab humanlt aufe- retur naturi. At qualis forma in homine apparebit, ii nemo maiculi fetf foemiqx cofr pus'habuetit; aut qualis poterit fieri c^mtio, ii utnuique ibxiu fiiturafit exterms- hc^niim coagu! 'tepore circumferip a^amvis videaris in corporiims rejurredionis Ipirituales quantitates qualitatefque magisquam corporales fi^crc eiTc' fututas; ut non dicam quantum hxc dodrme omnitfmaut penV omnium. LatiaTis.Unguxibiidorummagiftrorumautoricati refiftat; qui unanimiter ppft returredionem omnium utriufque Icxiis integritatem fiituram 'pile. aiTenint: ita.utyir in forma^rlri,fuemina in formam fixminx, cum omninmcor- ppraifnffi patciqn indiciis quib^ipaximc utcrqu$ iexus diiccinicur,redeat« ac iic iive y "S * -r'> * * • K.’ s KC «7 H'D U S. * ^ jl«rtiYfi» « << Hi Bet u aternaliter pft— neat. Si ctn« «terni {MtaaCOTforoliUr ^ | 6 m iiti iient «terna ((ldFi>t* Icd de hic qiug^tionc in <]ninto tractabunns* M11I9 IMb vidnur intongTunm coxtemim 'bcariradini mifcTum fore credere, quibii» *^ai^icu 4 letmo Tuletur rdifterc.qni ah iutultiiSi ia ignim arrraa». Hxc ut cUi^ ^diuncdidirfubftanaaruin ft^banm i Deo dirifionibus, nuxiine mibi fcrupalnis ior atbrant. Dcredituanicm&adiuiacioBetpiicquithpBnitediftame^duruniixi^aeB iSbifennim aniver&liter efle fitdbr. Non enim cloie rideo, quoBodo atfinfqw bnmaac nattine adonario in Chrifto primiimi momu refiiigcme fadaeft^cin dtenibas homwbntmandu fata ra fadn eodem cnwwfctu qao in dhne rixit.Chriftm» Mvdimas refainexiffe, leroperquc permanere dc petmanmTnm c&. Qui* aurem ner ■Aievirili iextt ipiumfuifle indutam, priufqUampatcrcxaTdc refatgeeet; finmiter Ute ctcdinps omnes homin» in eodem iexu,, in quo cadant, refarcefturos tSb Memodo quefu orbis terratain piradilb, terraqnc imita calo, omnifquc ienfibiitl j^ura inteUigibili, tc hnc ofaniatToo copnlabnnnu, itant unum fint, nulltque AMit diverihas appareat ; de maxime illud, quodpfomiiifti i tc orpianandumihoc w, ■ ijBaninil omnium fubflantiamm prsedidarum ratitos in umun,- atane adusactofa- nutt ftt i Utram reipsi, boccil, tranlitn onmium fimfibilinm in intelteiftualia, ita ut pMtftomnn^ hnjns feniibitix curriculo omnia iint fpiritaatia, mhil coqiorcuiB len fai^ile remaneat; an fofa contuitu animi natu calem unitaKm n^amim reruip in fuit littenibus primerdiatibolqae cantis contemplantis ? ea namque qus extriniouts cor> piMCofenfai varia mnltipliciaq& locis, temporibus, qnaliirabos, quantitatibus cm- nrifqae fentibiiis aatutte «tiffetinitiis apparent, in fuis radontims ieoundumquash fiteatore omniuBMComtita fanfaRcmalitcrqu immutabili fn« naturx &atu, cortilqne dhr|ra providentte rdgnlis fnbfiftnnt, puA inteUedui, rerum ommnm 'vesicatem hiqinirenti, invenienti. confidetanti, nnnm individnam vidematr etie. &fanc. Nam qMfatum e«terioKsnatnrc;fcB 6 bileS'daco atqof cocporales, k>ds tcnrpoiibnrq^ ameerllquc accidehdbas variori appetant ( in ius cnimaornmpulchtkudomampm MTMet; ideoqucieamalihuE anrmts, loog^ t veritate de unitate diilannbus, inqnC tIMiponlinm rerum nnmerotitatandiflnfis, mtesnperafalnxurioshqttc acaanturz^taiv tBmintcriores,li«c et, jiiteltigibiieteiicDdz,firopUcem tiriindividuaiBqueuniiateoi fa feii^dc inteHeipfas infeparabiliter ofteodoot, atque per hnc, japientaim aniimr fi cbritndinetD’karlnoniK Mcktatilque catum contemplantes drieftant; quibiia e« nbili diverftqae locomm^nc cempornm vaflietate redcnndbhs, itblius unnada immatabilirque ''veritatis «oittemfAocio prhnnm jtamittimr. Non eDinvcoeleftes «fawtcsqnas -vaifitBomiiutianibw ScriptncaSacra ncaiiur,jpeTjutiicmundum’igf- O iluii cx win ft cus eorporeifqne ientibns-intaericiedandascHcsItiino: nec tamen «Keumonminoipionirc patandom, quando per eat Tagi acivSnifttari iucc omnia «ifibilia SanAa -edocet 'Scripntra f teges tiquideha divin« per angelosadminificatr funt } quibas bonorum hominnm’mores corredi, ordinati, i pravis viis rcdndi,Tntil- S icibnsdrvtitepTadentuedoftFinis ecercitaei, >ad priftinam uatnrc modum rcro- Rr ) fed inxanfisqnas iptieectomalaer 'cwfaderant hunc mmidum quem^tben- •fBK, quantRB cis tinitnt, pciipicinnt, nrntdoconim ijMtiis u ti nil u m, non varos temporum moHbitS' dlftiattum, non nnmcrotitatc partium iaamro tlilperrum, non yalhatam quamhallmlveT^u^k^(lic^bns# l ^c l ^c n ti^s diflimihan, nao molis magittfu- mhle,timnditm, non divertis le'n^iMHaB,iathndmi5plttTudaiilbitcHmtiis diftentai; fti mtnm fimtfUimpliciterqnc ra injl rationfant imnwTabilitcrfnlitiftcntem: Uc tik Mdr eUcnris qutmionihusqnc pormcipfam ad liquidam intueri atequeo, l uculcn- IW-b te dticcrhcndnmieftinwrnn ;;tno tamen arbhvio/tqno orttine aperiendz tint, imItnmVrcaperlaBRiri -tivc nunc live -Milca, mifai vilum-eKlkuere. ■ s '-M. '1% ilis emnibns qns, nt arcu, dbl olaib nonpatclcotit, alinm ditimeaA teemn remm ordo expetit ; fcd hicibrevher pntiibondum, quoniomiusc omnia qiim #fii!ilit tibi vllentiirntio ar|pimentopoirunt concloiii. 6i «nhntifariftus qnl omnia kitelligh, imiAo-eftomffiafflbitclIeAQS, reip^onhnaqnmdirompfit; oidinavit; qnia 4^tet qnod ptfeeelEt in c^ite cx prin(^pimexemplo'wtius bninan«-natune,in t«n fablwntiimm, fient in «printo libro 'troAubimna-f Siquidat^ biqus prxlentti textus qjj^aliud flagitat, qnbm nt pro viribus nOAris ^icqnbflux a nimo nww faeri^tePrimontiatibiis cautis ollpirtcinas. t D. ■ t n l ia i tre ^u ovi y Wi faq «i»'CtfSdi-n»do qugpiteleiiieaqiuiaioitam^ quit jg * DE D 1 V 1*S 1 O N E U R * quadripartiti univcrfiilisnituHedivifione propofiuefnht, non incongrui cxpUiiM- dascik opinor. M. Ratiocinationis exordium cxdi^nR eloquiis aitiunendamelie aiftimo. />. Nil convenientius, ex ca enim omnem veritatis inquifitiodem initiom fumere neccilkrium eft. Jil Divinidimus propheta, Moifea dico, in principio libri GcneiecK, /■ Prineif it, inquit, /rrir Dtm culum & ttntm ; quo in loco omnes Sand». Scripturz expoCtores ingenii iui icumen exercuerunt, diveriirque intelligcniic mo-^ dis, quid ccclinomine,quid tertx, propheta immo & Spiritus Sancus per prophetam' voluit fignificari, cxpoiuerunt ; alii uquidem brevem quandam comprebendonem totius perfedz natdnc his verbit-infinuari zllimant. Coeli quidem nomine totam ipir ritualem intelleiSualemque naturam,conditam atque formatam; Terram vero ouinem corpoream fcniibilemquefuisperieAiiBmis dcHnitionibusconlUtutam, intimari arfa^ trantur. Alii informitatem utriuique creatnrz,lpiritualis quidem nomirie cocii; tetm dho appellatione, mundi hujus corporalis inchoationem liiadcrc conantur. AHI totids ienllbiUscrcaturx ( qux vcluu duabus principalibus partibus, coelo dico 4f terra, perficitur } creationem, bis verbis indicari affirmant ; iu ut nihil de Ipirituali creaturz conditione in hoc loco fignificetur, led lolummodo plenitudinem corpora* cteaturx propheta voluerit deferibere. Inter has enim duas partes, coelum dico dc terram, veluu inter quoidam duos extremos terminos, h le leinvicem difcrctos, uiic luedicatibus connegos, hujus mundi lenfibilis univerfitatem harmonia quidam o*r rurali coropofitam coadunatamque cfle cortis rationibus edocent. Sed longum eft,4l preientis operis propofito inconveniens, per divefliu diveriorom opiniones multa* ac varias fermonem extOndere ; fuperfluumque videbitur aliorum intellerius de hu> jufmodi negotio, nifi ubi fumma neceffitas exigit, introducere, ^iihi autem mul> torum Icnfus confideranti, nil probabilius, nil verifimilius occurrit, quam ut in prx- diriis Sandz Scripturz verbis, fignificatione viz. coeli & terrz, primordiales totius creaturz cautiu, quas Patet in unigenito fuo filio, qui principii appellatione nomi* natur, ante omniaquz condita funt creaverat, intcUigamus : & coeli nomine rerum inielligibiliumcaeleftiumquc cflentiarum, terrz vero appellatione Icnfibilium rerum quibus nniverfius hujus mundi corporalis completur, principales caulas fignificatw eflciocelligamus. D. Similiter etiam hunc intclleAum prz exteris eli^rcm, li m* paululum non moveret illa ambiguitas qux in przdidis intelligcotix dilcretionibus videtur oriri. Nam ut mihi videtur, aut parva aut nulla dificrentia efi inter eorum intellcrium, qui dicunt informitatem utriuique naturx ( intelligibilis dico atque lenlibilie ) & eorum qui primordiales caulas intclligibilium & lenfibilium przdi^ %ripturx verbis deferiptasede judicant. Nam infonnem materiam ejufque iiifor- mitatcni caulam quandam rerum cfle dicimus; in ca fmuidem inchoant, quamvi» informiter, hoc eft,*adhuc imperfedh s ac prope nil efle, non tamen penitus nihil clle ineelliguntur, fed ineboamennun quodar^odo efle, fbrnumquc & ^rfeOiouum ■appetere. At Elio igimr intentior, & rerum differentias acute pcrfpice, n^ulafquc am- biguitatis ex acie intentionis tu* penitus depelle. Non enim ut arbitror te potcR latere alias cfle rerum informiutes, & alias rerum caulas perfedaque Principia : nam fi cfle Sc non efle libi invicem opponuntur c contrario, nil propinquius cft ad vere efle quam informis materia; eff enim, ut ait AugulUnus, iuftrmtfrufcmbil. Ni^ti|)| videtur parva diffantia inter id quod verx eflentiz eft propinquum, 6c id quod verx cflcntiz privationi qux nihilominus dicitur cfle,cft proximum; nec rerum inforihua- eon cauUm clienti* formxqucac perfeiftioni* rerum efle diximus, Icd magis priya» tioDcm eflentiz, formzque & perfeoioni* rerum. Gtula liquidem, li veri caula li^ omnia pcrfetUlfime, quorum caufa cft, in leipsl perambit, cffcdufquc iuos prinfr quam in aliquo appareant in Icipsi jwrficit; & dum in genera fsrmafque vifibilct per generationem enunpunt, jpcrfiwioncm fuamineanon deferunt, fed plene fie immutabiliter permanent, nulltufqne alterius perfeaionis indigent nifi ipljus uniiu ia qui rcmcl& Iknul & lemper luWiftunt, Non parva fiquidem mihi videtur clft talis differentia, longe fiquidem h feipfis diftant primordiales caulx qux ab unp fiimmoquc omnium principio, quod hnulld cft, perfcftilfimh in luis immutab^hu» sationibus condirz lunt, & informitates omnium rerum qux non Ibluiyd perfe®^ nem formx nondum perveniunt, fed vix jam cfle incipiunt, nec loi^ ex, non el5» R^unt: quamvis cni|| vldeancurpcrum iafotoutates me di c atis locum LIBIR SRtUI^OUS. V lntetcne& non tffc, Incipientes eflec* non efle ; iiqutdemexAon efle.procellioneiil ad cfle inchoant : nondum tamen ad perfectionem formz atque ciTentix in-' TeUteuntur pcrvcniflc; plns appropinquate judicantur ad non efle quam ad cfle. TfimI enim aliud cft remm informitas nili motus quidam> non cfle omnino dclncns, 8c ftatum liium in eo qtutd vere eft apjicteni!. PnmordialB veto caulx ita in priu- Vpio, hoc cft, Dei verbo, quod v'ere dicitur cfle & eft, condftx funt , ut nullo iboitn pcrfcaioricm fuara !n idiquo appetant, nifi in eo in quo/unt immutabiliter, pe rfe fteque formitx (iiot. Senij>cr enim ad unam rerum omnium fomuim quam Mtania appetunt. Verbum patru 'dico converfie fonwintur, & fottimionem luam ttanquam delerunt. Caulx quippe locpriim & temporum in eis funt : qux rcro fub iplisluntinferioribusrcrun ] ordinibus, ita ab eiscroantur, u^adlliplas ea attrahant , omninmqne rerum jh-incipiuinninum appetant; ipix vero nullo modo ad ea qux luh eis funt refpiciunt, fed luam formam nyieriorcm Ic femjlhr intuentur, ut l£n- perabcafennari non delinant. *Nam per leipfas Informes Inht, &in & p J V I S 1 o N.E NATU R A t*- i|kiira ciUntrodHtet-afpcxcrat.Hcc enim vocubuli^ibii^ dko /jr lwwi»i,jAusyiii ■ditiis naturx autcootnia in Verbo comlitx plcnillimaiii inimuubilc)fu]u: iig>4 iifrfcdioncm, quam murabilcmimpeifcdaniquchujiu mundi ic^ibilu infbrmcd buc prdccluoncm, locijtcm|K>ribuiqucdirpcrtam, perduc gcncrationun edeinebo* i^iitcm, diverfifquc ienilbilis creacurx numeris formari appecentem. Sape quidem inane Sc vacuum*£c in laudibus rcrun» corporalium Tofent p#ni: totum nomoM fpacium quod inter globum terrx chorolque liderum , .extremumque mundi, «or bitum in mi-diocil cbnftinicum, in dlias parces elk hi lapientibus mundi divlnxqu£ ruslpiricus; ambx nutem i^rxeis, vacuum Icu inane-ii Latinis vocantur: 'U 'puriQimtcm clardUmura^ucillud (u penus rpauumconftar lupenoris ede natur*, lof redfhimum , ctemoque iilcittioquiccum,^xceptis harmonicis cantilenis coplbntqnilf qut Pltnecarum, Omnm tctrcmim & mortalem tonfum tonorum duqjconorumque acumine fupcrahs,, lubtildlimique ignis motibus labcus, diurpiiluiriius plenum^ praiter poruuneukm quam umbra terrz obtinet, qpx nex uopcUacur, ideoque di* dtUT vacuum : nec immerito, quoniam omni terri ctm^uc mole vacat,nulloquc — y, plbco pondere, impletur. Elauctaram etenim Icvilbrai globi & /|%icales lunc, & qtiia nulla terrenS qqalitacc gravantur, nullam oblcuricacem elEc^t. Luii* Is. quidem bumidicos Ibrdciqne quz in cd apparent, non ex diz naturx punuce, 1^ ex terrenx molis vaporibus quos Grzci AxfuJkt vocape, bumidxque abyld vicinitate, accidit : buju quoque corpulentioris acris infcrioxil^c ncbulcditas'& obfcuritas , non ex fciplo, Icd ex aquarum cerrarumque propiuquicarc advenit. .Unde cnimna-r IcicurLunx humiditas & acris ncbulolitas, ceuiteuaquei Tulminaque.imbrcs, pluvix, nix, gelu , varii ventorum i non aliunde nidex terrenis aquaticilque vaporibus occadonem accipiunt. ' ' -.n 17. Quid ergo mirum fl primordiales rerum vidbilium canix tarrx inanis ilk Vacux vocabulo bgnrate infinuentur, prx nimia (ubtilitate inedabiliqne incellcAu» alis lux nacurs limplicicatc, priurquamin genemde formas Icnlibilcsque numeros, im quibus velUti quibuldaro nebulis corporeis Icnilbus apparent, per generationem de« nuerent i quoniam vilijbilis mundi pradida Ipatia, propter fui rqbtilitaicm ac pmuit incorporaiicacem, inania fcu vacua non incoageur: appellantur. Sic ait quidam bo** tixam : Jirraftr VAdmmfjUn )M$Ul»re ctrfm. Iceni VirgUius in duodecimo, Tiim /apti viri varvsm fer iu4ne vtUitm, Eadem ratio cft a|tcrius interpretationis, qnx dicit terram invilibilcm incompolitaraquc fuide. Quid enim alitia racionabi. lius ilii iuvilibilitas mf fticx terrx h^idearet, quam primotdialium caulamm cor* poralis creaturz obiguriutem , nullo moloris' lumine , nulla fonoarum diCrctione adhuc declaratam, ' inlupcr etiam puriffmos inccllefbis fuperantem. Metito quo* qnccaulx primordiales uscompplinsprxdicannir, iiint cuimdmplicesomniquccontt politione omnino carentes ; nam il<^ cft inedabilis unitas, infep;^abili(quc inconsr- policaquc lurmonia , univcrialicct ^^Ifcccncium Ipu f^inilium partium copulationeus. fupergtidicns. Quid dicam de cattds priq^ipplibus incilleftaalis edentia nonne con-; gmenciUime tenebrolx abylfi vocabulo h Spiritu un&o apipellutx dinti' Abydu% enim 'dicuntur propter earum, bicomprehcnlibilcm altitudinem, infinitamqu» ItU per omnia diduuoncro, qitx nullo percipitur lenlu , nulio comprehendi- tur intcHciftu, przqiie inel&bilis fux puritatis cxccUeuOU' tenebrarum nomine ap;. pellari meruerunt. Siquidem & fol me Icnfibilis intuentibuseum fxpe ingerit ce-' .nebras uon valentibus eximium lui intueri fulgorem. Tcnebtx iuque erant luper caolirum primordialium abytijumi nam priufquamin calelUumcdcuciarum num^b rolitatera procederent, nullus ' intellcftus conditas eas cognolccre- potuit, quid edent. Et adhuc teiiebtsS fune f(ipi?r hanc abydiira . quia nuUo pijrcipitur inid' Ie£bi, eo excepto qui eam in principio formavit. Ex cfhaiibps autem, hoc cft^ proceffionibus ejus in incciligibiles formas, cogno^ut lolhmniodo quiaeft, upnaiu-. cemintclligitiir quidoft. ' i8. Sed utruBf •lica illa t«ra invHibilis, ipiaque tenebrofa abydus relleftualis primaruA %jfum invifibilis terra* perpetuo- erit , abylbilquc tene- brofi xcornaliictitfiipq 't,; an quandoque, hucdf.Mft ducm mundi Quius iu- vilibilis in nociciam;iii(e. alium rationaliumqnjitf^ iKimtm i p^y/GR^* i I LIBER SECUNDUS. 19 danpamiixUgtt indagine. nuximi. & ne hoc inta^m prxtertnictas dbfixcpeto. M. Dic quxfo quid tibi Tidetnc.mimpnmordialescaufz rerum, (]iias terrz atque abytB vocabulis figniikaus efle, prxque incomptehcniibili atque cxcd.> knd aldiudihe invifibilet tenebrofaCque diftas'atfaitramar,cAm per generationem io genera formarquo. in numeros differmtlafijne rerum feii (eofuieu intcllcdu compre- vhsnfibilium procc^nt, invifiMlesin|omprehenfibilc(^ucclTedefinunt; anfemperin excellentia Ius nature, in quS ante omnii in principio conditae fiint, permanent^ -dc fab niiUum ienihra inicHeAumve cadunt, ita ut Se in rebus ignarum caufx funt loi& bus (ra intelleftibus quodammodo appareant, 6c excdCiudincm liix incomprehen- iibilitatis non deferant, ac veiuti in tenebris quibulHam (in Iccretil&mis dico divins manet ; £a* enim eft iaafcr/iWii,*)»mnem midlcdum funerans : quid mirum fi caofie omniumqnb in ei,6c per eam, Madeam fiidx fnnt, invifibilcs mcomprehcnfibileique mernaiiter credantur efle, dc iacoatmutabilitcr petnunere > M. Exemplo naratie aoftne illud poflnmos concipere; nam quod mtdldftus nofier in leipfo primum n- , Qonabiliter concipit. Se ad bbittud pnr* perfefianutc intelligentix perducit, femper dcin iea>btinet,& quibufdamfignit ewriniecus profert. Verbi gratil, fi veram cogni* donem de aliquo ienCbili vel inteUigibili fapiens animus percepit, ipla cognitio & in fixa permanet, dcpbaniafias primo imtiit in cognidonem, demum in feofiu, de> Biom in vocum Ggna, alioiqne nurus quibus animus fccreta Qu molimina gradatim dckendenda feict aperire, inque animorum aliquorum nodtiam naturalibus artiii> cialibniTeptogrciRonibiu peuMdre non tardat. M Vrlacipales itaque Caulili' fle in ea quotum caufie funt proreniunt, dc ptin> cipiomidcft,pmrirG>picndammqn&fiiftzluot 4 ion relinquunt;flcutfic dicamjn fit ipuspeTmaneniea,-ioviGbilestenebrxqiie ftix cxcellentue lempcr abicondhx in c£> R&ins fitis velati in Jncem quondam cognitionis prolatx, non cefiiuii apparere, D. Hxc probabdicerfiiaderi ^flaoc; (ednofle velim turum principia renun, qns primordialium canfimim nominiboa appeUanmr, Icipfa intciligunt, priulquam ia tpfu res, quarum catafie fiiat, profluant, necne t M. Ad hoc breviter rcl^ndeR 4um ; Si Dent in lapienda fua fecit omnia qtus fecit, tefte Scripturi qnx dicit samia fecifi% cui dubitare pcrmitdtur omnia qnx in ferentia tada funt, ficut ipfe tapienda fciplafa cognofeit, Sc qux in ipsi fafea mnt, non loinm feipfa coraoic»' te, fedflc rerum quarum principia fnnt ooridl non carere ? Non enim credendum eR ia divina lispiratta alKpiid infipieni 8c fdpfiim ignorant eondimm fnifle ; fcd de bis (Uigentius alibi confiderandiiin. D. Ica fiat; nam non brevem tranfitoriamque quaerit indagationem,' fi primordialei canfia linplas laptnnt quoniam in iapieotifl creatxlttat,xtcmalitierqac in cifnbfiftont qux noUum infipiens in fe recipit, quo, mo4oc’‘ iaptenri^ caiim mulu infipientia procedunt Non enim omnia qnx ex iis . Mbflnuiulapiemja furit; doas fiqnioem naturas lapieotix pardeipes efle credimus^ HbUefttialem in angclit, in hominibus rationalem; extera eero qnx ^ fcnfibns ien ab intellcftu compretfendt pofliint, lapieniix experdaeredimusefle, quamvis brevitex quis refpondere val^, non! efle mi tum in lapicntibns excmplaribas Infipientium canias fnbfiftere , cfaim videmus in (blaribas ndib tenebrarum occafiones naturaliter inefle, dnmqne in fetpfis nullas tenebras efle fionnt, eas tamen dc canfis in feini^ «dati fibi oppofiras 'gignunt. tf. D. CTMTnlt qnod feqnitox'? Er S/biriu Dsi /apsi/rrslatar/B/gV aqnas. An forte noc additiim. nc xftiaMirentur primordiales cao& non folum iot» leftaalis ratioiulifqne creatutx eirtntem, renun fle creatoris earum iot^igibilcm, cognkioaetn prrnimtl fuxnatatx excellendi fiiperare > M. inquit, Dti /srdarsr/apsrayaaf; ac fi diceiet, primoidialium clniarum infia^ incomprebrafi* ^j|faue abpflus, ac per hoc invifibdlis tenebroiaqae merito appellata, non ita omnem ^^IcAnm rationemqoe aldtndinc obicuritatis fnx efliigit, ut etiam 1 Spiritu Od comprehendi fle fiiperatiuonpofit i Deus namque ipfas veifd ^axdam fundamenta H a syax 0 eo DE DIVISlOKf NATUR* dtjuM ; non enim primordiales omnium caufas unc^ exceUentn efle credere debe- mus, utfupcrior nulla eas praecedar caufa qux Tuperat: cftenim una cadende omnium caula cx qui & per quam, & in qua, Sc ad quam, rerum omnium przceden- tes occafloDCS primitus faAz fune ; idcoque omnibus (uperferri non immerito Scri- ptura teftatur, quia univeri* creaturx i fe inchoantis efle ordinem prxcedit, 8c in eam delinit ; non quod in ei hoc prius 8c.hoc|>oftetlus ratione temporum creatunic £^'Cum (imul & femel omnia xtcmaliter in ipsi fint, & ab ipsi fafta funt ; fcd quod ordine ineffabili incomprehcnfibilique omni intclicdui divina providentia univerii- titem con^tz naturz cx non-cxiflencibusinexillentia produxit, quorum aliaaliif Quidam cfTcntiaU dignitate przfcruntur ; iu ut ea qux .circa unirerlidem omnium caiilam, ipfum Deum dico, proxime atque immediate nulli crcaruri Inperiori intci» politi creduntur &intelligunturefle,principalilHma condita univerfitatis pr!uWp& S rxdicentur ; ac deinde alia ex aliis i Ihmmo ulquedeorlum, Boc eft, ab initio' :diulb clAiatarz ufqtie ad omnium infimum, vcrbol patre temporaliter prxcedere, led coxtema llc clTe : nam & Propheta di- cit patrem alloquiis, Omusa in fi^ieuti a ftem : fimul enim Pater & fapientiam fu- genuit, & in ipsi omnia iecit. Etalibi idem Ptopheu ex perlbna patrisait,rra&(- titcer.vseumrerbusubetsssm,iedste ege eper ama regi: ac li aperte diceret exfecreto fnb^ Aaads>btex vetb» ia co nafeeate opera mea Eteio in co qux ego illi regnanti do. .1. ~ Idem T- ¥ 4 V t% PE DIVIS10«NE K-ATUR* Idem itcram ad patnm, Tecgm jatiuifiam $» iie firtHtii tud: acfidixiflet.tecmii • Iraper eft,& in te principiumomniam, hoc cH, vctbum tuum. Sict^o (cmpcr prin- ‘ cipiumin Pauc& cum patre,naaquam crac& ptincipiumnoncrat, fanpcr prin- cipium. EtC|uan:non acciditei p|iacipitmic(re: nuoqnamcNtiiiK: hisquomniprin- cipium cft. l» iit ftrtttis tn't ; h iit, hoc cft io notitii incellcdualis Sc rationai& creatur;eh ccgcncratiouisIVr«li/tiM,hoce(I, lapiemizcux; dicacoim virtufis pa- tris in hoc loco non incongroe intelligitur cognitio ineftibilu nativicacit Uci verbi cx-DcoPacrr. Quantum datur natucz incclligerc quod lupctatomiiaiiuitcllcAiIm, &'ad lucem inacccffibilemconccdhuracccflua per Theophanias, hoc cft, diriius ap- paritiones, quas Theologia puris intcUc^ibut ingerit, & incfhibili enodo, nnIUque , cbgnito inbgit, utijeomnino per ieipTum incognito habitum quendam Tcra; cogni- tionis in lemetipTu poiBdcanc. Virtus enim patris cft lapientia patris in qdl onmia fecit: rcdiUacogniciodivinxgcnerationis^hucinmeMpetlideid, inAngcloper fpccicin : imrao & riccinme,nccin Angelo' eft per fpccicm ; Gntrttitnm tmim qu$ ^dis ttuntUt 1 nullus quippe hominum, nulla coel^um virtutum Generationem Verbi ll patre poteft cognolcere quomodo vel qualis cft : nam nemo novit hominum. vel angelorum quid eft; vel quis gmuitjVcl quis eft, vclquidcft quod genitum cft: led folus novit <]uid genuit, qui ^nuit, & quia genitum eft unicquid genitum cft, Ic qui genuit novit ici^um, & quid eft, & qnomodo fic qualiter genuit qukquid'dc (egenuit ; fimilitcr qoicquid genitam cft, novit rcipfum, quid eft,f( quomodo, ’& qit^itcr genitum eft: &novit eum qui fe genuit, Aequis eft, &quideft. Sicnim nemo novit patrem oiftftUns,&cniTerbnm lilii revelabit, nonne confequenserir di- ccTe,ncmo novit filium niG pater Aecni Verbum patris revelabit? ita atintelligamon revelari per Theophanias : nameflentiam patris Ac fpiricusfanfti, atque fubftantiaa eorum per.fcipfa imroediatxcrcaturx revelari impoffibile eft. Similiter de modo Ac qualitate divinx generationis intelligcndum : fi tamen proprie dicitnr de di^MI naturi fvi/ Ac faid. Plus enim eltquamperfona, plus cft quam fubftantia: firoiliiw fi proprie modus Ac qualitas de d aaturi prxdlcaida fit, qux fitperat omnem mm dum omnemque qualitatem, exteraque qnx fecnndum accidens dicnntnr. De «ptik bus in priori ubio inter nos convenit. Sequitur ia [pUnidrUut SdaSrtum tk 1). A. U9k Te. Ordo verborum cx unigeaitogenui te, idffMitritiu SdttBtrdm 4Me LtuiferuAi £t iterum hic intelligefccretospaternxfubftontix finus, cx quibus unigenitus, qui cft verbum patris.natuseft. Ac ne quibus lemt^naicicur. Ac in quibus dum firnpni nafcicur femper manet ; deqnibusinEvaagelio.diAumcft, Dtnm temtii/tun^mm, umgeiMus ddtemeiui^ i»fddp4tr'u,^tudrt»bit. Isfoa enimfeparapir b Patre, «ternaliteT Ac incommucibilitcr eft in patre, fient ipreaic: .%«-Niimquc quod per Ilaiam Propbcc.im dicicur,^ff^ indo teciiit te (/eln, Lurifir muni ufient ? dc diabolo apigrc inccDigijpu , deque ejus corporet quod maxime in 'Wpiis^i^bzrltcicis & apoftaiis conftjtuni^, inccll^icur. 'PialmifteanccmLuciiiH' quibuldamivi^ctur in EgniEcationera diaboli, quibnidam in EgniEcationem i|>Eus cbriEii^ ftellx , ^]uae' jblet ortum folis prxcedcrc, ante cujus dellx apparitibnem, lurfum verfus botizbntem, Cbriftuscx Virgine natus tra- ditur. . Sic landus pater Auguftinus in Decadibus liiis Icribi^ ; Jed quoniam fandi: ScripcnneincdrprccatipinEnica eft, quod pt-vienci djfputaiioni magis convenire vi- dlfutdicendumarbitror. D. Dic quefo, atquccdHTcre. ii. Mihi quidem in%^ loco mea lufltciac llmplicius,' qma non convehit aliorum fagacic^ Lucifer ifte mytticas atque prtJphcticns,amc cujus ortum frlen- d(\np Sandortitiiin Verbo Dei nnigtiiito intal!guncurcfic,'iftum mundum vifibilcin figmficarc videtur verifimile, eaforma Idtutionls qux Grxee dicitur lynecdochc, * S^interprctawr conceptio, qui forma, pars 1 toto, totumque, i parte fignlEcatur.: ptiulquam igitur mundus ifte. vilibilis In genera & Ipecies omneique numeros fcnE- Oiles per generationem procederet, antetUmpora lecularia Deus pater Verbum fuum gmuit, inquod & per quod naturarum omnium primordiales caulas pnfediiBaus qruvit, qux divina providentb'^adminiftrantc mliybili quAdan^ harmonil proteffi- oftibusfuis per getterationem,tijimcris locorum & (bmporuni, ^meruin quoque ac ^ecicrum multiplicibus differentiis, hunc mundum viEbilcm ab idThd quo coepit, ut qncadJincm quo deliimeOe, 'non abolitione eflentix, 'fed qualitatum & quantiu- tom moratione naturali curlu perficiunt. Et ne mireris totum hunc mundum parte m& Imnificari, qu* eft Lucifer, Qini 'videas per ipfum Ibicm ( cui femper adbxv^ Lucifer, non enim longe ab co recedit, (ed aut paulo ante ipfum .orientem oritur, aut Mulo poft occidentem occidit )■ hunc eundem mundum mylticb 'Cgnificari , dicente ^lotnone, quod fuit i i/^umqudS futurum eft. Qind tjl quedfuturumejt f ipfum qftfdfndeudumrp -. Htbit fui foie uovum^. Per IblerU Equidem non incongrue hic intelligi- ^ mus omnem vHibilair'cr^turam ; 'lion eium'lbIuiiimodo ex partes hujus mundi, qux intra (olarcm drculum coraprebenduntur, terrarum dico aquaruipque naturam, aera quoque cum iUicriori«^cnerj$ parte qu4 lunaris globus volvitur , his verbis Theologi EgniEcantur, vcrMi & fnpra mandi fpal;ia 1 lolari lihra ufauc ad extre- mum coeleftis Sphxrx ambitum : in his enim omnibus liib fole, hoc eft, fub mundo nihil eft novum, Evequis incelljgat nil novum efle in 'prxfentis vitx- curriculo^ quod prius non appareret in naturali rerum ordine ; nil enim aliud in temporibus' prxtcr ca rundem rerum revolutionem lendtur & inteUigitnr : fi ve ut Maximus hunc locum Scripturx incclligic, Qjlfd niUe buue mundum fuit, id ipfum futurum eft pifteumj ideft, ea Ibla qux ±tcrnn fiinc, ance tone mundum fuerunt & mtnra lunt} &nihu lub.lble novum, id eft, quicquid ndvnm (ab hoc mundo eft, nihitefti miiliduscmm iftccotus novusdicitur, quixternus non eft, idcoque nihil eft: peribit cnimeumo- mft%us qux in eo lime, tefte Plalmifta.qni ait, Operu nuuuum tuorum funt etli, ipft periiunt . Si autem maxima pars mundi, qux coelum efle perhibetur atque pulchcr- rlnu,cxteralque parces undiqueambjre non ignoratur, pcnturafit; pucalhe quodsn exterisfuis partibus infitrioribus viliqribnfqae permanebit ? In omni enim corpore compaido oum ea qnn'contine(ltpiSeBtic, q^xbntineqpif recinert permanentiam % 4r- t i LIBER. SECUNDUS. 67 ptie lignificatur. ' Apofiolasicem, in quo viviinus, inquit, movemur & fumus, idem ipl«.ell imago Dei mvifibilis, primogenitus omnis creaturi, in quo creata funt omnia in cceleilibus & in. terra : five vibbilia hve invibbilia, iive fedes, (ive domi- nationes* five principatus, & potcftates, & omnia per ipfum & in ipib creata funr. Omniumvcrocauiarum, quas pater in Verbo fuo nnivcrlaliter & ellctitialiter crea- nt , diftributionem Spiritui SanAo eandem Theologiam reperimus applicare. Si Aim ipfi divinarum donationum partitio , "diftributioquc ( cclleApoftolo ) datur, cur non etiam primordialium caularum fubftintialitcr in Verbo conditarum di vifio daretur? Alus enim, inquit, per SpiritKm ittur ferme ptpieutU, dliit fcitMtU fcc. e.f. dliit fdes in ttdemSpiritu, dliit iotutitnes SdnSt in etdtm Sphit», dbit dutrm tptr.rirt. dliu pTdphetid, dUit iifcrttit Spirituum, dliit dutem g. lingutram, dUit intcrprttdtitftrmt- num : omniddutem bdctptrdtur umidtuueiim S.D.S.P.V. hoc edam ex Scriptura Genelcos poflumus argumentari, ubi Icriptum eft, & Spiritui Dei ftrebdt dqum : ad quid enim aliud zftimandus Spiritus Dei primordialium caufarum aquas forifle, foe- cundafle, nurrille, nifiut ea quz informiter unitimque ac (impliciter in verbo fa^ funt, perdifterendas generum formarum, totorumque ac partium, numerorumque omnium dillribuerec atque ordinaret : & (I nemo (ane credentium redeque intelli- gentium hxlitat afErmare, Spiritualia dona quz Propheta Ilaias fuper Caput Eo cleiiz quod eft Chriftus requietura phophetavit , non per alium niU per Spiritum Saniftiim Deo verbo incarnato diftributa efle; quid mirum, fl Eccldiz quz eft cor- pus dus, non iblum dona gratiz per Chriftum , fed & dona natnrz per eundem Chriftum idem Spiritus divi^t & det ? Infuper & omni creaturz vifibili & invihbilt donum eflmtiz tribuit ; ut funt quz Iblummodo funt ; donum vitz viventibus, quo vivunt: fentiendbus donum fenius, quo fentiunt: rationalibus rationis donum, quo naturas rerum ratiocinandi adu ac vera diligendi perquirunt & inveniunt : intelle- duallibus intelligendi donum, quo circa Deum, caufam videlicet donationum omni- um, incognite ac fuper omnem creaturam voluntatis ine&bili motu, mirabilique re- nitu. Nammyfticum Zachariz Propbetz candclaluum, ut de Mofaico fileam, dum adipium perdnet Mylterium, EccleliamCgniiicat. Izmpas vero ejusdefuper polita, paternum eft lumen ac verum tjuti illummdt mnem htmtuem renieiitm in huue mun- dum. Dominus nofter, id eft Chriftus,qui quoniam pro nobis, ex nobis, in noftri car- nis naturi, & conceptus eft & narus <«, & apparuit mundo, fupet candelabrum £c- clcfiz lampas dicitur, dum Ct fecundum naturam ipla Dd & patris fupernaturalis la- pientia & verbum. Superquem. primoquod fecundum intclligendam humanitatis caput Univerli corporis Eccleliz eft, donationes Sandi Spiritus quz feptenario nu- mero lignlHcari Iblenr, rcquielcunt; divina (iquidem dona quz per Spiritum San- diun diftribuuntnr EccleCz.quoniam ab uno Ipiritu diftribuuntur, ab iplius capite, Chrifto Cieo, inchoanda, nomine iplius Spidtus Iblent Cgnificari. Non enim Spi- ritus ipfc fecundum naturam donum dici poteft , led diftributor donorum ; idcoqtie ieptiformis dicitur, qui plenitudinem divinorum quz feptenario infinuatur numero, univerl^tcr proprieque dividit Ecclcliae. Ipfe enim fpiritus coeUenaialis eft patri & Wo fecundum divinitatem ; fuper quem, filium dico, divinas donadones quas diftri- buit, requiefeere facit fecundum humanitatem : & requiefeit, inquit Propheta, /«prr eum Spiritm Demini, & C apte dicerct,& requiclcent fuper ipfum dona,quz dividit Spi- ritus Dei, Jpiritus fdpientid , & i. Spiritm tinfilii 8c f. Spirituil fcientid & p. & re- { leiit eum Spiritm tinurii Dei, quosomnes, id eft, quas omnesdonadones Spiritus, ca- lUt Ecclefiz quod eft Chrilhis primo fecundum humanitatem accipiens corpori fuo Eccleliz liiz per Spiritum Sandum panitur : ipfc autem Spiritus Sandtas ficut in na- turifecundum cllendam fubfiftit Dei & patris , fic Sc filii in naturi eft Iccundum ef- lendam ; quia ex patre fubftandaliter per filium natum inellabiliter procedit : ac pep hoc dona quz diftribuit non fua Iblummodo liint, led & patris ex quo procedit, & filii h quo, & per quem procedit ; &nezftimcs multiformes donationes Spiritus, quibus multiformia peccati genimina expelluntur ab Eccldii penitufqnc extingu- imtur, folas per Spiritum diftributas. Facit enim fapientia in temptationem inlipien- intcllcdus ftultitiz ablationem, confilium in dilcretionisdeftrudionrm.fortitudo infirmitatis folutionem, Icientiaignorantiz abolitionem, pictas impietatis, &inipli operum pravitatis perfccutionera. Timor abigit czeitatem conceptus. Sed& prieter hzc dona grad», quibus & purgatur Sc zdificatur, & illuminatur, & gcrficitur Ecc^tt- DE DIVISIONE NATUR/E (Ui bonorum omnium doaaUQnes qux Sc fecundum cllentUmiruat, &fecundumna- tutalianccidentij, non aliunde venire quis dubitet iidclium nili ex caulaomniunsbo- norum, ex patre dico , ex quo> omnia per Elium in quo 1'unt omnia ; nec eorum per alium niE per SaiK&um^iritum die diftributioneni qui dividit omniiMiomibiis prout vult. inquit TWologus, Hdtum tfrtmtm i &d.f. i. r. d. 4 . f. I. boc eft.b patre omnium bonorum qu» lUnt fecundum naturam, & qux funt fecundum gratiam. 1'ulcbrc Gquideni lumina dicuntur onmm dona , quz ex ingenita lumine per genitui^ lumen delccndunt, &pcr procedens lumen, prout dl capacitas naturx, & largitas gratis, in uniuicujolcuoquc live generalis G ve Ipecialiseflentis individuam Gibftanti- aiB dividuntur. Nam quod Apoftolus veluti foli homini videtur dicere, O bnm aud bdirs ifutd t»n dtiepifti t univerfaliter omni creaturx viGbili & inviGbili poteft dici. Nulla enim natura eftereata qus habeat quid prxter quod it creatrice acceperit. Si eiiimed, utprsdiximus, inde accepit cGe ; G vivit, inde vivere: Gientir, indefen* tire: G ratione fruitur, inde ratio: Gintelligit. inde intellc^s : Cacteraque id genas mille. Si igitur nil in naturi rerum creatarum efle intelligitur, prster quod I cre- atore donatur, fcquitur nil aliud efle creaturam, fivedlentialitCT.Gvelccandumac- cidens, niG creationis data & dona: donojum autem diftributionem quandom quaG Spiritui Samllo proprietatem Theologia dedicat. Omnia igttnr qus pater in Glio facit, Spiritus Sandusdiftribuit, & unicuique propria prout vult, dividit. Videfne igitur quomodo Theologia fingulis divinas bonitatis mbftantiis Gm perlbnis , fuas rcluti propriccaccsdare intelligitur. Patri enim dat omnia Gicere : Verbo dat omnes in ipfp univerfaliter, cflentialiter, Gmpliciier , primordiales rerum caulas siernaliter Geri : Spiritui Sando dat, in verbo fa^ in effers fuos foecundatas dillribuere : hoc eG in genera &fpccies, numeros differcntialque, Gve coeleltium & Ipiritualium cGen- tiarumcorporibus omnino carentium; feu purilfimis fpiritualibulque corporibusex Catholico-clementorum GmplicitatcfoAis, adhsrendum ; feu fenfibilium hujus mundi vifibilis univcrfalium vcl particularium feparatatum locis, temporibus mobilium, qualitate & quantitate dilKrentupii. Primordiales liquidem cantiu. Ave viGbili Gve inviGbili corpore, qualitate quoSue& quantitate in IcipGs omnino carere non irrad> onabi liter quis approbarit: inviubile autem corpus dicimus, Gnmlicemac per fei». telle&am ungulorum hujus mundi elemflatonim GibAftentiam. Mleftes vero ellen. lias, id cil, angelicas virtutcs,quamvis ultra bunc mundum fenGbilem fute naturx inteU lofiualis cllimtia non incongrue exlGimentur cITc : non omnino tamen confultis San- iorum patrum (ententiis Ipititualibui corporibus judicandi funr privari. Non enim extraneis fcd fuis adhaerentibus Gbi fempor 1'pirituuibus corporibus, fenfibns humanis quibus Ixpe apparent, credendi funt liiccumberc: non quia operatio infeparabilis uni. tatis divinarum lublV^tiarum Gt legrcgata^quodenim pater Gtcit, hoc& Glius facit, hoc 8; Spiritus Sanius facit ) Icd q£a divina Theologia Gnguiisearum4uafdam ptbprietates videtur diGribuerc,vcraciterque iiitelliguncur habere : io fanii liquidem Trinitate & communis operationiscognofeitur unitas, & difcrctarum operationum non excludicuaproprictas.Si enim in ell e(renticunitas,& fubftaniiarum di&rentia, cur non & communis operatio atque differens in ck crederetur & intelligetetur, non video ; ut communi eflentix communis attribuatur operario, &_fubftancialiTtiniuti crina non auferatur aiio. a^. Video plane & mihi videtur clle vcriiunilc, ac divinis cloqniis convenire , fedutinamquIdamGmilitudine ex noftri naturi allumpti, quoniam Deo Gmiliselle perhjbecur, quxdidgfuot jle proprietatibus divinx tdminiftrationis fuaderes. Mt Tiinitatcm nWlrx naturx tc latere non facile crediderim. D. Dic quxfo quxGr. M. Recordariinc quid in prioris libri dilpucacionc inter nos convenerat? Nonne 'nobis vifumell nullam naturam efle qux non in hU tribus terminis intelligitur fubG- flere, quiiGrascis ut fayic diximus, •n'«,A'r«iiw.»tr 7 iiiit,appellaatuT: hoc eft, eflentia, virtus, operatio. D. Recordor fane, flrmiflimeque teneo. M. Noftra iuque na- tura qux humana dicitur, eo quod eam 'omnes homines participant, cflentii, virtute, & operatione fubGftit. D. Neminem peritarum divinx Pbilofopbix de hoc dubiure xlUmarim. M. Quid tibi videtur ? Num noftra natura ( tcfte fan&a Scriptura ) ad imaginem 8< Gniilicudinem Dei condita eft ? D. Libcraliccr agis:qui dc boc dubitat ho- ipo*non eft. Af. Puufne ipfum Deum qui ad imaginem luam noftram creavit natu- rfhu, corpus et^, an fpititum ? D. Hinc quoque b^iaie ridiculum eft. Deus enim ■ . L I B E R'. S E C U N D U S, ' <(j, eft Spiritni,.<^fvi nM>, im SfiritH & ririutt lUltrtM. M. Konergofecun- dihncorpaj,(e(i i«nndam animam imago Dei noftrx oaturs imprefla efV. D, Hoc quoque reriflimum eft fateri. M. Deus cft Tlinit;» &: Unicas, hoc eft, tres fub- panti4>in nni eflnitii, & una eflentia in tribus ihwbntiis vel pennis: Ceutenim Grxci/M>aw, mpxVH^vci Tfimrfim» dicunt, id c(l unam eflcntianh tres fub- ^ftantias vel perfonas ; ira Romani unam eflnttiam, tres fubftantias vel perfonas : in hoc tamen videntur diflerre, quod Grccos.fMr^(tanr, id eft, unam Inbftantiam dicere non reperimus s Latini vero unam fabftantiara, tres perfonas frequentiflime folent di- cere. Graeci vero dicunt i/UjAr, hoc cft, unius cftentia:, unius bonitatis, uni- as Deitatis: vel una eflentia, una bonitas, una Deitas. ^ Haec autem nomina quz a- pnd Grzcos in (eparabilitacem divinznacurK iniinuant, in Romanorum lermoncm non facUc vertuntur, & nullo modo ad purum, ut arbitror ; ideoque folus conira in- tclle&us reparatis verbis per transfertur , ut eorum folumroodo virtus in- telligatur, quorum interpretatio dc verbo ad verbum non exprimitur. D. Hoc to- tum (idesOtbolica Univerialis Eccleiiz fitetur, &, quantum datur,Jntelligit : Sed quorfom tendunt ifta ? M. Non aliorfum nili ut quaeramus pro viribus, quomodo Trinitas noftiae naturas, Trinitatis creatiicis imaginem Bc fimilitudinem in leipsi ex- primat: hoc eft, quid in ei convenientius patri, quid filio, quid fpiritui lanAo acU jnngendum. Convenientius dico : quamvis enim convenienter noftrz nature Trinitas tou totius Trinitatis Divinz iuaago eft, (tota enim patris, tota filii, tota ipiritus iandi imaginem gerit :) in ei tamen eft quod veluti ipccialius lingulis perfonis accom- modari videtur pofle, ut arbitror. Nam&infeipli noftra Trinitas tota in lingulis Iniscft: raaenimcflmtia,& virtus, & operatio cft; liia virtus, & eflentia, & ojsera- tio; fua operatio, & eflentia, & virtus: Sicut & pater in filio, dcipiritu lanifto; fc filius in patre, & in fpiritu lanAo ; & fpiritus landns in patre, & in lilio eft. ^ D. Nil mihi probabilius occurrit, quare ut patris imaginon , eflentia ; filii, virtas ; fpiritus fandi, operatio, naturs noftrz accommodet. Paterna liquidem iabftanda , quz de le lubftantiam filiolitatis ^genuit , & proceffionis fubftan- riam ex fc eroifit, non imme/ito dicitur principalis fubftantia ,• non quod una cl- fcntia Sacrz Trinitatis fit feparabil» ; eft enim una atque individua : Icd qubd fub- ftantialibut diflerentiis, dum fit una, non abeat. Eft enim Deitas genitrix, & Deitas genita, Sc procedens Deitas ; & dum fit una Deitas individua, 'non tamen fubftantiali- busdifferentiis indilcreta. Virtus quoque non incongrue Deo FiHo adjungitur,qiio- ■iam fiepe virtus Patris k Theologia nominatur. Sed ut unum h pluribus teftimaniis acdpbunus.audi Apoftolnm, enim ejus fer etqnefjaa fum, intelledt c$a- fiieinttnri femfirerad queque tjui eirtus & etermtt. In hoc enim loco, virtuterik pa- tm,lapienciaffl patris, filium dico, iotelligirgus, ztemitatem vero Spiritum Sandum, celte Mdximty venerabili magiftro. Nam quod SpirituvSandut virtutis nomine in Scripturis folet appellari, teftanir Evingclium,domino dicente mulierem «luaq»»?, hoc «fi, fluxum Sanguinis patientem * fanans. Stnfi i me extjfe rirmem, lioc cft. Spi- ritum Saodum, qui dividit dona Sanitatum. Quid dicam de d^ra Ane eflentiali no- Itenaturz? nonne aptiflime Sando Spiritui copulatur, cui veluti proprie opera- rio virtutum divinarumque donationum, & unirerfiilitcr & proprie unicuique divi- lio tribuitur ? in narurz igitur noftrz eflcntil.patcmzfubftantiz; in virtute s-eroTub- fiantiz, filii ; in operatione fubftantiz, Ipiritus landi proprietas dinolcitur. M. Re^ ^nlioncra tuam h veritate non diferepare arbitror. Sed vide quid tibi videtur dc nmofibmi noftrz naturz trinitate, quz imeiledu. & natione, & imlu intelligitur : num diflonat ab c* quam przdiximns anima, eademque gc hzc ipfa &Sn duz quxdam unius ejuidauquc noftrz naturz? fonfiim autem dico non exteriorem i^ interiorem, nam inDcrior coeflcntialis cft rationi atque intcllcdni, exterior vero quamvis plus ad aniream pertinere quhm ad co^us videatur, oonumen cflriitiam animz confticuit ; Grzti) conjundio quzdam eft animz& corporis, ioluto enim corpore & recedente viti penitus interimitur. Namfiinanimamancrct,Acadinbftantiamejus pei tineiet ; eo profedoetiam extra cor|m5 Uteretur : at vero quia fine corpore eo nec uritur, nec uti poteft, relinquitur, nec in corpore ioluto manere, neq animz reguneo «otporis deferenti adhzrere. Nam & ipfa definitio, qui fandus Auguftinus c^terio- tem lenium voluit di flinire, intra lubftantiales an imz partes non videtur coniiunMra- rl? (^linquit, iffm n*u letent Itnaiia,qnzdidt, I 2 fenfm TS • ' DE DIVISIONE .NA TURA / ' ‘ Sriifus tft fnfiUliam rerum fhtnufiu fer lufirumentum mfnis tgumftd. Simlitcr naturas aninix non videtur eum conjungere, led velutiDtcmunciumcorporis&animx cunfti- tdere , & Equis intentius gynex lingux proprictatinn pctipexcrit, duorum IcU' 1 'uum in homin^ proprictateiv reperict. In ea enim nr intellsn^us dicitor yw, ratio.; tiiniu, fenfus, non ille exterior, led interar; & in his tnbus eflen- ^tialis trinitas animx ad imaginem Dei conftitutx liibiiftic. Eli enim intellc^fa»^ fit ratio, & fenTus, qui dicitor interior Ce cflentialis ; exterior vero, quem corporis 8e animx copulam diximus, A>. 3 M>r vocatur; inftruroenta autem in quibus polTirnt Ju&r- lafic, qnah uiAlntr rifiu, hoc cft, leniiis cuftodia. In cisenim fenlnscuftoditur & ope- ratur: Ce fiint numero quinque, auditus, viliis, uiiaChis,goftus, tadus. Nec te mo- vere debet, qubd nominibus quinquepartiti fenAs quin^epartitum ejus inftrumen- tum appcIUrim ; nam frcquentillimus& communis locutionis 8c faerx icripturx uiiis cft, ftdcsfcnfuumipforum fcntuum nominibus appellare. Vifus enim vocatur ocu- lus, & auris auditus, exterique fimiliter fcnlus luis inflrumentisEgnificationem prae- ftant. Nonaiucm propterea quinque-partitus lenius dicitur, qubd In leiplb quinario numero dividatur; cft enim iimplex & uniformis, & in corde vduti in loco princir pali fedem polEdct : fed per quinque-partituga corporis inftrumentum, vcluti per qnal- •iam cujuldam civitatis qujnquc porus, fenlibilium rerum limilitndines ex qualitati- bus & quantitatibus exterioris mundi venicntcs,cxterifque quibas lenfus exterior for- matur, interius recipit ; & vcluti hoftiarius quidam intcmunciulquc ea quxextriole- cus^ntroducit prxlidenti interiori lenlni annunciat. D. Neque me movet ienfuum nominibus inftrumenta fignihcarL Neque duorum leniuum dillercntia, quam ad pu- rum dircTcrifti,mc latet, ut opinor. Et quid de prxdi&i trinitate naturx noftrx Icn- tio, pro ingenioli mei captu raillcram. Dux trinitates videntur clle, quibus noftra natura, quantam ad imaginem Dei fada eft, probatur iiibliftcre : fed conlultl veritate, non re ipsS, fed ibUs nominibus ll le invicem difcrcpafc reperiunrur. Namnr & wiV, heceft, intclledbus & eflentia excclfillimam noftrx naturx panem Ggnilicant, i nil H cxcelfllEmum motum. Siquidciii4(ut tu ipleintelligis) non aliud cft noftrx naturx •‘cllc,& aliud moveri, eflentia enim ejus eft motus circa Deum & creaturam ftabiln, mobilis ftatus. M dum movetur circa Deum, qui lupcrat omnia, maximusmoe tus ejus dicitur ;dum verd circa primocdialas caufas verfatur, qux proximx immediate poft deum funt, veluti niedio quodam moderamine intelligitur moveri : quando autem primordialium cauEirum cffcdhis fivc vilibiles live invifibilcs perlpiccre conatur, extre- mum lui motum paci dinolcitur, non quia idem motus lubftantiaiis augeri vel minui in leiplb poflit ; fed quod fecundumdigniutera rerum, circa quas volvitur, & miiiimus & niedius, & maximus efle indicatur. Eflentia itaque animx noftrx eft intellc&us, qui univcrGtatihumanx naturx prxfideMui circa Dram fdpra omnem naturam in- cognite circumvehitur. Aiyor vero, vel Kwiuf, hoceft, ratio & virtus, lecundam vc- lutiparteminfinuat; non irrationabiliter, quia circa principia rerum, qux primo poft Deum funt, circumferuntur. Tertia vero pars, & !«{>«"» id eft, fcnifts & ope- rationis vocabullldenolhinatar, & veluti extremum humanx animx obtinet locum { nec immcrito.quum circaefle^s caufarum primordialium, Cve vilibiles, fivc invifibi- le^nt, circumvolvitur. Ac per hoc non duas lubftantiales trinitates, lod unam ean- dnmiue ad limilicudinem creatoris fui conditam oportet nos incclligcre. Sed miror qui de caula vitam ipfitm, qux ll Gnecis & «<»1111»', il noftris vero nutriciva &auftiva (nutrit enim corpora, & incrementa eis prxftat) nec veluti quartam fub- ftairtialcm humanx natatae partem, nec intra fubftantialem trinitatem enumeratam i te video, ac vcluti penitus pjxtermiflam,& nullo modo ad naturx noftrx conftitu- l^ncm pertinentem, M. Non mireris, non enim fine caufa hoc fecimus. Siqui- o^nunction de univerla humana natura fermo cft, qux vcluti quinque partibus, hoc eft, corpore vitalique motu, feilfu, & ratione conftare videtur. & intclledu ; fed de ea Iblummodo parte, in qua imago & fiinilitudp conditoris perfpicitur ; hoc eft, deintcllcdu & ratione & Icnfu interiori, vel (ut ita dicam) eflentia, virtute, ratione. In hoc enim ternario liimmx Sc lacrx trinitatis imago exprefla cognowi- tur. Namde vitali motu,quoanimacorpuf& nutrit, &in unum colligit&vivifi- cac,&miniftrat,eique incrementum dat.dequc ipfo corpore, quod totius creaturx exy:cmum obtinet locum, alius dillercndi locus erit, dum de naturis lenfibilibus, Deo duce.dilputabititf, qux pars quoniamextrapreprietatcin intelligibilis noftrx eflen- LIBERSECUNDUS*’ 71 tix, quiadinoiginemDei conditi fumusMlUnorcituc, propcerca ^ nobis prxicntiali- ter intcrmilU tft, dum Iit ipotus quidam extra naturam primordialiter conditus, fub- (lantialinoftrx operationi, qux ronfus interior (ut diximus) vocitatur, fubjedus, in- que poenam peccati additus : quo videlicet mo^ea qux poli peccatum humanx na- turx fuperaddita iiint, adminillrat. Corpus hoc corruptibile dico, atque mortale, locis temporibuique varium, partium fuarum numero cUrcrctum, fpatiis dideUtum, incrementis defcrementifque* Tubditum, qualitatibus quantitatibuique direrfis fubju- ^m, ad omnes irrationabiles motus pronum carnalis adhuc animx, merito fux in- obedientrx lupetbixquc diver& calamiutibus involiitx hofpicium, exteraque, qux de infelicitate in hanc vium hum aqjc. naturx ex felicitate ParadiC cxpullx,& dici& experimento cognolci pofliinc, iplnis iuquc humanx naturx ad ea adminidraiida qux Cbi ad vindi^m prxvaricatiqois divini prxeepti adjunida funt (vindidam au- tem dico, non irafeentis Dei ultionem, fed milerentis exercitationem) non irrationa- biliter extra terminos cllillltialis nollrx trinitatis relinquitur, Ft ne xdimes nos his verbis docere velle, prxdidam humanx naturx trinitatem adimaginemUciinPara- dilb conditam, priulquam peccaret, omnino corpore caruiile, abnt It nobis hoc cre- dere, aut quodammodo putare ; iemcl enim 6c limul animas nodras & corpora in Pa- radilo conditor creavit, corpora dico cccledia, Ibiritualia, qualia pod refurredionem fiicuralunc. Tumid^araque corpora, mortalia, corruptibilia, quibus nunc oppri- mimur, non ex natura, ledex delido occafioncmducerc, non ed Albicandum. Quod e4o naturx ex peccato adolevit ; eo profedo renovata in Chtido, & in pridinum datum redituca, carebit. Non enim poted naturx efle coxternum, quod ei adhxfct propt|t peccatura; & intra fubdantiales ejus conditutiones non connumerari, non ' congruum arbitror, D. Plan^ non incongruum ; fed ratx fubtilique iitvedigationioc’ inventiom rationabilis naturx convenicnlidimum. Quorlum vero nxe nondum video. M. Patiens edo.' Non enim res parva inter nos quxritur, nec nili multis diligcn- tidim^ ratiocinadoois ambagibus & in vedigaridc inveniri poted, II Umen ad purum inveniri poted. Nulli enim mortali Icniui, quamvis videatur acut^ inquirere, licet hoc promittere, ne incautus redarguatur ede, quod fuas vires fuperat invenire per fc ipiiim promittens. Nam fl invenitur, non iple, qui quxric; fed ipfe, qui quxritur, &qui ed lux mentium, invenitur. Qi^imus namque, ni fallor, quomodo ex argu- ment6 fubdancialis criniutis nodrx naturx ad imaginem Dei creatx, liimmam illam trinitatem, qux Deus ed, ejufque. vduti proprias in natura condita operationes fm- gulis pcrionis didribucas podumus invci|igarc. D. Id^fum. non aliud quxrimus. Etqrdo rerum exigit, ut lic veriuteA quxramus, argumento Equidem imaginis ipfa veritas.cujus imago ctl, quxrendacd, ^ux quanto dudioEus iaborioEdfque inquiri- tur, tanto ardentius diligitur,& apenius invenitur. Quid enim proded ilia veloci- tas, quam pura veriucis contemplatio effugit, aut quid nocet ipfa tarditas, cuideEde- tata facies occurrit t M. Itaque ratiocinationis nodrx exordium ex verbis venerabilis Maximi fumamus, non cildem lermonibus connexim, led eodem fenfu utentes. D. Ingredere quoquo modo vis ratiocinandi viam. Mk Tres univcrlales motus animx lunt. Quorum primus ed lecundum animum, fecundus fecundum rationem, certius llxundum Icnfum. Primus quidem motus limplexed, Sc fupra ipEus animx naturam, & inccrprecacione caret, hc^ed, cognitione ipEus circa quod movetur; per quem circa Deum incogni- tum mota, nullo modo ex ullo eorum qux diint, ipfum propter fui excellentiam cognolcit lecundum quodquidEt i hoced, in nullacdcntiareu fubdantia, vel in a- Uquo quod dici vel incclligi valeat, «um reperire poted. Superat enim omne quod ed, & quod non ed, & nullo modo diffiiuri poted, quid Et. Secundus vero motus ed , quo ancognitum Deum coguofeimus, fecundum quod cauta omniumEt. DifHnit enim Deum cauEun omnium ede, & edmotuside intra * niw* ’ naturam, per quem ipfa naturaliter mota omncsnaturales rationes omnium formatrices, qux in iplb cognito Iblummodo per caulam (cognofeitur enim quia caulacd,) xcernaliter faidx lubEdunt, operatione feientix wi ipE imponit, hoced, ip fc ipfa per carum cognitionem exprimit, ipfaquc cognitio h primo motu nalcitur in &cundo. t Tertius motus edcompoEtuai per quem, qux extra Eint, anima tangens veluti ex quibuidamEgqis apud leipliun viEbilium rationes reformat, qui compofitus dicitur, I j nnn 71 DE DIVI-S IONE NATUR* rion c}nodin rclpfa (implex non (it , qidpiaiimodum primas & iecnnduifimplic» (itnt; (edquod non per fcipfaslenGblliumrcrmn rteiontt incipit cognolure. Pri- ifio fiqttidcm phantafias ipfarum renim per exteriorem renfum quinquepartitum ie- cundtlln numerum inftrumentorudkorporalinm, in quibus & per qux operatur, ac- cipiens, cafquc (ccum colligens, dirident, ordinans, difponit ; deinde per ipliis ad rationes carum, qifarum phantalix funt, perreniens, intra iciplameas rationes dico forrtiat atque confirmat. Et nec te rflOveat , quod paulo ante- exteriorem lenfum phantaGam rerum (enfibilium^e diffinivimus; nunc vero per eum ad phantaiiatea- rundem CcnGlillium rerum pervenire docemus. Prxdidhis enim tertius motus e* pbahtaGis rerum exteriorum pCr exteriorem &^m fibi nunciatis moveri incipit. Phantafiarum enim dux fpecies funt, quarum ^ffiacft; qux ex (enfibili natura pii- nro in inftrumeiltis fenluum nafdrtr, & imago in rcnGbuscxprcfia proprie vocatur} altera vero eft ipia, qux confequenti ordine ex prxdida imagine formatur, & cft ipGi pbantaGa, qux proprie (enlus exterior conGicvit nominfrij Sc illa prior corpori iem^cr adhxret, pofterior vero animx ; & prior quamvis in ienlit Gt , fcipfam non lentit: pofterior vero & feiplam fentit, & priorem (uicipit. Dum vero tertius ille motus phantaGaS rerum vifibilium deierit, nudaG]uc omni imaginatione corpArd rationes ac per l'e Gmplices pure int^igit, ipfc quoque Gmplex Gmpliciter, hoc eft, univCrfales univci^licer rationes vifibilium omni phantafia alAlutas, inquelemet- jpGs puriftiMb ac vcrWimfc pcrfpeftas per medium motum primo motui rcnunciat. Iplc vero primus motuS, quodennque ex tertio per medium, & cx iplb medio imm- diart in moderationibus rerum creatarum percipit, per {bipfiim immediate incogito ^l||hidem (incognito vero quodeaufa omnium eft JprincipiiiqueOmniuqjrermp, hoc _ eft, principalibus caufis ab eo & In eo fbftis, & h (edlftriouiis refert, hoc cft, i Deo " per ipfasin omnia quX poft (c funt, procedere, <cmm per ipfas in ipfum intelliglt recurrere. Animx igitur pui^tx per aftionem, illuminat* per fcientiara, per- ieftx per Theologiam motus, quo fcmpcr circa Deum incognitum xtemaliter voD vitnr, ultra &fuam& omnium rerum naturam ipfum Deum omnino abiblutumab omnibus, qux & dici St intclligi poffiint, neentm omnibus, qux nec dici, nccinccl- ligi pofiimt, & tamen qnodammodo funt, intelligens, eumque cfle aliquid conun , qux funt, Sc non funtoenegans, Sc omnia qux de iplo prxdicantnr, non proprie led tranflativede ea prxdrcarl approbans, r«f,iGr*cis, h noftris intelleihis vel animus vd mens dicitur, Sc filbftantialitet eft, S^rincroalis pars animx efle intelli^tur, , Non enim alfud eft animx elfcntialitereflc^^iibftantialitcrmoTCTi. IpfaGquidcm In motibus liils liibfiftit, fuiqwe tnotns in ipfrlubfiftunt, cft enim fimplex natura Se individua, raoTuumque fuOTum fubftantialibus differentiis folummodo difetett. ’ Nam fi coeleftes ciTentias, quas coelcftcs virtutes Angclicafque divina nominant elo- quia, nil aliud effe Gibftantfaliter h fanftis patribus twitnr, rtifi intelligibiles, xter- nos, inceffabilclque matus circa principium omnium, i quo, Sc per quem, Sc in quo, Sead quem, Sc moventur Sc fabfiitunt ( cft enim ifte circularis motus coclcftium vir- tutum circa fnum principium , ab eo i idelicet ut h principio ; per ipfiim, Sc per ra- tiorres fuas periplum conditas, in ipfo ut in legfbus fuis naturalibus , qux in ipfo fum, extraOTCi^as egredi net vomht, nec poflbvolnnt; in ipfum qnippeutin fi- nem (irum redeunt, Sc m folaintdligcntia talis motus eft ; intelfiguntcnim (eab‘ipro etk, Sc per ipfum, 8c in ipfo inteirc^m fuum exerceri , Sc nullum alinn^ finem prxter te habere non ignorant) quid obftat, nefimilicCr inteHigamus humanos in- telfeftus indefinenter circa Deum volvi, (jmtm ab ipib, Seper iplum, Scin ipfo, Sc ad infam funt ? Eodem namque intelligibili circulo volvuntur, prarfertim cum divina eloquia hominem ad imaginem Dei faiSnm perhibeant, quod de Angelis dixHTe t- pettenon reperitur. Aftantes etiam & miniftrsfttcs Deo cocleftesvrrtuterlegimus, numanamvero naturam in vcAo Dei Deum faftam, Sc fodere ad dextram Dei, Sc «gnare fides tcftatur calbolrca. Quod etthn poilTcfurredUonem omnium gewera- liccr de omnibOs hotninfbtis Dominus dicit, Eruirr ficut yfugrli Dei ni ‘arh , non de condignitate nathtie, fed de immottsfitaris xtjaaHtate, Sc quod omni fexu corporeo omniqne corrnptibili generatione carebimt, iftttMigendnm ariritrOr. Primam nam- que hominisconditionem ante peccatum in Paradifo, hoc eft, inccelcfti beatitudine squalem Angelis, acvcluticonnXtilTalemfiiiflc, nob eft incongruum credere. De bisfiaitique ambabus naturis, Angdica dico finnuna, ntelogU -pronuntia^ dicens. LIBERSECUIfDUS. 7 ; dicens, Qai ftc^i cmlu 'm imetUS», hq^eft. uteifcndiliter&rubllantialiterintel- ledus eflcnc. Coniam vero bmt , imm ia itntre rfa, tuu intelexit, & ctmftnttm ^ jument* & ptmlkfxSmtfi «a, loogc ex Angelica digniutc rcceifit^ inquc mortalis hnjas vitn calamitatem cecidi|| Poftqaam autem Vtrium t»r* /a. ihm hoc cft, Oeus Eomo iadms eft ; im^etur quod in Plalmo fcriptumcft, Qmid tfi buu qued ttemar n e/m, aar fiHui hcmax, qxU rifitxt "’> ^ eum fu^tperu uumuum tuurum, «anna fubjeiifli fub ftdiim ejm, Videfne quantum humana natura in primo homine poft peccatum humiliata , & quantum in lecundo homine, in Chrifto dico, per gratiam exaltata ? Siquidem non lolum ad priiUnum fiue naturx ftatum, de quo cecidit homo, reilitutus ; verum etiam fuper omnes coelclles virtutes exalutus. Ubi enim abundavit peccatura, luperabandavic gratia. Si igitur humana natura non fblnm ad dignitatem Angeli- cam in Chrifio renovau pervenit, verum etiam ultra omnem creaturam in Deum afiumpta cft, & quodfadum eft in capite, in membris futurum efle impium cft ne- gare : quidmimm,fiiinmani intdlcdus nil allftdfint, nili ineffabiles inccftabilefque motus? In his dico,^ui digni funt circa Deum, In qu* riyunt, & moventur, & funt. Smr quidem per rationes quibus exiftnnt : moventur per rationes virtutum , qui- bus bene cziftcte poflunt : vivunt per rationes, quibus Icmpcr exiftunt. D. Kon Iblnm concedo, verum etiam intclligocxcellentilfimumanimxmota& drea Incognitnm Deuro nitra omnem creaturam veri£m6 vocari & rubliftere in^ t ell e ftiim : Icdquo modo vd qui ratione intellcdus, dum intra terminos humanx natnrzcondadatur. rupta fdptam, omnemque creaturam poteft afeendere, ut circa incognitum Deum, qui^nge ab omni cicau natura remotus cft, fuos 1'ubftantides motus valeat perficere, non intdligo. M. In buc parte theorix. qux de intelleftualibns raticmalibufque fubftantiis dilpntat, dum pervecitur ad^conuderandnm, quomodo natura creata extra Icipfam poceft alcendere, ut creatnd naturx valeat adfazrerc, omnis de potentia naturx ratiocinationum inquifitio deficit. l*Ion enim ibi naturx ratio, lod divinx gratix ineffabilis fie incomprehenfibilis altitudo confpicitur. Nulli fiquidem conditx fub- ftantix naturaliter ineft virtus, per qutm polfitdc terminos naturx lux fuperare , ipTunquei^m immediate tw Idpftra attingere; hoc enim foliut eft gratix, nul- lius vero virtutis naturx. Hinc Apoftolus fatetur Ic ignoralTe, Quomodo ruf tus ejl in Purudtfum, dicois, /ri< bomitiem ruftum, fedi^cio in corpore, nntxtr* corpus, acli dicssxt, non enim in naturalibus animx motibus in corpore, vel cxtracorpus, video ullam virtutem, per qi^ rapi polfim in tertium coelum : Deus folus fdt, cujus gra- tsji loli raptum me fuillc non ignoro. Nulla fiquidem natura per fdpiam poteft afeendere in illum locum, ubi Dominus ait, Vii ego fnm, ittic & tnsnifier meus erit. D. Qnanquam breviter, lat tamen clare cft refponium, idcoque quod inftat, ad fecundum animx motum, confiderandum mentis aciem dirige. M. Motm animx fecundus cft ( ut diximus) qui & intra terminos naturx continetur, ipfumque Deum fecundum caulkra diffinit. Hoc eft, illud folummodo de Deo incognito quidem cognofeit, quod omnium, qux funt, caufa fit; & quod pri- mordules omnium caulx ab eo, & io eo xternalker conditx fint, eanimque caufa- nun, qtuntum ducit , latis mdum, ut opinor. D. Sat plan6. M. Tertius itaque reflat motus, qui circa Gngulas fingulammque rerum rati- ones, qu.e fimpliciter, bocell, univerlalitcr in primordialibus caufis conditx funt, verfatur» Et cum ex fcnfibilium rerum phantabis per exteriorem foifiim fibi nun- ciatis motus lui lubftantialis fumat Atordium , ad purilfimam rerum omnium dif- cretionem per rationes proprias in efientias gcncralifilmas, In^ue genera genera- liora, deinde in formas fpeciefquc fpecialilCmas, hoc ell, in numeros innumerabiles infinitolque, immutabilibus tamen naturx fux analogiis finitos, pervenit ; Sc ille motus elt, quiCrxch Jivmt vel inF>«<, Latinh vero feofus vel operatio Vocatur; ‘^fum dico lenfum, qui lubftantialis cft, & interior , qui fimiliter ab intclledu procedit per rationem. Omne liquidem quod intclle^s ex primordialium caula- rum gnoltico contuitu arti fux, hoc cft', rationi imptimit per fenfum fuum ex le procedentem, cjulque operationis nomine appellatum, in proprias rationes lingula- rum rerum, qux primordialiter in caulis univerlaliterque creatx funt, dividit. Cun&x quidem dTcntix in ratione unum funt, lenfu vero in ellentias differentes difeernuntur. Omnium iuque cllenciarum ex fuorum principiorum fimplicilEral. unitate per intclleiftum limplicillimam cognitionem ratio percipit ; led lenfus ipfam limplicitatem per differentias fegregat. Similiter rerum ^nera uniformiter ficlim- pliciterin fuis uni verlalibus caufis, ficinfeiplis perintellcdum ratio cognofeit, il- lam veto gcneralillimam limplicitatem inopia individuam nullifque differentiis obnoxiam, nullis accidentibus fubjedam, nullis Ipatiis diftentam, nullis partibus compofitam, nullo locali vel corporali motu variam, in diveria genera difterentiar que pracdiiftas, aliafque mille, fenfus partitur; idipfumeftin differentibus formis, qux confult^ ratione in generibus luis unum funt, lenfu tamen operante per natu- ralesdiftindionesifc invicem difeernuntur, bocell, quomodo naturalibus motibus divind providentii rt^nte, jubente, adminiftrante, in difcrctas rerum multiformi- tates dividuntur, iplc intellcdus per confubftantialem fibi fenfum fine errore in vc- Iligat & pcrlcquitur, certiique regulis conmrehendit. <^d dicam de infinitis nu- meris, qui quanto intetioris fenfus adioneuvein feipfo, five in rerum natura mul- tiplices fiunt ; tanto ratione confiderata in fuis formis univerlalitcr & fimpliciter unum funt, & ut breviter colligamus, quodcunque anima per primum fuum mo- tum, qui ell intcllcdus de Deo & primordialibus caufis uniformiter & univerftli- ter cognolcit, fecundo fuo motui, qui cft ratio, cpdem modo uniformiter univcrlali- terquC' infigit. Quod autem a fiipciioribus per intelledum in ratione formatura accipit, hoc totum in difcrctas cOentias, in difcrcta genera, in diverfas fornus, in multiplices numeros per fenlum inferioribus elfedtibusdiftribuic. Et ut apertius di- cam, quodeunque anima humana per intclledum fuum in ratione fua er fciplani non appareret, quia omnem intelle- efiugtt eximii fu-eclariutis infinitate, nifiin lua imagine veftigia cognitionis fide imprimeret ; Patris liquidem in animo. Filii in ratione , Sandi Spiritus in Icofa apcrtillima lucelcit fimiliindo. Nam quemadmodum filium artem omnipotentis itrtincis vocitamus, nec immerito, quum in ipfo lua quippe lapientia Artifex omni- potens Pater ipic omnia quzeunque voluit, fecit ztcrnaliterquc,& incommutabi- litcr cuftodit : ita etiam humanus inielledus quodcunque de Deo, deque omnium re- rum principiis puriffimb incudanterque percipit, vc^ti in quadam artefua , ratione dico, mirabili quadam operatione feientir creat per cognitionem,' inqne iCtretillimis iplius finibus, (ccondit per memorfam. Ut autem pater opifex omni- um ^mnipotens quaxnnquc in arte iDa , quz eft ipriur fapientia & virtus, in Verbo fuo in'uaigenito filio fimul&lcmcl, primordialiter, canfaliter, uniformiter, uni- «erlalitcr condidit per Spiritum Saodum ex (c filioque procedentem, in primordia- liinn caularum innumerabiles cficdus dividit, fivelndrcntiasintclligibilesdlffcren- tiarque omnem Icnliim corporeum fuperantesman^rint, live in hujus mundi leiA> bilis varium multiplicemque' ornatum locorum temporumque dilcredonibus varia- bilem profluxerint: ita intcliedus, faoceft, principdis animae motus ex intclligibi- lium rerum gno^'ca contemplatione fortnatuspemne quodeunque in arte rationis creat & reponit Mr lenium aniinz interiorem ,in lingularum rerum live inteUigi. bilfiim live Icnlibuium dilcrctaoi inconfufamque divi^ cognitioaem : omnia enim ^us intellcdut inaationcuniverfiiliterconliderac, particularicer iier lenium ih re- rum omnium dilcretas cognitiones difliniuonerque partitur. Vides itaque patrem iii filio luo omnia quxeunque voluit , condidillc , & per Spiritum Sandum fuuin particulariter diftribuillc, & dillribuerc & dillributurum efle, & ad fimilitudinem tiMni diviniutis perfonurum cognolce intcllcdum noltrum omnia quxeunque de d 3> caufifqiie rerum pocell in tclligeicunivcrlaliter in ratione per cognitionem adn icientix creare, hoccfl formare, & per ^nfumconlubllantialcm fibi particulariter ia Imguks rerum diffinitiones, quas in ratione colligit, contemplationis virtute in- confuix dividere; hoc eft , luam cognitionem unicuique cautilfimx dilcrcdonit eonmitu accomihodarc. D. Hzc quodammodo mihi lplcnd|fcuot, fed quid di- ftat inter operationem creatricis trinitatis &non creatx, &a^m triniutis creata •reantis nondum perfpicio ; creantis, dico; nonenim dubitamus trinitatem nollne' •Mturx, qn.x non imago Del eft, led ad imaginem Dei condit^ ( Ibla enim verymo. go invifibilis Del qft, & in nullo diffimilis, unigenitum Dei Verbum Patri & Spiti- tni coellcntiale ) non Ibluifi de nihilo efle cieatam, verum etiam fab fe adfaxrenttt lenfus lanfaumquc officinas, totumqe hoc corpus fiinm mortale dico, creare; ex Deo liquidemeBimaginem Del' ex nihilo fiuda erf ; coFpUs rert^um ipfa creat > non tamen de nihilo, fdl dcalitpto ; anima namque incorporales qualitates in unum n latinante, & quali quoddam fubjedum ipfis qualitatibus ex quantitate liimeMe pponente, corpus libi creat; in quo occujtasfnasadiones per leinvifibilesma- nHede aperiat , inque lenfibilem notionem producat; ut jam inoriori libro ^Ipu- ca(um en, Sc adhuc dum ad confiderationem agonis primordi^mm caularum per- ventum fiierit, diligentias invclligjbltur ; nunc autem quod inftat aperias flagito. Af. Hujus qu.wionis iblutio facillima ac pene fine ullo labore mihi videtur. Somma liquidem trinitas omnium rerum creatrix, & i nullo creata, omnia qux fixk, de Oibilo focit. Proprium enim dJvinxbonitatkcft. ex non-exiftentibus in exiften- dani, qu* vult fieri, vocare. I^am & hoc nomen, quod eft bonitas, non aliunde or^em duck, nifi h verbo Graico, quod eft M , hoc eft, clamo; autem, Sc WsS, hoc eft, clamo devoco, uniUDlenfumpoflidcnt; etenim qui vocat, litpilHmc K in 7 « D E D I V blih O N E*' M A T U R ^ . in cUmorem enunpiti Deus ergo non inconvenienter bonos diehur Se boi^tas > 4|pk omnia de nihilo in eilentiam venire intcliigibili clamore damv, ideoque Grxee dihit tnrDeus w>ir,ideft, bonus,/ii «ixtir l«'. hoc cft, eo qiiod omnia vocat incircnciam; cunAa Gquidem, qux naturaliter rubCliunt, de nihilu in cflentHill^ « andicorcvocau funt per quinquc-partitamunivcrlalucc^turs motam. ^»lam amque vocata funt, ut Iblummndo iubfiftant ciTcncialicer ; qoxdam pt fuMllint & vivant: in quibofdain iubftantiali vitxicnfuseft additusj io quibufdam vitati fcnfill ratio cumulatur ; in quibufdam ad pixdiAorum oatoralium nystuum perfeAionem intcllcdus fuperponitur. Et eft primus motus in corporibus oaturalibui ; fccondus in ea vita quA ligna herbzque & vivunt & crefeunt ; tertius in irrationabilibus animan- tibus; quartus proprie in humana; quintus in Angtlica confpkicur natura. En his quinque gradibus in condendis de nihilo rebos fummx ac facre trinitatis bunim peripicitur, incfTabililque operatio manifiHlatnr. Ea vero Trinitas, qux in noltak natura ad imaginem creatoris cft condiu, nihil creat de nihilo. Illud enim folias Ddeft, &nulliascrcaturz. Duplex vero ejus adio videtur; aut enim ea qux de nibilo luuscreator condidit raticnabilibusinteUedaalibufqnefuismutibusinvefti- gnt,& qux in natura rerum puro iotelligentixncontnitu cognolch in intimisratio- 1(1$ Iuzlbdibusdirponic,omoiumqnc rerum, quas poteft cognofeere, engnitionesaut in unum colligit, hoc eft, ut eodem exemplo utamur, elkntiam in genera, genus in formas, formam in individua OToftici operatione difcerQCns; aut multipliciter di- vidit , fmgulas cognitiones nngulis rebus, quarum cognitiones funt, diftribuent ; verbi gratia, genera in cflentia, formas in genere, numerus individuorum in forma, feientixadu unum facit. Et haec eft principalis liimmaque rationalis naturx oper»* * tio. jecunda vero eft,qax(ucdiximus)increationehucorporiscognofcitur, inqua ejus folicito regimine aperitur. Primo fiquidem materiam ejus ex qualitatibus re- rum fenfibilium accipit, eique nullo temporali fpatio interpoGto vitalem modum accommodat, quo ipfam materiam & vivificat & nutrit, inqne augmenu pcrfedx fiaturx per numeros locorum & tenuiorum provehit, fenlhm quoque exteriorem el prxftat, per quem omnium rerum, quas extrinfecus attingit, p)||ntafias leapic, & extera, qux de Iblkitudine affidua continentiqne adione animz cirea corpus iaoal refq; corporeasdive lenfibus prxlens vigilando/Gve ab eis remota datucndodmaginefq; rerum, quas per fcnlus baulerat, fecum tradando, aut imagines itntginura fingeudo,aut ' alimenta corporalia, qux extrinfecus in xdificium corporis accipit, Kr occultos vena>- rum nervorumque meatus,quos Grxet poros vel arterus appeUant,aiftribucndo,& co- t itari&intelligi polTunt. Utenim fumma Trinitas univeriitatcm totius creacuri,qvtim c nihilo condidit,providentixfuxregulismovet, regit, ordinat, & nihil perire, hoc eft, penitus ad nihuum redire, ex his, qux qpndidit, unit: ita‘noftrx naturx trinitas univerfitati corporis fui omniuraque lenfuum eius incolumitati providet, ipfumqw vivificat & movet, & continet, quantum mortalis fragilitas ipCus permittit. XXV. Sed vide ne his ^tiouibus incipias conjicere ad animi crcatoncmtcmpo^ quodam fpatio conditionem corporis prxccdere. Sola fiquidem dignitate excejlenu- Jbue naturx prxcedit anima corpus, non autem loco vd tcmporc,fiinul enim ac Icmd in illo qno homine, qui a^ imagincmDei fiidus eft, omnium hominum ratiotH^ccundu» corpus & animam creatx lunt. Nullo enim modo juxta moras tcmportmciicntiaanie . . mx corporis eflentiam, fient nec corporis eflentiaauirox eflentiam, prxcedit. Et ne me zftimes primum Ulud ^ndalccorposui Paradilb condinunjbla tamm rariqne adh|c /adum, ficut&iplk anima (in ipfo quippe generali deunive^ihoBune ad mugmem Dei fado omnes homines lecundom corpus & animam fimul & femel in lola pouibiu- tamcondita funt/c in ipfo omnes peccaverunt, priufquam in proprias lubftanuas pro- dirent, hoc eft, antequam unufquitque fecundum Angelicam multiplicationem inlua (lilcreta diflerentia in anima rationiulfte fplritali corpore appareret : quod videlicet corpus incorruptibile xternaliterSc coxternaliter animz adhxrerct finon pcccarjf, in quo omnes homines refurreduci fuAt :) ab anima creari dixilfe. Uiud «imab OSo omnium cteatorc immediate fimul cum rationali anima in coelefti beaiitudinc, im^ ad cocleftem beatitudinem fubftindalitcr conatum eft, liibftantialitcr autOT di- co, quia uniufcujulquecreacurx vera eft fubftantialua in priinqrdialibi^ caulis prz- cognita, conditaque ratio, qulDcutdifSnivit,fic Se non aliter erit. Ad beatitudinem ofioauc dixiy noft cnien video ijuoniodo hoooo beatitudinem perderet» iicAmrcipto LIBER. SEGUkDUSi plcnfe pcrfed^qae guftarct. Ptius enim, ut arbitror, ad fe ipfum, quini ad Deutn convcrfuscB, ac ideo laplus. Hoc vero corpus corruptibile ac materiale, quod ex lii^o ternr alTomptum elt, poil peccatum merito peccati ad exercitandam in eo negli- gentem animam erga mandatorum cuftodiam,veluti quidam proprii operatione ani- ma & creatum fuille & quotidii creari, affirmate non hxflto. ^od enimScripffta " Sacra Dcufti lutum de terra 1'umpfiirc, deque eo corpus homini tormafle perhibeat, non te movere debet. Nam & a^o creaturae ad eum ex quo omnis naturalis adio incipit, non iaunei^lto refertur. Siquidem &in ccelcftibus elTcnciis i primo ordine, quod immediate poft Deum incipit, ufque ad extremum gradatim defeendentibus, quodcunque ordo fuperioran inferiori le ordine propria quadam adione adminiftra- verit atque perfecerit, hoc totum ad eum,h quo omnis naturalis motus inchoat, natu- ralifque a^o I lummo ufque deorfum delcendit, refertur. Ipfa enim caufa omnium, quamvis >non per feiplam, quoniam immutabilis eft, fcd per fubditam Chi creatu- ram univerfitatem totius naturx i fe condita: creet, moveat, gubernet j tota tamen divinx providentix dirpenfatio in eam refunditur, quiacaula omnium ell. Quid dicam de ordinibus ecclclix in hic ^Ijiuc mortali vita conBitutx, quibus Epilcopo- rum ordo prxfertur } nunquid omne quod cxierx dirpofitiones, qux polleriorcs funt, in dillributis libi officiis peregerint, au eum Epifeopum reducitur, quoniam ab eo po- lleri ordines qux (ibi peragenda fuqc accipiunt i at> eo fiquidcm Cngula lingulis Sym- bolica minillcria dillribuuntur, totui|rque ecclelix Ipiritualis operatio per ipfum re- fertur in iplam caulam, Deum dico, omnium bonarum mylticarumquc adionum. Cur ergo mirum, li primus homo ad imaginem Dei conditus, divinumque prxeeptum tranlgrelTus, ac per hoc de beatitudine Paradiii expulliis, fragile atque mortale de luto terrx Gbimet habiuculum crearet, divini providentia admonitus, ut quia coele- llccorpus ac fpirituale ab ipfo Deo conditum poffidere & cullodire fuperbus negle- xerat, congruum Gbi fux inobedientix merito mortale bofpitium ex terrena materia fumptum, humiliatus faceret, in quo punitus pff niteret, & exercitatus ad prillinara dignitatem naturx fux redire Iciplum rccognolccndo & humiliando peteret ? nec de hoc Icriptura tacet. > XXVI. Nam poli prxvaricationcm continuo de Groplici humana natura an- te peccatum, in duplicem Icxum divisi poli cafum , ait. Et canfuetuHt ftlU ficaj , & feceriint fiU perixamarx, aperte inhnuans foliorum (ymholo fragilem atque caducam mortalis hujus corporis conditionem, quam Cbi homo poli fui ruinam texerat. No- llra liquidem mortalia corpora latis hei foliis fimillirna funt. Nam quemadmodum folia illa umbram faciunt, radios (olis excludunt ; lic nollra corpora & tenebras ig- norantixanimabus ingerunt, &veriutis cognitionem repellunt. Qux tamen folia nollra, -terrena corpora dico, terrenarum mortiferarumque deliciarum dulcedinem undique vallare & obumbrare, inque eis nos fallere confuelcunt. £t ut cognolcas morulis nollri corporis creationem ad cum, cujus conlilioada lunt quxcuimue er- ra nollram. cxerciutionem & renovationem & lalutem leguRtnr, appertiffiml re- ferri ; audi eandem feripturam dicentem. Fecit qutque DomiMUs Deus Ait & uxeri fltt tunic4SfeHicees,& iuiuit ets. XJbi non incongrue intelligimus non aliud per tunicas pelliceas Cgnificari, priter mortalia corpora, qux libi juilo judicio conditoris permit- tente primi homines poli tranlgteflionem fecere. Et num tibi videtur credibilius mortalem hominem mortalem fibi carnem feciUe, quim ipfum Deum per fc creallc ? fcd tantum pcrmihlTe & admonuillc ? Deus enim immortalis ell, & quodcunque per leipliim facit, immoruleell. Omne liquidem mortale, quodcunque in hoc Icnlmi- li mando ede vidctur& fragile &tran£torium, aut nos ipli facimus nollris irr^tiona- bifibus motibus errantibus, aut propter delidnm nollrum fieri linitur, five bonis vir- cttuhus adminillrantibus.fvc malis naturali curlui, ne ad fuum finem perveniat, cer- tis fpatiis conllimtum impedientibus : vitalem namque motum in feminibus agere, ut per graerationem in formas viGbilesproccdaac,nuIlusrede pbilolopbantium dubi- tat; fed iplc vitalia motus non Icmper xqualiter in lingulis generibus a&ionis fux virtutem manifellac, five propter quxdam accidentia, qux leminibus non conveni- unt, & ex contrariis qualitatibus nafcuntur ;Gvc propter adverfas, ut diximus, vir- l^*'*'^'*^* motui repugnant, de quibus alius differendi locus dl. Sed fbr- tws quh dicet, illud primum corpus incorruptibile, quod animx, G non peccaret, adhitreret, ubi nunc ell ? perirejtnim incogruptibile non potell. Huic breviter re- K a fpo“- f6 DE^DlVlilONE NATOr;e fpondotidum, in fccrctis naturo: fa«6nibus adhuc lacet; in futuro aucctn(eculo ap- •' parebit; tftdnJ* mfrt4le htdnillKlmMttliitirr, & (trruftihle hoc induetur iHCtrru^tit- •'ttem. Audi Apoftolutn, Semnttur cor}ni ummole, fmgtt corfus ffiriiudlel feminotar •'Ju infiemture, fargel i» rhtute : feminttKt in contttmelU, furget mglnU, iramortalitt- ti^idclicet, & incorruptibilitati», live in bonb, five in raa&. Hoc enim generaliter de omni humano corpore didumcflfe arbitror,^ in omnibus enim arternac immortalita- tis, non autem beatitudinitzquaiit erit gloria, totafiquidem natura reparabitur. XXVIl. D. De hac intcrimquzftione latis diftum, ut opinor, & a^conlidcratio- nem illius trinitatis, in qua ad imarinemCc fimilitudinem Dei conditi fumus, re- deundum, diligentcrque coniiderandum utrum per omnia imago illa fimilitudinem illius, cujus imago eft, imitatur, an in aliquo diffimilis deficit, ad perfedamque ima- ginem non omnino pervenit. Nam in quantum imitatur, in tantum imago rede dici- tur; ii vero in aliquo vacillaverit, ex perfedz imaginis ratione recedit. Af. Homi- nem ad imaginem & finailitudinem Dei perfediifiine fadtum, & in nullodefeciflein Paradilb ante peccatum ciedimus, exceptu ratione fubjeftL Deusenim perleiplum fobfiiiens. At h nullo ptzcedente per (e fubfiftare accipiens, hoiniiiem ad imaginem Ac fimilitudinem fuam de nihilo in eflientiam adduxit. Notato itaque, qu6d Deos pcrfcipfum iMv^w, id.eft, fine principio cfTentiam fiiam poflidct,; Homo vero de nihilo creatus, habuit conditioni^-fiie initium^on lolum in primordialibus caulis in quibus oirmia firaul creata funt ; verum etiaa^ proceflionibus in diverfas eflenti- asformafquefiveintelleftuales Gve fenGbiles : cztcra omnia, qus de Deo dicuntur & intelliguntur per eflentialcm excellcntiara, omnino in Imagine ejus perfpiciuntur' per gratiam. Conditor quippe invilibilis , incomprehenfibilis , omnem intclllgen- tiam exfiipcrans, imaginem fiiam in his omnibus fimiiem creavit. Nam nofter iniel- ledbis nec !k fe iplb cognofeitur quid fit fecundum eflentiam, nec ab alio prztcr De- um; fed quemadmodum deconditote fuo hoc uncum cognofeit, quia eft ; non autem percipit, quid fit: Ita de ipfb folummodo diffinit, quia creatus eft; quomodo vero vel in qua fiibftantia fubftitucus eft, intelligerc non poteft. Si enim quid fit aliquo modo mtelligeret, neccflarioi fimilitudinc creatorisaeviaret. Ilfvnnnrw quippe, hoc eft, principale exemplum Deus eft per naturam, imago Deus eft per gratiam; l>«W- nnnT dilliinditur per omnia, difttibuens eis efleniiam : imago luce grarix purgata, illu- minata, perfedta per otnniadifcurtic. eorum infeipfa conbrmans notitiam, ripariiv- Tw omnia quz fecit, penetrat, dona lua lingulis fiscundum propriam unicuique anaks- giam dividens: imago omnia.luftrac, bonorum largitorem ex donis fuis innumerabili- bus omnibus diftributis laudans. Alia Gquidem fiint dona fubftantialia, aliafubftan- tbe adjeda. Et quemadmodum Tlftmnnm imaginem luam creavit, in qua notitiam quand^de feoftenderce ; ita imago imaginem fibi fecit, tn qua motus fuospCrle oc- cultos manifeftarct. Anima namque imago Dei eft, corpus vero imago animje,cas ceraque quz de limilitudine imaginis intelligenda Ac pronnneiauda liinc : de quibus ^iftiuis Icire plenius voluerit, lefpt librum SttaSd Grtgmi Nyfei de imagine. D. mec libenter accipio ; fed video aliam differentiam prztcr fubftantialcm, miz ima- ginem cx principali forma videtur dividere, Ad. Dk, poftuio, qnx fic illa. D. Num tibi videtur parva differentia inter illam naturam, quz cognolcit feipfam. Ac cfle. At quidftc; & illam, qus tantum cognofeit leeflc, non autem intdligit, quid fit? Si- quidem non negabis, ut cftimo, ipfum Deum feipfum incdltgerc, quid fic ; czteras ve- ro creatas ellcncias &c fubftantias te ipfas non neamus imriligerc nonpoffe, nevidp- tmur NdtUnt^n* Grigorio,N0io- luecunodo ignocarc quid Ile. & merito; quia non {11 quid, infinitus quippe cll, & libi ipfi, & omnibusqux^eulunt; ac per hoc in hic Ij^cic ignorantix apcrtillime pul> cbcrriracquc fanuna S inef&bilis arridet lapienda. Stultum cniiffDci fapientius etl hodlinibus, C^d iuquc liquis dej)^ interrogaverit, quantus vel qualis fit; imm tibirede rideciitur relpoiulcri, tantus & talis > non illam dico quantitatem & qualitatem, de qua Propheu dicit, dminut & UudMtt uimii, & nugnitMdmn ^ tjti acn fimt. Vidc,quamalteTbcmogusloquitur,Ma;Kar, inquit, Dmitius. Sed** i)B.quishnita quantitate cum finiri puuret, continuo addit, & mjgaitudinis tjas Htncjl fii’. ttem nequis qualiutem finitam ineo cllc opinaretur, non dixit fimpIicitcrSc laudabilis, ledlubjunxit nimis; nimis autem dicitur, quod omnem modum excedit. illam iuque Cut dixij quandutem infinitam nomino ; nec illam qualitatem <}nx eft nimis. Ha« namque non incongrue de Deo cogitantur; fed quandtatem & ^alicatcm, qux lecuodum accidens in lubjedo dicuntur. D, Non re&c quidem. UUenimnon invmitur difiinita fiibilantia, vel f ut ita dicam) jiilGnitumlubjcduai, ibi quandtatem Sc qualitatem quxrcre & firmare Ibiltum valde riliiquc dignum mihi videtur. Ac per noc dum in Deo nec iple, ncc alius iotclleAus ullam difitnitam fabftandip, vel (ut ita dicam) dilEnitum «ibjeaum, Iccuiplum quod dici vcl intclligi V^catquid fit, reperirenon poceft, noiAieliropidilliine claret, nullam finitam vcl in- wiitam quandtatem, nullam qualitatem hnitam vel infinitam in iplbcognoici b le Iplo, vel ab alio valere ? Si enim omnem finitam & infinitam fubftandam infinita & • plulquaminfinttaproprixvirtudsexcellentialupercxaltat, quis non condnuo ac fine uUa dubitadone erumpat, ut aperte fateatur, atque 'exclamet, nullam finitam vel infinitam quandtatem vel qualitatem in cum cadere, aut ullo modo quid omninoefle ? Nam ubi invenitur quid, ibi conleftim quantum & quale. Ubi vero non eft quid, ibi quantum & quale impolfibile eft reperiri. Si ergo in rerum generibus neque quid, neque quantum, neque quale, neque ullum accidens intelligitur, quia fimplicia luat, bxc vero in individuis Iblummodo quxtuntur, quis , nili ftultos, in Deo quid vel quanmin vel quale audeat quxrere i Af. igitur ? num m eo xl^imas elle relationem, quxUGrxcis dicitur vflt t/, D. Nc hoc quidem dixerim. Ubi ^ffinita fubftanda non poteft intclligi, ibi nul- lam rcladonem fieri polle non ambigo. Non eft enim fecunaum naturam, fed fecun- diunquajidamcopulaniduorumfeu plntiuni liibjeftorum. De exteris categoriis per fingula fuperflaum vidcturdiccrc, ut xftimo. Nam C Deus iple leiplum in nulla dif- finita fubuantia, feu quandeate, feu qualitate, feu rdadone intelligit, cui luce clarius • non apparebit, nullum litum babttumve, nullum locum leu tenuius, nullum agere vel pati qmmno ei acudere, ac per hoc nullum eoruin nec a feiplo, nec ab alio in ipfo utcliigi polle ? Siquidem dilfinita fubftanda in eo non reperta, neque intcUefta.nul- liiio accidendum ei accidens rudium eft dubitare. Ubienimdeficitdiffinitumfub- jefiaiin, ibi nullum accidens intelligitur adjunaum, vel feparatum, vcl ullo modo na- tusnJubjeai diferetum. Sed ut breviter dc fingulis dicamus, de qufeus in luperiori libro copiofe iraaavinms; Qgisdiviiuenataraifitum dederit, dw & ipfe m feU t& li E «q o N E NATUR /E * e i aatlkm fiwwMirgiwfcit ? Situs enim aut parrtnm in loco eft. Verbi cMtUrliins imni coc(>ori»cft ordo mcmbaromm> ^uod omne membrum in fuo ordine finiiur. Siturqnoqiiedicicnr cocins corporis politio, verbi gmeii, iUc. fedet, jacet, quibus amnibus omnino divinz cfiimtueatircutem carere nemo rede philuibpluntium igno;' rac. Non enimeotnm eft, ndque pars; neque iedet veluti fatigata v neque jacet, ut ptqlftrau ; neque poli ullum motum iUt. Ad dextram Patris federe filias dicitur, to> tus ^us verbum & caro. Dextra patris eft potentia' Patris, fortitudo Patris, ipfe iiaque filias dextra Patrb ciL Ubi itaque fedet, iu leiplb fedet confubllantiaiis Pa- tri manens, judicans omnia quietus. Stat Stepfaanomilitibas compugnans fuis, dans efissictutem, ut vincant in terris, dextra £>»iw«»^tr virtaffiii,largicns cis coronam con- fefiioois in ccelis. Vide quaaiodoXedcc.quonMpb ftat. Situs ille myUicus eft, non corporeus, non localis, led fpiritualis ; umen fi^m divina: natune cognofcc. Quis ei habitum adjunxerit, dum in Icipla nullum percipit habitum. Ipla fiquiden^^^ ipfi ad babendum fuficit. nec ulla virtus ei accidit, qnuofi^in teipla lunplicifikhL tus, &plufqaam virtus fubfiftit,& fons omnium virtutum, At quaxuoque. liibftan^ tifirtutem pollidct, non aliunde habet, nifi ex participatione getleralium virtutum, quas omnium caucis virtus in primordialibus luis condidit principiis. Omnilo^ cUtet divina natura, quamvis inbja icipfam omnia, qus ab ea kint. coIkMM, kleoque omnium Ivus dicitur, leiplam tamen nelcit locare, qi^ infinita cll&incir- cumlcripu,&a malo intcUeftu, neque a leiplit lucari, id eft, dTlfiniri & circumferibi permittit. Abipfafiquideminfiaita& plutquam infinita omnia finita&ipfiniufro> cedunt, inque infinitam & plufquam infinitam redeunt. Tempore caret ea natuMs ^pizle ignorat principium habere vel finem, & omnem motum, quo iqpvctiy emno ^quod ^ principio ad finem & in finem movetur. Ncicit in fe incrementa, qus fiunt per numeros locorum & temporum ; vel dctrimeata,-quum in fcipfa pkna atque per- K^eft. Quid de agere 6 c pati dicendum? num ineptum incongruumque eft, fi- quis putaverit agere vel pau, ipfi naturz accidere, qog: infetpianalluminocumad agendum, nullum habile ad patiendum percipit? Kon enim ficutin nobis, aliud eft filbftantia, aliud eft accidens fubftaatis; hoc eft, aAio 8 c paffiot'ica ipla inlc ipfi» cognolcitcompofidonemquandamlubftantuideacudenciam. Hiscnimm feipfa ^ rec, nec incile fibi cpgnoicit, eft enim fimpliciffitna omnique coapoficionc alieni Voluntas fiquidem fua, que eft ipla fnbftantialiter, & plufquam inbftantuliier, & pluiquam voluntas, 0^0 &PK1IG0 ejus eft: agerocnimdidtur, quia vult omni» fieri qnzfunt: pati autem, qui^rolt ab omnii» amari, & leiplam amat in omnibus; ipfa enim eft lubftantialis & verus amor, & plnl^uam fubftantialis amor ; & amant caA five fcianc, five neicitut ; hoc eft, five motu intelligibili rationabilive, ducente gri* . tia, five fimpiici appetitu nature. Nibilenimab caeft creatum, quod non cjusbal^ atdefiderium. Videfne igitur quod omnia que intra decem categoriarum terminos amplexantur, non immerito Deus dkitur in iua natura fubfiftere ignorare, quanftb omninoeaaltitudine virtutislne&infinitateprobatorexcellere? quod enim infini- tuln eft omni ratione & modo, infinitum eft per cflentiam, per virtutem, peroperati- onem, per utrolqne fines, furfiim dico & oeorfum, hoc eSi, Iccundum principium de finem; incapabile enim iecundum cflentiam, & intelligibilc iccundum virtuqm de fecundum operationem iacircumfctiptum,&fine principio defurfnm, dc finenhe deorfum eft, infinitum dc fimpliciter dicendum ac verius per omnia mfinitum. D. Plane video veruinqnc el{^ ac vent rat^ttinacionis conclufionibus munitum perfpicio. Sed valde mc movet, qui ratione ignonntia in Deum cadar, quem nihil latctautinieipio,antin hisquxllciiint. M. Efto itaqnc intentus, de ea quae difta liini, diligenter inljricc. Si enim puro mentis contuitu vertutem rerum atque verbo, rum cou^craverisitqicrtilBmc reperks, nulla obftance caligine, nullam in’I)cum ig^ » noranciam caderes Ipiius enim ignorantia ineffiibilis eft intelUgentia ; de ut ex prat- diftis hoc conamur approbare, retbatnm virtutem intuere. Nom tibi vidcmuraliud fuadere, dum dicimus Deum lapfum, quid fit, ignorare, qulm in nullo eorum, quK filat, ftelle inccUigerc ? Quomodo enim in Implb poteft cognolcere, qnod non teft in feiplocITc? Si enim rationes lerum, quas iple infciplb, hoc eft, pater in nbo creavit, in iplb unum individuam liint, nuUainqc diffinitionem proprizfubftanrix, proprias difterentias fim accidentia recipiunt ; hacc enim in cfteftibns luis, non autem in K ipfis patiuMir; quod dcipfius incffi^alinanuaincapabiliqne asdfthnandum. Quis tlBER SECUNDUS. Quis in ^ aliquod finitum termino, diftentum Ipatio, partibus diferetum, fubftantiis accidcndbuiauecompofitumcogidrit? ipla iuque ignorabeu (urama ac vera cft la- pientia. Tale autem eft,|juoddiciin loibphi conantur concludere. Ac per hzc univerlaliter diundum, quod in nullo eorum.^uxintradecem genera rerum bPhdolbpbitcomprelieoduncur, neque eorum qux extra illa diligendor inquifido invenit/ive fecundum fubftantiam, five facundum accidens Cntj jieq; eorum, qu* ii\ nulla fubftanda vel accidente TClfunt inveniri, fivein radonibus occultis,five in polfibilitadbus, five in impollibilitatiBa|^nc,Deus intelliHc fe fubfifterejquum fe cognofeit nullum eorum elTe,dum omnia inedabiU edcndali ma virtute &plufquam virtute, &incbmprehenfibilifua infinitate intelligit ieexcellere. XXIX. Propterea autem dixidiligendorem.inquifidonem pode quxdam invenire in rerum natura, pcxterea,quz decem przdicamends pomprehenduntur. Nam & illa b Philofophis reperta liinc. nequis minus capacium exiftimet rerum diligentem indagadonem, ultra przdidrm cati^riarum quandtatem non pode progredi. Ge- neraliora enim genera eorum comprehendit rado ; fiquidem in motu & in ftatu funt. Item flatus demotus uni verlali edenda colliguntur, qux in infinitum divifionen} lui padtur. Ea namque fubftanda, quz primum in c^poreis obtinet locum, finita eft, & accidentibus fnbjeda« ea vero univerfalis edeiitia nullum in feaccidens recipit ; in filis quippe fubdivifionibus ufqne ad individua perveniendbus accidendum Mpax eft,ipfaveroin feipfa fimplex eft, nnUique accidentium fubje^., ^Quod autem «odi-, di in natura rerum effe quaedam, quas nec in fubftanda, nec in ac^endbus co'gno- Icnntur; boc^, quz nec fubftandae nec accidentia fimt.deradoaibusadbuc ip nulla re apparentibus five fubftanti^ter, five fecundum accidens, fenfui vel inirile^i diiftum cdeintcllige. PoffibilVquoqueiScimpofnbilia in numero rerum computari nemorede Pbilofbphandurocoacra(Ucet;,quz nulla alia ratione ede> dicuntur, nifi quia pofubilia podiint in aliqua re fieri, etfi non funt; impoffibilia vero fbla virtute impoIRbiiitatiscondnentur ; eorum enim ede impoflibilitas vere in aliqua reintel- le&iali feu Icnlibili apprtere. De 'quibus quifque plene voluerit percipere, legat }nfi ifftmtf, hoc eft.dcintcrpretadone Ariftotelemi in qua, aut de hfslolis, hoc^, poffibihbus &' impoffibilibus.aut maxime b Philofbpbo difiiatatum e(^ Nunciu- que adea, quae rcftant,confideraiidatranleamus. Sicut de Ipccibus divitiae ignoran- dae, quibus dicitur Deus ignorare, fatis videtur- difeoflum. D. Satis quidem fuper- 41UC, ac diudus in ds immorari efen necedarium video. Solari namque radio lucs- mps patefaSum, divinp ignorantia nif aliud iotelligendum ede, nifi iucomprehenii- bileminfinitamque divinam feiendam. Nam quod|andi Patres. Augnftinumdkb, & Diouyfiu&vde Deo veriffine pronanciaiui Angueus quidem, qmmUKsiaqait 9 ' ntfainit • L I B E R S E C U N D O S. ■ fj Mrftiend» fcitur } Dionyfiusiftitein, eg/iit igiurtntid rert ift fAficntU, non foium de in- telledibut,quienni pie ftudiofeque ^lusrunt ; verum eciam de fcipfo intclligendum opinor. Sicut enim qui lefto ratiocinjlidi itinere inveftigani, in nullo eorum, qiue in natura rerum continentur^ ipfum intelligerc poliunt, ied fupra omnia Tublima* tumcognofeunt; ac per hoc eorum ignorantia vera eftlapientia,'&nercicndo eum ia his quE iiint, melius eum fciuntlhper omnia qux (unt, & quE non fnnt: ita etiam defeipfonon irrationabiliter dicitur, in quantum feipliim in his, qux fixit, non in. tclligit lubliftcrc ; in tantum intelligit fc liiper omnia efle ; ac per hoc ipfius igno. rantia vera e(l inidligentia. Et in ^nantum le neicit in his, qux fiuit, comprehendi ; in tantum fe Icit ultra omnia exaltari ; atque ideo nelciendo Icipfum, ^ rcipfo melius Icitur ; meliuseft enim fe (cire ab omnibus remotum efle, quam n feiret in numero om- nium fe confUrui. M. Refte intelligis ; & quod de ulibns ratio luadct, pure ac in- dnbitanter te perrpicere fentio : nec jam cernis, ut opinor, ullam (liflimilitudinem imaginis & principalis formx, prxtcr rationem fubjcifli. Summa fiqnidero Trinitas per fcipfamfubftantialiter ra^liftit,& ex nulla caufe cre- ata eft: Trinitas vero noftrx naturx de nihilo fafla eftabipla, qux per feipfamx- tema clb, ad imaginem & Cmilitudinem fuam ; & li aliqua dilfimilitudo, prxterhoc imaginis Sc principalis exempli, repetta fiierit, non ex natura hoc procelfit, fcd ex delido accicut ; neque cx creatrice Trinitatis invSia, fed ex creatx imaginis culpa. Totum 'namque quod dc Deo vel intelligitur lecundum eflentix virtutem, de ejus imagine in his, quibus pargatur.illaminatur,perficitur,&dici,&inteiligi poteil fe- cundum cteationis grad^, qp, ut prxdiximus, excepto, quod divina natura Dens eft exceilantia eflentix; humana vero Deus eft divinx gratix largitate : & quod illa creatrix fit, & h nullo creata ; tfta vero ab illa creata & ea qux fux naturx infra fe adhxrent, creat, corpus hoc morule dico, poft peccatum animx adjundum, quod etiam imago imaginis vocatur. Nam quemadmodum animam ad imaginem luam Deus creavit; iu anima corpus veluti ihftrumcntum quoddam quodammodo lui fimile effecit. Sed ad divinx trinititis, qux caufa omnium eft. Theoriam rede- undum, fi tibi qux de talibnsdifta (unt fiifficiunt. D. Sufficiunt (ane. M. Inlum- maitaqueacfingnlar!univcrfbrumcau(a,cxqua&in qna&funt&condin funt to- tius creaturx principia, hoc eft, primordialescaufie, confiderandum arbitror, utrum mfadumfit unitas fc trinitas (divina fiquidembonius eft una edentia in tribus Ipb- nantiis, & tres (iibftantix in una edentia : vcl fecundam ufiim Romanx lingux dicen- dum, una fnbftantia in tribus perlbnis,& tres perlbnx in una fubftantiajin feipfa caulas quodammodo diflerentes it le iqgjcem habcat;hoc eft,uttum ficut de ipfaprxdicatur una cflMtia in tribus (ubftantiis,itaQam una eflentialis caufa in tribus fubfift entibus caufis, & tres (ubfiftentes caufx in una cflcntiali caufa credendum cftA intclligendum; & quid de bujujmodi Theoriis fena fide cogitanefum fit & prxdicandum, non incongruum or- thodoxx fidei contet^lationibus explanare. D, Imo congruentiffimum, & fidelium a- nimarum feluti nli^llarium. M. Quid igitur ? num debemus hoc dc caufe omnium & crederent quantum daturdntclligere,& prxdicare,& ellcntialem caufam unam in tribas fubftantialjbus caUfis, fe tres fubftandalcs caufiuin una cflcntiali caufe ? D. Qi;id hic prohibet intelligi fe prxdicartj non mihi occurrit. Si enim Deus caufa omnium eft, nonne fequitnr,fcntcaufeomninm Dens cognofeatuT ? aut fi Deus caufe, fe caufe De- us, nonne confequens] ut fc omne, quod de Deo credere debemus,fimiliter fine ulla dif- ctepantia de caufa non dubitemus intelligcre? Nam fi unum Deum per fe exiftentem in tribus fiibftantiis pcf (e fubfifientibus fides fetetur catholica; quid obftac, nefimili- ter dicamus nn^m caufam per fe exiftentem in tribus caufis per fe (ubfiftcntibus, pie fe orthodoxe. Igitur cftunauufe in ttibut caufis, fetresin una. D. Jamfeconcef- fliim eft fc datum. ^ XXX. M. Nqnc itaque ad 'Qicologum redeamus, qux pars prima eft fefumnu (opbix, nec immerito ; quia autlola aut maxime circa divinx naturx verfetur fpecu- lationcm; fc dividitur in duas partes, in affirmationem, dico,fc negationem ; qux Gnsce appellatnr fc impanu, quarum una primo libro ufi fimus, ubi cer- tis rationibus decem categorias omniaque rerum genera fc formas numerolque fc acci- dentia de Deo proprie prxdicari negavimus; fc iterum in prxfcntilibro eandem, dico, (erie quxftionftn exigente, repetivimus ; dum Dean: nullum eorum, qixfont, fc qux non funt, in faftafeaUaintelligereiliximas, quia omnem fiiperat '* L a effen- 84'- DEDIVISIONENAtURvt dTcntiam: ipramquc,quidiplefic,qnum nullo modo, dicitur, dcquantus qualis Iit, quia nihil ei accidit, & in nullo intcUigitur, onmino ignorarc.au per hoc leipnun inhia qus funt, &qujEnon lu4C,coinprchcidli penimr negare, qux fpeties ignoranclx omnem fcicnciam litperat & intelleftum. Jam vero alteram, dico, conamur iDipiccrc,eoducequrquxritur,& qui quxrit fe quxri, & fe quxrentibua occurrit^ & inveniri deliderat i &ea parseft qux contemplatur, quid de divina natura vel uti proprie proferendum, uoteque& rationabiliter intclligendum. f>. De parte nega- tiva in peioribus fatis mihi eu fnalnm; nnne vero de affirmativa quid explKes, ardens expedo. M. Jam inter nos non temere (ut cenfeo) ad purum w deduAum, omne quod de Deo catholica hde approbante datur intclligi, de caufa omnium iimilitcr pie Philofophantes oponere fateri. D. Hoc inconculle ftabijitum cft. M Nnm iritur divinitatem ingenitam & gignentem, &deiutem ingenitam, & deitatem proce- dentem credimus ; &dum Iit una, & infcparabilis divinius, diffiitentias tamen fub- ftantiales recipit ? in Patre enim deiutem ingenium, in filio deiutem genitam, ia Spiritu San^ deitatem procedentem accipimus & religiofe credimusih& Sandi Dio- nifii Aieopa^tz alioruraqne Matrum faniffima audoriute utentes approbamus. D. Quiiquisin hoc hxfitat, longe ^veriutediftat. M. Eft igitur fubftantialis caufii ingeniu& gignens ; &eft fubftantialiscaula genita; item fubftantialiseft caufa pro- cedens; & tres caufie unum funt, Ac una caula eflcntialis. D. Ex prxdi^s rationi- bus hoc necefliirio conficiiur. M. In caufa itaque omnium eil caufi pneceacns,'& funt caulie fajucntes. Pater fiquidem przcedet filium &Tpiritumfan£tum; abeo enim filius eft genitus, & fpiritus fandus eft procedcnM^^ier hoc caula 'caufamm pater non incongrue creditur. Eft enim caula nalcennscaufz& procedentis canhe. Paternius enim praecedit filioliutem, filiolitatem vero paternitatem praecedere nemo rede lapientium dixit ; hinc & iple de fe ipfo filius ait, farer ma/n- mi efi, major quippe pater eft filio, non fecundum natunun, fed lecundum canlam. Pater namque caula ett filii, non autem filius caufa eft mtris, neque hic reciprocam nominum rda- tionera, led fnbftandarum virtutem conuderahius. Aliter enim infpicimusin fub« ftandis vel perfonis habitudinem, aliter generationem vel procdEoneir! ; illic quidein quomodo ^ fe invicem denominentur ; hic vero quomodo inter le invicem fubliftunt- Filius iuque ex patre cft, non autem pater ex filio : in Deo etenim non bumanarom generationum confiderantnr relationes, fed ineffabilium lubftantiamm fubftantialet natiitudines. Major quidem eft Pater filio lecundum canisun. Prius etenim Sacra Theologia habitudinem patris ad fiUum confiderat, ac deinde filii ad patrem. Et ut hoc certius intelligas & credas, ad Gtegorii Tbeolo^^doritatem recurre, qui in pri- mo fermone de filio contra Arrianos tUfputans, tfe PdtrrtHjilh.fKxtttdnfm fapienter edocet ; quippe ex putre exifiere filixm, & tm exfilte fxhpjtere pttrem definiens ; nec tamen hoc dicimus illorum fenfum reTpuentes, qui dominum noftrum de feipfo fecundum humanitatem dixille afferunt. Puter pu/er me ejt., Utcrqne fiquidem inteU le&tu fani fide recipiendus eft. D, Etiam : quamvis enim non nffdem fint fubtffi. tatis atque altitudinis, neuter tamen h catholica profelfione recedit. M. Non id Ip. fnm igitur patri eft naturaliter lubfiftere,& filii fui caulam effe. Non enim natura 'patris caula eft filii, una fiquidem eademque eft patris & filii natura, quia una eadem- que eft amborum cftentia. Ac per hoc id iplum eft patri Patrem efle & caufam filii. Non enim lecundum naturam, quz una atque eadem eft in patre & filio, bzc nomina praedicantur; fedfecundum habitum gignentiaad genitum, & caufs przcedentisad caulam conlix]uentem; quemadmodum non fecundum naturaih de.filiq dicitur' filius, aut caufa gcniu, Icd fecundum habitum filii a^J patrem, & caufae genitz ad caufam gignentem. D. Hxcjam etiam in priori libro fiiala funt, & nunc iterum non irratio- nabiliter repetita. M. Caula itaque filii Pater eft, & SpIritUsian^ : filius vero cau- Ci eft conditionis principaliter caularum ; earund^ autem caufiumm diftributipnis Spiritus Sandus caula eft. D. Illud edam fateri, h^ritate non abhorrere peripicio. XXXI. ,^cd mihi talia cogitanti, atque credend de trina omnium caula, alia caligo occurrit. Non enim clare confidero, utrum Iblus pater caula eft fpiritus fandi, an pater & filius ; iu ut quemadmodum fides fiatetur catholica, a patre & filio eum pro- cedere. ' ita etiam duas fiix procelEonis credamus caulas polfiaere. Si enim ex au». bus irionis fcu (ut Grcci dicunt) ex duabus fublhmtus Spiritus fandus procedit, quia mirum, aut vcrx Religioni contMrium, ex duabus caufis ipfum procedere fateff ? at LIBBRSECONDUS. gy 4|(hlnc caliginem Doihi referiis, flagito. Af. Vere dcnfiflima caligo efl, &noa foliun te, fed me ipfum involvit. Et nili ipfa loz initium nobis revelaverit, noUrs ratioci- nationis ftudium ad eam reveiandaih nihil proficiet. Ad cumulum quoque oblcuri- tatis augetur, quod lymbolum fidei lecundum Grxeos a Nicena Synudo traditiun, i Pttrt lolumnrtxio Sfiritum StuiUiim pr(redrreprofiteatur,tcftcEpiphanioCypri Enif* copo, in libro fuode Fsde. fuxta verO Latinoc,« Patre & yiii* ; quamvis in quibuMani Grxeorum e^^litionibus eundem Spiritum i Patre per Fuium procidere reperiamns. Ideoqueprxlcn^quzftionis difficultate reperculfus contrariis cogitatipnum fludi- busaliidor. Delibero enim, quid mihi ^e hac fit agendum; litrunifilentio cambo- norificemus, dum vires intendonis nollrz fiipcrat; an quodammodo, prout divinus radius in animo rclulfcrit, conabimur ^uippiam inter nos non temerediffinitum in- tueri ? D. Noli expavelcete : non enim illeiquiquxritut, nuitcntes fedeferit, nec inveniendi fe poflibilitairm pie ac humiliter invefligantibusaenegat. Ipfc fiquidem »it, petiit, & decipietit ; yaarirr, & uneinttis ; p»lf*tt, & tperietnr yiiit, Onmis enim, ya» petit, Mcc)pit; & qni ^ndrit,iHveHit i&p»lfdnti dperietur. M. Primo igitur 'dc his, qux in hac quzftione fibimct videntur cond^iccrcaliceodum arbitror. D. Nec alia via quaerendi eft, nemo enim concordantia cupulabit,nifi prius dHcordantia dividi caverit. M. Num tibi videtur rede fidei convenire, ut credamus filium ex una caufa, Patre vi- delicet nafei, lancum vero Ipiritumcx duabus,Patrefcilicet ac filio procedere. Ex du- abus namque caufis unam cauiam confluere, ratitvii non facile occurrit, przlcrtimin fimplici natura, & pluiquam fimplici, & ut verius dicatur, in ipCt (implicitate omni di- vifionc & numerofitate carente ; abfca autem caula multas caufag erumpere multis ex- emplis poteft appro^ri. Omnibus ndfeque tede Phlloropbandbus perlpicue patet, ex uno genere mnitaa formas nalci ; ex monade multos numeros ; ex pundo multas lineas. 'Formae rerumdiverfie,qux ex uno generenalcnntur, caufa fiunt fpecierum individu- arum,ex quibus &in quU>us multi tumnes,quantitatelque,qaalitatelquc,diflcrcncizque nafeuntur. Numeri ex monade procedentes' diverfarum proportionum caufz lunt; proportiones vero proportionalitatum, proportionalitates harmoniarum. Linex ex uno pundo procedentes angulorum & laterum, latitudinis & altitudinis caulx dignen fcuntur, qux itemm Geometricorum corporum occaliones fiunt. Qu id dicam de igneo demento ? quod ^Rm fit unum atque fimplhx, in leiplo & per (mpfum confideratum, ^oris fimul Bc lucis caula elt ; calor autem ardentibus ardendi caufa ell ; lux funilitec fpleadentibusfplendeodiAhufaconllituicur i fplefklor divetlbs gignit colores. Aeris caementum diverfarum vocum occafio ; diverue voces di verfotum tonorum origines fiunt. Aquzelementum, cumlitinle fimplex & unum, humorum direribrum caula eft, quiiterumcxlcdiverl^qualitatcsodorum,faporum, viriditatum, emittunt. Ex una terra diverlbrum corporum divctfx quantitates nafeuntur: quantitatem nunc di- co, non iplam incorpoream, Icd iplam molem, quam divcrlarum partium compofitio- nc^ ellc nemo ambigit, & extera id genus eadem ratione in natura rerum five vifibili- nm five invifibilium ceperiri e^&ciUimum. D. Filium ex una caufa, id eft ex Patre lulci nullus fidelium dubiut; Spiritum vero Sandum utnnn ex una caufa. Patre vide- lic^; an ex duabus, hoc eft, ex Patre&Filio procedat, nec affirmare nec negare teme- re anfiro; acpccvhoc redx fidei prolclfioni^aon convenire non latis video, cum Spiritum fan^m Patris & filii Spiritum dici frcquentilfime invenerim. Eft cnini ^idt|ts amborum, quum eg patre per lilium procemt, ut eft donum utriulque, quum ex patre per filium donatur ; Bc eft amor utriulque , patrem & filium conjun- gens,ut Sandus edocet Auguftinus in Ubris,quos d^fumma ac landa Trinitate edidit, ipfius imaginem in humana natura mirabili indagatione quxrens, lucukntilCmaque in- ventione obdens ; interioris noftrx naturx, hoc eft, rationabilis animJ^triiutatem ad imaginem Dei conditam, approbans elle mentem, principalem fcilicet animx par- tem, & notitiam fui, qua feiplam cognofeit; fleamoremf quo leipfam luique notiti- am conjungit. Humana fii^uidedi mens notitiam fuam, qua leipfam cognofeit, velutf quandam ptblenv Ihi, de Icipla gignit ; & eft fui notitia xqualis ubi, quia feipfam to- tito novit ad fimilitudinem Dd Patris, qui de feiplb filium fuum, qui cILfapientia (ira, gign|t, qui fd pium lapit; & xqualis eidi, . Nunc video me dece^um in eo quod dixi calidiuterod(^citatcmveluti duas canias unius cauix, id’cl^ ignis, rubiiftere: multos tamen eodem errore ieduftos cognovi, qualiutum & iubilan^rum difFcrentias naturalque non fatis difeernentes. Et jam nullw lociun fugiendi video. Naro fi dixero ignem &caliditaiem unam & id ipium eile,continuo me redaguesdidurus, quare ergo- eandem rem iuimet eflecaufam zhimas ? Dixi fiquidem ignem cx caliditate & 'liccitate componi. Si dixero mundum iftnm viCbilem non ex quatuor iubftantialibus ele- mentis, ied ex quatuor foliimmodo (implicibus qualitatibus cortftare, caliditate videli- cet, humiditate, frigiditate & lltxitate, quoniam & boc multis viiuro cft ; fortaflis ii me quieras, fi ergo quatuor qualiutibiis totus bic mundus cum fuis corporibus^ fum-i m.oulqae.deorrumconiiat ; iplae qualitates quibus Isbflantiis continentur ? ii eninv qoalhatesfint, per ie Inbiiftcrenon poiTe vera edocet ratio. . Et non poteco inve- 'nire quid rerpondeam, hoc eft, quibas lubliantiis ipfe primordiales & generales qualt- mtes quibas mundus conlfituitur, fukiuntur ; & veris rationibiis conllrutes iateri compwor quatuor fubftantialiamundi elementa liiolillcrc in quibus quatuor princi- es qualitates confiftuai;, quarum coitu onuiia corpora compolka efficiuntur. Sed mnpmadl})ic reflat, quo in eadem mea lententia, qua dixi unamcaufapi ex multis flu- ere,mibi videor pofle perftiadire. Af. Qmd eft iflud unum velim detegas. D. Num omnes philofopbide mundo illo traftantes ilananimiter fuadent,& ad purum deducere videntur, omnia corpora compqfita e^ quatuor fimplicibus elementis eorumque ■ pro- 'priis qualitatibus quatuorcom^ni ; & fi ita eft, non folum ex duabus, verum etiam cx mulciscaufiSjfinguIoramcorporumefficiturcompoGcio. M. Hiqiocum fugiendi for- tallis habere potuifles, fi moles has cojporum compofitas& corruptibiles & Iblutioni habiles aliorum ' cfleiftuum infra Ce lequcntlum cauliu efle vera ratione aflerefes. 'Jam vero quoniam nibilinferius eft ^torporccompofito, nullius ftxjuentisfe, neque x- qualisfibi nacurx.caufa eflepoteft. . . ^ Et nunc de caulis agimus five principalibusfive fequentibus & concatenatis. Et omnis caufa ncc vere nec refte caula dici potcft,quo- ^am vere caufa non cft qux in eSciftus fuos erumpere nefeit. Omnino enimefiofti- «jnspropriis caret quorum cauftmeritopolfit vocari. Corpora aiitem corruptibilia nulftus effisAus caufa funt,qupniam nullam naturam defe gignunt,pum omnium natu rarumextremnm^tque infum^uc prope nibil,< corpora' fimplicidliint ac per Boc infolnhilia & lObtineant locum. Spiritualia autem manentia, donec totus ifte mundus t * n fcipfis fit fimplicibus fit dicUBtur St intelligun|ur elementis ; extera vero corpora gnx vident ur ex eisconlipofita,quoniam fit componi fit folvi pofIunt,non inter caulas, ftd it^er extimo» rffeftus^ de fe nihil efficiunt, i fapientious computantur. Sim- plicimma etiam fic ptlAffima fit lenfum* corporeum fugientia quatuor hujus mundi elementa ad unaifi fimpUeem Si individuam caularo loliqueintelledui perfe- dimmomm lapientum Cognitam r^runtur, boc eft, ad gener alilumam, fic in leipla lempcrmanenccrofubftanciardfflomnium ad vifibiles clicAus procedentium ellenti- ain. Similiter & de quatuor eorum primordialibus ac propriis qualitatibus non m- congrueint^igitur. Cum enim ipfx fibimet contrarix videtur, nam.caliditas fri- ^ditati opponitur, bumiditati ficcitas, ad unam tamen lecretillimam*ac folummodo n- tibnifubjcmm^euntcaulam,^'dgeneraliflimam diep omnium qualitatum quali- tatem, cx qua muabili naturx oj>c ad efficienda hxc corpora corruptibilia ac Iblutioni obnoxiaproce«^t,fitinqua in«(|ibiliunivcrlalis naturx pacifica Concordia fibi in- vicem, remota omni contrarictafc, conlentiunt. D. Hac ultima conclufionc undi- ^iiefeptum me video, nullamquc viam evaddndi remanere, ac per hoc priori ex to {^olacxicnicotixcontcncire c^or ut&^o dicam unam cauiamex duabus cautis flu- ere. non fa^e ratjoni occurrit. M. (Jiuid ergo dicemus? num fpiritum lanaum qncmdiftribntionisdoqoram divinx bonitatis, live eorum qux fecundum fubftanti- am, live qux fecoBjjfuft gratiarb, infiniiaii fic inexbauftam latgilfimamque fic plulguaro largiffimam jCau f aB H |j fc catholice confitebimur. Ea una cx patre, *n #n* ♦ • I, I B E R S Et: U N D U S. pi totu in tou, & unum duo, & duo unum;, & quanivij Rideatur rplcndorer tnteUedam triiuutcm in unitate. Et hoc totum iple filius homo factus & incarnatus apertiflimeinfinuat dicens. Eitmfttjc, & fcttntnmc. Ubi lubintclligendum reliquit ac fi aperte diceret; Zc ^cut iu fatr e. & puter iume : ita fle ego & pater in fpiritu lando liimus; flc^iricus laneus in nobis di, quia nobis codlcntialls Sc coxqualis, fle tres unum fumus, tres videlicet Inbftantialitcr, cllentialitct uoum. Et vide quo- modo iple fi^sfpiritnm laodium ad Iblum patrem, unicam quippe fui caulam, refert dum dicit ; Ptr^etus uuretu, fpiritus fanftus. qum mittet putet in nemiue met. Non enim dixit quem mitto in noraiue meo, Icd quem mittit pater in nomine meo ; quan- quam fle alibi Iciplum mittere ipiritum dicat, dum ait ; Si e^e uiiert, mtttum eum ud vet. Milfio ejus proccifio ejus eft ; procellio autem eius b patre folum, modo cft fubfian- tialiter non localiter ; veruntamen in nomine filii, quoniam Spiritus patris fle filii eft. Item alibi ad dilcipnlos ait ; Neu ru tftm qui lequimui, fedfpiruut putru qui lequitut in tebii. Item Plalmifta Ipiritumfandhun b patre petit, dicens ; £t fpitilnm funSnm tn- ua ne uuferui i me. Hisfle bujulinoditeftunoniislacra feriptura referta cft. D. Haec omnia plane fle pleniccr perlpicio, fidcliterque accipio, quum omnino veritati conve- niant; valdeque miror, quomodo illa quielUo, qux primum reluti infolubilis nobis ' ridebatar, tandem opcrtiifimis ratiombus exemplorum fle cclUmoniorum argumen- *®tione introdnfta, loluta eft, Sc ad putum, quod non facile fperabamus, revelata, fle ttt mihi videtur, interioris nollta naturz trinitatis fimilitudinc hoc ipfum polTumus approbare ; igens etenim fle notitiam lui gignit, Sc b Icipfa amor lui fle notiebe fu* pro-i CMi, quoflcipla fle notitia fuiconjunguntur, fle quamvisipfeamorex mente perno* titlam mi procedat, non tlraen ipla notitia caula amoriscft,&d ipGi mensez quo amor inchoateUe, fle antequam ad perfettam notitiam iui mens ipfii perveniat. Nara fle mensamatteipfamcognolcere. priafqttam cognitionem Tuamde ipla pariat, velud prolem fuaiB. Non quod mens humana unquam le vel non nollet vel non amaret, dum h*c tria unum Iunt fecundum naturam rcl eflcnttam, fle uuum tria fecundum ra- tionis conliderttionem : tria fiquidem ratio confidqirat in una fle fimplici natura •"1™' nolle, amare. Etenim mens fle loiplam novit fle amat lupiam fle lui notitiam i led quia merito prxyaricationis naturz hnmanz in primo homine acci- dit, ut mens ncleiat feipiaro nolle, dum naturaliter leiplam novit ; fle nelciat lei- nfamamace, dum naturaliter leiplam fle notitiam fui amet ; ac per hoc . rationis viri- bus nil aUud appetit, nili ut cognoicat qualiter fle quantum leipfam novit ; fle IcipCun fle notitiam Ihi amet. -Et dum hoc totum ad cognitionem fle amorem crc^ioris lui con- M vertitur. * LIBER SE C U N D V S. pj dilfcrentia divin* fflentix atque fabftantiz docuit mc theologia ex factis patribus ntriufque linguae, Gneccridelicct atque Latinx, tradita. Siquidem Sandus Dionjr- lius Areopagita, Sc Gregorius Theologus, eorumqueelegantiifimusexpoCtor Maxi> mus, differentiam efle dicunt inter «Vo, ideft, eflentiam, & ideft,fubftan- tiam; Vncaquidemintelligcntesunicam illam ac fimpliceindawaeboniutis naturam, •OwimTit Tcro fingularum perfonarum propriam & inoividuadi htbftantiam. Dicit e- nim fticu iriio o if if ir vsKiu’iirnr,hoc eft,unam eflentiam in tribus fubflantiis. Sandus quo- que Auguftinus.caeterique fandi patres Latialiter feribentes, fidem facrz trinitatis ex- primunt, dicentes unam fubftantiam in tribus perfonis , fignifleames unitatem di- Tinznaturxeo nomine quod eft fubifantia; trinam vero . fubflantiarum proprietatem trium perfonarum vocabulis, quod etiam moderni Grzcorum recipiant. Dicunt enim ideft, unam fubftantiam, & id eft, tres perfonas; unaeadem- que fides eft in tfmnibus, quamvis fignificationum diverfttas videatur. Itaqiiefecun- dumGrzcos dicimus, una cademqnc eft im patris & filii & fpiritus fandi, fed non una eademque eft •Cmitant •, habet enim pater luam propriam \Srk«-ir, quz neque filii neque fpiritus fandi eft, fed fblius patris ; fimiliter filius fuam propriam s^lveu-ir.qux neque patris neque fpiritus fandi eft. fed folius filii. Eodem modo de fpiritu lan- do dicendum propriam »!»•<■«»<» habere, qux neque patris eft neque filii, fed folius fpi- rirus fandi. Neque aliud prztcr hdc latina vox edocet, tres perfonas in una fnbftai^ tia pronuntians. Subfiftit ergo pater ipfe, fubCftit filius, fubfiftit fpiritus fandus, ac tres fabftantiz in una eflentia mbfiftunt, quz tres unum funt. Af. Inter orthodoxz fidei participes hanc fidem computandam arbitror; Jam igitur iucuienter potes di- nofeere propofitam quzftionem ; dixifti enim te dubitare ex eflentiine an cx fiib- ftantia patns & natus filius& procedens fpiritus fandus , ac fi aperte diceres utrum ex una atque communi eflentia vel natura trium fiibftantiarum vel perfonarum nafei- tur filius & procedit fpiritus fandus, an ex propria iiibftantia patris velperfona: eflentia fiquidemdivinz bonitatis neque propna fubftantia eft patris, neque filii, ne- que fpiritus fandi, fed una atque communis fubffantiarum trium natura; pater au- tem luam propriam habet fubftantiam, fimiliter & filias, fimiliter & fpiritus fandus fuas poffident fubftantias. Si igitur divina eflentia, quia una eft atque eadem, neque patereft, neque filius, neque fpiritus fandus, fed communis eorum natura: lequi- turnon ab ea nafei filium, neque ^iritum fandum procedere ; nam fi ex ea filius na- feitur, non ex patre liafcitnr, ipfa enim ut diximus pater non eft; fimiliter fi ex ea- dem fpiritus fandus procedit, non ex patre procedit. Si autem catholica fides fir- rolfSmb atque fanifEme& credit dedocet, filium ex patre natum, fpiritum vero fan- dam ex eodem patre procedegtem: nonne conicquens eft ut credamus &intclliga- mus, ex fubftantiapatris& nafei filium, & procedere fpiritum fandum? Non igitur eK eflentia, fed ex fubftantia patris, & filius nalcitur, & fpiritus fandus procedit ; nam & apud homines, non dicimus ex communi natura filios nafei, fed ex propria na- tnra ; propriam autem naturam dico uniufcujufque perfonz individuam fubftantiam. Nam fi ex communi natura homines nafccrentur, nullus pater proprium filium, fic nullus filias proprium patrem poflideret. XXXV. Sexn.ee altius ac verius cogitantur quam fermone proferantur, & altius ac verius intelliguntur quam cogitantur, altius autem ac verius funt quam intelli- nntur. Omnem fiquidem intelledum fuperant ; nam quzcunque de umplicifEmz bonitatis trinitate dicuntur feu cogitantur Icu intelliguntur, vefUgia quzdam funt atque Tbeophaniz veritatis; non autem ipfa veritas quz fuperat omnem Theoriam non folum rationalis verum etiam intellcdualis creaturz. Neque enim talis unitas eft facrz trinitatis qualis ab ulla creatura poteft excogitari feu intciligi, fim aliqua pban- tafia quamvis ftcidtlfima & verifimillima formari. Hzc enim omnia fallunt dum in eis finis contemplationis ponitur. Siquidem plufquam unitas eft, & plufquanj trini- tas; lubentcr tamen aliquid de ea dicete & cogitare & intelligere, quantum intelle- dus cam affingit, facra theologia duce atque magiftra, ut quodam modo materiam habeamus laudandi eam atque benedicendi. Nam & fummos angelos primafque ei virtutes veluti pedes & facies alis fuis velare facra confirmat theologia, nobis infinu- antcccleftes virtutes fummz triniuti atque unitati femper & immutabiliter adhzren- t«, timcreeaquzfuprafcfunt ac reverenter contemplari. Alx fiquidem earum theo- riz funt quibas pedes fuos vdiare affirmantur, Sc facies timentes intueri, quomodo fa- M 2 cra y4 DE DIVISIONE NATUR/E ac* trinitas & inleparabilis onitarii Almmo uiqde deorfum per onfmiadiffiindinir, & quo modo omnem iupcrat inccUcAum, & ab omni fit creatura vifibili Ac invifibiti in infinitae naturz iuzaiticudincmremou. VcruntamenAc hominespiiri Acangclifem- per &ince(lantcr eam conipiccre appetunt, quum contemplari per leipCam nequeunt, & hoc per mediarum a^ln^jfolatumfignificatar: hinc fcripturadicit, ip/jiiemctHC*- pi^ent in^eli frifpictu cjttSt&im infinitum qnod quxritur Ac incomprehcnfibile quod appetitur, & fupra omnem intcUeftum qnod contnpilcitur. Ac ab omni creatura ex* altatum. Attamen ad hoc iumma atque divina unitas movet reipfam in intcllcftibns angelicis rcu,huraanis,nc de ea materiam laudis Inz & inteUigentiae fuz quantum crea* tura conceditur inveniant, trinitatem in unitate percipientes; ficut uir tantius Tbeo* logus Gregorius in primo Sermone de filio ; Frtpttrt*, inquic, mmu i principii in dj/nild ncHa nftfMt trudn fi-jcc. Quam fententiam beatus Maximus exponit, dicens, movetnr mcmqnt in Mceptitt fui incelte&H nngtlici ftvehnnun», peripfnm, Cr in iff* inqnifitints i* ipft fitcienct. Et cUrim Aicenium ; ticrc ipfam ip prinu *ctt imptiure de Mauadr rdchnem, nt ntu feparteit in prime ctnfaliintredncttur ■, pnmevttieih ipfemmtitnrtn etiem divinem & inefeiilem ipfm cenfelic fecundicetem eccipere. dicem mjftice etqut ecenite ipR intelteSui, m» epertere mfecnndnm ejfe, fepere unquem iSnd eptmium verbi ec fepientie veljignificetivn virCMtic ceejfentiernmqHe infubflentiic, nin Ht ctmpebtnni ex his fuftipietnr divinum, qnefi MCtdentibns & non in eii fuh^ens credetur. Mtveriiteqae itvinitet dicitur, ceufe quippe ptr quem mtdum fnbfijiit inquifilitnit, nem fine iUnneinetiene intneri diviniteiem impef- fibilium efi : item dicitur maveri ptr menifelfetienem pertituleriter perfcliinit de ipfe vetie- nh fecundum fecr em ftripturemeb induente petjcm etnfittri , & prtmevente ed ttnfittninm cum petre fili nm, & tumpetre &filie fpinrum feiiSum eceipitndnm, & te ederere eruditu puJfente, crinicecemperfettem iii unttete perfede, id di, unem efentiem & deitetem & peten- ttem & eperetiofiem in tribus (ubjteuciis, Hisitaque dc fumma omnium caufa cauUrum fecundum parvitatem noitrz intentionis quoquo modo fic in veftigatis, non autem te* mere definitis, ad primordiales caulas circa quas noflra difputatio verfatur , re-* deundum. D. Redeundum fime, fatis enim de his cft a^um. «XXXVI. AlCaufc itaque primordiales funt.(quod Ac in prKedenribus dixeram,qnas Gneci ideas vocant, hoc cfl.fpecies vel formas,; sternx & incommutabiles rationes fecundum quas & in quibus vifibilis Ac invifibilis mundus formator Ac regitur ; ideo* que hGr£Corumiapiensibut«t>niv»appclIari meruerunt, hoc efi. principalia exem- pla qux pater in filio fecit, & per fpiritum fanthira in eficAhs Aios dividit atque multiplicat: *v«<. His alex cautxquc ratiocinationis collocationibus libenter ce- do, ac verilimilcseas approbo; ftd priurquamadcbnfiderandos cffeSlus primordia- lium caufarura, ex quibus maxime prima omnium Se una creatrix caufa folet deno- minari, accedas, ordinem naturalem carum noflc convenit, adhuc enim mixtim indi- ftinfiCque introdudas efle arbitror; nam ni fallor ad carum efteduumque fuorum peifedam notitiam non mediocre auxilium quxrcntibus prxftabit, fi prius naturalis or^, qno a creatore condit^funt , luculenter patefadus fuerit, id. Primordia- ILotn LIBER T^ERTIUS. ^ 57» pUces. oulliqae cognito ordine diffioitz, aut ^ ic invicem fegre^^te , hoc enim in efl^bus fuis patiuntur. Et licut*in monade dum omnes numeri fnla ratione (iib- fiftunt, nullus tamen numerus ab alio numero dilcernitur ; unum enim iiint, & fim- plezunum, & non ez multis compolicum lAium, Equidem ex monade fl'ii, hoc eft, poft-effenda vel fecunda cflentia ; hinc facilli- me datur intelligi nihil aliud efle participationem nifi ex fuperiori cflentia Iccundx poft eam eflendx denvationem, & ab ea qux primum habet efle fecundx ut Gt diftri- DUdo, & hoc exemplis naturx pofiiimus argumentari. IV. Siquidem ex fonte totum flumen principaliter manat, & per ejus alveum aqua 2 UX primo fur^tin fonte, in quantamcunque longitudinem protendatur, lemper ac neullaintermifiione defunditur; Gc divina bonitas, Sc eflenda, & vita, & lapien- da, & omnia qux in fonte omnium funt primo in primordiales caufas defluunt , St eas efle faciunt; deinde per primordiales caufas in eammeffe^os ineffabili modo per convenieo^flbi nnivetlicads ordines decurrunt, per fuperiora femper ad inferiora defluendo, itetumqueper fecredUimos naturx potos occultifGmo meatu ad fontem iuum redeunt, lude eft omne bonum , omnis efleniia, omnis vita , omnis fenfus , omnis ratio, omnis fapientia, omne genus, omnis fpccies, omnis plenitudo, omnis ordo, omnis unitas, omnis xqualitas, omnisdifferenda, omnis locus, omnetempns, & omne quod eft, & omne quod non eft, & omne quod intelligitur, & omne quod fendtnr, & omne quod fuperat fenfum, & intellcdrum. Summx Gquidem ac trinx foliiifque ver; bonitatis in feipia immutabilis motus Sc Gmplex multiplicatio & iur- exbaafta ii feipia, in feipia, ad ldpGuisdifiuGo,caura omnium, immo omnia funt. Si enim intelleiftus omnium eft omnia ,& ipla fbla intclli^it omnia; ipla igitur fola eft omnia, quoniam fbU gnoftica virtns eft ipGi qux priulquam eflent omvia, cogno- vit omnia, & extra ic non cognovit orania, quia extra eam nihil eft, fed intra fe; ans- bit enim omnia fSe nihil intra le eft, in quantum vere eft, niGipla, quia fola vere eft. Cxteta enim qux dicuntur efle, ipfinstheophanixfant, qux etiam in ipfa vere lub- fiftunt, deus M itaque omne quod vere eft, quoniam ipfe facit omnia & fit in omnw bos. Ut aitSandfnsDionyfius Ariopagita. Omne enim quod intelligitur & fentitu* nihil aliud eft, nfli non apparentis apparido ; occuld, manifeftadq ; negati, affir- matio ; incomprehenfibilis, comprehenlio; incffiibiln, ^tos ; inacceffibilis, accefliis ; iatelligibilis, utelledasi mcorporalis, corpus ; fupereflitndidis , eflbnda ; informis, N j forma; 104 DE DIVISIONE NATURvC forma ; Immcnrurabilis, mcnlura ; innumerabilis, numAiis ; carentis pondere, pon- dus; Ipiritualis, incraflatio ; inviiibilis, vifibilicas ; illocalis.localitas; carentis tem- pore, temporalitas; infiniti, definitio; incircumicfiipti , circumfbriptio ; & extera qiu puro intellcifiu & cogitantur, & peripiciuntur, &quxmeraorix finibus capi ne- Iciunt, & mentis aciem fugiunt, & boc exemplis nofirx naturx poflumus conficere. Nam & nofter inteUedus, cum per fc Ctinvifibilis, & incomptchenfibiJis, fignis tt- men quibufdam, & manifcftatur, & comprehenditur, dum vocibus, vel literis , vel aliis nutibus, veluti quibufdam corporibus incrafiatur, Sc dum Cc extrinlepus appa- ret, fempcrintrinfecusinviCbilis permanet; dumque in varias figuras ienfibus coro- prcbcnfibiles profilir, femper flaturo fux naturx incomprehenfibilcm non deferit; Bc priufquam exteriuj^ patefadus fiat,cxtra fcipfum fcipfum movet ; ac per hoc & Uct,& clamat; & dum filet, clamat ;& dum clamat, filet; &invifibilisvidctur,& dum vide- - tur, invifibiliseft; & indreumferiptus circumferibitur, &dumcircumlcribitut,in- circumfcripcuspctfcverat; & dum vult vocibus & literis, incorporatur; &dum in- corporatur, incorporeus in feipfo fubfiflit ;& dum Cbi veluti quxdam vehicula, qui- bus ad aliorum fenfus poflit pervehi, de aeris nutcria, vel fenfibilibus figuris efficit, mox ut ad fenfus exteriores eorum pervenerit, ipfa vehicula deferens, fblus per fe- ipfum abfolutus, intima corda penetrat, aliifque intelledibus fc mifcet, & fit unum cum his quibus copulatur; & cum hxc peragat, femper in feipfo manet ; & dummo- mur, flat; &dumflat, movefur; eft enim flatus mobilis, &motus flabilis ; &dum Jiis adjungitur, luam fimplicitatem non relinquit; & multa alia qux mirabiliter, & ineffabiliter de natura, qux ad imaginem dei fada eft, excogitari pofTunt ; fed hxc exemplo fufficiunt ad infinuandam divinx bonitatis ineffabilem diffufionem per omnia i fummo ufquc deorfum, hoc eft, per univerfitatem ab ipfa conditam, quxWffabilis diffufio & fadt omnia, & fit in omnibus, & omnia eft, b. Sufficiunt fanc, & copiole affluunt in quantum res ineffabilis quibufdam fimilitudinibus fari poteft, dum ab omni fimilitudinc remota fit: prxdiaaUquidemfimilitudo, quam exempli gratia ab intel- Ic&u fufccpifti, in hoc deficit, ut opinor, ab ea cujus fimilitudo eft, quod intelle- iftus, ut dicis, vehicula illa in quibus ad aliorum fenfus' invehitur, de materia extra fc creata, & facit, &fufcipit; divina vero bonitas extra quam nihil :«ft, non de ali- quo apparitionis fux materiam fumpfit, fed de nihilo. V. Sedeumaudio, vcldico.divinambonitatemomnladenihilo creaffe, non intel- ligo quid eo nomine quod eft nihil de nihilo fignificatur, utrum privatio totius clfen- tix, vel lubrtantix,vcl accidentis, an Divinx fupercllentialitatis excellentia. At Non facile cqncclTcrim divinam fupcrcircntialitatcm nihil efle, vel tali nomine privatio- nis polle vocari, (^amvis enim h Theologis dicatur non cfle, non eam tamen ni- hil eflc fuadent, fed^fquam cllc. Quomodo enim caufa omnium qux funt nulla eflcntia intcUigerctur eflc, cum omnia qux funt, eam vere cfTe doceant, nullo vero argumento eorum qux funt intclligitur quid fit: fi igitur propter ineffabilem excel- lentiam, & incomprehenfibilcm infinitatem. Divina natura dicitur non efle, nunquid lequitur omnino nihil effe ? dum non aliam obcaufamprxdicetur non effe Apereflen- tialis, nifi quod in numero eorum qux funt, numerari vera non finit r:ttio, dum fupa onmia quxlunt, &qux non funt, effe intcliigatur. D. Quid ergo intclligamquxlb te audiens, deum de nihilo omnia qux funt fecifle? At. Intcllige ex non exiftenti- busexiftentia per virtutem boniutis Divinx fada fiiiffe. Ea enim qux non erant , acceperunt efle de nihilo, namque. fada funt, quia non erant priufquam fierent. Eo namque vocabulo quod eft nihilum, non aliqua materies, non caufa quxdam exiften- tium, non ulla procefCo, (eu occafio, quam fcqueretur eorum qux funt conditio, non aliquid deo cocflentiale, &coxternum, neque extra deum per fe fubfiftens, (eu ab aliquo unde deus veluti materiem quandam fabricationis mundi fufeeperit, (ed omnino totius efTentix privationis nomen erat, £eut verius dicam vocabulum eft ab- lentia totius cflentix. Privatio enim habitudinis eft ablatio. Quomodo autem fieri poterat privatio, priufquam fieret habitus ? Nullus enim habitus erat ante quam o- jmnia qux funt, habitucunem fubfiftentix acciperent. D. Eo igitur nomine quod eft Sibilum, negatio atque(bfcntia totius cflentix, vcl fubftantix, immo etiam cundo- ruip qux in nafura rerum creata funt, infinuantur. M. Ita eft, ut arbitror, nam & omnes facrxfcripturx expofitoresin hoc confentiunt, quod conditor univerfx er^ turx, non de aliquo, fed de omnino nihilo quxcunque vaJi|Ut fieri, fecit. D. N& ■ 9 ' ’ L I B E H -T E R T 1 XJ S. . iqj KNlT^ilde tencbfti^B coftitattoimin mearum umMytccinAnm mt eile icniio. E<^> 'dem nihil Mihi icmanct nifi fbUini(s<^aam linftonim patrum tnK^an&oricas*. (hmb Vero dc his, tjas lota fide rctinen, aliquid conor ad puram iMcUt^encic habitum per- fpi^tre; fiigimt(tira mc fubtililfiinanim rayotHrtii nimia obfcuritate , immo ccim nimia claritate, aciem menth tcp^culliis repellor. AE Dicat quatio obi nunc tas, &quidtc tantam perturbat, at ad nullum pnrai itAligdkiat habitum raleas itt tBpenreniie, aut ubi noftra ratiocinatio racillat, quando tc ad nuHam certam dc6- •nnonem, rerumque cognitionem poteft adducere. Z>. Magnanimum re ctfe, mas- que tardkatit morulas patienter liiftinere poihilo. Crediderim namque bat rerum tenuHnmas inquifitiones etiam peHcftiorum mc tuterioribus oculis oon cam facile !•- cefcere,utconte(limSd limium animi habitum podint adfaa>rcrc,prxfcrtimdumezbis, qux hadenus inter nos reluri ,id liquidam pi^nAa liint, haic mihi nunc obibua ridentur mgeri. Confcaum eft enim inter ooi de primordialibas rerum omanmi canfis, ^ patreib sieibo fuo ingenito, hoc cll, in fua lapienda fimul de 1'cnacl steroa- liter fafla efle, ita ut i^uemadinodom ipfa iapientia patris xtema eft, funque pani cowerna, ita etiam canAa qu* in co fatta Ihnt, cterna fint, eo excepto qnod in ipib omnia faAa funt, qux non eft fada, fcd genita, fiArix. Siquidem in condeada a- Alrerfali creatut^heutanaeademque eft patris dc hlii volunras, ita ana eademque cftoperado : in primordialibuSiiaquc ruiscauiis omnia in lapientia patris xterai imatt non tamen ei coatema, prascedhenim caulaci^-dasfnos; ut enim ioiclledus artiS- cb, artis intellcftuAi praecedit, ( intellcdus autem artis, prxcedit intcIleAum cotaih mueinea&percamBantt j ita intelieAus patris artibeis. intellcAum fus artis, hoc m, lux fapientix iftqua condidit omnia, antecedit. Deinde incclleAum ipGus artis, omnium qnz tn n, dc net eam fiAa luot, icquitur cognitio. Omncfiquldem quod veta fatio quoquo mouoprocellionn procedere invenit, juxta nacuraicm.conlequcn* ifani plvcedere necefleeit, ac per hoc artiliez omnium deus pacer fecundiim caufam altem luam praxciKt, artifeii (iquldero cauli (ux trtiseft, an autem lui artificis no* cRcanla: rero ars prtecedit omnia qux in ea, & per eam, &ab ea, lubfiftunt: eorum namque caula ell. Hinc conficitur in patris fapientia omnia xtema ellc, no* tamen ei cbxtema. Nec jamdudum inter nos diteufia, & ad incoiKuflum mentis ha- bitum deduAa vep tadone, l^romnique patmm teftimoniis in hoc conientientibus, Num itaque vides quod non Immerito moveor, dC advcriantibus fib! invicem diretv &rum cogitationnnt llnAibus allidor ? nam quomodo h,tc fibi invicem convenlrt poffunt? fi omnht qux Ihnt, In lapientia creatrice xterna funt, quomodo denihitu rantftfta? quomodo enim poteft xtcrnumtfle, quod priufquam neret, non erat? aut i^bdiricipiteflcin rthipore, & cnm tempore, quomodo poteft cfle in xternitaret qifinefiijuidemxtefnitatls partlcepsnec incipit efle, nec definit; quod autem noB*- Fat, &inclpitcflc,''ncceflatlodefin«:efle; quod eft; omne namque qudB initio nott ^irit, fioe carere non pofeft. Non invenio Itaque quomodo nxe fibi invicem no* dppitghanr: qua ratione, & omnia in fapienria dcixterna fiinc, dc de nihilo fiiAa, )ioc eft , ptlnlqnam fierent, non ertnf ; nifi fbtte quis dicat primordiales rerum om*i- lTmtJafts'ln faplehtla patris femper efle xcerflai; informem vero materiem, In qu» & per quam ffieffcftnsihospetgtmefarionem proveniunt ingenera dcfpcciet quibus rtftridus Implentr, x ternam nolrnTe fed quif^uis hoc dixerit, cogetur fateri, raatp- Hirti Jenftilo feiiimcaurtlltlf Ihtraxternas retum caafas non connumerandam. EI Cbdc' cbnccITcrlt, (icceflario concludetur dc cogetur dare non omnia fcd quxdam’ih ISjiibitla pitrfcTadVtlfa efle. Materiem dutenrfhformcm in numero omnfom qux » ttcofaAafantinfapiriitiaTuaeonftnhierari, nemo rcAePhllofiaphantiumabnegarit: quomodo enim ritum 'oraniumcatefas in verbo dcl xteniallter conditas efle, infor- racnivfeoitatcritmfnacanliicarelre quis dicere poteft, omnino non reperio. Pw- SlH6fiT(i biniii^\iniv«¥filaris cdnditxmateriaeonclodknr,neceflario fcquitur utA- pfius caufa exnumero caufiirum xternaliter In fiipiemia dei creatarum non exclude- tur. AT.' l)c li^'tiui matfriaiqnatnOrxd »'»»» vocant hullns, in lacra fcriptura cfter- Utitorun*., natuVatUm coifBhioBemirifb tVeione confideranv, ambigit quod » tortlb- Kncomrtlurti& t^faflter inrftf'tanfal«, 8c inter eaufaitmfeflhAus fecundum (utt brworrlonji condita fir; qui ehifn fecft mundnm de materia informi, Ipfe fceit io^ RrSpStmnuiririemileomnfnonlhilOifiqnidcm non alias eft auAor mundi de infotflft ^fet^faAii dcaifesfpfhis materi* deofmilifw ifliflo prins erettib ftd unu» atq«* ■ - ' idem 104 de divisione NATUILiE idem ucriaf^e eft conditor ; quoniam ab uno principio omnia ^usfunt, fire infoc- mia,°{iTe formata^ procedunt ; ab uno enim unirerutas creau cli , iicut i monade omnes numeri, & ii centro omnes linez, erumpunt; nam & in hoc maxime iecuJari* nm philoibphorum, qui de mundi hujus^fa^ratraftareanfi ihnt, error convincitur, S uoniam informem materiem coztemam deo ede dixerunt, deqna dens vduti extra : rubfillente, &cozt^haltR, fnorum operum fumpTit aufpicium. Indignum nam- que eis vifum eft , materiem informem Sk deo iicri creatam ; quomodo enim inquiunt ex forma omnium informe fieret; ab immobili & in nullo in ieipPo variabili, varium ac mutabile, ab eo cui nihil accidit; variis accidentibus Pubjeftum ilnon diilento per foatia locorum Sc temporum,quod recipit locorum temporumque intervalla, & quan- titatum. Similiter ab eo quod nulli qualitati. fubditum , diverfarum qualitatum fi- gurarumque receptivum ; ab incorruptibili corruptibile ; hfimplici compofitum;& caetera id genus fuxfalfo ratiocinationis nebulis oKxcati : nos autem faerx feripture veritatem inlpicientes, divinorumque ipfius interpretum vcftigia liquentes, &infor- mitatem rerum omnium, & formas, & omne . quantum «cict contemplationis no Arx deo illuminadlfc ex nimio Ihbtiliutii fas fulgore non-i repellitur, inrciUgire non pigeat, ne dciiiiu; iflttinertix culpam incurramus: ubi vero intentionis nolirat virtutem exuperat non patitur meutibns adhuc terrena babitationc dcpteiris pcrfpici, &ad purum di^ nolci, lilentio cordis & oris honorificanda cA , ne quid temere de ea definiamiit, ij. • Ita fiat, ac Cqc mora hujus inquiiition is viam arripe. VIII. M. De eo quod omnia in verb<^||ei unigenito xtema lunt, primo dicendam judico. P. Nec abter volo : abeoenimquod prxcedit, ratiocinatio cAinchoanda: prxccdit «nim sternitas fa&uram { ab eo igitur tft inchoandum. M. Efto ita%ue in- tentus, & vide ne quid incaute concedas, ne iterum te concelTilIe pjeniteat. £>. In- gredere, intentus Ium oe quid temere concedam. M. Quid tibi videtur, num l>«aa accidentiam capax eA ? A Abfitabhis qnidc veritate laniim fentiunt hoc dicere vel cogiure: natura enim ipCusfimplexelc, & pluiquam fimplex, omniburqueacoi- dentibus abloluta, dc plulquam abloluu. M. Nilul ergo deo accidit > Z>. Omni- no nihil. M. Itaque non e A ci accidens univerCutem condere, eam tamen condidifle ienpturo.A^ led aperte clamat, dicens. In principio fecit Deus cotium, Sc terram, & cetera qua: de o{xribus primorum fex dierum legantur. D. Dominus ficuniverfitatem Creaturarum condidit,eamquecondidillc non ^ci accidens. Af. Non ergo eratIubfiAens antequam unireriitatem conderet, nam fi ei&t, conditio fibi re- rum accideret. D. Deum praeccdMC uuiverfiutem credimus, non tempore,/ed ea fala ratione, qua cauia omnium ipfe intelligitur ; fi enim tempore ptacederet, acci- deosei jccundura tempus fiiccrouniverfitatem foret. Quoniam vero ea fola ratione qua canfa cA, univerfitatero ab eo conditam prsecedit, lequitur univerfitatis couditio, nem non efle deo fecundum accidens, fitd i^undum quandam ineffabilem rationem qua caufiuiva incaulatoalempcclubfiAunt. AI. Si igitur nulla alia ratione Deus un^erfitatem a le conditam pnucedit, pratter illam folam qua iple cauia eA, ea vero ca?latiTa, & omne caufittivum /emper io cauia fiibfiAic, aliter enim nec caufa cauia cAs neccaulativuti, caufativums deoque non accidiicaufalu cAe, limipec enim 8e cauia cA, deerat, dceiit^leniper igitur caulativa in fua caufit fubfiAunc, & lubAitc- .runt , & lirbAitura luntv Proinde univerfitas in, iiu cauia quoniam caulativa eA, hoc cA, ruzcaufx particeps, cternaeA, totlusigiturcreacuneunirerfitatem zternam cAe intcrbodcimanilcAumcA, D. HnicconcluGooi contradicere non valeo, dum fine olla ambiguitate confidero omnes numeros in monade, & omnes lineas in centro sKetnaliterSc uniformiter lubfiAere. Et quamvis adu & uperc numerantis Sc li- mantis in varias numeronun Ipecies figura (que formentur, Icmper tamen in princi- piis Illis, in monade dico , & centro , uniformiter permanent, nec unquam une cie principia incclliguncnr fuifie, nec in ipfis principiis fieri inchoafie, Sc dum ab eis multipliciter profiuunt, uniformi tamen eatione sterno atque incommutabili Aatu ineis cAe non definunt. M. Simillimo vetillimoque uihs es exemplo ; tcAimonia a ie 8c (aer* feripturz Sc iacrorum patrum omuia in deo elTe teterna perhibeat, olus. In quo vivimus , inquit, roovemut, & fumus. In deo enim lumus per excellentem & ante cxiAentcminipfo noArscflcntix rationem; moremur autem ia deo Iccundum praecedentem inipfu bene eAcndi rationem per virtutes bona adio- nls. Porro in deo vivimus fecundilm prxeodentem in ipfo icmper vivendi Sc efi- Aendi rationem; dcncquisoAlmaree auudnosdie&alittd noAras rationes, nondi- xitin.quo noArx rationes vivunt, &rouvntuc, & funt ; fed dixit in quo vivimus. ^ movemur, & fumus; nihil enim aliud nes lumus, iuquantiuqfumus.nifiipias rationes noArz zternaliter in deo fubAitutc. Sandus item AugnAinus io opule ulis luis opera- tionis Divinz quadrifonnem ratiunemcxjioacns, icennda in verbi dei difpeoTatione non fade, fedziernacflcslfirmat; ubi nonlolura fecoia, verum etiam omnia quibus Iccala Sc psragantnr & implentor, roluu intelAgi. Ofcrjtti», inquit, dim* ftfccuU ntitrit &gKtenutrfa*dnftnm rarisar d^ii^airar. ftitmi (ftid in rtrii dri diffnfMiMU ms/affa, ftdtteratfuia^ fii rm -ftfltl» rrAe aarr tmftrd ftinUrU nad^isarir ia re-* ga»m; item alibi dc trinitate Icribens.rrrfaai.Pn inquit, paLfasd/ada/apt raiasa M ifKMf^afdiWter WMM mmiit, tum fUtm^Hafurramt, letmmttitm fva /arara /aas: aaV tmmi» Me fuerunt, •mnfututtfmiit.ftdtdmtumtmmdt fatu t &. tmn$* aaamfaar, & nugu Mnam efi. Item in Examrro de Deo verbo, jdlifn, inquit, fai ipfe fant, e» f aa prr A pfnnt /aifa fMm^ *ht*r i» ipfe fant m gnnjfft tfL T«|iqitan>apert» dioeret ; Aiites fo|s .v-. O ilfo lo< 6 fi DIV>IS>ION'E NATUR£. iUo (antdamtKr^nierationenifaAa in generibus, fiEformU. )ocisqaoque« & teanT- poribus vifibiliter per materiem apparent s atjfcr in iplo fant dum in primordiali- ^ rerum cauGs, quz non folum in Deu, verum etiam Deus funt, xtetnditer intelle- guntur : fieidebaic, ea quxiprecll, non quod alia fiut, qute in Deo funt, & Dens ' efle dicuntur propter unitatem naturz, 8c alia qus per generationem in mundum ve- , niunc, ledquia una eademque rerum natura aliter coniidecatur in sternitate verbi . ■ Dd, aliter intemporalitate conftituti mun^ Sicut quoque Dionyiius Arcopagitn in capitulo de pcnb&o& uno Deo loquens, unum, inquit, dicitur, quia omnia unfci. ▼efHuiccreft: nullum enimexilfcntium cll non participans unius. £t paulo poft;-i Itaque & hoc cognofeendura , quia fecundum unum uniufcujufquc pcrcogicata.eft.i; fpecies, unire dicitur unita : & omnium eft unum exemplar , & ii interimas unum,.' neque univerbtas neque aliud aliquod cziftcntium erit ; Omnia enim in leipib unum ^ uniformiter prxambit, & circnmprendit. . His atque hujuCnodi exemplis, atque, te-, ^ ftimoniis in unum colledis, apcrciflim& datur intelligi, omnia in verbo Dd non fq- lum xtema, verum ipfum verMm efle. Quoniam vero & fa^ fimul omnia, & xtei^ , na efle in verbo Dd iacrz icripturz tcftunoniis planiifime declaratur; johannqf-r. Evangdifta, omnia, inquit, periplum fafta funt, 8c fmc iplb faAum eft .niliil, ecce apertiflim^fa^elle omniain verbo dicit. Sed ', nequis aiRimaret foda efle foluns-. modo & non zterna, fcquicur ; quod (adum eft in iplo, vita erat ; ac Ii dixiflee, quod fadunieft, live in principalibus caulis, fivcin carum eftdibus, in iplo verbo, in quo rationes omnium zternx lunt, vita erat. Item Apoftolus, in quo creata Innt omnia, qnzfuntin ccelis &qu£ in terril,live viCbilia Cveinvilibilia, bve throni livo domi- nationes, live principatus, live potcftatcs, omnia cz iplo & per ipfum Acin ipfo crea- ta funt. Caulu enim ut ait beatus Maximus eorum quxfaftL funt homines ante fe- cula per fubftitutas voluntate bona, Iccundum casvibbilcm&invilibilqm, & non cx-; a iftentem fubftituic Creaturam ; ratione & fapientii fecundum opportunum temgus.' & fecit, & facit, & qux univcrltditer liint, Aequzperliagala. Caulam quidem an- gelorum creans produxifle credimus caulam uniulcujulque comjdentium' mundum, qui fupernoseft eflentiarum & virtutum, rationem hominum uniuicujulquc ex Deo ole accipientium. In le iplum omnia recapitulans, hoc eft, confummans.pcr.qudn &'cflc& permanere, ex quo quz geniulnnt, quantum genita funt manenru Semota participant dominum. Onuua enim participanteo quod ex deo fada {iint, propoc- tionalitcr dominum, live per intclledom , uve rationem, live ienfnm. Uve motum, vitalem, fiveeflentidem&babitam opportunitatem, ut magno & Divino nunifcftav, tori Dionylio videtur Areopagita. Neminem itaque Sdelium pieque facram Icri- pniram inveftigantium dubitare oportet, quod omnia in Deo verbo zterna fimul Ac ^a funt. Nam Ac vera ratio Ac ^rz Icripturz authoritas in hoc unanimiter con. . r ientiunt, A( non alia efleqnz ztema funt, Acalia quz fida ; fed eadem fimul Ac z- tema. Ac fada ; qui veri ratione aeterna. Ac fada, AcTada Ac zterna poflumus intelli- mc, exigis i me non immerito explanare. Siquidem id ipfum zternum Ac fadum. fubfiftere videtur fibi vecz rationi non convenire, Aefortams nondum c^iplc quo- modo hoc conveniat, ad purum dinofeo. D. Incipe iuquc de hacquae&ooe,fi quid dicendum, Ac inquirere Ac aperite. IX. M. Rationes omnmm rerum, dum iu ^bnaturaverbi, quz fupercflentialis eft, intclliguntur, zternasefle arbitror. Qgicqnid eninvin Deo verbo fubftantialiter eft, quoniam non aliud pc|etcr ipfum vethiu» vft, zternum efle ncccflccft. Ac per hoc conficitur, Acipfum^rbumAc multiplicem totius univerfitatis conditz ptinci- palHEniamque rationem id ipium efle. Poflumus etiam fic dicere. Simplex & mul- tiplex rerum omnium priucipalilfima ratio, dominus verbum eft. Nara i Grxeisio-, gos vocatur, hoc eft, verbum, vel ratio, vel caola. Inde quod in Grzco Evangelio feri- ptum Aft, i f^y^, poteft interpretari. In principio erat verbum, vclin ptkk cipio erat rado, vel in principio crateaufa. Quodeunque enim horum quis dixerit, • h veritate non deviabiu Nam unigenitus Dei filius Ac verbum eft, 'Ac rado, Af caufa. Verbum qnblem, quia per iplum Deus pater dixit fieri omnia, itnnio edam iplc pa- tds diccrc,Jcdi^p,Aclcrraoeft ; fic ut ipfe ait in Evangelio, Etiermo quem locutus, lura vobis non eftmcus, ledJpfiusquiniifit rae. Tanquam diceret aperte, Egoquifiua fermo patris qui locutus fum vobis, qon fum meus, IM loqueatis inM patris^ Aspic- eretis lobftantiz foz finibusme gignentis; Ac)|«nM.petine; hoc eft, gignendo me,fir ' , cientis. "l L I B E R T E R T I U S. f07 cientk : Ratio 'vero, quoniam ipfe eft omnium vifibilium & inviCbilium principale exemplar , idcoque ^ Grxeis i/w, id cft, 1'pdcica vcl forma dicitur. In iplo enim pa. teronmiaquz voluit fieri, priulquam fierent vidit facienda. Caufaquoque eft, quo- niam occauones omnium xcernaliter, & incommutabiliter in ipib iubfmunt. Quo- niam igitur dei filius, & verbum, & ratio, &caula eft, nonincongruumdiccte.fiin- plex&in leinfinitb multiplex creatrix univerfitatisconditx ratio & caufa Dei ver- Dum eft ; ac Cc recurreret Dei verbum eft fimplex , & in fc infinite multiplex creatrix unirerlitatiscondicx,& ratio,&cauia. Simplex quidem, quia rerum omnium uni- verfitas in ipfo unum individuum, &inlcparabileeft ; vcl certb individua & inlcpa- rabilis unicas omnium dei verbum eft, quoniam ipfum omnia eft. Multiplex vero oon immerito incelligitur ede, quoniam per omnia in infinitum diftundimr, & ipla diftiifio fiibfifi:entia omnium eft. Accingit enim fine ad finem fortiter, & dilponic omnia fuavicer. Item in Pfiilmo velociter currit fermo ejus. Sermonem dixit Pro- verbum patris, quod velociter currit peromniauc omnia fint. Ipliusenim mul- tiplex & infinita omnium fubfiftcncia eft. Hinc Sanftus Dionyfms in capitulo de pmedo&uno, PtrftUum quidem^, inquit, nnftlum ut per fe ipfum pnfeitum f*- fuudum feipfumife ipf$ uuifrmiter/egregdtum, & Mumper totum perfelUfimum, fed & ptufqutm perfeSum , fetuudum omnium exteUentium & omnem quidem multitudinem deter- mindui : omni vero fummitdti fuperexpdufum & d nullo lotdtum dut comprebenfum, fed ex- tentumin omnia fimul &fuper omnia non dcficientitm dujimentis & infinitis operationi- tut, PerfeSum iterum dicitur & relut non duSum & fenqier perfeSum & ut indiminutnm: momnidiufeipfofuperdnt& fupermandns, fecundum unam & inceffaUlem per fe fuperple- nam& non nunotdtdm largitatem. Manet ergo in fe iplo univcrialiter & limplicitcr, quoniam in ipfo unum fune omnia. Attingit ergo It hne ulquc ad finem, & velociter currit per omnia, hoc eft, fine mora facit omnia, & fit in omnibus omnia: & dum in fcipfo unum perfoSum & plufquam perfciftum & ab omnibus (egregatum liibfiftit, extendit Icin omnia & ipfa extenfio eft omnia. Hoc etiam nomine iplius coelcftis ef- fentix quod eft Cherubin fignificari videtur. Siquidem Cherubin fiilio lapiencix in- terpretatur, ut fapientes Hcbrxorum tradiderunt. Ubi fnbtiliftime intelligcndum qnodfufio lapiencix vel. extenfio, vcl curlus, vel quoquo alio modo infinita verbi multiplicatio dicatur, non quali in ea qux prius erant quam funderetur vcl extende- retur vcl curreret verbum patris & lapientia, led iplius fiifio, vcl extenfio vcl curfus praxedic omnia, & caufa exiftentix omnium eft & omnia. Quis enim veritatem confulcns crediderit vel cogitaverit deum prxparalTc libi locos ^r quos Icle difliin- deret qui nullo lococoncinccur , dum locus omnium communis fit. Ac j>cr hoc Io- cus locorum nullo loco capitur. Aut libi prxparalle Ipatia localia Icu temporalia per qux fefe extenderet, curfuve fuo curreret, quia omni fpatio caret, & omnia tempo- ra fua xternitate fiiperat. Aut quis dixerit, quod vel credibilius eft ipfi deo dico ab alio vcluti principio pjtxparatafuille locorum cemporumque Ipatia, lea qualium- cunque quantitatum intervalla quxfuadiftiifione impleret, vel uiocurlu perageret, vcl lua cxtcnlione foli^cet? Nec enim de natura inelTabili atque lupercflentiali non Iblum dicere, verum etiam cogiurc,falfilque imaginationibus fingere, & ridiculolif- limum eft & periculofillimum. Non alia mors rationalis animx turpior pejorque eft quam talia mqnftra abominandaqnc idola dc creatore omnium cogitare: cum veritas ipla in intelle^bus pii qnxrentinm & diligentium creatorem fuum aliud lubfiftcre pratter unius lolius omnium caufx participationem , omne autem quod participatur , & partici^tionem fui & participantia le pr.rccdit. Deus igitur prxcedit omnia qnxeunque le participant, & quorum cflcntia participatio ejus eft. Hinc magnus Dionyfius Areopagita in libro dc ccelcfti Hierarchia, hoc eft, Hpilco- patu, quarto capitulo. Primum, inquit, omniumiltuddicereVerumeft, ut honitate uni- rerfiti fupertfftntialii divinitas eorum qua funt ejfentiat fuiRitueut ad ejfe adduxit, tfi enimboc omnium caufa & fuper omnia bonitatis proprium, ad communionem fuam ea qua funt vocare, ut unicuique eeium qua funt ex pronia diffinitur analogia: Omnia igttnr par- ticipant providentiam ex fuperefieutiali & casifalifsma divinitate manantem. Non enim ■ omnia 4 * pomwooa^eoooanevn va j KjjKnn nmt» MrinttMIC manotUtemr i^wn fbttafit effient, uifi eorm^ua funt principii affum;tione, Exifientia igitur i (oS de DIVIS^IONE NATUR® EffeenimoiHttiHm tJlfMpneffed’vimnu'u. Vtycnti* nutimtMitmfapir •> mtiem vitAHi rivifium virtutem, rdUnubiUt ■ f* ipfo fwiiliter & aternaliter exifiens & fiant & manens, & femper fecundum eadem &fic fit habens, & uullomdo extra fe ipfumfoBm: neque propria gravitate & incommutabili man- fione & bonitate refiriSut,fed & in fe ipfo totas & perfeUiffimM providentias optime operans & provenient in omnia: & manens in fe ipfo & fians femper motus, aluimadverte quodait,in omnia procedit, & in omni fit, quod etiam alibi declarat dicens ; adudendum vero & hoc de veritate dicere : quia & ipfe omnium caufalii bono & optimi omnium amore per excellentiam amatoria bonitatis extra fe ipfum fit in omnia quafunt providentiis, &velutiin bonitate, & dsleSione, & amore fovet & exuperat omnia ab omnibus remoto, adhuc in omnibus fecundum mente excedentem fupercjfentialem potentiam inconverfibilemnue fuam. Hisetiam favet ejus- dem Dionyfii lententia quam «Theologicis commcntislcientiflimi Hierothei lumpfita Omnivm, inquit, raa/a & rtpletivajefu deitas partes univerfitati confonas falvansinequeparo neque totum efi & totum & pars, ut omne & partem & totum in femet ipfa coambiens & fu~ pereminens & excellent. PerfeSa quidem efi ili imperfeHu ut perfecHopriuiipalu: in^erfeffa vero iii perfectu tanquam fuper peifeka, & ante perfeSa forma fbmiifitans in infnmibus tan- quam forma principalis. Informu in ipfis formis tanquam fuperformu. Ejfentia totiuc efientiu incontaminata fupeigrediens, &fuperejfentialiter omni efienria remota, tota principia o- ordi- net defiinans, & omni principio & ordini fuper allata, &manfuraefi eorum quafunt, &fe- culorum, & fuper fecula, & ante fecula plena »» indigentibus, fuptr-pltna in multitudini- ius, arcana, ineffabilu fuper animum.fuper vitam, ft^er ejfentiam, fupeiiiaturaliter habet fu- pernsturale, fupereffentialiter fuperefiientiale. Sufficiunt hxc ut arbitror bene intelligen- tibus ad cognofccndura quod Divinx bonitatis permanfio caola omnium incommuu» bilis Iit. ProcclEo vero ejus & ineffabilis motus omnium effeftus peragit: porro ejus participatio & aflumptio nil aliud ell nili omnium cflentia. Et intentus peripicc quod ait : qui^Sc providentia pcrfc&ilEma cft ipfc ^ eflendi & bene eflendi omnia caufalis, non ergf alia cfl providentia omnium & alia caufa omnium, fed unus atque id^ do- minus & providentia pcrfe^iffimacfl omnium & eflendi & bene eflendi omnia cau- fidis. Quod autem lequitur& in omnia procedit, &in omni fit, hoc ell, in univer- ‘ ■ Ctate quam facit & continet omnia j id fol vendam prxientis quiftionis de qua nunc agitur nodofitatem in tantum valet, ut nullo alio modo confulta rationis virtute pot- ' fitfblvi, ut arbitror. Si enim ipfe qui cauf alis ell & eflendi & benceflendi omnia, & in oifinia procedit 8c in omni creatura fit & •Continet omnia, quid aliud reflat nifi ut intelligamus lapientium dei patris de qua talia prxdicantur 6c caulam creatricem q- mniumefle, &in omnibus qux creat creari defieri, & omnia in quibus cr^tur & fit j;ontiaerel In omnibus enim quodcuuquc vere intelligiturcflc. nil aliud cfl nifi fapi- entia: creatricis multiplex virtus qux in omnibus liibliflit. Si enim intelleCiu crea- tricem lapientiam ab omnibus qux creat lubftraxctis, in nihilum omnino redigentur, - ^ , A nullaque LIBBRTBRTIUS» to9 nalUquceflentU, nuIU vita, nullus Icn fu», nulla ratio, nullus mMllcilltu, & omnino nullum bonum remanebit. Quodctiwi Sandus Augullinusin libro Confeflionum iiurum videtur intelligcre, fermonertRirigensad ipfara veritatem. Divinam fcilicet fapientiara. Etixfpexi, inquit. ctiniuHtT*tey& yidtnec otnmHotffc-, Mtc omnim cf[e ifui* KtnfuHt ijModtiiei, necmmnnuHtpi]»UitefKnt. (^ibus verbis infinuat omnem crea» turam omnino per fc confideratam nihil cHc. Quicquid autem in ea intelligitur lub- liftcrc, cxparticipationecreatricis veritatis lubfillit: lienim omne verum ex veri- tate, & Ibla veritas permanet : castera autem moventur, lola igitur veritas in omni- bus veris lublilUt. Moventur autem, dixi, quia per Icipfa non fubfillunr, fedadni- hiUm vergunt: virtute vero veritatis providi, qux in iis liiblillit. ne ad nibilum ru- ant prohibentur. Si ergo iplum verbum dei & omnia facit & in omnibus tit; & hoc cx verbis prididi patris Dionyfii aliorumquc |>otcIl approbari : quid mirum iscuncU qux in iplo verbo intelligiintur lubfillcrc, xternafunul &fada credantur & cogno- ^uturelTe. Quod enim de caufa prxdicatur, qua ratione non etiam de cauiativis prxdicari pulTu non invenio. Omnia igitur qux funt & xterna iimul & fada non incongrue dicuntur : dumincisiit ipfa lapientia qux ea facit ;& cauli in qua & i>er quam&xtcrna& fada funt in cis aeterna &fadacll. D. Valde miror*, & llupcfa- dusvcluti exanimis h;teo: his enim rationibus attrahor, quoniam verifimilia funt, & factorum patrum tellimoniisfacrxquelcripturxcorroborata. Sed iterum nutans retrahor, ac mox in tenebras dcnlillimas cogitationum mearum relabor. Non cftenim acies mentis mcx ad pr.x(cc permanere. Nccefie quidem eft ad finem ver- gere, in quo cogitur quod tempure incipit dfc, (icrirc. Et hemo xilimet me vcltc fuadere reditum ad niWum cucum qu.xtemporaliterex maceria per generationem in mundo fiunt, hoc enim fumiuum ficrcc malum : folhtioncm vero eorum in ea ex quibuscomponuntur,& in quibus fubliftanc.dico. Nam& humana corpora exte- rorumqueanimalium,dum (olvuutur perire dicuntur : non tum ad nihilum redigun- tur, fcd in catholica revertuntur elementa. Et hoc gcngraliccr dcunivcrficatc hujus mnndi vifibUisintelligitur, nec incongrue. Nam quoniam principium dlcmli a<;- cepit, dlditix fux terminum incvirabiliter accepturus eft. Sicut cniiifbr.it quando non erat, ita erit quando non erit.Pialniilla tcilantc,xtcrnoquc rerum conditore pro*- clamante; oferu numiumtuurum funt (ah : ipfi peribunt, Tu tutempedhunebis, &nunesfi- (ut yeftmentumvettrufcent, & ficut epertutiumnutubit ets, &mutiibunturi Tu autem idefn 'ipfe et, & anni ni non defdont. Ipfteuam conditor omnium, calum,iHquit, & terta tranfi- O j hini ta DEDiyiSIONE NATURiC rirl* MlUm m* tun trdi^eMt. Si autem maxima fpaiio, palcherrimaaue fabli» ■nifare fyJenim. & puriffieoa utbcilitate natucz,ftatuaftrorum(onGca, curui harmo- nici luminisiomper plena parsmnndi pcritim iit, teftc Icriptura , nunquid putan- dum interiores partes, ac multo inferiores perman furas? Mdioribusenim intereun- tibus inferiora non interire impolfibile eft , & dum aufertur quod continet, quod continetur manere vera non finit rado: hoc autem dicimus ad dificrentiam eorum qux anernaliinc ab his quzfadaliint. Non enim parva diflantia efl inter ea qus nec incipiunt eflenec definunt, & ea qu* inchoant cfre & non pofliint femper per- manere. Non igitur fine caufa acies mentis minus talia intelligendum repercutitur, quando ei ztema effe fiifta, & fada aeterna fuadetur. Nam non facile crediderim te conlentire his qui volunt intelligere, multa ex his quae fada funt, imo paene omnia linnper^rmanfiira, ac per hoc futura cflc xtcma ; verbi gratia, XJnivcrutas ifta quas conflat ex coelo, & terra, quatuorelementis, in fpcciem orbis abfoluti coaglobata, mundique nomine vocitata, & de nihilo fadaefl, ut aiunt, & aeternaliter manfura , prxter quafdam luas particulas, hocefl, corruptibilia corpora generationi & corru- prioni fnbjcfta, quae negare non poffunt peritura ; coelum vero cnmfuis fyderibus femper fore,' five volubile fit, five moveri definat. In hoc namque fenfns eorum variatur, quibufdam affirmantibus flatum mutabilium futurum ; quibufdam vero na- turalem motum elementorum femper non ccflaturum. Illi «quidem fequentes quod Icriptnm efl, trunt mnid quieta, & hoc de flatu mutabilium intcUi^ntes : illi vero. tmeentam cali quii dtrmirt faciet ? de xtemo mutabilium motu diAum efle accipi- entes. Harmonia fiquidemcoeleflis fine motu aetbereae fphaerz omniumque fidemm quomodo poterit concinere, cnmMufica femper in motu fit quemadmodum Geome- tria inflatu? Terrenam quoque molem fuam propriam quandtatem lonper habitu- ram indubiunter affirmant : fluentes quod fcriptiim efl , Gener ttio renit , generatit radit , terra ver» in aternnm fiat. Eo exemplo quod fuperficies ejus undique plana- bitur, ut pulchrior quam nunc efl, efficiatur, acvelutinova quadam partium squa- litate renovata, non ut intereat quod nunc efl, fed ut mutata in melius quandtas gus & squalitas permaneat, quod etiam de calo volunt intcUigi, hocefl, quod ejus pul- chritudo in qua nunc fenfibus corporeis arridet, in fine mundi cumulabitur ablique ullo globats fus figurs flellatxque pifturz interitu, quoniam fcriptnm efl, ut aiunt; Erit calumnevumdr terra tuva: cttlos autem perituros non de fuperioribus mundi partibus, verum de fpatiis hujus aeris infra lunam intclligunt : ut quemadmodum in diluvio verfa funt in aquam, ita mundi fine vertentur in flammam, 6c incrementa & decrementa cunAomm qux intra circulum Iunx continentur: viciiEtudinem cefla- turam non folum non denegant verum etiam affirmant. Spatia item aeris & xtheris diflribuenda fore arbitrantur , xtheris quidem in xtemam pofTeffionem beatorum angelorum hominumque fibifimilium, aeris vero inferioris circa terram undique dif- fuu in xternum carcerem xternafqne flammasjocaliter vifibilitcrqne arfuras,torquen- do diabolo cum membris fuit, hoc efl, Apo^tis Angelis, firailioulque fibi bonuni- bus impiis; ac per hocquoniam omnem creaturam localem & temporalem & eficde futuram effe cogitant, loca Ce tempora, hoc eft, mundi fpatia motiunque ejus morula- rum intervallis difUnftum femper effe manfura noO dubitant. His atque hujufmodi falfis opinionibus conantur aflcrere caquxnon erant Ce inchoaverunt efle, Ce fada fimul & xtcrna dici poffe, quia femper in eodem flatu in quo temporaliter creau fiint femper manebunt. Ce qux principio non carent fine carere arbitrantur : ita ut Ce fafta fint quia efle inchoaverunt. Ce xtcma quia non delinent fubfiftere ; veruntamen neque talibus opinionibus quas* vera deridet ratio te affentire xftimarim, neque ta- lem xternitatem vel ut verius llicam femixternititem prsdidis tuis rationibus fua- fifle, neque fic Ce fada fimul Ce aeterna docuiffe, fed altiori naturanim contuitu ultra ' humanas opiniones, modo qqodam adhuc nobis incognito , divinorum arcanorum ad^a penetrare te fentio, v^gia patrum, qui talia ferutad funt, altius fequendo." X. Af. Aiunt enim naturam hujus mundi femper manfhram quia inedrporea eft Ce incormptibilK, extera vero quibus conflat peritura, hoc eft, omne quod in 'eo eft compohtum, Ccquiain eo nullum corpuscftquod non fiteompofitum, Ccomnccom- pofitum folvetur iii^a ex quibus componitur, totus igitur mundus ille vifibilis corpo- reus compofitus fblveturfola fimplici natura manente. Z). Falfis ratiocinauonibns homanarum opinionum longe Ii veritate diftantiura quondam roe deceptum efle ne- gare L I B E R T E R T I U S. iit prC non piofium,’ qaU deceptas fum; his enim omnibus ant pene omnibas radis j*nr afleniumpradjui quadam limilicndine reri camalibofqae (enfibus, nt multis evenit, iedndus; nunc veto iacrorum patrum ^eftigiaicquens, divini luminis radio ab erro- ribus meis & aUorum mc rcrocante,inque viam reftam ducente, paululum pedem re- traho. Divina ftquidem clementia veritatem nie atque humiliter quzrentcs in tene- bris ignorantia! non ftnit errare, inquefoveasfaKarumopinionumcadere&incis pea rire. Kulla enim pejor morseil quam veritatis ignorantia, nulla vorago profimdior quam Etlla pto veris approbare, quod proprium ell erroris ; ex his enim turpidima Bc abominabilia monllra in humanis cogitationibus hngi folent, quas dum carnalis anima veiuti vera & amat & (equitur, dorfum vero convertens lumini, umbralque fugaces comprchendete volens, & non valens, in barathrum miferiz confuevit ruere. Hinc affiduc ddsemus orare ac dicere, Deus noftra (alus atque redemptio, qui dedifti na- turam, largire & gratiam; prztende lumen tuum in umbris ignorantix palpantibus quaeremilwlqucTe, revoca nos ab erroribus, porrige dexteram tuam infirmis non va- lentibus line te pervenire ad Te, oftende Te ipCum his qui nil petunt prxtcr Te, rum- pe nubes vanarum pbancafiarnmquzmentisacicra non linunt intueri Te eo modo quo Te invifibilem rideri permittisdoiderantibu»4gidere faciem tuam.quieteni (uam,fincm liium ulti[a quem nil appetunt,qma ultra nihil elt fummum bonum rupereUcntialc; Sed adrefiduum fententiz tux grcilus dirige, D. Quid reftat nifi quod mevalte movet proferte, hoc cfi, quomodo omnia ztema & fada funt, quomodo principio ac fine carentia principio ac fine circumlcribuntur : b.eceniminter(cinviccmluaantur , 8c quomodo fibi conveniant, nifi h te mihi fuerit fuafum, ignoro, fiquidem Deum «r f- hoc eft, catentem principio x(Umabame(le;iplecnimprincipiumomnium&finis ell, nullo principio inchoans, nullo fine conclufus; extera vero inchoari, &ad fi- nem fuum proprium unumquodque tendere, ac per hoc non xcerna led fada, & his omnibus incomparabiliter altius, Bc mirabilius mihi videtur, quod Sandi Dionyiii aneboritate utens aderis, ipfiim videlicet Deum & omnium fadorem ciTc, & in omni- bus fiidum, hoc enim adhuc inauditum &.incognicum non folum mihi, (ed & multis ac pznc omnibus. Nw fi fic ell, quis non confcilim erumpat in hanc vocem & pro- clamet, Deus itaque omnia ell, & omnia Dens; quod monfirofum xllimabitur eti- aqibisquiputaaturedc fapientes, multiplici rerum vifibilium & invifibilium varie- tate confiderata. Deus autem unum e(l. Et nifi hxc exemplis rerum animo compre- benfibilium fuaferis, nil aljud relinquitur, nifi ut vel mota folummodo non autem di- Icnlfa przcermuuntur, quod fine mentis mex dolore fieri non poterit. Qui eniih in tenebris rpididimis conftituti ortum lucis fperant, non omnino triilitia opprimun- tur. Sin autem lux ab eis quam (perant auferatur, non (blum in tenebris, verum etiam in multa peenarefident, ablato ab eis bono quod fperaveranc, vel ut omnia qux k te de talibus di&a funt, ab his qui minus intelligunt, omnino falfa ede judicentur, Sc in priftinas opiniones quas nec adhuc volant delercrc, veiuti veras , bis contemptis relabantur,- Proindqnaturalibusczemplis, quibus nifi nimia ftultitia excxcatus ne- mo lefillit, primo ratiocinationis via incipicnuell. X'. M. Num peritas es artis Arithmeticx ? D. Peritus, ni fallor : eam namque ab infaniia di^ci. M. Diffini igitur eam aperte aebreviter. D. Arithmetica eft numerornm feientia, non quos fed fecundum quos numeramus. M. Cauti ac vigi- lanter Arithmeticam numerorum diffinifli ; nam fi (impliciter definires Arithmeticam. numerorum (cientiam, omnes numeros generaliter comprehenderes, ac per hoc defi- nitio non ftarct, noncnimdifputatarsillade omni genere numerorum, led cos tan- tum numcrot.confiderat, quos in Ibla feientia Sc intelledu novit ede|^& fecundum quos extera numerorum gimera numerantur. Non enim numeros animalium, fruti- cum, herbarum, aliorumque corporum (eu rerum ad (cientiam Arithmeticx artis per- tinere fapientes dicunt : (ra fblos intelleiSuales, in vifibiles, incorporales^n lola feien- tia conllitutos, in.nullo vero fuIneAorubItantialitcr politos, Arithmeticx attribuunt, ^tni non itain feientia vel intelle^, vel satione, vel memoria, vclfcnfibus, vel fi- guispcrlpiciuntur, ut fabllanciaUter unum fint ipfi cum his in quibus videntur. Propriam namque fiibllantiampodldcnc, nam fiquidem (ubdantixeiTend, non &eos feientia & iouile&is &tatio judicarent. Ars autem& judex id ipfum elTc non pof- fiint. Hoc enim dc folo Deo verbo re£te dicitur, qui & judex ell & au. Vigilanter itaque, ut dixi, h te qdditum ell, non quos, m iecundum quosnuiseiwas, eos fiqui- dem It* DEDIVISIONENAXUR® dem in rmllo rubjcAo corporeo tel incorporeo iofmcimos : fed nitra omne rubjeAajq Iblo incdlcHu in lapientia &lcicntia cernuntur, luas divinx natucx czcelleatia ab omnibus qux iecnndum eos numerantur ablbldti. D. Ha:c Cepe cogitavi, & ad pn- rura, ut arbitror, per Ipcxi. Af. Eft ne igitur ars illa naturalis? Etiam, & nulla naturaUor. Siqnidm non folum aliarum trium Matheleos Icquentium le partium, hoc eft, Geomctrix, MuCcx, Altrologix, immobile IdbCftit fundamentum, primor- dialirquccaufa atque principium : verum etiam omnium rerum viiibilium & inriClMa liuminCnita multitudo, juxta regulasnumerorum quos Arittectica contemplatur, fnbftanriam accipit, teftc primo ipiins artis repenorePytha^fa fummo Pbilolopbo, qui intelleifluales numeros fubllantias rerum omnium viCbilium & inviCbilium eile certis ratioiiibnsaflirmat : nec hoc feriptura facra denegat, qux ait, omnia in men- Ara, Ac pondere, & nunoero &da eile. Af. Itaque C naturalia 'quxris exempla prae, diftx arcit,1mmo etiam numerorum quos ipfa comprehendit naturam rcgulaiqoc dili- genter inToice; ut ad eorum qux tibi luftantia inter fe, Cbique oppugnantia putan- tur, notitiam Deo duce pervenies. D. Exempla Aritbmctics libenter accipio; ea namque nec fallit nec fallitur; quamvisenim Ixpcminnsinrelligcntcs in ipia falluivi; tnr, non artis Culpa, fed incaute de ea tradandum judicanda eft hebetudo. 'Nume- rorum itaque, quorum Icientia Arithmetica eft , monada efle principinm,.noo du- bitas, utfipinor. (^fquis in hoc hxCtat Arithmeticus non eft: eft enim principK nm, & medium, & finis omnium numerorum, monas, id eft, unitas, omniumque terminorum totum. Ac pars. Ac omnis quantitas. Dic itaque num omnes numeri,* quos ratio quantum vult multiplicare poteft, canlaliter in monade funt. Ac aeternali- ter? Non aliter vera docet ratio, in ca enim caula, in ea enim cuuikliter lunt, quia omnium numerorum fnbfiftit principium, &ibi omnes fiint individuum fimplicityv hoc eft. univcr&liter, Ac multipliciter fola ratione,non amem adu Ac operatione, qnc unum ex multis cumnlatnm, fed unum fua Ac iimptici AC multiplici fingularitate praeditum. Ita ut Ac omnes numeri inea fintfimul Arfimpliciter lecundum caulam. Ac ipfa in omnibus multipliciter ineffabili difttibntione intelligrftur fecundum' fub*' ftantiam. Ipfa eft enim omnium numerorum caula & fubftantla. Ac dum flatam im^ mutabilem fnx naturx non defcriCifcipfamin omnes multipliciter diffundit, xtema- liter vero in ea fiibfifhint quoniam in ea efle temporaliter incipiunt: nam non erat unitas multiplicibus omnium nnmetonim rationibus carens in qilibus rubfifhtnt. Quit autem pure intclligcntium monada dixerit ineboafle, cognolKns in infinitum ten- deret C^omodo enim poteft fieri infinita progrefEo i finito principio? infinitum enim ab infinito procedit ; i finito vero oibu infinitam. Ac fi qufs dixerit quomodo hoc ftare poteft, cuto etiam in ipfk numeris multa infinita h finitif Inchoantia videa- mus, ex binario fiquidero qui finitus numerus eft omnes dupUces-nafcuncur, Ac in infi- nitum protenduntur, fimiliterextenurio finito omnes triplices initium furaunc. Ac finem multiplicationis fnx ncfciunt. Ac ut breviter dicam nullus numerus dt liiis quantitatibus finitus, feu foUs Monadibus^ quo multiplex quidam in infinitum non profluat. Huic rerpondendum eft. Ifti numeri partibus filis finiti ex quibus multipli- ces procedunt in infinitum, in ip& monade ubi omnesuniunfunt infiniti fiinc. Fro- iadcautinmonadecflenegabitomncs humeros, Ac in 'luis multiplicationibus extra eam finitos efle aflirmabit ; autfiboc affirmare non poterit, vera ratione rcfiftente, neceffario fatebitur omnesnumeros partibus filis finitos in monade infinitos rubfifter* nnifonniter xternos. Siquidem ubi fons apparet, non ibi aqua incipit efle, fed ali- unde per occultos poros fcnfibufque infinitos longe ancemanat prhilquam in fonte appareat; ac hoc qnemadmodiaaabnfivc dicitor fons ubi primo vifibilicer tiir- gK, longeenim ante erat in fecreds terrx five occani, fire alibi, ubi invifibilicer MCebat. Latex enimil latendo in renis terne dicitur ; ita Ac oameri quorum multi- plkario five alix proportiones in infinitum profluunt, non ab ipfis finitis numeris q*i primum contemplanti animo apparent; ledab ipfis raciofiibds xtemis Ac infininvffi qaibttscaulaliterlubfiftuntorigincmducunt. In monade autem funt, in monade er- goinfiniti funt, exqua infinitus omnis nnenerommcurliis procedit. Ac in quaih defi- nit. Et ut majori argumento utanrnr, unitatem nunqnam inchoafle affirmantes dilU gentcranim.id verte, fi onicafqueii Grxeis dicitur monas, omnium numefftfnm pilo- c^ium eft, Aimiedinin,' Ac finis, ab ipfa fiquidem procedunt, 'per ipiiun 'moventur,'fP pMtt-petnBt, tttipiMndefinant, Ac nemo UpMBtwn ambigit quod ita fit : Non LIBERTERTIUS. Mj «it unitas ex qu*nnmeri profluunt, & «Ha quam petunt, & in quam finiuntur ; fed una atque eadem quia cft principium, & finis, proinde numeri i luo progrofienta principio, non aliunde nifi 1 luo introgrediuntur : non aliud cft eorum principi- um,aliad finis, fed una atque eadem unitas; ac per hoc neceflario conficitur ut fi in in- finitum protendantur finem , ab infinito principio protendi incipiant ; finis autem infinitus eft omnium numerorum unitas eadem, igitur cft omnium numerorum infi- nitum principium ; &fl omnes numeri xtemaliter & incommunicabiliter principio fuo fubfiftunt, in fine luo xtemaliter & incommunicabiliter fubfiftcre necelTarium cft : & quemadmodum non erit finis fine dclinencibus in eum, iti non erit principium fine inchoantibus ab eo aiftu & operatione intclligcntix proficilci ; xtemaliter ergo in monade omnes numeri fubfiftunt, & dum ab ea profluunt, in caelTenon delinunt, «Bioniam ttatum iuum naturalem dcfcrcrc nonpofliint, nam live multiplicantur, live refolvantur, abea veniunt, & in eam redeunt, lecundum regulas dilciplinx qux e<^ rum rationes intuetur. At li iu cft, nemo nifi impudens contradicet, xternos in uni- tate numeros luis rationibus fubfiftcre ; & ftquis intentus pcrfpcxerit, ipfas rationes fcmpitcrnas efle non dubitabit. Af. Arithmcticx difciplinx non ignarum te cITc per- fpicio, haAenuscnimquicquiditcdcipla prolatum o«, vera ratio pnedicat, ac lic te non aliter elTe confirmat ; Icd ut firmius de numerorum xternitate in monade TCr- doceas, eorum rationes quas xternas atque innumerabiles aflerisellc, breviter cdincre atque aperte. D. Prima progrellio numerorum cft h monade, & multiplicationis aulpicium Wr idem binarius fecunda, vfiar ternarius tertia, poft quaternarius, dein- de omnes termini filis fedibusconftituti. Et cft quidem binarius omnis paritatisori- go lubantclledum cadentis, ternarius vero imparitatis. Ex quibus , paritate dico te imparitate, omnes fpccies numerorum procreantur five fimolices fint five compofiti, limpliccs funt par , & impar : compoCtx qux ab his duoous conftituuntur, pariter par, pariter impar, impariter impar. Videlhc quantum impolfibileefthunc numero- rum progrclfionis ordinem aliter fieri, aut iA alium modum moveri, nullus enim ali- us numcrusiiaturali ordine conftitutusprimxproccllionis ab unitate obtinet locum, nifi binarius ; neclccundx, nifi ternarius ; nec tcrtix,nifiquaternarius;&unifquif- que numerus fuam Icdcm naturalem polfidet , quam nullus numerus prxter ipfum, cujus locus eft, occupare finitur; inipfii vero uniutc fimul omnes numeri liint, & nullus alium praxedit, vel Icquiiur, quoniam omnes unum funt ; neque tamen na- turqjgm tuum ordinem , quo in fuis multipUeationibus continentur, immutabiliter bat^ent, fi non ipGus xtemaliter immutabiliscaula in unitate prxccdcrct: fimiliter de duplis, quorum princeps cft binarius, & tnplis quos prxcedit ternarius, & qua- druplis qui ex quaternario incipiunt, omnibufque multiplicium Ipcciebns intclligen- dum, quod uqaquxque carum h proprio fuo principiq inchoat, & in infinitum ten- dit. Duplex autem proportio, um triplex, ieu quadruplex, fcif alia talium propor- tionum in unitatcfpccialitcr, atquediftinde, nonintcliigitur.fiquidem in ea omnes multiplices, & unum funt, & firaul funt, &unum multiplex, &fimplex. Simplex qnidem natura, muldplei^vcro rationibus fixundum quas crdiMem fuum in multipli- cationibus immutabilem accipiunt. Quid dicam de mirabili, atque divina fuper- particulariuin, & lupcr-particntium, & multiplicium fupcr-parucularium, & multi- plicium iuper-partientium confti^itionc, & proportione, quas fingulatim fpccies ab unitate accipiunt f Quid de proportionalitatibus quas in proportionibus, inque dif- ferentiis terminorum contemplamur, in quibus incfliibilis, atque divinx virtutis clb conflantia, ut nullus lapicntixfccxeta penetrans eas xtemascUe contendat ? Si enim rcfta definitio cft veri, qux dicit verum efle quod fempf r manet, quod autem femper manet , anernum eft : ratiocinatiqpcs numeron^ vere funt, quia Icmpcr immuta- biliter manent, acperhocxternxiunt. De quibus quifquis diugenter Icire defide- rat, magnifici Boethii de Mathcfi libros intentus legat. Item de numerorum xterni- tate in principio liio, id eft, in monade, vclutiex quodam fonte inexbaufto proflu- unt, & in cam^quaneumcunque multiplicentur dcfmunt, non abea quidem proflue- rent fi anteeorum fluxum in ea non caufaliter fubftiterant, nec in eam definere ap- peterent, fi non in ea fuascaufiuxtcrnaliter permanere naturali motu cognolcerent, adquaslemper redire non ceflant per eofdcm gradus quibus ab cadam profluxerant, Anuyticis regulis per quas omnis incqualius ad aequalitatem revocatur. Analyti- cas autem rcgulasin fronte fecundi tractus h^tthefeos magnifici Boethii ftudiofiis P quilqne 114 DE DIVISIONE NATUR* quilque tollam mirabili noturaram indagatione reperict : fi autem quis dixerit & u- nirotem numerorum, &ipfos numeros lunul cfle infeparabiliter, quoniam interea, qujc iimul, & infeparabiliier 1'unt, non incon(|||e connumerantur , non negandum, imo etiam fatendum ; Icd non ideo xterna efle, principioque carere credendum, rei intcliigendum. Multa enim lunt quxitmul incipiunt cllc, non' tamen ideo zterna- liter coguntur liiblitlerc; nam & materies & forma &rox& verbum iimul incipiunt iimul dciinant, ncc tamen ztema lunt. Si enim ztema eilent nec inciperent nec de- iincrent efle, Sc multa icLgenus : refpondendam, fenarius numerus ab upitate, & multi- plicatione aliorum numerorum non iecluditur, prziertim cum folus io cardinalibus, hoc cft, in primo rciiii numerorum ab uno ufque ad decem perieftus iit : fuis namque partibus perficitur, iincu videlicet. & tertia, & dimidia. Sexu quidem unum eft, tertia duo, dimidia tria, qux iimul compaftz ienariam conficiunt quantitatem, numiiquidem, & duo, & tria fex fiunt, ell & alia ratio qux miro medo Icnorii nWt meri pericdionem iniinuat, qux primum verlum numerorum fuis partibus' ordinate cunilitutis perficit. Sexta pars ejus unum primum numerorum obtinet locum, tertia duo Iccunaum, dimidia tria tertium ; dimidia & iexta quartum, dimidia, & tertia, qux lunt ctia,& duu,quintum: partes ejus omnes fimul conjunftx quzfunt unum, duo,tria,fextum. ieiplum videlicet complent. Totus cum fua jexta, hoc eft, lex& unum, leptimum : totus cum fua tertia, noceft,fcx Aeduo, oAavum, totus cum fua dimidia nonum, boc eft, lex & tria, quibus fi unum addatur, in quo omnium;,nume- rorum finis conftituitur, denaria quantitas perficietur. Si ergo petfcdiis ifte nume- rus, Icnarius videlicet, in unitate numerorum conlUtuitur, videat qui dicit, cum x- ternum non cfle, cum in iplo omnium conditor opera fua perfecerit: ubi notandum quod non ideo fenarius numerus perfedus cfl, quoniam in eo Deus cunfta qux creare voluit confummavit, Icd ideo in eo opera fua condidit, ut perfeAionc numeri operum fuorum perfeAionem fignificaret : huc igitur maximum ac divinilfimum exemplar, in quo fecit Deus opera fua, nunquid credibile, aut vcrifimilc eft tempofUiter incho- wc, dumineo, nonfolumquz in temporibus funt, verum &ipla tempdra. Ac qux ultra tempora fubfiftunt, ab opifice omnium conftituta funt ? Proinde lapiens de zternitate numerorum lollus lenarii numeri argumento utens, nam quod de xte mi- cate illius intelligitur, de aliorum perennitate intcliigendum eft. Siquidem non de Ibio fenario, de univerfitate vero generaliter omnium numerorum dlAum eft «mni» in menfari, & numert, & p$ndtrtfrcit At fi loca, Sc tempora, intra omni^ux Deus fixit, connumerantur : neceflario intelleAuales numeri in fola fcientia fumU- tuti, loca & tempora naiurx fux perpetuiute praecedunt, Sc intra ea qux fimul Sc xterna, AcfaAafunt, computantur; zftrna quidem lunt in monade, in multiplica- tionibus vero fui Af. Dgxcemitate numerorum in monade fa^ eft dilputa- tum ; quomodo autem hniunt, &ubi,& unde, valde necclTarium eft iriueftigare; Eo- rum namque aigumcnto conamur aflercre omnia quz Deo fnneanerna, fimul Sc fifta cfle. D. *tccaitatcm monadis, omniiimque numerorum inea.quantdm valeo cx- polui : quomodo auMtt intelleftuales numeri, Iwundum quos omnia qux numerari poflunc, numerantur, fiunt ; & ubi, & undc,tunm eft explanare. Hoc autem dico, iciens, facilius eorum xterniatcm,quam faAuram, & quxripofle,& inveniri. Ac fna- deri. Af. De me bene, ut video, zftimas, quandoRTIUS. nf n gcoe», Bc fpi> numcto- runi, CTijutm piuu,ww^v.. eolilcta vvro, fcd At qo*- Ib quoBKjdo ilk«. monjJsjquWoiij.vV.fit potc#atc ; in gcoqobtts vero, &rinis,a(ftu,& ojictc.. Mi^&e rcipondifti jjRon^ c«o vi4« numf^^os col^aq ibi «ternos efle, ubivL 5cp Ninnum ac?clcr^s, peditem hftratioc i n*^ msingredieodreft viir, ne quid incaijtb t^ereqn^ Priu» itaque eft quat- tendura quid fit vis 5c quid IHitcfet nn(p5^jrtita in corundetnquo quid fic aaus,.&q»ri4 operat;ioiugeeern>ijs, Af\Vi(teft,ut*ftinio/ fubftantial» •tortru^tua^|tfnalit?r & iKtnmtsdiiErc^ j^ib^ens lu monade; potdl(;tt vero ejl fcn\l^tas,d^!ue«fl.kutos, Jt^Uoso^ rum,d«lcofdcmptofl,ucotc*. D.'X^ IhraMunepi; l' 1I< DE DlVlSl'ONE NATtrR:tf ^ • nntj qni modo» ficicndi longei fenfibusM^motuseft ;■:ficr^*'n^mdicunt^IrH^not^ ^KintdIigetItiu'm. Namin monade duin.fmt, ine&bili fuaTitatc''ohjnemVn'pc- ranrintcllei5iUf5,'co folo, divino vidcliccc, inccUcdhi cxccpio, quem nil Vbidne la- tet. Ip(c cftcn{mintclIcftusomniufl|^io omnia.' Noa%niia de ip(a monade .quee eftcau»foIa& crcatfix ofiifium vilibiTium, & inrifibiiiuni. nunc agitur/ Icd deil'j creata monade in qua oinh/^ n«iicri caufalitcr &' Icmpcr lubliftunt, & cx qiia mnl. tiformiter crumjinni. Secuudp vero in ratione fiunt in qui fieri prbptcrea‘djcnji- tur, quia in ea manifcIUua fc dAcndunt. 4(dhac caAcn' per rciplat abique ollo plub- tatlico colofe.' Dande in in^jftifiaj-ae IWiEuf, in.pbantafiUquiinrfdaine&luniur, ^ aelei^ufi i-.-z--: •. -x»- Ipix auteirf^antalur aut de natura mesporw, hoccff.deea parte ai3j^ qu^o <& imaginibus cft arlrWui^ J(^.xtrinlccns cx ffipBtficic corpprugT jier/IciifiR. riores (umuntur fcdquiWKffn^Bs vcninnr^^irtntafile. prbprijapucll^^' vero cx mbIbiutii/apparen^, aut urrod^rja ftn^ue,cOTp6& ,qt ilam inuginarionibus rncrallati, ac yeluii ei^Wd.ij|i^' bi qn^^gm^tcria^i.^ •Ita cil fcd qu&iediljmfti rxquadam&ihqu4i^n^tcria ’faAi, 'Ip^illi. Flianqj^s namque, quas de memoria hi mcnioriaih^^jlrd IcdfiTdeiibJ accip&jiv "t in cis appareant, nonexquadiun materia f>dnt, ^cd^^-ion^imra inaorpotales nalcuntur. Non enim e^materia cor|)oraUtim,,rgop ^du^iji' ^cx Ip^equx 'procul dubi^iuc<^>OT^e(l' '&cxcoJoriliuj^urbbrii'qx^ra,^d ca cofpora, intclligunturT] Xop^^bqj;nil jjJ,copycnien_titts;a^^ nacurSiu^^jal inixUcitodet numeri llv]^nsf8?or^rc ^ dt ex' ibcdfpo^ibits lqcy>rn|^i»auc^ am oftcaJant! 'St modaquodam gefi'ei^tl6ne^^tmbileni 'Frafjxiftilqae rcriita fStu^ibus nqjnemety quis Jixctft ^aS phantalias^ yffiM meri fc ia(jerfofibd^itiunierantium-ocnlisii^tcfiiCiuiii',$on aUunde^fi' w-im It ,^n^|ldbw 1 LIBEB. 'TERTIUS. iijr mavideftr quoniain omnia qux cx Uco funtjieterna firaul &fa£^ lunr, & mtsime quom^o i)cus i^c & faSor oq^inum cft, •& in omnibus Ht, hic cft enim fumma to- tius noIlrxpralcntUratipclnationis. J3. Jam inipe ipiiim redeo. Nam difficultate ptidiaotnra&adhucincognitamilS^m.th^rij.ftupcfiiaus, fiiut multis evenit. jnexulifaauifuin;._qius“tnim rudium, & nondum fublimiffintmra (ophix verticem aieendentiumr talia ^oitans. mentis leceflam non patiatur ? iEternam numerorum i,cfetc, non fatis video, M. .Hoc uno exemplo tonim. te intcllig,^e Ittltio, ita enim, ut''dixifti,* ex mbna<^ numeri manant. Se in memoria confluunt: de' cq autem quoiTnon.iatM 'vides, ^cipe ^od‘fcntio ; .rpiriiualium fetum natura ita cottpmplationjlj^mcnj^ruccnmbit, ut pericula dchisqox de ea, vel in ea, vei S t ebami pcraggPtuK rationem xi^damus ; multa enim in ea Iblcnc appo^re, qu* non _ nqdi^coijdijjs.ffy jn^gnitos ipCosl^cs, fcd ultra omnCm IcgOT devina volun- ’■ ' tatf^qjji^aUa Ic^condu^tSl^i^ enim lex Iqgum &. ntio f atronurai raii^abili & in- ' dlalmiln^bfiunr.' C^is'^gl^ratiuneih poteft rct^l^c, fi iqtcfrogjtus ; fuerit, qut>- ia^J6%iito hY&fiMi^bnitcr^pparuit quan<^ tran^drmatio domini fida cft. Non - i^ttfan'dicctdilmit,hi qntp^ tempus ip ^rpocc^crurrcxiflc . ut fimul ► monte vifib'nitct}‘nottper (e unimd,1ilt.-dfn fuo corpqre appareret, & i^u|fil^r<^ulch?iifii^diini ;'^u3t»o didurus cft qul ratione anima incorporea Se invuSuW vUibilicer vifacft) cum nep in.fuo corpore, nec in aliqu^Vai^ajjbinb*!#, leu alfita^c afcmpta, appacuertt, icd quadam, incflabili vi r- “ tJolidcoTfagl^^inTifihilis fpirifus^fifibi!isj|kf fo fa(^soit. ;QS^ diduruseft ir opra j&JiSffdft. fi quidem credendi mon hint qui dicunt nonipfum, ied aMddg^gmvmV'^Kl'nuiicudinciplius appafuUIc, indignum jadicantqs'animam fa- l^Kni ini^tiu^Sbus pyihonm* potuilJKb inferis rei 5 pcari,non antinad verten- te^ di^2am'pr{g|i^i^jSi3H9i^n|nu^pcrtmm quam permundosfpiritusy natu- ram rcrumadminillra^^|^^it^p|ciB adimam .SrnnuelisgerfqipGm vifibiliter non incdr^fc, nec iitplfmmfimiSti^i^ ^ilulM|ti cara ^l^jjjroplvuuflfc. Et fi forte aliaumcridibUc. v^||$miium hoc vt^ifar, WatMScrolancftumAu^ftinum : nos ao- • j . - M Pbilofo.. colo^ilP^rofefunt, EoSCpim rncorporeoscll^cra ratione conata pvo^ i nqnOp; 'D. QUifwisiuK dubitiuadl^a PJy^faplfOt locum nem h^t. M Sicr- jiatqtiecofapfe in Jf^nii^ cerumincor^ralium computaii(u , qua ratione LpSp ordsi^cuiteuncawwfyr.fi'pqtS. . Umne cnimquodlcniitur.non alitet nifi in forma colo3| ^ ‘ t • 'f jl^yftimo. in quackb ^^,)f,Phl^(o|d^i 3 recedis. D,^NcFc|o ubi. M. Non' tc'fcntis erraflc, quando . diakL^ormiis Sct^olprcs per fc noq^pffe IboGbus tuceumbefe, nifi in aliqua materia, t;- forma 'atque colore, om^po in vilibillf fit^ &: incorporea, ac hoc uece{re(il'i^8ioncm reddas quomodo ftxi^.&, colores diuntincofporea no-. rffi. " ' t*".' ■ 4 1 tt» PE DIM^rSION^E N A-T U R « v-O » la outeri* per feipl$i cpn£*dcratJr hoccQ:, iinc fottm acguc cofarc inci^r* porjli pofluncfeilibus (accuznbcrc, proimle caclocinabiliiu diccK» nuccriain inibr- mcin iacaloribus acfbnuis, ^aai&furroasatwc colore» ia materia i^libilitcr, ap- parere, Di NuncmecrrafliinonjdencjOi fiuim raciocinadonis.coafuctudinc dece- ptot, aejam^uid agara penitus ignuro. M. RccocdarilaL: quul de 4>& materia in primo libro meer DOS confiam fic , nili ex mtclligibilium coiiu ipbm (ictidilpa- «arimus? Qj^tiutcsCquidem, dc <}aalitatcs) dum per & incorporeae lint, in unum coeuntes infonnam efficiunt numdani, qun: adjeftis fermiSj coloribufquc incorjiorcis' in diverfa corpora movetur. 7). Recordor fine. AJ. Ex robus inq^ incorporali- bus co^ra nalcuntur. D. Kcgarc no» poflua, ppedi&is enim ranonibus colle- &im e». M. Corpora «rgo non 4e aihiw^fcd ifi» aliquo fiunt. NOn enim qui» "jriixnic, pnedidaveDramoccaCones nihil oili^ hoMll,.qaantitatcs & qualinics, rur- (i/$im vel ipecies, colores, intervalla longitudinis, latitudinis, altkudiiiis,^can] bis lo- ca & tempora, qox fi abftraxeiiia,' ^rpora non erunt fi conjiuaeris.,j|mx efficiun- tur five catholica, uciuntqUatuor mundi maxima corpora. Uve prppri^, -fpccialilfi- uafqne rebus dJftrilmca. Qwcuada cxquatuorfimpHcibuselcmcntiscomponi non nt^abis, opinor, quoniam in ea rcfolvontur. D. >^on nigabo, fcd ilU ckiiicnta, Mr (e firaplicia fuaqtmoompofi^ionc omnium corporum Ci^dira, de nihilo eflc .fada «ixerina, quid ergo dldu rus cs de primor40ibus^utu.. de^i!^ multi a .Qusrcndum eft enim quare caufic dicuntur, li in Scitus fur™*^ ' . - ■‘Ti . tocediin t ?fiqui- ' cauti' Videbitur rimordiUit{i^hfiAunc..l7. Cogor fa^ri,rpa- tuor mundi hujus elcnjcnta in_“ n. c.lch — .• • . ' fcd univerlalitcr omnium vii rdialibus caiifis fiibfillere,' non enim q^rUn^m,i^ iliumj^invifibiliumcauixTunt, dwph^ in ordine: JVU UUJirvSM»«fcVt VUISSAMU» r asa.i aaxxjzjauam laaaaxy «st^ «ii| m i/gUillV. naturarum omnium Icnfu, leu rati^ic,^u intcllcilu percipitur, qnodnoh ab.ci^pr^ cedat, & in cis mu^ljtm fubfillat. Af. Sane inccUigis.' Proinde, lu fallor, nooneg^ bis omnia cprpora compbfita, dcfolubilia, qujtffiSuiArum omiii’^ cxtt^Dm’nby^ ncnUocum, waliijaocfle, hon an cktn de nihilo. Nonnfci^l^^Exqiialusttbus enim '& quantitatibus fimplicium 6c invifibiliim ctupornii^ Kiifibil.ldu^in'cv>niprg- illorugj henfibilium ■ efficiantot , qua: prupeCRu clemcnu vocamur,,^aoi _ conAirfii omnia corpora componi ojitutarumlnquificorcsaiuqt, &ln'ca (qlvi, & in ' eis lalvarw^atjmliciquoqnifolentappeUari. idcft, UniverisUa^ipfisYiquidil^ propria fitT^onuncorTCra fiunt. Itcxtunclcmeotarnon dcifihilo fada, fedrxprl- ' raordialibuscaufuprqcmrcfaicoriqumprmmrdial^ caufasfiniul, A:lanclj|^crl^ » tlri faftas nuUusfidclj^^dut^tat,.^adicnsMopbctam diccn;m peo , Mndd m /aju- ntu feci/Ki fronthnupij;£k1«fmpcuxx alpici^'qu 4 lcrip(iim cft, hifttlHeifUftiit DtHt caluf» & terr4m:'i -M- Relbmi!t^.utqus]f|^us dc ipfij primordialibus caiUi^ u- truffl in verbo dei denihilo fune lad^an Icmpicr in eo erant; ^rdptcreb nihil ^ • . if dictbant. > 1 ♦ 3 5 LIB E R TE RTIUS. irj> (iiceboit. 'quia priuf<]aamfortiias& fpteciesk Deo acciperet, non apparebar, ac re- Inti penitus nihilerat. Quicquid cnim omnino caret forma, & fpecic, non immerito poteii vocari nihil. Q^as omnes delufiones luj^Tcritatis expulit, ab uno principio omnij cfleprxdicans,&nil in natura rerum vifimBum & invillbilinm inveniri, quo- quo modo generationis in Ipecicm propriam erumpat, quod in verbo Dei unigenito «ternaliter non conitar fubllituian quo omnia unum funt, iplumque Deum pronund- atis nullam maceriam (eu caulam univerficatis it te conditx in lua lapientia extrinie- cas accepillc, quia extra illum nihil elt, vel inti^ ic coeflcntialc libi repcrille, de quo faceret in lapientia fua omnia, qux heri voluit. XV. Ptoinde non datur locus nihilo, nccenra, nec intra Deum j & tamen de ni- hilo omnia fcciflc, non in vanum creditur. Ac per hoc nihil aliud datur intelligi, dum audimus omnia dcnihilo creari, nili quU erat quando non erant. I^oque non inctingru^ dicimus femper erant, leroper non erant, & non erat, quando^on erant, Aequando non erant, erat. Siquidem femper erant in verbo dei caulaliter, vi Ac po- tefiate, nitra omnia loca, & tempora, ultra omnem generationem localiter & tem- poraliter fadam, ultra omnem formam ac fpeciem fcnlu & incelledlu cognitam, ultra omnem qualitatem & quantitatem, c.etcraque accidentia per qux fubllancix uniuf- cmulque creaturae incclligicur clle. Novi autem quid fit, & Icmper non erant. PH- ulqnam enim per generationem in formas, & fpecies, loca & tempora inque omnia accidentia, qux xternx eorum liiblillencix in verbo Dei incommunicabiliter rubftitu- tx accidunt, profluerent ; Non erant in generatione, nec erant localiter, nec tempo- raliter, nec in propriis formis fpcciebnlque quibus accidentia contingunt ; Ac per hoc non irrationabiliter de eis prxdicatur, non erat quando non erant, temporaliter enim inchoaverunt per generationem efle quod non erant, quialemper ip verbo Dei lii^ liftnnt, in quo nec efle’ incipiunt; Infinita eft enim xternitas. Et erat quando non e- ranttjteropqralitcr enim mcoarerunt per generationem elTe quod non erant: hoc eft; in formis Se Ipeciebus apparere. Proinde, 11 quis naturam rerum intentus per- lp4pcrit, nulla natura Icnflbus leu intelle&ibus luccumbens reperictur , de qua ve- raciter ici non pollit, ^per erat, &eft, & erit, & femper non erat, nec cft, nec erit. 'Siquidem^incommunicabiliterfic erat, & eft, & erit ipla prima conftitutio in la- pientia Dei per primordiales caulas : fed quia ipfa conflitutio foli Deo cognita cft, omnem vero limium & intelloftum totius creatnrx fuperat, ^ nulidque adhuc iptel- le&i creato cognofei poteft quid Iit, incipit per generationem temporaliter aedi pere qnpptiiaces'& qualitates, in quibus vcluti quibuliim veftimentis operta, poteft ma- nffliare ^uia non cft, non autem quid fit. Inchoat ergo quodammodo effe, non in quantum in primordialibus cauCs fubfiftit, fed in quantum ex temporalibus caufis indpit .ipparere. Caufas autem temporales, dico qualitates & qu'antitatcs Arteactera, ■qux lubitantiis accidunt temporaliter per generationem; Acidt» de iis dicitur, erat quando aon erant : non enim Icmper in accidentibus ^parebant. Eadem ratione & nunc djjcuntur Uie.&^t, & vert aefemper futura lunt, in quantum in fuis caufis lubfiftunt. In quantifm verb in accidentibus, qux eis extrinl^us contingunt, di- cuntur elTe,>itec tamen verb , nec Icmper funt. Solvuntur cnim in ea, ex quibus al- liimpta funt, qtc verd, nec femper lunt , quando omnis fubftantia ab omnibus cor- ruptibilibiis accidentibus purgabitur,6c ab omnibusqux ad ftatum lux proprix naturx non attinent, ablblvctur; folis naturalibus virtutibus decora, inlblubui limplicitate, & in his qui boni funt, donis gratix ornata xternx beatitudinis contemplationibus , ultra omnem naturam &fuamglorificata, inque ipfum Deum converia, Dcufqucnon natura, fed gratia fada. His itaque rationibus confideratis , quis nifi nimium tar- » dus aut nimiam contentiofus non concedat omnia quxexDeolunt, & xtemalimul effeSefifta? XVI. D. Hxc mihi perplancluafafunt, non tamen omnis ambiguitas ex me ad- huc repnlla cft : quM enim mxifti propterca omnia qux ex Deo funt & xterna & fa&a funtjf KM in ver fc funt in infinitum appetentia. Ubi autem deficiunt, reverenter vultus fuqs , hoc eft, contemplationis aciem divino radio repercnlB defendunt, & ab inwoitu in- com|M-ehcnfibilium myftericorum fuos theologicos pedes, hoc eft, intelleftnalctin- greHus retrahunt , nequid incaute vel temere deincnabilibus omnemque in tcllcftum lupcrantibus przfiimant. Si ergo puriflimi intelleftus quorutn fymbola przdiftis animalibus theologia prxmiGt, inter quos verbum nulla modirus eft przter onuii- um rerum caulas primordiales, cxcelfitudinetn divinz claritatis fuper omnia ruleque i|i omnia virtutis &Gipientix i fummo ulquedcorfum attingentis, h fine ufqne ad £nem, hoc eft, ab initio intelleftualis creatur® ulquc ad verirdculum pcrtimelcantin- fpicerc ; cognufcentes naturz fuz capacitatem ad bzc confideranda non fufficere ; ijuid ) H B E R T* R T 1 tJ S, iif quid no« adhuc carne gravati' de di vina prudentia, & operationerationcffl ridderettv* namur f Ubi fola divina voluntas cogitanda cft.qus operatur omnia prout Vult, qui omniprxfcns cft,& natu rales rationes 6cciilcas,&mveftigabiles inierit omnibus, quia o- mnium lupcrnaturalis ratio elt, quia nihil (ccreHus, nihil orxlentius ; difficile ubi Iit, difficilius ubi non Iit. Lux incftabilis omnibus intclle^alibus oculis fempcr prxfoiss nullo intclle^ cognofcitiir quid Iit ; per omnia dillula in inhnitum, & Iit in omnibus omnia, ^ in nullo nullum. Quod autem dixi inter quos & verbum nulla medietas ell, prxtcr omnium rerum caulas ; propterca addidi nc quis xlHmct coC' lelles ellentias immediatas eile, hoc ell, nullam medietatem inter fe & cautam omnium habere. Quamvis autem dicantur Angeli quali eggigi, hoc ell, juxta dominum inihm conllituti. Eggis liquidem Graice dicitur juxta, non umen iu credendi funt ■ utnon eorum caulx in verbo conditae. Nulla enim creatura ell cujus caula'^)& nonpNcccdat in verbo, Iccundum quam fubilitaitur, ut Iit, & ordinatur, ut pulenie fit, &cullixlitur, ut xtcrnalitcr fit, & manifeftatur feu Icnfibus, Ira inccllc&ibus ad materiam 'laudis ipfius unius caulx , exquH, & in qui, & per quam, & ad quam, condita dl. Credamus iuque & quantum datur mentis acie intuemur ; opnia vifibilia ficinvifibilia, xterna & intemporalia, iUudque xternum, & tempus, &l^, &lp^a, & omnia qux dicuMur Iccundum lul^ntiam &accidens, generalitert^e dicenpm qnaecunque univeiffius totius crcaturx continet in verbo Dei unigenito & xterna fi- raul & fiida eOe, Sc neque xterititatem in cin prxcedcre faduram neque faduram prx- cedere xternitatem. Siquidem eorum xternitas fada ell, & conditio xterna in dif- pcnlatione verbi. Nam & cund^ qux videntur in ordine Ixculorum temporibus & locis per generationem oriri fimiil, & femcl xttrnaliter in verbo domini Fada liint. Neque eni|n ctedendum dl tunc inchoalle fieri, quando in mundo ' Icntiuntur oriri. Semperenfib fuerunt in verbo domini fiibllantialiier, ortufquc eorum & occaius in ordine temporum atque locorum per gradationem, hoc ell , per accidentium af- fumptionem, Icmpcr in verbo Dei erat, in quo qux fu^U'a funt jam fada lunt. Si- quidem divina lapientia circumicribit tempora, deomnia qux in natura rerum tem- poraliter oriuntur in ipla prxcedunt & llimillunnrternaliter. ipla ell fnim men> luraonmium fine menlura,& numcrusfinenumero.& pandus, id cll,ordo fine pondero. Ipla elltempus & Ixculum, ipfa ell prxK^,prxfentia, &funira. MeqquellGrx* cis tmflm voc&tur, qufa omma tempora in Vereat fe circumfcribit, dura liiper omnia temera lir xternitate Cui omnia intervalla prxccdens, ambiens, concludens. Nam ,&dehis qux naturali curfirin ordine tempdrum annuntiatum fieri lentimus, rati- onem reddere nemo potcll. Quis enim vinv^cminum cogitans, quomodo per nu- meros locorum & temporum in varias Ipecics animalium, fruticum, herbarum erum- punt;, cur & quomodo dicere pneliimat, aut eurum occafiones ad purum dignolcere prxvaleat, denon continuo prqnuntiet, hxc omnix divinis legibus omnem lcnfum& intalleftum Iterantibus attribuenda funt? NuUsTque conjeiUuris animi inquiretis dum, cur fic, \el GS, 8c quomodo lic, vel fic, & non aliRr debetmx>rdMem temporum implere, £C ex invifibilibus caulis in vi leminumlimul conllitumaon fimul, led tem- porum inKrvallis, & locorum in formas feniibiles procedere, quali non aliter fieri pollfeir, fi divin.x volunuti aliter fieri vidcretuis qux nulla lege conllringitur f' Nam & fxpe contra coniu«um natur# curium multa folent fieri, ut nobis ollcndatur , quod divina providentia non uno Icd multiplici modo atque infinito potcll omnia ad- “fitiftrare. Si itaquejiulliintelleAui cognita ell nniverfitatis indivinislcgibusad- (kinillratio. cui rationabilium vel 'iniidleaualium pq^t fieri perlpicuaejuldem u- qMrfitatis in verba Dei xterna conditio, in quo omnlpSc xterna fimul & fa^ efle fidelium debeat ignorare ; ‘qnamvis nqis ixtelligat qi^ ratione xterda funt fiOi, & (a&i funt xterna: hoc enimlbli verbo, in quo&n&a fiint & xterna co- gnitum' eit. • . • D. De conditioQc uni verfitatis in verbo, 8c de xternitate rationpn non quxro ; ncmq enim potelt dicere,quom five lenbbiivs, in ordine lempotnm pergenen» lionon procedunt, in untumla&a liAu ; ita ut eorum xtertiitas in verbo domini pns- cederit eorum conditionem in ordine facuiorum, five invilibikm f^ra nos, fire vifibilem iecundum nos mundum impientes. Jam vero quoniam talia fateri vera nos non linit ratio, clamat enim, & veridune claoMt non Iblum primordiales caulas, «e- lumctiara earum cficAus,& loca,. Ac tempora, cllentias,&lubftantias, hoc eft, geaete generaliifima & generales formas, & ipecies fpeciali flim as ^ individuos numeros cum omnibus accidentibus luis naturalibus, & hmpliciter dkam, omne quodeftin uprverlitatc rerum conditarum Uve fenfu, five intellsdu humaao, vel angelico com- piljndacur, five omnem fealum. omnemque mentis aciem excedat. & umen condi- tumelf in verbo domini & lemel & fimul zternum & faftum elle, & nunquamemnc «tema Senon lafbi, neque fada & non xterna, nil aliud relinqiutur, mfiutqme- ratur non quomodo fiet zterna & £lifU, fod qua ratione dicuntur & tada & z> tema. AI. Fa^ ilicuntur juxu facrz Icriptnrx authoiiuteaa ptonunciantis, at iifdem exemplis utamur, h friutifitfetu Dmsnlmm& ttrmti, Omit im ftf iatti* /m^i, mtiidytr if/am ftS* /aar. I» (fut (rtdti Jant amaia qaa /itat ia cala & la terra, fatatftitHa^re iwiiUiUa, & multa hujufmodi: modum autem dciutionem conditio- nis omnium in verbo domini dicat, qui p^eft ; ego lateor bxc me ncicite audient a- pollolumdicentcm,fai/tiar kaltet iatmrtabtateta,00100, in qm conditi fantomnii , tripliciter (acr* Scriptura perhibente A cheologiiooDiideicniTs Pater enim facit, in Filio fiunt. Saritu fknfto diflriboiinWr : UDI camen atque eadem fiimmicqae facreque trinitatis eft operatio. Qnod enim pa- ter fiicit,&filiq» Eicit , & ^NTitasfaodasMcitf Ac quod in filio fa^meft, patre Ae ipirian £n&ofadum cil. &quidem lilius in patre eft omne quod m filio fa^m eft, in patre cfle aeceffeeft. Nam rationi non convenit, ut intelligamus filium ipfiim fuluiu in patre, ea vero qnz pater in filio facit, inpatTenoncfTc,fimiliterquodrpir{- tttsiamflnsnatnt&diftriDau, & patre Arfilio nutritur, Acdiftribuiiur. Si itaque hliui facit quae in eo fiida fant nunquM credenduan eftfecinequs non vidit ? vimflcergo cum quz fecit & in eo fada fiint arbitror. M. Rede arbitraris. Dic itaque quomo- do>idit utrum icniii corporeo an intclieftu ? D. Nec fenfu dixerim nec inmledu dominum vidiflequz fixit. SenTu fiquidem corpnreo caret, qui incorporeus eft, nec proprie incellcdus didtar, quiexoperat omnem inteliedum. Intcliedus tamen per metaphoram dicitur, ficut&animus ik creatura videlicet Ac ad creatorem, quoniam todns intelledus & animi caufa eft & conditor ; Non et^o per creaturam videt five coqKrreamlive incoiqroream, qui nullius creature inftrumenti indiget ad ea videnda qux vult fiiccrc. Nnenimtft, ut ait Maximus, ftfiMtff, ^cxra/frnditraria, tjifufrr «. fMM, fer te mnia & fa^ efle & xterna, & omne quod in eis vere .iniclligitur fubfifterc,' nil^iud prxter ineffabilem dirinx bonitatis efle naturam.:.^|> poficum, dcaccidcmJbus liber acodentibus lutijedum, dc accidens, dc infinicuiti fini- tum. deioariroumferipnun caccan&riptum, dc iupertemporalis temporalem, defuper- localis localem, deomnia creans in omnibus cteatum, deomnium fiiAor fiidnsino- Xy faxtmmU. At per hoc. dc ipfii materies, de qua legitur mundum fbciile, obipTo, &mi^eft, dcipfe incaeft, quantum intriligitur, eaefle: necbocminnn, cura nos exempla Scripturo de taiibos doceam ; Si enim animo Moy- fidc Saixnel dnm natura funt inrifibiies, dc incorporales, rifibiles dc vcluti corpora- les, noo inaliqnaegctrinreoiisafianpca materia, led per feipfiu, nulla medietate inter- pofita, ad perpixratieia myfteiu, non pbantafticc, iad veraciter, apparuerunt, quid nos proUbcctali mizacnlo toaRU-dodosM aiDoradrviao virtutis aieendere: ntinteU^- mnseam, dcfiiptaomniaeAe. dcinomnibas fieri non aliunde accipientem utdiximns matonem, aut de nihilo facientem ia qua Iit, dc n^nifcftam ic fiidc ; Satis dc virtute ieannum difpDtBtuin «ft, quo dam per fdpIiOD invifibilis, dc incomptchenfibills fit, in infiaius ibrons; dc fpedes fdpfiua mulapiicat, fenfibufquc corporeis fuccumbit : qus| otoncro mentas adem, dumqaoritar, effugit: proinde nuUns locus conceditur nihilo illi. Iioceft, 'pufvatioiijxotiasbibirudiais, atque «flentia, dequo onrnia pumntur ab bk qm nusos imclligunt, fiifta fnlAe, aeuaentes quid co nomine iacri - fignificat Theologia. D. Jdimr qnranodo, quo noa b tcdifta fiint, quamvis multis invia, dc ab his qui Pliiiolapliaiividctttnr eemoca: veriifima tamen ene veiaprocloraac ratiiK deanftori- rasfiKco S cri p ma O id ifdiim dnm intentius confideranir fuadet, dc prodicat; didt oukntii phmdpi» fecit l)m etiam, & terram, hoceft, Deus Pater in Deo filio univerfi- CMem totius creatacovifibilis, dcinvifibiliscaadidit: dequod in prindpio fuo in ver- bo &o, in fibofiao unigenito, puter «oaderct, quod ipfe iuius non cfiet, alioquin non iu ipdb cdhderet, fedeniaipium, qaod aliunde accepit, aucdc nihilo fecit: autqiio- ikmIo pacetur, ficti ia le verbum, quod fibi cualuoftaaciale non eflet ; non enim lux linkin Jctenebras, nec vevitar recipit in fe fomentum : non autem poteft eflevcmni, ipiadooDciat femper cternum : qctemam aatem non cft, quod ex privatione totius animtacis. atqoeellentic fiiauAn^, aut quid aliud faceret pater in fua fapicnria, hi> fi ipienriaan toana omnia fecifti. Nara dc Sol ifte vifihilis. dam perieipfiun fimplex i^iisfic, nidlamqoe compolkionem ab his qux fibi conlubftan- (ioitaittip fime recipiat: oamiumtamen fenfibilnim qpturam in re continet, dccora- prefaeailk, -nonutuliud proier felpfiim inie contineat; omidniD lutnque vifibilium fitbftxuda i»ip^ eftoreata. non enim Cornora, in quibus flagrat, yelud in alimonia fi» tmifi a tirr et. fi nam priua «cwaui fiibfiAentM «odones praftaietd^lem nunc dico ' UBERTERTtUa. fv 4ko ip&n incoBiptcbcfifihikiii virtutem, qute^iliifunditur per lotum hunc vifibilgm OuiidaiD, qocpeoptercuigim dicitur, qua inn||,^ omnibus aftit, cujos fbm maxiuuts. eA corpus ifludlutl^eam, iblis nomiiie tppcll^Pp ; U^quo, & per quod manifeOiAi- operatioon fuc virtutes manifeftat, lucem 'dico, < o, Sc colorem, castcro vero omaia < «orport, quae nalcuatnr in mundo, & nutriuntur, Aculiatliliiais fuis operationibns •dminiftrai ; & At id>ique torus, dcdefciplb, infeipfo, in omnibus £i&us crumpans. In omnia vifibiliter, conTumens omnia, in fe ipfum inViiibiliter : hinc non immerito ..^dicit titiptai»,.gjrMisgyr4Mdttddii,Sfirum, &iu htumfuMm rerniitur. Spiritusenim .Igneus, niraiaduiB naturx fubtilkate luAnu omnia, &Atin omnibus omnia, &infe m «evertitur, quoniam omnhup vi|^ilium fons fublUnlialis, 6i origo eil : ideo- 7 me ^Cnicis appellatur, hoc eft revertens: luAcatis liquidem omnibus, &vifibi- jMBr, dainrilibilitef mundanis Arporibus, in le ipl'um redit, & in (e tpQim omnia te-' '^^ikcqt, qDx ab ipFo principium generationis fux accipiunt, quncetiam Uii^Tbeologi ,fitperene«tia]cm divinam, &iafbniicm eflcnmm, «ait S.Uionyfia» in ig lignefxped^ '^ibant, tanquam habente multas divine, fi hs dkere, proprieutis, quantum inviiibili- W, lo^iness ^ XIX, Quidautemco nomine quod c nihilum facra fignificac Theologia explanarim ‘. te peto. M InciFabilem, & incomprehenfibilem Uivinx naiur«, inaccelFibilen^e claritat^ omnibus inccUe^ibus Ave humanis, fire Angdkis incognitam, (Fu)>cre£^- .tiali^^cnim, & fupematuralis) eo nomine iigmiicatam crediderim, qux dum per le i- .B^cogi^nir, neqpeeft, neque erat, neque erit; In nullo enim inielligiiur exiAen- Vara, qui^uperat omnia ; cum vero ptf condelccni'ibnein quandam ine&bilcm in ea q«ix4unc>, multis obtutibus inFpicitur, ipfa Fota invenitur in omnibus efle, &cft, &e- 'Tat,^ecitj duro ergo incoropr^enfibilis intclligitur, per excellinciaro mhilum non immerito vociutur. At vero' in fuis theophaniis incipiens apparere, veluti cx nihilo a- t 'li^iu4dicifos procedere, £c quae proprie fuprt omnem citentiamexiftimacur, proprie quoque in'dmni edentia cognofettur, ideoque omnis vifibilis, & invifibilia creatura sJTheophania J.e. divina apparitio poteft appellari ; omnis iiquidem oglg naturarum h IpmiAoufquedepriuiqiPlKceft, cxcxlefUbttscflentiis, uique ad extrAa mundi hujtis vifibilis, in^Mneum occultas intdligitur, in tantum divinx claritati approprinqua- ^ -revadetuT. ^oindeh Theologia ^leftium virtutum, inaccedibilis claritas Ixpciao- kunayur tenchtoGcos : nec mirum, cum & ipfii fitmroa iapieutia cui appropinquant •' fa40kne.tenebrarilm vocabulo fignilicetur; 'andi P&lmillam, faia fifV ttKtl/u tjm, , iw*«n tjin, ac fi aperte diceret ; tantus eft dlvinx bonitatis Ijplendor, ut non ■ i^merharvoletitilros eum conteirfplari, &noo valentibus vertatur iiTidnebras: So- 'jp Ipaeniui; «t ait' Apoftoius, iitftteftMtmftftdttlucm-. in quantum vero longius ' idp' rerum dtcsrfipm 'dciccadk, hi tantum contemplantium obtutibus ma^feftius fe .Ideo fbrdx, acfirocife rerum fenfjbilium manlfeftidimam ^eophantam nev rubn aheibiunt : ' divina ieitixr bonitas, onx nmneerea nikilnm Aiesrur. ntinniam hL , _ ^ . . . j t Jgihilo in aliquid, '^.pedeMaiitttu fiqtiidenftpfiasprogremo in ea in quibus fit; vduti informiaqu» Icriptiira dicitur. >weria quidem, quia ett initium ef^tix rerum, w- v*ro,.*qma Informitati divinx (apientix proxima eft. Divina autem (apieatia •^TftfipMus dicituiV quia ad nuUam formaro lupenocem fe ad fonuationem luam dou* • v*rtiiar; eftei^ onAiunrfotmarom infinknm exemplar ; Se dum dcficeodiP fn di- “ ” vifibilium 'formal, ad fc ipfam veluti ad iforf|lreioncm fuanu^Fpkit : Prbfndg i8.^idtasfiiperom^»conMerata dicitur non elFe, & omnigo "nihil ede: ino- . — areito ede, & dicitur effc: quoniam tMusaUniverfitatis edentia eft,. & fiib- Rwla, At^nds,» & fpeciUi, «e quantitas, Aequalitas, & omnium copula, i& fitus, fc ^abi^, Ar L4c«s, & Teminis,' At A^o, & PalBo ! Ac omne quodeunque in ofnw _ aceafflrtt''h qualJc^queintelicftit poteft imelligi ; Et qniiquis intentus fandi Oyo- J^i voaba mfpexerit, bxcitafe haMtc inveniet : Cx quibus nunc pauca inferere non •bcqiigrdum'vi(Jfcp, ^qufe "in prlofibns nnftrx fermocinationia procedionibusex b- ' pimai? itdRnn aacipere iMdfferiom judscamns; .^r, ^inquit, «priarviii m rrrr, ^ Utdtmm, ‘OIA ffic'enim v^t D^i) tttius ift /e. \ ^ ftb/ltlwns ctefe, & trtttm tx^tntu mtnfuri, fitelwmm, & tn^em, r fre /k iut m it- I * ' «xterni- f» 12« DE DIVISIONE NATUR iE. “ aternitai exiilentiiun temporunn h^opim cfle ; utcunque faftis ex eo quod c(t«> “ternum, & cflcntia, & w, & tcmp«d|K generatio, & fadum in exiftenti ciTentialitu “& utcunque iubriftentia, & enim Deus non dumell arfol runpHciter, # “ & incircumfinitetotumin (e ipibeoambiens, uroinde& rex fcculonim dicitur, txn- “ quam in fe ipfo, tc circa icl^fum totius cile, Sc exiftentis fubfticutor : & nec{K “erat, neque erit, neque faflus eft, neque fit, neque fiet, magis autem neque eft, led “ ipfe efi elte cxiftimtibns, & non exiftentia folum, led ipfum ede exillcntium ex ante “aaernalitcr exiftente; iple enim eft (eculum lixulorum fubfillens, ance reculis “ omnibus exiftcnribus, & (eculis elTe ex proudente eft : & omne quidem icd^m, ic. “ tempusex ipfo totius iecuii, & temporis;^i|on:^is utcunque exiftentis quif|i, adke * “» principium & caufa, Etomuia iplum participant, & nullo exiftcmiugi rt^ec^ “& ipfe eft ^tb omnia, & omnia in le conftituic; k fimpliciter fiquit fitcd|^ue)Mft “ in ante exiftente, & eft, & intclliguur , & falvatur, & paulo ■p^brdiqliiflP’ caularum explanationem addit, dicens " elle autem ipfum exiftenMus omnibus niui', “ quam delericur, ipfum vero efle ex ante exiftente, & ab ipfo eft elle, & principium, * “ & menfuraanteeflimtiam *ON, & non ipfe efle, & cum habet clie.J^oa, & exiftentis “ficleculi, & omnium lubftantificum principium, & mcdietas,'& conltusmacio : dP “ propterea ab eloquiis iple vCre ance w, juxta omnem exiftentium intelllgenciani-mul-» tiplicacur. Et quod erat in ipfo, & quod eft, & quod erit, & quod fa^qp “ defiet proprie laudatur : nec enim omnia divinitus intclligcntibus lecondum’ omnem . “ excogitationem ipfum fuperellencialitcr ede lignificant, & ubique exiftentium caiu “ialem; etenim neque quiden ^ hoc, hoc autem, non eft, neque ibhqui^iii cft,>lH autem non eft, ledomniacft, & caulidis omnium. & in ipfo omnia prmdpia, dmnes “ conclufioncs, omna exiftentia coambiens, & perhibens, Sc iiipct omnia eft, tH,ante . “ omnia^uper edcntialiter luper or. • , ■ ' . XX. Q^ifqnis homm verborum virtutem perfpexeric/ nil aliud tepeijrt immo pronuAtiare, nifi ipfum Deum omnium fadgrem ede, & jn omnibht fit^ui: r & dumXupef-dninia quxritur, in nulla invenitur el&nua: nondugt cniha cftufefll^ dum vero in oftinibns intelligitur, nil in eis nili (olus ipfe fnmftit, gc neque cfl h/y, .ut ait ille, hoc autem non eft, fed omnia eft, proinde ex rupcrcdentialftate fite Aq-. tqrc in qna dicitur non ede primum defccndens ip primordialibus h H l^(b cr^nr.* ■ dtfit principium omnis edentix, omnis vicx, omnis intelligeotije, <& cnuniiMn qdjs^ 'priiu^rdialibus caulis conliderat Gnoftica Theoria, deinde ex prlu^rdiallbus d)u(is' qUx uiedictatem qtundam inter Deum, & Creaturam obtinent, hoC'Cft,,4ilW uljlb,^ ineffabilem (ujIeredentialitacemTuper omnem inteltcftum, &manifcftani fubftancu^ MPr naturam, puris animis confpicuam deftendens tn effr£bibus ip(arum fit,'4uQ|p|B*a^^ revocans in le omnia, &dum4n omnibus El, fuper omnia edcMn- deRtiiy «c jle tifc^ hilo fiicit omnia|^ fua fcilicet fuperedentialitate producit edebas de lup^'itaBt^ te vitas, de fupeantelleduilitate incelleSus, de negationi omnium ajlla» non (unt affirmationes omnii^, que Tunt, fieqnx non funt, Sc boc’^axi frlnl g in ^ docet omnium reditus in cauliun, cx qua procederunc, quando j|mnkfcn»¥clun in fecum ficut aer m lucem, qiuniki erit, Dm tmm* la mnthu, /ft)n H*od etlaus npiic ^ , non fiiTDra» »*«»< i» tmmim, led^uod poft prxvaricadonein Vijmin* naturae,' & e»- , pdfionemdefettearadifi..ho<;A d« altitudine fpirftaaliS iit*, &' ex caecati clariffimx fapiefl%, in profnndiffimas ignb?»ntije tenebra« dctrnfii, nemdnifMlu gratia illuminatur, Sc indirinbndu )^fterionim altitudine cum Taulo rapia t}, , rtodp d*us omniain omnibus ejl, yerasJmcUlfeentiaE connIiM poteft perf^«ere hu^ *’ carnalium councionum, vanarunique phaifiafiarum galigine'im|r^fita, taontili^p-^ acie irrationalibus paflionibus infirmata, et 'fp)en4oribii$'p«bi^'B veritati percufia, conliietifque corporalibus umbris cMstenu, non epim^eddn^gi eft ’ caeleftibxscflenciit, quae nunquam ctemae beatudink'!btatadqje^«i ':anud' a)|(quil!|^ jn uniVerfa creaturae praeter ipfum dpnm cognofeert, fiqnUjam vided, Cipiens, delidorum v-uloera liuvjns, Ulanun Pbaiitaliarum ucujlKaa c^ccitiguens, losmends aperiens, feiprum in omnibus Iiis, qqi digini (ui^ taU viUqne, nupifefl i^j^c. D. Hxc Aruua raldc funt, & a tentibus corpor^ia & viti^^uct^uptitup temp^ i ilis vero, qui Tu^r vibbUia, tc corpofalia» fpiritualitt^ lir i;ogourou(^n vcritarWa- Icenduot. veriuime & duidllimc clarclcuut. Qqis euiur carualMyVr yiveutiuq), cbi« ramque lapientic lucem ccinere noJentium talia audiens itQ(\«omit|tt>,C|[prutttpat. 8^, proclamet, Infaniuiic qui it«c dicunt? qnonto»ip «utm lupra omt^ peut i9vi&! bilis, incorporalis, incorruptibilis i l«ipib &icip(noiin umup, bus creare , ut fit omnia in omnibus ; & ufqu« fremas hujuf tvutodi vit^^lvi) turpitudines, & corruptiones : formas Sc.ipvctes pro^dfsre, utipfe^CjlLiam in 04 fit, fiin omnibus eft, ignorans quidicicnullamturpitudiiteniiuirniixetfit^tetetiuscref* turte pofle efie, nullam malitiam ci noccre, nullo ertorc falU vel £;dtid I quod cpj^ partirn contingit , in toto fieri Deus non finit , «ujus nec unlT^rfimis turpititdo, turpis eft, nec malitia nocet, necmor ccrar. Turpiter 'quidem vivfptipits, 6 ( ^ yci^i uce errantibus turpia honefta, malabodeclar^: & hoc, iubftantia videlicet, ^ virtus de furfumdulfcwt ^ patre liaiffittum, hop efti ex fonte omnium bonorum, Deo, qui in omnia qmnfunt, & non funt prq^q, ens in omnibus fit, fine quo nihil elie pocvft» Sed, ut Opinor, latisde oihilo,dcouO deusomnia fecit, a£fumeft. M. Saus profitflo. Mequehzc tficimus illorum len-^, Ium refutant», qui de nihilo, quo totius b^md‘uis privatio ^nificatur, deum 0^ muium fecifle arbitrantur, non autem df nihilo, quo fupcrcIIimuidUas,, & fupernatu^ ralitas divina bonitatis ii Theologis innuitur j In Thcolpgkis fiqtlidcm regulis ad, Inveftigandam divinas sacurz rublunitatcm, de iucomprelieofibilitatem, plus nega* donis quam affirmadonis virtus valet : quam fiquis intentus infpcxctit, n0u mifapi* tur eo vocabulo, qnod eft nihilum, fxpe in Icriptuiit ipfiim Deum vpcafi. D. ego miror ct^ofeens plus negadones, quam affinna^ones Oivioie c«gnitiunj, tefti lacro Diony fio, coaptari poiTe. Af> Non negabis, ui opinor, cup^a qug 4 « Bibt|d faftaefle fcripturateftatnr, unam quandam naturam cqmmun«m omnibus, cujus pat'* ticlpadone (ubfiftunt, iecundum uniuscujufquc pnspprtioucm poffiderP. D, I405. negare rtfu eft tUgnum. Credimus namque, & iutelligimus Dpum pmul, communem omnium rerum naturajq crcaflTe , ex cpjus pardeipatiope fuuf omujs» AL Putafiic illam naturam de nihilo eflp fadam? D, Nop iolum PUSO, verom-ftium firmiter teneo, non alinodc nifi de nihilo prodmftam. Af. Defini iilsmnstUtam,qtii{l fit* D* Non tmfitim- Res enim adhuc infinita, omnlumqun «ommunis, peg certi! formis adhuc diftin^, vel fpeciebus, quomodo definiri poifit non vj4e0* XXI. Af. Quidfi^is fumme facramuc auftoricatts tibi fuaderpr, Ulam njKOHpl non diud cife przter t^i verbum : dixiflerne eam fk nihilo elTe Ustf/a ? pe ilio Io dico, quod privationem totius eifcnd*. & lubllantiz, dt qp^fiatis iigpifioat* D. Nequaqu^ j quiseniin ^x«it verbum 'DeitUniWpt^fcfatou, dtim^toiuiic um de nihilo fimiens? At quis lUe, qui verbum Dei naturam omnittm cilc non timiise di- cere? Af. Audilan&um Bafiliumino^avi HomUmiu Geuefin : "Mque epim, in* “ quando audivit, terra germinet herbam &eni, fle Ugnum frufti^um: pccuJqls^U " habens foenum produur ; neque. Palmam, aut Qi^cam, aut C^preifiim ante cot^ “ fpeftum virceribnsYuis occulta eduxit in fitperficipm, (ed tllvimup vcrbpm uan^e " eft eorum; quf fafta funt : producar, non quod bebet, depromam k4 4P0d pop hp* b^^crcat, Deo donante Operadoaus vircutcpi- Iprcpde quammhtcw^rptOPunS ciavit uturam omnium, quas fafta fiuue, vpt^um Deieilc, ut nuUadlfi Cilbicip filbiff ^exiftima^, quod aliud fit Dei v«rbum, ahud ejuspratcwtum; «d jphun namqftif m eo eft, &efie, & omnia eficjubcpe; cfiendoptfimipfumfiupt omuis, quum omnia eft. Et ut cerdus cognofeas Dei vexbum &: natu nuo omnium fie cop/hhAP0r tialem patri ante omnia in onuubos,q^Mi eo fuftp. fime, audi ficplffiail^i /stfifutte m. inqnit, «maw «aar Etp» cpxtermU«fn| rjb DE DIVISIONE NATUR iE, eflemialetn, Accoartinao iequitur, Phm» mnium crtdtd eft fdpieiifit, ccce id cmitaris ftftum. Atidi Evartgeliam, Qdtd fi^um efi in iff», vitdtrdt. Nam quod alibi ia Salo- moDC legitur Dent errdfit me in idith fidrum/iidriim, alii dc incarnatione Verbi, alii de nativitate qusexTatre accipiunt, anorum lenfus credibilior mihi ridetur. XXII. De his autem qui oe eo nibilo, quod totius eflcncia; privationem iignificai vel abientiam, mundum faftum fuifle arbitrantur, quid dicam ignoro. Non enim vi- deo , quaretnon coniiderant oppofitorum naturam : Equidem privatio non poteft efle, ubi non eft habitus ; Privatio lumque habitudinis eft privatio : ac per hoc, ubi non praecedit habitus , non feqnitur Privatio. Quomodo igitur dicunt , mundam privatione faftnm t fi enim hoc verum eflet, conftaret ipliim mundum habitudinem quandam babuiflie priufquam fieret : at fi fic, quomodo habitudinis fiiz privationem pateretur? fi Vero nullo modo erat, priurquam fieret, omni habitudine caruifie nul- nis lapientum dubitat : at fi omni Ii^itudue caruit, quomodo de priVatidUe habitu- dinis fiiz fieri potuit, quam nunquam habuit ? eadem ratio eft de abienda ; Ablentia namque eft rei cujufdamprzfentis, velprffens fieri ralendt i fenfibusablaticr; fiergo muiidus de abfentia filius eft, przeeiEt aliqua tutura, cujus abienda condendi mundi Occafio ^Aa eft ; & ipla hatura, aut Deus, aut creatura erat : & fi Deus, cogentur &- teri ex Divinz naturz abfentia mundam fiiftam fuifle ; fi ver6 Creatura, neceflario vi- fibilis, aut invifibilis erit ; fi vifibilis, alium mundum Vifibilem przceffifle debemus credere : fi invifibilis, qua ntione cogimur concedere de invifibilis naturz abien^ mundum iftum fadum fuifle, aut eam penitus mundam przcelliflc : quomodo dc ab- lentia vel privatione rerum, i^nz nunquam erant, mundus faftos eft non intelligo: fi vero quis dixerit ne^ue privationem habitudinis, neque abfentiam alicujus przlentiz nihilo nomine figniheari: fed univerfalcm totius habitudinis, &eflentif, vel fubftan- tiz, vel Accidentis. &fimpliciteronmiam,quf dici, Scintelligipoflunt, negationem, concludetur fic, eo ergo vocabulo, deum vocari necefle eft, qui lolus ne^tionc omni- nmquzfiint, proprie innuitur ; quia fuper omne quod dicitur & IntoligitUrt exal- tatur, quinullumeorum, quzfiint.&quznonfiint, eft; qui melius nefiuendo Ibitur : ac per hoc inter nos, qui videbamur dinentire, conveniet : fi autem refponderh, neque illam negationem dico nihilo fignificati, qua negatur Deus efle quid eorum, quz funt ; fed illam, ouz negat Deum, & creaturam ; neceflario fatebitur, quod negari conaba- tur, hoc eft, de negatione privativa, tc creaturz mundum fadhim fuifle. Mundus fiquidem de materia Informi fa£tuseft : materia informis de omnino nihilo,ac per hoc, te mundus de omnino nihilo. Non enim, ut opinor, audebit dicfre, omne quod .eft,-aut Deuseft, aut creatura eft, aut nec Dens, nec creatura; nam fidixerit, inter cos,qni dicunt materiam Deo cozternam efle, computabitur, de qua Deus mundum fe- cifle ab iis putabatur: At fiomnequodeft, aut Deus aut creatura eft, Acnemo fimus fapiens zftimavit mundum de negatione Dei, & Crelturz faftum, relinquitur fola illa negatio ad caufam mundi fiiciendi, quz ablatione totius CreaNrz, fuper omne quod dicitur, Acintelligitur, deumexaltans, nihil eorum, quz funt^Ac quz nonfunt^ eum efle pronunciat: eft enim maximum de hac ratione argumentum, fi duoquzdam funt Deus, AcCreatura, aut ab uno principio funt, ac per hocejnfdem naturz: non enini ex principio uno nafcunturcontraria fecundum naturam: fui namque Princi- pii naturam attrahunt: aut per feduo Principia fibimet funt adverfa. Nam ficut liibftantialia non funt duo, fedunum, fi autem Deus. Ac Creatura non funt duo, fed unum. Ac unum ; aut aequalia funt. Ac nullam ex altero ; fi enim duo, ex uno nafei necefle eft. Si autem Deus ex nullo. Creatura verb ex Deo ; erit unum ex altero, non vero aequalia; unum namque ab aequali fibi uno non gignitur; at fi Creatura ex Deo erit, erit Deus caula, creatura vero efledus ; fi autem Creatura ^efleftus, noncanla fii^; fequitur Deum m efle^bus iuis fieri, nonenimex caufam efferus fuos pro- cedit. quod h fui natura alienum‘fit, fiquidem in calorem. Ac iri lucem, riilaliud.ni- fiipfa vis Ignea erumpft; fi autem quis dixerit, unum aequale fibi unum gignit, nara Ac Deus pacer, dornlit unum, aequale ^bi unum Deum filium gignit, cognofeat fe nimirum creare. Summa fiquidem fabftaque Trinitas non eft unum. Ac unum. Ac u- ■um, fed fimplex. Ac individuum unum in tribus infeparabilibus fubftanciis. Ac il- lud unum ranltiplex virtute eft, non numero. Ac non aliquid unum eft, fed iinivcrfiili- ter, Ac infinite unum, Acfqperomne unum, quod dici, vel Intelligi poteft. Sed con- tra illos quitallh dogmatizant, nuncuobit (eAso non eil, hoc tantum propofuimus, i" quantum L I B E R T E R T I U S. iji qnnmm vires rnppetebant inveftigare, quid eo nomine, quod eft nihilum, dcquo Deus creditur fKifle mundum, figniticacur. Quiiquis de conftitutione mundi ra- tioncia reddere defidcrat, fuls Icquacibus eligat, quidfuadcat : nos autem nollrjra- tiocinationis iter teneamus, & quoniam propemodum inter nos coniorum ed omuia ex Deo, & Deum in omnibus ede, & non aliunde nifi ex iplb fada ciic, quu m ex ipfo, & per iplum, & in iplb fafta fune omnia ; quomodo quadripartita totius naturae di- Icretio Deo conveniat plaiTe, ac breviter recapitules, flagito. XXIII. In difputationibus namque, & maxime de rebus oblcuris multum valet ■.TwueaaaraKir, hoc Cft, recapitulatio ; breviter enim, apettcquc przdida omnia in me- moriam revocat , mentirque obtutibus cunfta quz a£ta lunt, fimul manifefta funi. M. Dc Deo, ut opinor , inter nos convenerat , quod totius univeriitatis condiix principium fit, Semedium, delinis, non quod aliud ei litcflc Principium, aliud me- dium, aliud Unis i hzc enim tria in iplb unum funt ; ledqiiod Theologica: contempla- tionis triplex motus Ct ; aliteacnim movetuilnteiledus Ave humanus, live angelicus, coniiderans principium omnium Deum efle; aliter cognolccns omnia in iplb, & per iprumcile, veluti in quadam medieutc ; aliter contemplatur finem omnium in Deo die, & Deum, quem omnia appetunt, &in qua quiefeunt, & vivunt. Cui fenliii fa- vet, S. Augullinus in libro De Civitate Dei, tertio Capitulo dc Socrate Philoropbo dilputans, ** nolebat , inquit , immundos terrenis cupidiutibus animos lele exten- “dere, in divina comiri , quandoquidem ab iis caulas rerum videbat inquiri, quas *’ primas atque fummas non nifi in unius, & fummi Dei volunute cfilc credeoat ; unde “non eas putabat, nifi mundata mente polle comprehendi : & ideo purganda; bouis “moribus viticenlebaciulUndum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus “ naturali vigore in sterna le attolleret, nacuramqqg, incorporei, & incommuubi- “ lis luminis, ubi caufs omnium fadtarum naturaruni (Ubiliter vivant, intelligcntiz “ puritate conlpiceia. D. Plane convenerat, quia ratio appsobat. M. Dum er- go de divina natura pure percipimus, quod omnium principium fit, & cauCt ; ell enim sM^if,&r, hoc cll, line principio, &finecau(a: fiquidem nihil przcedit quod ei principii, vel Caufie proportionem obtineat, ipliaveroomnium,quorumCauu, 6c principium ell, naturam creat, non immerito eam dicimus creatricem naturam, & non creatam ; Creat namque, & h nullo creari patitur : eandem veto divinam fcilicct na- turam, finem omnium efle, ultra quem nihU, &Mn quo omnia aeternaliter fublUhint, ficunivcrraliter Deus funt, cognoicenics, neque creatam neque creatricem rite voca- mus , non creatam quidem , quia H nullo creatur , neque creatricem , quia jam definit creare, omnibus in fuas sternas rationes, io quibus stermter manebunt, & manent, converfis, appellatione quoque creaturs fignifacari dcfillenlibus. Dem enim mniit IU emmtKf erir , Sc omnis creatura obumbrabitur in Deum, videlicet, convcrfii ficut allra lble oriente ; videfnc qua ratione unam candemque naturam, fcilicct Divinam juxta conliderationem principii non creatam, fedcrcattKcm, juxta vero fi- nis fpeculationem , nec creaum , nec creatricem poiliimus appellate ? D. Satis vi- deo quid vis. Dic quodreftat. Af. Rationem m^etatisrellarefolummodo arbitror, quz duplici modo contemplatoribusfuis arridet : primo quidem, quando & creari, & creare confpicitur divina natura; creatur enim il Icipfa in Primordialibus caulis, ac per hoc feiplarn creat, hoc ell, iu fuis Theophaniis incipit appaicre exoccultilfimU naturs liis finibus, volens emergere, in quibus & libi ipu incognita, hoc ell, in nullo iecognofeit, quia infinita ell, & fuperruturalis, & fupcrzcemalis, Cc fuper omne quodpotcllintelligi, &nonpote(l, delccndens vero in principiis rerum, acvelutife- ulam creans in aliquo inchoat efle : fecundo vero, d;|ic^ extremis eflb^bus priiaoc» dialium caufarum perfpicitur, in quibus creari taiitumd^P^on autem creare rcdle pnedicatur; creatur enim defccndms in extremos ellc6|^. iwa quosnil creat, ideo- que dicitur creari folum modo, non creare. Non enim lUttacxtiemos cficdus defeen- dic, quo & creari, & creare videretur. Creatur esgo, & creat in primordialibus cau- Cs, in earum vero efieAibus creatur, non creat j nec immerito, quum in iftijg^finem defcenfionis fus, hoc ell, apparitionis fus conllituit, atque ideo omnis crcajttgl^cnr- poralis, & vifihtlis, fenfibiuque fuccumbens extremum Divins naturs velli^ia^o uicongruc Iblet in Icripturis appellari : quodomnis contemplativus animusivclutiqui- damMopfes afeendens in fummitatem ThAtis permittatur infpicere, & quod ad- huc vix ^fiipieniibas animis poteil ad purum, dignofei: fumigaiiottibus Phaota^a4| R a ■ . tefrenmruih ija DEDIVISIONBNATURS. lerrenarum ftripitibus muubiJium, ncc non corufcationibus iubito nuroentiora , 4k. bicoquetranfeuntium impedientibns ; paucilTmiorum namque, terrenirque cogitatio- nibus penitus remotorum , virtute & feientia purgatorum, eft, deum in his «^bili- bus creaturis cognofeere, ficut Abraham ex converhone (iderum cognovit, lege natu-< rali duce : caeterique lacri Patres ante Legem feripram, & in lege, quemadmodum Mofes innube, & inmontis cacumine, Apoftolideumpoft Legemlubgratiacumchti- (lo in monte, per vifibilia fymbola in divina myfteria introdu&i funt. Ff/iimniu eaitn tjus CAHiiid, fient atx, viiibilem creaturam in qui, & per quam dei verbum, quod in o- mnibus fubCllit, intclligicur, fignilicabant. Audi Apoftolum dicentem inrifitilit tjnsi credtunt muKili, ftr td <]Ud fdSd funt, intelledd ctnlfiaiititiir ,fempitert>d qncqHe tjus rirttu & dtermtd». D. Quadripartitam luturz univerlalis diviiionem nunc clariflime video, & de Deo, Sc in Deo cue indubitanter intclligcndum cognolco ; proinde linita hac queftionc de nihilo, & ad purum, ut Opinor, deduAa, ad conliderationem tertis partis univerfz naturz, de qua praedicatur creari Ibiummodo, & non creare redeun- dum elTcccnrco ; ita enim noftrum promittit propoCtum, quamvis enim quidem alix introdudz Quxlliones funt, ipia tamen principalem maceriam tertio Libro przfti- tic ; ejus namque gratia diligentius invei^andz incidens , aliarum propoliuonum Theoria inferta eft. XX IV. KeSte cenfes, tempulqne poftulat, fed prius de fenaria quantitate dierum in- telhgibilium, in qua Deus opera fua feciile legitur, fi quid promifimus, implere de- bemus : breviter dicendum, partim quidem facrorum Patrum incelledtus fix]uentes , parcim quod in animo venit ab eo, qui illuminat tenebras noftras, &quxric in feri- peuris filis quxri,& inveniri,nonpelantcs. Infinitus fiquidem condicor lacrx feripeurs in mentibus Prophetarum Spid|Bs SanSus infinitos in ea conftituit intdlcftus,ideoque nullius Ezpofitoris lenfus leul^ alterius aufert, dummodo, ut lanx fidei Catholi- exque profeifioni conveniat, quod quifque dicat, five aliunde accipiens, Cve ^ feiplb, illuminatus tamen !i deo, invetfiens. D. Procede quovis ordine, raeque attrahe. Te enim lequar, vel fenfum aliorum five tuum in talibus cognofeam, & quod vera ratio, qux in omnibus quzrit veritatem, & invenit, edoceat, eligam: non quia jam veraces intelledlus difeemere i &llacibus idoneus fum, fed quod fimiliora vere dilEmiliort bus proponere confttlta veritate, non temere aufim. . Af. Temere quocjue, Sc incou- fiderace nihil velim approbare. Primordialium itaque caufanimvifibilium, Scinvi- fibiliumfimul , & femd conditionem divinus Propneta Mofes breviter feribens, di- cendo, in princifi» fitit iens (dium, & tendm, eorumque occultam in divino confilio, incomprdienfibilemque magnificentiam, prius quam in formas (pedefque profluerent. induis rrrra,aut vara/, aut iavifitilu, Sc intmptjitd, ttuthrdrum qut^ue fufer uijfum rxd- ia/a fignificans, inchoationem quoque procreationis przconditarum caularum in e£> feSusfuos, appellatione /^irirw fai^ra/r /ip>/{, \cl fnetdtur fuper dqudi infinuans, ad myfticam fen. n. v. exp. def. inquiens, & dixit dtm, fidt lux, &fd3d tft lux. In his au- tem verbis multiplex facrorum Patrum intelleiftus reperitur. ^orum alii quidem an- gelicz, & intelledualis czleftis eflentix Creationem in hoc loco lacrx feripturx figni- ficacamefte dilcemunt; alii vero vifibilis hujus lucis naturam, hoc eft, ignem incompr^ henfibilem adhuc, Sc invifibilem creatum , qui poftmodum velati in bis fontibus emer- gens, in corporibus xtbcrcis refiilfit , ac vcluti fpatia trium dierum occulto meatu abylfum fuperficiei terrx undique, ut aiunt, fuperfufamluftrtndo peregit: quod au- tem lucis vocabulo ignea natura adhuc invifibilis, & occulta appellata fit, nulli mirum debet videri cognofccnti laoram Icripturam, caularum nomine eftcftos, Sc effcftnmli caufas appellare Iblerc: eflbdjif autem ignexnaturx lux eft , ignea igitur naturain primordio rerum condita, nomine lucis poftmodum ab ea procenurx, & adhuc in ea latentis non incongrue appeUnu eft, quamvis quidam primitivam lucem fulfifle cond- nuo arbitrentur ; contra dlibs, fatis i S. Augufttut oaum eft Quod autem fcquitui; " Sc videt Deus lucem quod effet tiona, Sc divifit lucem ^ tenebris, appcllavitque liK "cem Diem & tenebras nodem, & fiidus eft vefpere, Sc mane dies primus, defimpli- cilaude^rporex lucis, deque temporalibus intervallis, quibus circa tellurem lux, Se umbra i^ilhtudines luas peragunt, didum efie exiftimant, qui naturam lucis corporex conditancire arbitrantur, quando didq^ eft, & dixit Deui, fidt lux, er fdHd tfi lux. Nam quia in xqninodio vernali prima mundi conditio creditur fiiifie, in quo fol xquis Iratus fupra, Sc fubtra terram moratur, j 2 videlicet horis xquinodialibiw, proptetM ^tant 1 L I B E R T E RT I U S. ijj p»unt diannj ede rfhnyi» /««w i f Mfirii, ac fi aperte diceretur, totum unius Dici fpa- tinin<]uqd z+hor. peragitur, xqua partitione inter diem divifit, &noftem; qui vero conditionem angclicx naturs creatione lucis fignificaom reftius autumafit, S. Augtijli- «i divifionein lequentcs Lucis i tenebris, aut diferetionem informis materix, &for- matx creatur; intelligunt, ut nomine lucis pcrfMHo formx, tenebrarum vero informi- tatis confufio accipiatur , aut dupKcem cxleftium eflentiarum Theoriam ; aliter nam- que confideratur creatura in rationibus fuis xtemis, in deo fecundum quas condita eft, & aliter in fe ipfa l'nb Deo in quantum creatura cft ; & prinia quidem confideratio lucis vocabulo, fecundo vcr6 tenebrarum confideratur. Ut enim lux prxcedit tenebris dignitate, ita claritas xternarum rationum, fecundum quas omnis creatura fattacft. prxponiturobfcuritati creaturx per feipfam confideratx ; idcoque appellavit Dnis Lvcim Dim, fpicndorcm fcilicet divinarum rationum, teHcbna vero ntHem, hoc cft, obfcuriorem in fe ipfa creatx naturx fpeciem: quod autem Icquitur/arfam^ar eft, ve- ffrrt et vune Dtes mm finem neraftx o,pcfationi§> & inchoationem fequentis fignificare volunt. Mane enim, i. c. inchoatio fequentis operationis finis eft prxcedcntis, & prx- cedentis terminus initium eft fequentis, ideoqueDies unui, vel primus finitur vef^re, cnjus mane, hoc cft, initium io lucis conditione prxceflerat. Hxc breviter ab aliis ac- cepimus. XXV. Nos autem primordialium caufarnm conditionem, five vifibilium, five in- vifibilium in faftura coeli Scterrx in principio, earumque in efferus fuos proceffiones in his verbis facrxfcripturx fiat lux, & reliqua volentes intelligerr, dicimus creatio- ne lucis proceffionem primordialium caufarum in fuos effeftus fignificari ; nam fi ipfas primordiales cau& propter incomprehenfibilitatcm naturx fnx, incogniumque omni intellcAui altitudinem, tenebrarum caligine, hoc eft, profundx ignorantix denfitate fupcrfufasicriptura perhibet, cum dicitur tttenebn er*nt fuper , £ declaratio earum in effeftibus fuis per formas, & fpecies lucis nomine prxdicarctur per hoc; & dixit Deus Jfar/»>r,rr/jtffaf/?/*x: veluti quis diceret primordiales caufas, inle ipfas inconfpicuas , omnemque intelleftom obumbrantes juffit Deus in formas perfpicuas, fpeciefque intelligibiles, fenfibilefque vifibilium, & invifibiiium prodire: non enim folus Dws, verumedam omnium rerum principia tenebrarum vocabulo, fefte S. Ditnjp* iblct in eloquiis appellari propter incomprehenfibilem infinitatem : proceffio vero ejus per principia in creaturas vifibiles, dcinvifibilcs fuasdico Theo- idunbs claritatis nomine meruit fignificari : in ipfis enim quodam modo patitur intcl- I^, qui omnem fuperat intelleftum ; /iarergo i,«* inquit Deus, hoc eft, procedant primordiales caufx ex incomprehenfibilibus natutx fux fecretisin formas, Sc fpecies comprehenfibiles.intelleaibufoue contemplantium femanifcftas. Et / 4^4 eft lux, Deo vide licet volente, & dicente omeuritas primordialium caufarum in formas, ac fpecies procelfit aperta. Etdtriftt Deut i tenebris, hoc eft. fegregavit notitiam effeduum ab obfcnritate/uarum principalium caularum. Divifio quippe lucis i tenebris eft difere- do rerum per*formas, & fpecies apparendum 1 principiis fuis. in quiBus omnem fu- perant IntelleAdm, idcoque prxdhiic, et ridit Deus Lucem, guiu eftirt benu, hoc eft, pla- cuit Deo , Originales camas ante omnem creatutam ultra omnem intelleAum condi- tas , intclleiftibus five humanis, five angelicis luce quadam intelligendx fuperflifiis BMnifeftari, upfetlurtitque lucem diem, ettenebrut ntSem, hoc eft, contemplantibus ani- mis prxftidt manifeftadonem vifibilium, & invifibiiium per formas, ^ fpecies diem appellare, eorum vero in principiis fuis incomprcbenfibilem aldtudinem, omnique condito iuteliedui incognitam vocare no£tem ; fdflumque eft Vefpere , d^mune Diei unui : quamvis enim'inter obfcuritatcm caufarum, & claritatem cftedltium divifio intcltiga- tur, & differeptia; unus tamen, idemque dies eft, hoq,cft, unus eorum intelledus^ nOn epim alia crAitura intelligitur in caufis fai^a, alb in ef&ftibns caularum condita, fedunaeademquein rationibusxternb. veluti in quibufdam tenebris fecretilfimx fa- pientix, omnique intclicftu remotx fadfx, & in proceffionibus radonis in cfteAusin- tdleftibus fuccnmbens, velud in quadem die perfedx nodrix manifeftata. Hx; au- tem de operibus primi intelligibuk Diei congrua ,. ut opinor, intelligentiarunfpro- pordonalitatc addidi : non ut meum fimfnm, ex meipfb repertum, aliorum ihtclle- ctibus velim prxfcrre, quod abfit ; fed confiderans veris contempladonibus non ad- modnm refiftere, primordialiumque caularum in eftitftus bis profufionibus de 'quibus aonc «ginms conveniie. D. Dc operibus 6 primorum Dierum quoniam mu]d,''Bc B-3 grxee. 3 »34 DE. DIVISIONE NATURA gnece , & lacine amita expofaere , breviter, & fuccinde nnnctiHpntandiim eft, Ac quod de prima luce ^ te ditem eft videtur mihi fufficerc, (ive conditionem h^us iodi corporeae fubftantialiter in igne, ut’S. Bdfilit videtur, five cocleftium virtutem forma carum ut S. iive Primordialium caufarum in effetesfuos generalem proce£> iionem Cgniiicet, qualemcunque horum intelleAum quis obtinuerit non longe it veri- tate diftanit. XXVI. M. Tranftamns ergo ad fecundi Diei confiderarionem, ac prius diccndbm eft quod de Allegoricisintelleftibns moralium interpretationum, nulla nunc nobis in- tentio eft, IM de fola rerum faterum creatione fecundum hiftoriam pauca diftereiedeo duce conamur. D. Nec hoc quaero fatis enim it (e patribus de talium allegoria eft a- tem. Af. Dixit orcuniit oAfi qnis fimplicium elementorum naturam intueatur lufcc, clarius iduandam propnf-; tionabilem m^ctatem inveniet, qna nec omnino corpus funt, quomam eorum corm> puone naturalia corpora fubliftunt , & coitu : nec omnino cotporex naturot fcs-r peitia , dum ab eis ^nia coipora prdfluunt , & in ea iterum relblrantuc, Scf Iterum alterum alten fuperiori quidem extremitate comparata j nec omnino Tpi.*' ritus funt , quoniam non omnino corporea extremitate abtoluta , nec omnino nod lptritus,quoniam ex radonibus onmino Ipiritoalibus fubliltcnds Tuos occailones accipi- ant; non irrationabiliter iuquc diximus, huue mundum extremitates qualdam k fe invicem penitus diferetas, & roedieutes, in quibus univcrfiutis concors harmonia con- jungitur, polfidere. Ponamus igitnr inferiores hidusndfndi parces, velud infecioresa- quas: nec immerito,dum totiun quod in hoc mundo naTeitur, humore crelcit,acque nu- tritur. bumida fiquidem qualince corporibus fublata, ablque mora ubelcum, &de- crefcunc, & pene ad nihilum rediguntur : nam £c cxlcllia corpora ferventiflima. Se ignea bumida aquarum natura nutriri lapientes mundi affirmant, quod nec iaerte Icri- turxexpofitoces negant. Spintuales voro omnium vifibilium rationes fuperiorum t- quarum nomine appellari ratio edocet. Ex iplis hnim omnia elementa, Cve (impliciat live compofita, velud ex quibuldam magius fonubus defluunt, indeque intclligibili quadam virtuce;rigataadminiftrantnr. Nec hoc lilet Icriptura clamans, rttqut,^K* fu~ pra fahini/aut, /aadaar nmtnDti. Quamvis cniln hoc de czlcllibus virtutibus quis in- telligac, prxdido lenTui non repugnat, dum fit divinorum myfteriotum multiplex in- terpretatio : ptoinde harum aquarum in medio dia^r Deus fleri flrmamcncum, noc efts fimplicium Eiemcatorum naturam, quz quancuiadfifibilia corpora.raperac, tantiuu ab invifibilibus eorum radonibus rupetatur, quancumque li fupenoribus fulcipit, tantum inferioribus dilhribuit, quantum veto ab infiaiotibus recipit, tantum fuperioribus re- ftimit, referens iis omne quod ab iis defluxit, qnam prophetico (piritu legidatot ad- monitus firmamentum appellavit ; Abyflum namque imclligibilium rauone liiper fc poficarum firma, & infeparabili fua fuliic fimplicicatc : fluxum vero mutabilium cor- porum, & maxime arida, & bumida qualitatecompofltoruni, dum temporali viciffitU- dine rcfblvuntur,in leiplam rctrahit,inquc fua univerf^i foli^ucc ne pcrcant,cuftodib Neqj hoc ignorant qui Fhilofophue Ihidiis imbuti iransfuflonem naturarum in le ipfm cognofeunt. Caufz quidem in clemenu, elemema in corpora delcendudc, foluta corpo- ra per elementa in canfasTuastefilium, ipfa etiam cotpota in fe invicem tranleunt. In diluvio aer verfnseR in aquam, icerumque rcverfadt. aqua in aera. Dixit iuque Deus pMt firmtmentMm im mtiu a^aarain , hoc eft, fiat foliditas fimplicium clenientorum.in- cer profiindiutem rationum fuarum,& muubilem fluxura corporum eorundem concur- lucompofitorora, rt ditiddt tqiua ti tquit , hoc eft, corpora compofiu locbdifpcrl^ tmporibos mutabilia, generadoni, dccqinipdoni diftribuu difeerpae h fimplicibus rat tionibus locorum, temponimqoe varietate carentibus, generatione, deorruptionelir be^ immutabili lege (bbilitis i inter fimplicitatem autem caularumj & elemenconuB ^is eft differenda, quod illa caularum quidem abfquc locorum, & temporum natura intelligitur, illa vero locis, teraporibufquc carere nonpoteft; io eis eniip contine- tur,& quod illa omnibus accidentibus ablbluca femper fit,ifta aliquando accidentia recii pit, aliquando deponit, deponit quidem in univerudibus, in pardcularibus recipit. XXVII. Generaliter autem in omnibus fex primorum dierum operibus intclligeri- dumeft, ubicunque feriptura commemorat, iixit Dntfidt L»x, fixt fritumintHm, &c. in reliquis diebus primordialium caularum fpeci^n condiuonem fignificari, qua- rum univerlaliter creatio nomine caeli Se terrae praemifla eft; ubicunque vero, etfdita tA Imx, n fecit Dext firmumentxm, tt.fdSxm itd carumlvni primordialium caularum in effedus fuos per genera Se Ipec^ proceffionem : vcnitqiu Dext frxumtntum ctlum juxta Romanzlinguz Etymologiam czlumdiciturh pi&ura fidetura, quaficzlad in- flat, ut Plinio placet, juxu vero Graecam proprietatem quali hoc eft; vifiodefuper. Maito ergo flnnameatum Uni verfalium elementorum f.e. caelom appellatur: qnoniam omnem compofitam, cofporeamquc creaturam aldtudinc natis- r« fuperemioet. Sunt qui cenuiffimas aquas fupra firmamentum, i. c. fuper choios fide- rum efle putant, ledeos refellit Se ratio ponderum. Se ordo elementonim : alii verb Va- porabiks aquas, de paene incorporeas fupra ceiun argumentantur ex pallore ftellaruou Dicant Ijtf DE DIVISIONE NATURA •VioiBt itUm fritiim tft, ttiit* ftUidm : frigiditis autsm non eft, ut aiunt, ubiaqua^ nun lubftintia deeft, Hunns coniidcnntes quoid dicunt ; nam & ubi ignit cA rubdanua^ liter, ibi & frigiditas : Aquidem CbiyAallum, cum fit frigidas naturae, carere tamenv' gnea virtute, quas omnia penetrat corpora, nullus fapiens dixeric. Ignea itaque vis, ubi ardet , calor eft, ubi non ardet, frigus eft, & non ardet nifi ubi fit materia id %qua ardeat, & quam confnmat. Ideoque Id^res radii per xtheifpa fpatia diffiifi non ar> 'dent. In fubtiliumu enim, & fpiritnali natura ardendi materiam non reperiunt. Delcen- dentet vero ad corpulenti aeris fpatia, reluti quadam materia operationis inventa fla- grare incipiunt, & in quantum ad cralliora corpora perveniunt, in tantum vim fuam ardendo ezercent,in bis qux caloris virtnte folvuntur,ant folri pmlTunt: dum vero lur- fnm verius in extrema mundi intervalla tenuilfima, ipiritualique natune proxima eri- guntur, non invenientes matrtiam flagrandi nullum calorem gignunt, illuminationis tantum operationem oftendentes , ideoque etberea, & pura, & fpiritualia corpora cxleftia ibidem conftituta lucida fnnt fem^r , caloris autem expertia, ac per hoc, fle frigida, fle pallida elTe crcduntur.Proinde Planeu ille Saturni nomine vocatus, quoni- am choris fmerum eft vicinus, pallidus fle frigidus efle dicitur: Solate autem corpus dum medium mundi fpatium polfidet, qudnlMm p^uidem,utM»mt nUtftfbi, i terrn di friem in- ttrrdllitft, ranraia i /«Irad/idrramedieutemquandamincelligitur obtinere. Ab inferio- ribus enim naturis corpulentiam quandam, i fuperioribns vero fpiritualem fubtiliu- tem ad lubftantiam fui recipit, ac vduti contrarias utriufque mundi, partis fuperioris vix. fle inferioris, in fe colligi Qualiutes, quarum contentione veluti quadam ftateia ponderatum naturalem fuum fitum non finitur deferere, gravitate quidem inferioris partis fuperius afeendere, levitate vero fuperioris inferius inclinari non permittente. Proinde fplendidi coloris videtur efle, qui color medius eft inter pallidum, fle rubrum, portem qnidem ex palliditate frigidorum fiderum fupra, partem vero ex rubedine cali- domm corporum infra, in contemporandam fui fpfendoris accipiens. Planetx vero,qui circa enm volvuntur, mutant colores fecundnm qualitates fpattorum in quibus difenr- TUnt, Jovem dico, fle Martem, Venerem, fle Mercurium, qux femper circulos fuos circa Solem peragunt, fient P/ata in Tinueo edocet. Atque ineo dum luprafolpnfnnt, claros oftenannt vultus, dum vero infra, rubros. Non igitur pallor fiderum cogit nos intelli^re aque elementum ullo modo fupra cxlum efle, dnm ipia palliditas ex caloris abfimtianafcatnr;fed quoniam de his longum eft exponere quantum rado exigit natn- rx, redeamus ad propofitnm. Et fd&Hmtft yeffne, & mdne Dies fecuuiut, eadem inter- preudo eft, quam fle primi Diei confummadonem prxdiximus. Quamvis enim alia contemplado fpiritnalium fit mundi radonum in primordialibos canfis, alia in fimpli- cibus fle uni venalibus elementis,alia in compofitis.pardcularibufque corporibus, unus tamen idemque incelleAus eft todns mundi uni verntatis. Et hxc expofitio in exteris diebus obfervanda eft, ubicunque interponitur, & fdSumifiy mdne .ites uim. Sat de fecunda Die, quantum brevitas exigit, eftdiftum. D. Sat plane, ac verifimile quamvis mulds, fle pene omnibus %notum. M. Sequitur ergo, ut de tertia Die ftri- dim dicamus. Dixit datem Deus, cn^egentar dt/ud^aet fahtdh faat inltcarnaaum, & eofdtedt dtiid, fdSamtfae itd. De congr^tione aquarum in locum unum, opinio illa, quam plnrimi expofitores hujus feripturx h S. Bdfilit CxfarexCappadocix and- ftite liimptam feqnuntur, omnibus nota eft, quoniam cogitantibus eam AcLUime oc- currit, qux infimtam aquarum, undique circa molem terrx adhuc informem, fle invi- fibilem dilTulamm, fpatia aeris, fle xtheris adhuc implendum, fle primidvx lucis am- bitu fplendendnm, tenniilimam, ac velud vaporalem quantitatem , terda Die in unum locum congregatam autumat ; in cnjns medio firmamentum fecunda die fiiiftum fiiifle credit, fuper quod fnperiorcm aquarum partem fiifpendi putat : inferiores autem prx- didxAbjrfli mifufiones io unnm coUedas, hoc eft, inter inclufi fuis linoribus occani ambitum congregatas, nt appareret arida, locufqncaeri, flextheri daretur. Sed hxc opinio, conf^u veritate mtutit rationibus videtur dtubm, fle ioconfeqaens omnino, fufiiqoe imaginadotiibus refulons; non enim credimus S. ytagaftitmm lequeoKt, ne- que veritati convenire judicamus, molem illam terream primo omninm fuifle creatam, vel illam abirflum undique circa illam diffufam, deindeque firmameotnm in medio a- quarum faftum, deinde inferiorum aquarum fub cxlo remanendum, in unum locnm coUcftionem, allnm horum localiter tcmporaliierve alind proceiGfle, fiquidem hxc •ania, cxtcramiaqM vifibilhuBrvmta natura iimiil,'fltfcaiel conditu fimt, fnis tem- ponbos, LIBERTERTIUS. »jr p«iibut, & locis ordiaata, &conftituta, nulUulqua eorum geocra:ioinfbnms,&ipe' ciet, ^uanBtatcs, 8e qualitates generationem alterius temporalibus n\pnilispr 2 occu- parit ; lixl iimul ex aitcrnis fuis rationibus, in quibus eikntialiter exiUunt, in verbo Dei unumquodque fixundum genus & Ipeciem iuam, numerolquc individuos pro- ceifere: Senaria namque lex primorum dierum quantitas, & intelligibilis diviiio de caulis conditarum rerum, deque primo carum impetu iimul in primam mundi hujus conRitutioncm intcUigitur, & quod fcmci,& iimul i creatore fadumeft, fenarii nu- meri perfectione, ^ Spiritu Sando per Prophetam diiUnguitur non tempore, 1^ in- tclligibili diilin^onc, ut per numeri virtutem divinz operationis perredio indica- retur ; hic namque numerus luis partibus impletur, nec totum partes fuperat, nec par- tes totum; ut enim vox przcedit verbum non tempore, fcd caufa, de voce fiquidem fit verbum, veluti de quadam materia informi corpus quoddam formatum : iic de cauCs adhuc incognitis, ac veluti inviCbilibus, formis adhuc carentibus omnium re- rum viiibilium conditis, nullis temporum fpatiis, vel locorum interpoiitis, fimul in formas, numerolque locorum, & temporum produ^ elt : & qui de maceria informi mundum fecit , quemadmodum non aliunde accepit materiam, de qua fecerat, fed deieiplo, & in leiplo & accepit, defecit; iu neque loca extra fe quaslivic, in qui- bus faceret, neque tempora ipci^vit, quorum intervallis opus liiurn perageret, ied in feiplb omnia fecit, qui locns omnium eft, & tempus temporum , dclixulum lecn- lorum : qui iimul operatus eft, omnia enim in momenco^oculi fada fune. Nam & ea, quz per curius temporum diftin^ generationem acceperunt, & accipiunt, & acce- ptuta liant, funul de icmcl in iplb fallunt, in quo & przterita, & przfentia, & fu- tuta in unum funt iimul, & fcmel. PrzdiAa itaque opinione tepulla , quzritur quales aquz fub czlo, qnc congregatae hinc in locum unum, & quis eft locus ille unus. - Aquz iiquidem lenGbiles, qiue vulgari vocabulo maris, & abylfi, fic oceani appellan- tur, mox ut ex occultis fuis cauiis eruperant, in fui propria fpecie, & quantitate, Sc qualitate, in loco iuo, hoc ell, inter terram, & aera hunc terrx proximum apparue- runt lictoribus fuis cin&x, parcim in gremiis telluris, veluti in «juibuidam poris magni cujuijiiam corporis occulte difeurrentes, partim lupcrhciem ejus aperte conte- ' gentes, & in quibus locis difperlae fuerant, quando unum proprium non habebant, in quem poftnuxlum coarftatoe terminos deonitosnon tranlgrediuntur. Quatuor enim principalia hujus mundi corpora ex quatuor fimplicibus elementis conipoli- ta, terram dico, aquam , aera , & xthera. cum omnibus quz in cis, & de eis faAa iunt.fimul & iemdfpccics luas accipiunt, & loca, & numeros, & tempora, ficinteiw valla, dc differentias, & proprietates ; menluras quoque, & pondera, & omne quod in eis fcncitur, & lenium iuperac, Sc intcUigitur, vel intdle&um fugit. Sed fi quis de talibus phjrficas reddiderit rationes, quia ienfu corporeo comprehendi non raf- fnnt ab his, qui fenfibilia Iblummodo cogitant, aut rpemetur, tanquam nihil dicat, aut allcgorizare pnubicur, nelcientibus naturam fex motibus fuis dilcernere. Phyfica fiquidem rubftancialcs naturz rationes. Ethica veroratioiiabilcsipfius, vel irrationa- biles motus confiderac. D. Edillerc qiuefo qnodeunquede bacquzftione lolvenda videtur tibi verifimile, neminemque verearis, quomodo ferat , five non incclligac quid dicas, luce veriucis non petculTus; aut fpemac invidiz veneno corruptus, five vecttum opinionum zelo concenciofus. M. Poft narrationem mundaiue conftitutlo- nis^xtremarum viz. iUius partium five invicem diiparinm , incorporalium dico, ra- tionum fimpliciumque, fecundum qoaseft condita : & compofitorum coiporum, ge- nerationi & corruptioni, locis quoque.temporibuique obnoxiorum; qnzquidcmcx- tremitatesaquarum vocabulo propter canfas przdiiftas apgellatz Innt, medietatilque qoacuor cleroencbram, quz firmamenti, ceelive nomen acceperunt: ad ' contempla- tionem in^zejufilem partis, omnium feilicet corruptibilium corporum, prophetica intentio videtur delcendcre, veluti ad tertiam naturz conditz theoriam. Imo fiqni- deipgMcraliter, primordialium caufarnm in fuoseftedusproceflioncm,ex,inco^itis arcanilquc naturz finibus, quali quibuldairwtenebris, in lucem formarum mnltiplici- ^ perlpicuam intcUcriibus contcmplantimn, vel fenfibns manifeftam exprellit ; de- inde fecundo contuitu triformem mundi conditioncid in rationibus viz. & univerla- libqs elementis, inque corporibus particularibus, atque compolitis confideraos, ad ipforum folubiJium & cqiuptibilium corporum,' quz infimum totius cieatnrzobti» neat locum, fpcculatioufljH^rvenit. Quum igitur omnium corporum ex quatuor ” S firoplichdn DE DIVISIONE Z^vATURiE. iicipliciuai Elcmcatonuu cultu cocapoEiorum, ex mtxirait ufquc ad- fnioimu' nicntium cri|ilc| cU conlidccucio ; aliter enim in iis imteria iolpicitur, alitel forma (te fpecies, qux uueeria adjcifbt, omne (olidum atque fcnlibilc corpus cHkic: (bU (iquidem matviu carens fpccic nullum corpus peragit; quia per Ic ioiotmis elt ; adjedi vero ipccic corpus (ic : ali ter ciluntia. Hc Tublf antialis tonna, qux veluti fundamentum im* mobile formaum (u(Tert.& continet materiam ; ncccEarium erat lubllantialem for-< mam ex materia formau rationabili contuitu fegregare. Maxima autem corpora dixi terram, aquam, aera, xihcraque, Cielumque, in quiibui innumerabilis minonun corporura,& n^orum,& numerorum quantitas multiplicatur. Qux tunc orania,boc cft, maxiqia,&media,&minimaexquacuorpari(limis,(unplicillimis,inviiibilibus per (e elementis cunftituuntur, quum in ea relblvuntur ; oullumcnira elcmeniuio per le corporeo icnlu attingitur. Si ergo, ut prxdidis rationibus demonilratumcll, qua- tuoc illa puta elementa vel coeli vocabulo ^ Icripturis propter fuasnatura; Emplicem virtutem meruerunt appellari, nimirum omnia corpora ab eis, & lub eis ineffabili eu- rum coitn couftitHta, aquariun fubcalu pofitarum poliunt nomine comprehendi. .ftlec immerito ; nara noh lolummutabilia tunc,, verum etiam generationi Sc corruptioni (ubje^ ; iiU etenim quxcocldUa, velarchcrca dieuiicur corpora, quamvis Ipintualia &'iiicurrupcibilia vidrancur elle, neccllario tunc quum |>er generationeia £e corapo- Ecioncm inchoaverunt Heri, ad Hncm iua: Iblutionis, &cormptionis pervenient. Si autem cxlellia corpora neccliuriamiuilolutioncmcxpcAant, veritate dicente, CMwn, O- rrrraprrifeor, itero Pialmilba, «prra waminmraaram fum ctUii^ feriiHnt, & (imilia S. Scriptura; cciliinonia, quid de intimis mundicorpotibusclf teftimsndum, quae qno- iidicnjlcuntur,atquelblvunturi' Itaque Hin omni corpore fivccoetefti, HvCtetreno; • Uve aquatili, inllabilisinundatio maierix informiapcolpieitur ; ita enim definitur,' ma- teria cit mutabilitas rerum mutabilium capax omnium tormarum, ihftabilitaique mn- «alnlis fornue, qua ipla materia ipecificata formatur; ip(a namque cft qualiuciva for- ma, qua; adjun^ macctiz corpus eiHcit : qualitativam quidem formam dico illam, quxcx qualitate iumta, & quantitate ienCbus corporeis apparet, materiiequc infia- • bili adhsrcns, cum ipla lemper fludiaat. gencrationem&cortuptioncrapatieiis,in pti v%orc validiifimus undaram furor refrxnataf & repercutitur ; ne plalta terra- rum, & humilionfe loca obruant. Hjte autem, ut dixi, fubjungere volui, neibrtequis diceret, quare gloriofilBmi S. feriptorx expofltoris lenium, omnino prxterirc aufi fua mus. 1| j. . sjDCXII. Provide wnteque. I<^n enim debemus divinarum Patrum intelleiffuS ullo modo negligcrc, feu annu (lare, ^'/xTertinl^um nos nonlateat eos fxpilfimc fimpUMter difpnta&, capacitatem audientium non latis idoneam ad profiindilfifflos.rpiricualis tuus luumlium ratioiuun-^rcipiendos ^telleftat providentes, '.'Atquei^ non. bnica adhuc abyifi inundatione undique coopertam i per moras temporumfrius fuiA conditam, ac poftea perado duorum dierum Ipado. per intervalla temporum tranlas dorum vduti inchoante tertia luce, denudaum abyffo illa, qua tegdiatar, in congrega^ tionem unam coUedam. Hsc enim omnia, &c. qusdelint primordialium dierum ofmt ribus divina feriptura commemorat, fimul, & femel divino precepto abique ullis tcm. poralibus intervallis ; luis rationibas, fecundum quas condita funt, diftinda & fada niiile, & in fpecies luas produda, beatifEmus perlpeaerat Btfilm. An aliud ex vetbis ipfius in nona Hotnilia Hexameri fui intelligendnm f “ intell)gednquit,vetbum Dei per ‘‘ creaturam currens, tunc incipiens, 6e ufque nunc operans, &iniincm proveniens^ *' donec mundus confummetur. U tque fphsracum alumno impellitur, fi proclivo quis* “ dam accipiatur ; & propria conformatione, & commoditate regionis fenur in dec " clive, nec prius ftans, quam aequalitas camporum jpfam fufeipiat: Cc natura exs> "flentium, uno prccepto mota tn generatione & corruptione plane percurrit, genn^ " rum conlcquentias pu fimilitndinem £dvans,donec ad ipfum defixndat finem. Equum “ quidem equi facit fiicceflbrem, leonem leonis, aquilam aquils. Se nunc quodque " animalium cqnfequcnter liicceiHonibns conlervatnm,ufquc ad confiimmadonem nni'> " veificatis tranfinittit. Intuere vim fimilitndinis. Verbum, inquit, Dei per omnia Se ini< do creacurz ufque ad finem univerfitads lemper operans omim, & movens percurrit s uno namque prxeepto, vdud unam qoatidam fphzram,uiiam nataram eorum,qu« iunt fimul Se fanel fida, movet in gcneia Se fpecies, qnse currens velud in declivve quod- dam voluta, currere non definet, donec ad finem univerfitatis, reluri ad qitandam quie- tem perveniat: unum igitur vcrbnm,uno praxepto unam exiftentium naturam fieri julBt, quam fimul Se ferad Se condidit,Sclo fpwies proprtm produxic.Utcnim uno przcepto, repetito tunc iexies^-Thcologo.nitumn omnium fimul creavit: ita ipia natura fimul ia omnes czpit currere creaturas, nec ulla alteram Jocorum fcu temjxirum numeris, fw foriis prscceifit. M. Jullc.redeqnc maximum virum prz4icas, nec aliter de iproeil itnticndum. Pulchft igitur fegrtgau mutabilitate accidentium, ibabilltatefubilMtise; multiplex ipfius vis per diverfas fpecies vifibiliccr erumpeqs, herbarum lignorumque fi- gnificationibus igfinnatur. Omob enim Ipocies in genere. St omne genus fiibltantb naturaliter conriheoir. Item omnis fubftontia per generationis formas fpeciefque proprias vim fuam exerit, Se hoc totum, vita illa, quzin feminibus operatur, divmf przcepti virtute adminiftrtt. Ideoque herbes lignaque, animalia fixa in loco phyfia non irrationabiliter appdlant. Sunt enim animaa corpora, locorum Sctempo- lum intervallis crefcencia, iuiique locis in quibus crefeunt, bxa j St notandam, queui- odmodum aquarum coUedio per (eftaienon poteft. nifi moleterrz fuftineatur ;five in- terius per occidtos poros, five exterius per apertas inundationes difeurrens ; five ftagnis lacubufque ftaus : ita accidendam inniidano non nifiin iubjeda iubftanria confiftere przvalet, five in occultis lubj|di finibuft lateant, ut funt qualitates. Se quantirates caufaliter ; fivc foras erumpant. Se in aliqua materia appareant, ut funt moles corpo- rccdiverfis coloribus fupcrfiifz; five (lab^in funt, utfpcocs, Scfigurz, quz adjeifo mttabilitari vtlibilia eficiunt torpore, ftatu quodam fpc^li confonaata, & in unum ctflJigaanr. ac fiibito foiraiitar, inque floxa» tam mutabatads fpackah l^a conari*^ t l fi ER. T E R. T*LU S. • .1 m fitrcfliup?! , Sodncin ulil>m>diiuii4iniujorcaiUf, ad ^unf.* tiun oiuai|*n* coiiEiiudonis trinlcamus fibulationem. • . , » J^Xtll. O. iJcrks difputationi» ita exigit ; nitin fi wrCnguE, qu^unque JJcaJi* bga quxrjsnJa & IbljfAWiE lbal> quilquii inveft:»re voluerit ; prius ci tempus deliciet, fiuam ad finem umnium qui tradandafunt, ai purum difcutienda valeat pervenire. AI. Bcrada itaque duarum inferioruiu vilibilis hujus mundi pardum , terr? viz; ft aquii formationis narrauone, imo ctum fimul , &,lejnel, ablque ullis temporalibus mp- rujis, divilio prtetf pto.in generibus Aiis, & fpeciebus formatarum i locis quoque, certif. qucAuibuscircumicripurum fpeculauone : rao* ad luperiorum partiuniiaeris, dico, & ignis cuniUtutionem, divinus colmographus mentis intuitum convcrtlt,diccnt, dixit tuum Utut, ft*nt limuxxrUinptmmentofMi, & iittlint item, ttnoilm, & fiut iii figux. iuumftrt, tudiei, dtuuuti- (f lucttut iu^mmeutt ttU, & Utumiutut terrtm, ^ ftdum^jl Ita. AudilU cotvdidqncm generalem omnium luminarium cilcAis fir* [uauienti in primordialibuscauiis, aiuc pumem diem, ^ tempus, & locum ; audieorun.* demprof efltonuni in efleciui fuos, ;jn Ipccies proprias nmliiplicatam, locorum inter- vallis diicretam, temporum curriculis volubilem, rootullabui, Aatuque mobili comr pndtim. hctiiiutjieiu dut pi^hx lunanxrui lumitxrt nujut, utprteffti diti, lumintrc mi- HUt, ut prttgttutQt, (ffitUttt que de operibus quattx lucis Icriptura commemo- rac.-, Pe firnkmcnto dura de fecunda die tcaciabamus, que nobis rcrifimilia vifa funt, CxpuGiimus. Kou enim, ut opinor, aliud firraamentum fecundo die eft faSum in me- dioa^^Um, & aliud in quo quarto dic fada eft Aries cileftium luminarium : fiqui- dcmAaUud^.ct.fortaliisfcriptuta uonfiidict, fcsldicerct, fiant lumiiuria, &firm^ JBcntum cadi., licut dUit, Jiat ftmtmtutum iu mtii» xqutrum : nunc autem, qiua Don dudt, iiat firmamentum, led fitut lumutria i»;jSrniai»rat«, clari datur intelli^ unum iddplumq;el(niinmmcntum,quud Aicuadadic in medio fa&umcftaqaarum,& in .qjjii.puftjuodmu, non Ipatio tcmports,lixi lii ft a nt ia prophetici viAonis,fiderea luminaria cskodiu AmuCum Igitur tria corpoaa maxinu m.uiuli,lmi,ut Philofoplii perhibcnt.quo- rum unuminbmuman>ediumquc topus mundi inftarccntrijincir{ulo,(culphzraaridam, vei terram divina vocaviiau,ftoriiis,{egregatiuno aquarum tegentium Alpccificatum: ^rbaruty, lignorumque pulcherrima vatiucatccoopurtum; .Ave quis pmpliciori fcnAi vifibiicni hanc roolensimncdio mundi poAtgm, occani limbo circumcincti, tern a- quarumq; vocabulisAgnificatam*, Evesutiori intellciftu,fubftantii ab accidentibus diju- ^cationcra inenilexetit t bcrbaiiun vero, & lignorum 'nomlnatioaibus. Ave ba^ ot- lUKUcnta lanlibilia, qnibus.iftivis temporibus terrena veftitut fupccficies, vi feminum enim|>entia , jtelluri radicitiu fixa, humore nutrita, & corpulentia: Ave inteUigibiles fpecies ex intimis naturalibus iubftimua: finibus procedemus, ioftar herbarum, lignd- mmque de terra nalcentium perceperit , - aliter namque in omni AnAbili cotTOre ^quanticatu molem qualitatibus luis fubjecUm, corporeis fenAbus confideramusj aliter invifibikmlubftaociam, Ipeciefque proprias in Ipla fubAftcntcs, mentis acie intclliga- mus. decundum quas rerum omnium viAbilium, StinviAbilium numeroApss multipli^ nir, univeriius colligitur , proprietas cultoditur)^ ad ahiorum duorum maximorum mundi corporum theoriam prophetica intentio conveda eft. FttntlumiuArit, i^uit.ia fhrtumtBio <*ti. Recordaris, ut opinor, de bocsPoraioc Armamenti in medio aquarum confticuti/lum dee» tractobaraus.noftri canliderationc.-u intclletftts. P.Recordor lana tittne non fallit momoria, convenerat quideminter posmil probabilius in eo nomine A- goificari, quam qua tuor finmliciuia «Icmencorum univerutatem, qux dnm per le mp riffimafint, dtiscomprchcnAnilia omni corporeo lenitt, & ubique univcrlalicer diilu- la.inviltbiUiuu meatu.proporttoaabiliquccuituinjjHnvicem, omnia corpora liaAbw iMpcrficiiini, fivccslmia uni, Aveaciea, live aqua tigj, Aveterrena, Ave maxima, Ara minima, Ave media, &, ut univerfitUter dicam, tobUWeftis Iptwra, & omnia, qui in ea, tc e^tra eam fune, A lummo uique ad deorfom coMnentur; eorum concurfu, & quicquid in ordintf diiulonwi ricimtudine rerum corruptibilium oalcicur. ab ipAs procedit, & in ipfieKiolvitur. Haec autem vocantur A Gracis. »oc eft, ignis, aer, aqua, 'terra, cx nominibus maximorum corpomm, qui ex os: oqmpo- nnntur, denominata. Ubi notandum, quod non ex coitu Aibftantialiunidei^^to- nun, dum fmt ineofruptibilu, & inlolubilia, Axi ex eorum qualiubbus Abi invicem copukibs corpora4bnfibilia conficiantur. Qnditates «utem quatuor Elementorum aobQunlBAinc,.eaIidcati'faumidi(as,fingidicarjiiccitat, cx quibw omnia corpora tua.* ,«i«, ' terialia tff DE DIVISIONE NATUR terialia adje^u formu componi, Phyfica perhibet theoria. Quarum quidem adira* efliAlujsPfailo(bphidiciAit,caiidiutem, & frigiditatem ; paiBvasduas, humiditatem, & ariditatem; dum enim caliditaa huiuiditati, & frigiditas ariditati naturali'quodam coitu mifeentur. omnia, qme in terra, &mari narcuntur. procreationem aCcipinnt: quod etiam Pocu intclligebat, dicens. Tum fdter tnmiftttnt ftXHitiu intiritiis ttbtr ' Ctnjugk in gremium Itte Jefcendit. Patrem Equidem igneam qualitatem, quxellcaliditat,foecundos rero imbres aqna- ticam, qux eft frigiditas appellavit; conjugis vero gremium fertilitatem hnmidiutis, quxeft qualitas actis propria, & ariditatis, qux cft terra: qualitativa proprietas, vo~ cando unius vcluti uxoris nominationem terram, eam Gbi proximiori, & corpulentiori aere figniheavit. Hinc colligitur, ut dux qualitates aftivx Cbi invicem contrarix, caliditas vix. &frigiditas, duabus paflivis (ibimet oppofitis, humiditad viz. & aridiud copulat; ; occalionero omnibus in terra, & in aquis naicentibus, prxbcant generationis, & rnerementorum. Et ne quis miretur frigiditatem, dum fit proprie aquarum, de (h- perioribus hujus acris partibus velud in gremium aridiutis defeendere, cognolcat a- quas in nubibus fufpcnras, frigidiores efie marinis, fluvialibufqne fluentis. Si autem ad hxc quis dixerit, quare ergo multi Philolophorum, tclle S.Angmfiint,i(l\Tttantigiiem & nerem Agere, nqunmyert &terrnm pati, fi aqua frigida ariditati terrx mixta in lemini- busagit, & non patitur? huic latis cft rcfpondcre, aquam frigidam efie, & bumidam, led humiditatem ab acre, frigiditatem vero i feipla recipiens, ea qiulitate, quam ex vi- cino fibi elemento fiilcipit, aiftum calidi patitur; ea vero, qux fuaeft, lemperin fe- minibusagit. Quisenim naturalium radonum peritus ignorat, folam finceram calidi- tatem ablque ullo ex frigiditate U’mperamcnto.aut folam finccramque ffigidiatem fine quadam c^iditatis mixtura, cnjufquam corporis nullam generadonem agere; aut ex lo- la humiditate, aut ex fola ariditate fine utriufque contemperantia nullum corpus natu^ rali pallione nalci ? In his tamen, in quibus mundanx philolopbix ftudium exercetur, longius immorari non valde cft necemrium. Proinde paucis his de quatnor qnaiita- tibus quatuor univcrlalium elementorum prxlibatis, qu{, quoniam medietatem quan- dam inter primordiales caufas, &compofita corpora obunent, firmamenti nomen ac- ceperunt ; ad luminarium, qux in iplo funt conftituta, expolitionem properandum video. Af- Redc vides. Si ergo nomine firmamend, quatuor fimplicilEma univerla- lillimaque mundi elementa vocantur, quid tibi videtur ? Num illa quatuor ubiquein omnia corporative xthereative aereative aquatica,five terrena diffunduntur, connexa ita ut nullum lenfibile corpus polfit reperiri, quod illorum careat concnrfu ? an qux- dam ex quiburdam,non autem omnia ex omnibus confluunt? MHuk quxftioni facilU- mum eft latisfacere, quoniam h mundi Pbilolbpbis quxGta eft, & rationabiliter in- venta. Aiunt enim intra ambitum mundi hujus leniibilis nullum corpus intellcftualis longitudinis, latitudinis, altitudinis 'dimenrum polle fieri, in quo quatuor elemento- rum natura, quamvis invifibiliter non valeat intciligi. Nam licut omne, quod fenfus corporeus in eis atungit, non aliunde nili ex qualitatum quatuor elementorum con- fluxu ii^e invicen^ fux conftitutionis materiam recipit ; ita omne, quod in eildem, in quantum corpora lunt, rationabilis inveftigatio invenit, nil aliud prxter ipforum limplicium , & inlcparabilium elementorum uniformiter conventum. Ideo autem additum eft, in quantum corpota funt, nequtsexiftimaretnosfubftantias rerum, leu genera, leu fpccies, leu illam vitam, qux omnia corpora, in quibus motus vitalis co- gnolcitur, & animare, & nutrire perhibetur, in hoc loco tetigifle, veltra&afle. Hxc enim ultra omnem univerl^^^irpoream naturam & funt, & intelliguritur; fiefine quibus nulla corporea natq||^|^ incomprehenfibilis fit lenfibns corporeis, ut funt quatuor illa elementa, de‘^quiS^ nunc agitur ; live comprehenfibilis, ut funt diverla- rum qualitatum materialium)f%um fenfibilcm conftitutionem prxftantium ponventus. Quamvis itaque qualitatum quxdam quidem in quibofdam corporibus plus, quxdam vero miqps lenfibus appareant, fynodus tamen ipforum catholicarum Elementorum una^^deaaque uniformiter commenfurabilis in omnibus eft. Mens fiquidem divina exjSanadouem totius mundani corporis inter duas extremiutes fibi invicem i contra- rio oppofitas, xquali lance libravit ; inter gravitatem dico , 8c levitatem, inter quas omnis medietas vifibilium corporum ponderau eft.Proindeomniacorpoca4n quantuni gravitatem participant, in uotum terrenarum qualitatum funt capacia, hoc eft, lolidi- tatis, t 1 B E R. T E R T 1 U S.' »4f luis, & iUbiliiatis, in quantam vero n levitate attrahunt, in tantum qtvilitates ca-< leftes panici pan^ inanitatem dico, & mutabilitatem. Media autem, rjlue iimili If, bianiine extremitatem attingunt, ^uali participatione illarum qualiutes poflident. In omnibus autem quatuor Elementorum uqiverlUium unus idemque motus cft, & ftatus, ficcapacitas, dcpoflelfio. M. Probabiliter relponfum dl. In hoc enimomnei Phylici confentiunt. tibique igitur funt per totum lonChilem mundum xquali men- furatione atque concurfu, quatuor purifEipa elemenu firmamenti vocabulo diriha Aoftoritate appellata. D. Jam datum eft, & ^ione inventum, Grxeorum duoque aominum interpretatio teftis ell, fiquidem iiCf ignis propterea dicitur, ut arbitror, quia per poros, hoc eft, occultos meatus Imnia penetrat. Xullum enim corpus cft, ex quo ignis excutmion valeat coilifionc quadam attradus. Nam attritus undarum icintillant, nec omnino currerent, fi calidiutis expertes eflent. Quid dicam de colori' bus, qui de lucis natura abfquc dubio protedunt ? non omnibus corporibus fiipcrfii. ibs efie videmus ? Aer nominatus, i. e. fpiritus, quia per omnia Ipirat. Nulla namqud lenfibilis natura eft, quam rubtiliflimusaer penetrare non poflit, quod ex odoribus St Ionis poflumus argumentari. Non enim invenies corpus quod quondam odorem olfa- cientltnis, «pt quendam Ionum pullantibus hon reddat. 'TA>p vocatur, i.c. aqua qiiafi Koceft, fpeciesvila. Nulla fiquidem corporea res di, exfujns (uperficie attritu 'quodam latvigata, imago quaedam rdultarc non valeat. ^9* appellatur tcrr^ ex gravityte Non enim ullum corpus, quod proportione fui ponderis naturalem fuum Jocum non appetat, five in medium mundi, nvcin extrema vergatur. Nec hunc fen- fumrefnut illud aliud nomen terrx, quod cft >•, quod proprie va^em. fiAiificat ; fia quidem uruufcujufque creatura: eft vallis, locufque, in quo propria fua definitionecit' cumferibitur. Cum ergo aliquod corpus pcrfpcxcris, fi in eo colorem lucis fenlci;it| Jubefle igneum; fifonum, feurpontancum, (m artificialem, rubeficaerenm ; (1 ex pU> nafuper&ie natnrz, Icu arte quandam imaginent rcfultarc, fubefie aquatisiim; ubi enim non relulnt. ibinoneftdeibdusnaturx, 1^ induftrix; ubi aliquem appetitum naturalis ftacionis fiirfiim verfiis, finidcorfum, lubefle terrenum incellige dententum. Multa alia lunt argumenta naturalia, quibus quatuor dcmcntqrnm inleptraltilis con- cnrliis in compqficis omnibus co^ribUs l^per. St ubique indubitanter cognolcitur. M. Quz k tedidarata mibi veritimilia vidyicur. Quod ergo feriptumeft, iixit tt- tm Dem, fient lamhuTi* in firmemente crU,ia imelligerc debemus, ac fi aperte diceretur, fiant fidera corpora clara lucidaque in quatuor dementis ubique dimifis, ex eorum qualitatibus compofita. Etenim aliter in eis fubjeda corpora, fuisTpatiiscollocatain- telliguncurjaliterclaritasabiisperuniverla mundi dementa ubique refulgens. Siqui- dem aliud eft album, aliud albedo, nec id ipfum eft clarum, & claritas : unum namque fubjeftum, aliudaccidens. Divino itaque prxeepto, quo imperatiim eft, fient lunune- rie infirmetntnt» tab , ytbitnle lucu, ut aitS. Bafilius, qnibm circe munii emtitnm errtii (jmknfiem 'ttmfnie intervellu veheretur , feSe lunt. Et vide quam provide loquitur Icriptufa. Non dixit, fiat luminare majus, & luminare minus, (edfieut lumineru. Ge- neraliter enim omnitim codeftiam corporum lucentium fuper ternun conditionem en- prdfit.Quonm quxdam quidem non longe teira ftatuta lanc,ut luna,qux cantum vj- ginti lex millibus ftadiorum.tcfte P^ri,^7«r4,!ttdluris mole exaltatur in altum.Idcoqjvi- dna terris appellatar, in cujus umbram fiepe incidens, folari luce delcrtl defedum li limi- nis patilur,illudqae fpacium;quo luna diftat I terra, tonum Philorophi, hoc eft,fpatium cnm rationabili quantitate vocant. Duobus fiquidem modis hatmnix vocum pqriti tonos dicunt. Nam & diafteinata , hoc eft , fanorum interraJla , 8c analogias, hoc eft, eorum nroportiones tonos appellant, (^.xdam vero in jnedio mandi, ut Sol > omnefque planetx, qui drea eum volvuntur : quxdam in fuperioribus mundi partibus, nt fixis aftrorum chori. D. Dedrculis,. d^ue intetftitijs coeleftium , lucidiffiraorutnqne corpo- rum multiplex , variaque lapientum mundi opinio, & ad nullam certam rationem , qnantum mihi videtur, deduda. Idcoque quxlo, C quid de talibus verifimile, aut ra- uoni conveniens tibi vifum eft, explanare non dilicras. M. In longum nos mittis , cnm videu ad reliqua, qux de operibus lex dierum dicenda funt, potius properan- dum. Hujus quoque libri prolixitas terminum exigat, prxlertim dum vix de talibus, qu* nunc exigis, ulla opinio fit ratione fiibnixa, vd ab ullo Philofophorum definita , ■on qnodillj,ut arbitroPaion intdlezepnt : alioquin non refte Phjrfici aut Phil^o^i T appellarentiiif 14 ^ dedivisionenatCr^, a jpelbrthttir : Icdqnodnulkis illorum.quc» adhuc legimus, & ihdubltsin^r Hbf rtlin ratiories fatis reddere videatur. Vftruntamcn ex hisqu* ipfi' fpafllm IcrffiferuViff certifque argumentationibus, rerum experimento approbaverant, de telluris luifty que interftitiis, quiddam verifimile tibi aperire non negarim: Lunam namque cetf. nmiviginti fex millibus ftadiorum i terra aiftare, ex i^us eclipfii' abl^e nllocrronr,* exploratum eft : umbram fiquidem terra:, quam noftollrocant, circulum Liina: attfn- r :rc, ipfe prodit natura. Globus enipi illius detrimentum fu* luch non paterertfr' fblari radio, in regionem umbr* incidens, non privaretur. Ac per hoc, fubti^ST omni ambiguitate, conficitur,- tanto fpatio lunam btq^a elongari, quartto intervalld noftis umbram ratio docet protendi. ProtcRditur autem noftis urtra ufqucad Luhie circulum; Noftem igitur centum viginti fex millibus ftadiorum iir altum erigi mani- fiAla edocet ratio. Quo autem argumento centum vigintf (ex ftadiorum millf» lunam i terra diftare, indubitanter approbari po(Et,ailigenrioris inquifitionis indiget. D.PIanh adhuc enim, de hac quacftione, nulla mihi ratio latisfacicnsrcfnlfit. M. Intentus ita- que pcrfpice qnx mihi verifimilla de his videntur i Philofophis iriventa. Ex gnomonica quippe, hoc eft, horologica fpeculatione, prxdidum fpatium, & qu*fitum fubtiliter ahiis eft, & abfquc ulla ambiguitate repertum. Quorum doftiffimus, inAimni Geo- metrica & Aftrofogica fupputatibne, Eratofthenes traditur fiiiffc. Scaphia fiquidem dicuntur rotunda ex xrevafa, qux horarum duftus, ftyli in medio fundo fiti ‘proceri- mte, dilcriminant : Qui ftylus gnomon appellatur ; il quo, veluti quodam centro, li- ne«8 ducuntur in extrema Icaphiorum : Qui line* totum horologii ambitum In xxiv <]4iuadi(ciminant ; hoc eft, in xxiv horarum morulis, quibus totius Cttleftls iphas- n erum exaltari; tanta enim altitudo no\£lisell, quanu IpilTitudo telluris ; intra equino* pialem circulum inenluraue prius ambitum terre qudirit, ut ex eo diametrum pol- iet invenire; amplitudine liquidum circuli, loi fphere icperta, facile eft lineam, que dividit in partes atquales, incundanter dignolccre. Proinde per Geometricos regis Fxolcmzi, quanta portio ellct telluris inter Merocn & Syenem, certior faAus ; per C- miiitiidincm umbtle, meridionali tempore equinodlialis diei, in Hmringentis Itadiis unam partem invenit compertam ; quam trecenties lexagies, hoc ell, per longitudi- nem aquinoutialis circuli, multiplicans; ablquc ullo errore, amplitudinem totius ceUttris in ducentis quinquaginta uuobus millimis ftadiorum repetit. Septingenta nam- que lUdia trecenties lexagies multiplicata lyaM. ftadiorum colligunt; quem nume- rum sBqualitcr dividens, medietatem illius, hoc ell, iz6 Millia ftadiorum. in dia- metro telluris, inqiie Lunx ac Terr* intercapedine intellexerat effe. Exinde quan- tum periedt numeri in hh omnibus vigent, fenarius videlicet & feptenarius & ofto- narius, in quibus maxima lymphonia muficx natiiraliterconftitnitur, qux diapafon vocatur. Habet enim o£to lonos (eptem fpatia lex tonos. Senarius namque nume- rus per leiplum multiplicatus, id eft, lex iexies, triginta lex efficit. Quo numero fi • leptem Mdlia multiplicaveris, invenies totius orbis ambitum : fiquidemfcptem millia tricies ac iexies, auc triginta fex Icpties rtiiilics multiplicata, aya M. ftadiorum fa- ciunt; quo numero totius telluris amplitudo concluditur. Si autem lenarium fu! dia- metri, qui cIl ternarius, quantitate multiplicaveris, decem & oSto numeri fummam efficies ; per quam feptem millia ftadiorum multiplicata, diametrum totius tetr^ con- fitmmant: ieptem liquidem millia decies & odlies, (eu decem 0c o,fto (epties millies, centum viginci lex millia fiunt ; qui numerus ftadiorum & terrx diametrum, 6c Lunx atque Telluris intercapcdinemcollocat. Proinde non irrationabiliter Lunx tcrrxquc intercapedo, totiuique telluris complexio, toni proportione contineri bphilofo^ls pronuntiatur. Quatuordecira namque millia ftadiorum, decies & otties multiplicata, ducenta quinquaginu duo millia, amoirum videlicet terrx ; diametrum vero qus, Lu- nxque ab ea diftamiam, feptem millia ftadiorum decies & ofries multiplicata peragant. Decem autem & oifto, comparari ad decem & fex, quos bis odo menlurant, toni ob- rinent proportionem; major enim numerus conum minorem colligit, oi!:favamque qus partem, qui eft binarius. Nam quemadmodum novem ad oAo proportione e- pogdo^, iiadcccm & novem ad decem & fex harmonicis fpeculationibus coaptantur. Omnis fiquidem major numerus, minorem fc, Sc odavam minoris pirtem continens, epogdoos in numeris, in muficis vero tonus vocatur. His ergo rationibus & orbis am- bitus. cjulquc diameter, & ipatium quo Luna diftat i terra, & nodis altitudo in- cundancer comprehenla funt. Si autem quxras, cur 8e Ptiniu lecundus, & Pttltmm, in Geographico fuo, ut Miirriaii» feribit, non plus quam quingenta ftadia fingulls partibus dilf ribuunt ; qui numerus, trecenties lexagies multiplicatus, ambitum tellu- ris, juxta BfMtjihenii fuppurationem , comprehendere non poterit : non mit\j facile - occurrit quid refpondeam. Si enim dixero Er^ittfthenem plus terrx magnitudinem, Plini- ■M vero dc minus exiftimafle; non videbitur verifiipilc, quod inter fummos andores mundani lapieiltix tanta diflbnantia fit, ut alii amplitudinem Terrx aya M. (Udiorum, alii t8o Millia argumententur ampledi. ( Quingenta fiquidem ftadia tri- centies fexagies, i8o M. ftadiorum Uciunt; qui muneri ^ Ce invicem diferepant 72 millibus fttdiomm ) prxfertimcum prxdJdi fapientes, folertilfiiniquc naturarum in- quifitores, in numero partium xquinodialis, (oi Zodiaci circuli, conlniciant: omnes enim unanimiter trecentas (exaginta pronuntiant. Si dixero minora ftadia hunc, Er4~ t^beiumiico, menCuralle, ac per hoc, majorem numerum fingulis partibus dedilTe ; illos vero majora, ideoque pauciora; quomodo probabile judicabitur ? nam utrique iUdiumia; paffibus menfurari confirmant. Mihi itaque videtur inxqualitatis hiqus canla quantitatis pafliium inxqualitas fuille. Fieri enim potuit, duos menfores, quo- rum unus ftatura major, ulter minor, majoribus minoribtifqae paffibus ftadium unum menlurare ; indeque ftadia majora minorave in menfura nnins parris conmutarL Quif- nam non crediderit ffrrctlm, quem primam juxta Olpmam montem l^ium fertur menfurafle, majoribus incomparabiliter paffibus & pedin us menfuram ftadio dcdifle, quam exteri qui poft cum ftadia menfurabant? Nam ex quaiujtate ftadii, quod ipfe primus mcnlniavertt, paifiiuiB grefluumque ^s, ac poiaiiraitgnitudo, ex pedum T a vero ,^8 PEDIVISIONENATURS. vero amplicudine totius ftaturs illius altitudo zlUmau eft. Quid ergo mirum, fi na« cadcmquc unius ejuidenique partis intercaMdo, £c ^oo fimul, & 700 ftadia capiat, dc unumquodque (ladium eodem nupero palTuum, & greflTuum, pedumque computati; ipfos autem paiTus, & greflus, & pedes, non qufdem cjuantitatis. die in quibufdam minores : ita ut majoribus menfurata, ftadia yoo, minoribus vero, 700, unum id ipiunv* que unius partis fpatium implerent ? Habet autem ftadium, juxw Grzcam fupputa- uonem, jugera d. cubitos loagreflus »40. ulnas 400. pedes doo. Verum amplitudine terren.e molis, noaifque altitu^ne, qux ejus mcnfurx eft cujus etiam telluris diame- ter , rationabili argumenutione repertis ; ambitus Lunaris circuli Lunaris diame- trum efficit : centum namque 2.6 millia ftadiorum tertio repetita 378 millia faciunt: Eft enim Lunans circuitus diameter in millibus ftadiorum 578. Si autem diametrum multiplicaveris, erit totius circuli ambitus in 7 jd millibus ftadiorum. De menfura au- tem lunaris corporis multorum varia opinio eft. Multi enim dicunt globum Lunai Telluris amplitudini xqualem efle : & hoc argumentantur ex Eclipli lolis, putantes lunam folares radios ab omni terra auferre poife. Sed xquino^ali circulo appropin- quantes, demagnitudine Lunx, ut Marfiama feribit, verilirailiora tradunt ; « ex de- frau Iblis rationabiliter approbant. Dicunt enim umbra Lunx, momento folatis de- foftus, duodeviccftimamcclluris partem occultari. Sed quia omne corpus triplici um- bra fua, quam metalitcr jacit, majus eft ; Lunx corpus IcxtamTerr* partem in am- plitudine liia habere colligitur. Ac per hoc, quoniam duodeviccilima, hoc eft, i8va totius Terrx portio, eft in 14 millibus ftadiorum ; fequitut ut ipfa i8va pars triplicata amplitudinem Lunaris globi perficiat. 14 autem ter dufla 42 faciunt. Quadraginta igitur duo millia ftadiorum amplitudinem Lunx comprebendpnt ; tot enim millia ftadiorum fexum Terrx obtinent partem. Quadraginu namque duo millia Icxies. vel lex millia quadragies bis, 32 millia ftadiorum cumulant. Etmitaberis lenarii numeri & feptenarii reciproca virtute, Lunx atque Telluris amplitudinem compro* hendi. Septem fiquidem lexies, vel fex fepties, 42, Lunx videheet globum ; & ite- rum 42 lexies, 232, terrx fcilicet fpatium, in gyro amplexantur. Holque omnes nu- meros in millibus ftadiorum computari, ratio indicavit, ad cumulum pertcAiftlmx na- turalium mundi corporum conftitutionis maniieftandum. Omnis fiquidem perfedio- nis cubica folidaque millenarii numeri conformatio fignificatrix eft. Status itaque na- turx fenario, motus feptenario, utriufque autem immutabilis ratio millenario figni- ficatur. Eft enim rerum omnium ftatus mobilis, & motus ftabUis, xternis- rationibus petfe&ilfime conftitutus. Ncc,fine ratione Philofiyihi hxc omnia ftadiis metieban- tur. Quinarius namque numerus dwjLnput, hoc elt, in fcipfum redire necelle eft. Primus itaque quinarii cubicus motus ftatum perficit, quinquies quinque quinques 11 y palTiis. Ac per hoc non irrationabiliter, & motus mundanorum corporum & (latusco numero coRigitur; qui & cubicus eft, & volubilis, & in feipfiinii revertens, de Ipatiis inferiorum mundi partium diximus, magnorum Pbilofophorum ratiocinatio- nes lecuti; non affirmantes incunaanter ita fc habere, fed qux yetifii^iora certifque feguli^propinquiora vila funt proferentes, tuis petitionibus iatisfaciendi molimine.* D. Mihi fufficiunf qux lite de talibus prolau funt; Cxtcrum cui hxc vel non fatis rata, vcl non fatis intuita videntur, dios aliorum quxrat intclleaus: Multipliciter enim, ex diveifis aufioribus, mundanx conftitutionis ratio traAsta eft Verum quin demagnitudine, dcqueintervallisinfcriorum mundi corporum, Lunx dico ac Terrx, qux rationi convenire infpiciuntur inveftigata funt ; de fpatiis xtheris quxdam bre- viter velim audire ; ea fiquidem aut fola, aut maxime, in fpcculationibus divinx in quarta intcll%ibili die operationis, difeutienda nemo ambigit. M. Nimiummora- mur in quarto die. D. Minus eruditis difeereque cupientibus, naturamque rerum inveftigantibus, fi forte hanc noftram difputationem lefturi fuerint, non nutus vid^ bitur ut arbitror : prxlertira cum rationi non conveniat de inferioribus mundi parti- bus quxdam rationabiliter traftari, fuperiores vero omnino intaftas relinquL M^am- dudnm inter nosconfcfiumcfldefolari globo, meio libramine grayiflimx leyiflim^ quenaturx, circulari motu, per mediam figniferi lineam, circa inferiora mundi fpatia xternaliter ferri. D. ConfeSum plani certifque rationibus fuafum, nec naturx litus diter fieri finit. AI De magnitudine ipfius lolaris globi, neque fecnlarium litera- rum eruditi, neque Ovinarum feripturarum expofitores certam definitionem profari permittunt. Nam&PfijMsi fecundus, io naturaiibiftorip, & Sanftus£.^fi*i, inHexa- mero LIBERTERTIUS. 14» merofao, magiiitndinmfolisomniao prbhibentdeiinid- Non qusenim eft ombra, cujus argumento experiremur, auantx (itn^gnitudinis.* Nam neque tdluris lun*re amplitudo inv^iretur, nili umnra earum, metalitar jada, certis dimcnConibus ex- tenderetur. Ac per hoc corpus (blare. quoniam nullam umbram in infinitum progre- di Unit; Ibd pro rationibus corporum, quorum umbr* lunt, certis dimenfionibus con- cludit, fux magnitudinis inliumtcm ipanifieltiffime aperit. D. Nec hoc quzro, ne- que ab aliquo quzrcndum exffimo, (non enim oculorum conjeftura.pranralet, ubi ratio l^cm argumenti non habet) quantoaucem fpatio i Terra elongatur. *]uxta • primus philolophorum, ut aiunt, T^ha^ararintcrftitium Tcrrz ac Lunz in milli- bus (ladiorum ii(S prodidit r^uod poQjnodum, utdiximus, Ertt^hnes ex umbra Terrz, Lunzquetkfe&u incun^nter approbavit. Cujus Inftindu duplici proportione folem ii Luna in almm elongari, idem fjtbtgtti fertur tradidifle, Sra qua ratione il- lud exilUmaverit multorum dircrfa lententia eft. XXXV. Veruntamen quoniam ij>f'e juxta rationes muGcas totius mundi fabricam & volvi, &menfurari, certis argumentationibus conatus eft afterere ; quod nec divi- nanij^aeferiptura ; dicens, & ctnftntnm tali qik itrmre fucietl ^flumus e»lortre non alum ob caiifam hoc dixifle ; nili ut oftendetet, in ipatiis fidemm, muficorum diaftanatum rationabiles proportiones.* Proinde in medio totius fpatii, quod eft h terra uique ad fublimiflimam Ipbzram, qua omnia fenfibilia circumferibuntur. Tolis ambitum cognofeens, unam diapafon h terra ad folem, alteram ^loleufque ad extre- mum mundi ambitum, non irrationabiliter exiftimavit. Diapalon autem dupli pro- portione modulatur. Ut ergo in diatonico genere, verbi gratia in barmoa^ Tonorum, bis DiapaTon ex his duplo coaptatur : Prima quidem k principali principium uTque ad ftinr, id eft mediam : Tccunu vero ex /uva idque ad hoc eft ultim^ ex- cellentium, protenditur. Ita& totum fpatium il terra ad folem, medium quippe, & H Tole ad duodecim lidcra, hoc eft ad extremum ftellarum motum,'rationibusnarmo- nixquz dicitur duplex diapalon. in quadrupli proportione conftitntum elle arbitra- tus eft. Ac per hoc conficitur , ut dmmetrs terrz, tertio multiplicata, terrs fnlil- que intercapedini, quemadmodum & Lnnariscirculi diametro, zqualislit. Proinde & in Diametro Lunaris circuli, inque Terre ac Solis interftitio, unum tc id ipfum Tpa- tinm menfurabitur. In utroque enim millia ftadiorum 178 computantur. Itaque duplicato hoc numero , intercapedinem terne exdmaeque fphxrzj leperies in millibus ftamorum 758, & miraberis nature concordiam. Quot enim millia ftadiorum funt in longitudine Lunaris circuli ; tot funt in altitudine i Terra ad iigna fpatii : in utrifqn* namque 7 fdmillia ftadiorum coUiWntur. Si vero Tolariscirculi diametrum viscognp- Icere, telluris diametrum ii6 millia ftadiorum fepties multiplicabis, & habebis S82 millia ftadiorum in diametro folaris gyri ; quo nuurfero bis dudo, ipfius gyri longitudo colligetur, in millibus ftadiorum mUle mulies 784 millia. At C requir 4 diametrum totius Tphere cocleftis, tali reperies argumento. Longitudinem Lunaris gyri, hoc eft. 7^6, millia ftadiorum duplic»s ; adi^ etiam diametrum Terre, lad millia ftadio- rura; & collig^cs diametrum fphere in millibus ftadiorum mille millies 734 millia. Quo numero bis faAo, ambitus totius mundi exiftimatur comprehendi in millibus fla- torum mille millies ter, Tuperadjedis etiam i66 millibus ftadiorum, ut fenarii numeri perfedione totus mundus concludatur. Hadenus deaigumentationibus philolbpblcis. ittundi fpatia invefUgantibus. Si cui vero h^ fnpernua videntqr, cum facre. feri- pture teftimoniis nec roboCtntur, nec tradiuTunt; non nos rqitii^ndat. Nam 8c ille non poteft approbare bec ita non efle : fient nos non poflnmuibmrmare ita eOe. XXXVI. Et quamvis in divinis feripturis, de talibus mundanorum corporum di- menConibus magnitudinum & intervallorum.nihil definitum reperiatur : Ecuefiailies e- nim dltitKtliiiem, inquit, culi & Imgttudiiim Terra & fnfnndam tbjft qais mtnfas efl ? ubi plus allegoriam quam hiftoriam intcUigendam exiftimarim: Non enim mundum iftum ultra in teUigentiam rationabilis nature conftitutum dixerim, cum propter eam fadus fit: divina tamen auAoritas rationes rerum vifibiliumSc invifibilium non folum non prohi- bct.verum etiam honatur in veftigati. hrifUlit skim Apoftolus.il crettart mundt f€T M qattfaild (unt inttUeSd ctnfficiuntir. Non parvus itaque gradus eft, fed magnus Cc valde utilis fenfibiUum rerum notitia,adintelligibilium intelligentiam.Utenim perfen- fum pervenitur aimtelledum ; ita per creaturam reditur ad Deum. Nanxnon ficut ir- rationabilia animalia, folamlitperficieni rerum TiCbilimn-oportet nos intneri: veruia T 3 etiam ifo DE DIVISIONE NATUR>£. etiam de bis, qos corporeo feoTu percipimus, ratjoaem rcddcicdebcmus. Acutius (jh det aquila ipcciem iolis, scuiius videt lapiens homo ficum illius, demotum per loca drtempora. Quod fi homo non peccaric. inque fimilicudinemjumeirtorum caderet: nunvpoflellionis lux, mundi hujus, perfedios terminos ignoraret, quos nacurte legibus juftillime regeret ? Oportebat enim alium angelum ellc, quiin creaturis Icnfibilibut Deum laudaret : qui nec poli dclidlum naturx dtgnitm'm omnino perdidit. Manet enim in eo rationabilis motus, quo rerum notitiam apfHut, neque lalli vult quamvis in multis fallatur, non tamen in omnibus. Et fi duo vcftimcntaCbrilli liint. tem- pore transformationis ipfius, candida ficut nix ; divinorum videlicet eloquiorum li- tera, & vifibiiium rerum fpccics fenfibilis : qurjubempr unum vcftimcntum diligeis- ter ungere, ut eum cujus vcftimcntum eil mereamur invenire; alcjerum vero, id eft creaturam vifibilem, prohibemur inquirere f & quomotjo, & quibus rationibus con- textum fit, non latis video. Nam & jibTtbum, non per lucras Icripturas, qux non- dum confofta fuerat, verum convcrfionclidccum Deum cognovit. An forte fimpli- citer, ficut & ctecera animalia, Iblas fpccies fiderum afpicicbat, non autem rationes eorum incelligere poterat ? non temere hoc de magno & lapienti theologo aufitfi di- is cere. Et fi quis nobis in cui pam reputaverit, quod philolbpnicis ratiocinacionilms ufi fumus ; videat populum Dei lEgypto fugientem, cjulquc divino confilio admonitum Ipolia ferentem, ipfifque fpoliis irreprehqnfibilitcr utentem. Prxlcrcim cum & ipfi mundanx lapientis periti non in hoc reprehenfibiles fiibti funt, quali in rationibus vi- libiliscreaturxerrarint,fed quia au&orem ipfius naturx non latis ultra eam quxfierint, cum creatorem ex creatura deberent invenire: quodfoius E/art legitur Kcille. Si veto prxfam mundanorum corporum, eorumque interit itiorum dimenfiont^ropterea iocrembiles alicui videntur ; quoniam ipia corpora majoris amplitudinis elle cogitan- tur h Aultis, quam ut prxdidis lladiorum numeris pollint comprehendi : intentus legat arex ATaa meniiiraf.cujus trecentorum cubitorum erat longitudo,quinquaginta cubito- rum latitudo,triginacubitorumaltitudo,& videat quomodo, in um parvo fpatio cubi- torum, ex omnibus animantibus mundis (pptcna& leptcna, ex immundis vero duo 6t duo poterant comprehendi cum alimoniis luis; infiiper etiam A's4 cum filiis & uxori- bus: prxiertim fi ipfe cubitus, telle Sando quo & arca A'aa, &arcaTefta- menti & tabernaculum, exteraque veteris Teltamenti myllica opera mcnfiirata funt, non amplius quam duarum palmarum femis loenfuram obtinuerit : iplaque palma h Innunitate pollicis ufque ad lummitatcm minimi digiti menfurabatur. Plus ergo tenet Cvina virtus & naturarum ratio, quam quod machinatur humana cogitatio. Et ne vi> deamur ad divinx virtutis miracula confugere, tanquam non valentes rationibus natu- rx quod fiiademus alfirmare ; non^^iiter cogitas, ut arbitror, terram in medio mun- dans fphxrx pofitam, quim videacentrum in fundo cujufdam circuli feu globi s imum fiquidem, iiicmumquc in creaturis obtinet locum. D. Non aliter, una vero cadem- queratione. M. Nec alio modo panes ligniferi deduci adTerram, nifieoquo linex in circulo ad centrum. O. £qttali lege. M. Etrjuaixxis nonejufdem fpatii fint in fignifero& in tellure, idem umen dulora> bant? D. Non, ut Slnnt, pedibus, neque radi», fed Iblarationi* argumentatione;' horologiis videlicet, ex umbrarum fimilitudinc, bngularum partium' intcrcgpedinemi iocondanter invenientes. Tantam namque una pars, hocell;,i quoeidianut folis in. fignifero piogrcfliis, in terra patet, quantum limilitudo umbrarum faoroUgii obdnoet M. LacitudJnem.crgo partium & fiadiorumex menfura qua terram attingunt, cuUige^. bant. D. Nec fic exiftimabant; fed primum altil&mos monicsmcnrurames^ quOt' millibus ftadiomm ex terr* planitie in altum erigerentur j verbi gratia Olympuifi, cn-* jus verticem decem millibus lladiorum autumant lublimari; Pindum, RhodopeniAerob ceraunia, Atlantem, veluti lineam qiiandam rationabili dududelurnmitatilms mon- tium in aeris Ipatia porrtdorum, extendere inchoabant; eamque atqualj Icnpeii. Terra intervallo, inftar rotundrffimi circuli, circumfcrentcs,dgnccad-eundcmiocumi quo coeperat, perveniret; wqnis undique (putiis telluris amoitum inemis contuitu, perfpexcre. M. Dimenfiones geometricas ulibnsargnmertis ita primo iepettasnon contradixerim. Ac per hoc ftadia illa, qu® propa terram velni> anguUa patahaonir; paulacim juxta montium altitudinem telluris lupcr^ieclongata', Aon jamftrida, fe adamplitudinemtcrrcna: molisambiendamtncoirtnoda : led dum (int eadem £( juxta terram, &abca longius prxdictis fpatiis remofci, irrationabiliom cogitationum £dl'a imaginatione abjeda, fadkiant. Hineeftqtfod PltniusampHtudincm Terrs, .dnebi rationabili linea , geographica fpecolatione, per cacumina altiiliniomm montium 1 menrurandamexiftimat;aliter enim circsiarisdhnenbo Telluris non proveniret. DiSah dsdchiseftadum. M. RedeainositaqucadfcriptnranT. D. Tempus invitat. At Ff* 4nr, inquit, /uMiaarM in frmdmtnn tali, & dtrtijnt itemne tuilm. Ac fi ;dane H* ceretur, luminaria qn® in firmamento coeli firda fbnt, dividant htter (e diem .le no, dem: quod PCilmilla declarat, dicens. Qai ftrtt lamiiuru nugtu ftitm in fihftattt/k diri, Lnntm & ftelltu iti ptteftatm tioffa. Nem quod dies dtooxfinnperoon&itcirca ambitum telluris ; led quod ubicunque Sol pmfcnvcll, lempccithimiiiandi potrftatcia faabct i ubi autem abfens cft, {.Anas ficliarumqtie (plcndor umbraramcabginem, nc omnino animaliiun obtutibus impcnctrabilisfit, raram lugobr c m qnc feoh. Etfint-tlt fignd &ttmpord, O dirs & tnnts. Signa intcHigimus in hoc leccr non fidera, Icdipras- lagia quzdam fuiurx ferenitatis, (ca tempeftatis ; qux maxim^eSe coioribiu cmldliaAl luminarium lolcnt habere experimentum. Tempora autem vocat generalkcr curli*) & reditus fideram, certis morarum ratervaHit ad eundem motam, iituinqoc toconsm divina providentia revocatos, natnralt dierum annorumque rovohttKmc. £r IncttM in frmatnentt (ati. Siquidem nulltnn fidus defedum fiiilaminu patitur; fbdlihiipcr omnia in xthereis fpatiis, abfi^ ulla obumbratione, refulgent. Hraepto Luu® ghv- bo; qui quanSom regionem umhrxdefcendit, Iblartradiodefartus, videtur oblet»- ' Titi: propcercaia,& Inctdnriirfiniumntocali, & iSMimnentrenam. Un. Ita caufts videlicet originalibus, ex quibus in fpocies proprias, fc quantitates. 8cin~ 'tervalla, & motus, 8c fplcndores procdfcrc. Propccrexfequhur cautarum in ipocies proceffio. Ftcitqni t»m mdglalnmiuxrid ; hmnare «r pratis diti, fblcm vv- dclitcc, cujus prsfemiadicm effidt ; trl»mmtrtmhm( Lanam videlicet dicit, capus & qpntitas, & lux inconmrabiliter i (ole fuperatur ) arprtr/fitiuSi. Lamafiquidem ao odavaufquc ad viccfbmam fecundam, aut totam nodem , cicca plenilunium in x- quinodiis, aut partem ejus cateds temporibus, illuminat. Quum vero, dum'fnin coitu (olis, aut hinc inde propinquis parobus, nodis tenebras luce fua penetrare noH finitur; fuccurrunt ftel!®, quarum duritate umbrarum denfitas rareidt : propterea dicit, et Inmintrr nitimur prteffermlH, erfiettia. Er ptfuft em, feellas videlicet, injiraw- mtuncali, acfidixillet, fixit eaS iis firmamenro coeli. De eborik-namque fidenim hoc didum incelligimus ; qui quamvis cum mundo volvantur, fixi tamen in iifdcm fedfiios lem per permanent, etfi ftante mundb chori fidenim Iblum circumvehantur, ut quidam philolbphontm volunt, ordo aiucm, ac fcrics^feellanim (bbililque pofitio non tranf- iml|atur. Vt lucerent fuper trmim. NltntW ordinem pulchre doferibit feripeura: Quamvis ly» ‘DE DIVISIONE NATURjE. QnamTisenifflralefUaltiminvufnb terris laceie bumana opinione putentur ; rerum tamen ratio incundantcr edocet, nullam naturam terra inferiorem poflceflc. Medi- um fiquidcm, infimumque totius mundanz conIUtutionis obtinet locum r ac per hoc nulla corporea creatura infra eam intcUigitur. Proinde omnia mundi fpatia & cor- pora, quae circa Terram undifjuefunt, five mobilia fint, Greftantia, luper eam natu- raliter creata funt : ideoqueait, ut Interent ftferTttrdm. Ubicunque enim luxerint, live infra horizontem in inferiori bemifphzrio, ut humanus cxiftibiat ufus ; fire fupra horizontem, in fuperiori bemifpbxrio, quod ideo fupcriiis dicitur, quia in eo iidma hominibusapparent i naturali rerum (itu iuper terram lucent. Et frei^t diei & nt&i. Hoc faperi\i%expor\tameH. Et dividerent lueem i tenetrii; idell, ut f^egarent nodem &diem ; ut fole apparente dies eifet. Luna vero ac ftellis, nox. Et notandum quod ifta divifio lucis atque tenebrarum, non in ipfis luminaribus (it, lUin terra habitanti- bus. Illa enim Imper lucent, & femper eis mes cft, nnllamque nodem patiuntur. Se- des namque eorum, abfqueullaintermilfione, & fua & folari luce refplendent, nec mi- nus interdiu, quam noduclariutisfus gratiam mundo dilbibuentia. Terrenis itaque haWtatoribus, quibus per viciilitudines dies nodefque proveniunt, coeleftia luminada lucem dividunt a tenebris. Aifidua namque circumvolutione circa telluris ambituob alibi lucem przlbnt, alibi auferunt. Ut enim nil aliud eft dies, nili lucis prxfentia: ita nil aliud nox prxter ipfius ablentiam : ideoque etiam liicidilEma nox, quoniam non omnino tendsras ex^idut, nodis nomen non amittit. Sed jam, quantum brevitas exigit, dequarta die fatis eft didum; Ideoque de opinionibus quintx intelligibilis lu- cis quxdam dicenda funt. D. Ita confequens ordo rerum expetit. XXXVIII. M. Dixit etiam Deus, Preduennt nque reptile nnimn viventU, & viUtilt fupet terrtmfutpmumente cati. Prxdidisquatuor diebus conditionis naturarum, nul- la commemoratio animx legitur, neque (impliciter untum Sc abfolutc, neque cum ad- ditamento viventis: & cur hoc, non immerito quxritur. Denique de hac rerum theo- ria diverfa multorum fentenda eft. Sunt enim qui dicunt elementa hujus mundi,coelum dico cum fuisaftris, aetheraque cum planetis, aera cum fuis nubibus, ventorumqne fpiritibus, fulgoribus etiam, cxterifque perturbationibus, aquam quoque, motnmque ipfius flu^vagnm, terram (imiliter cum omnibus herbis arboribufque, non foium ani- ma, vemm etiam omni fpecievitx omnino carere. Ideoque, ut aiunt, in operibus qua- tnor primorum dierum, nullius animx ( prehenditur per fpecies fiias miuihrans. vocatur: divinx vero fophix rpcculatores cimmnnem rium appellant ; qux dum fit particeps illius vitx ^ux per fc fubftantia- «liseft, omniique vitx fons & creatrix,, luis divifionibus vilibiLum vitas, juxta divi:^ nam ordinationem, diftribii||L qucipadmpdum Sol ifte {cnfibus notus radios 1'uos ubi-' que diffundit : non tamen invita in omnia pervenit, ficut folares radii : illi fic^uideth non omnia penetrant ; interiora etenim multorum corporum rton tranleunc : vitx, ve- ro nulla crcatnra,icu ^fibilis,leu intelligibilis,exp.crs effe potcft.Nam & corpora,qux noilris (enfibus videntur vcluti mortua, non omnino yita relinquuntur. Ut enim illo- rum compofitio atque formatio adnainiitrationc proprix vitx, ita etiam (olutio, & ii>- firmitas, & reditus in ea ex quibuwuxlufta funt, ejuldcm obfequio peragitur. Semina fiquidem terrx commendata, nifi prius amiJittHr, uon rtvivifcuht : & mors illorum fo> lutio materix & {pecici eft ; cademque vita qux vivificat vim (oninum, & per vim le- mi^ priufquam iblvantur, in folutione non deicrit t Icd iis lonj^er adhxret, imo e- ti^eafolvit: moxque, nulla naora intciilantc, vivificare, hoc eft, in candcmipcci- em^yocarc, incipit. Ubi enim eilct illa vita, iolutionis corporis tempore, niC in ip(d Ibluto? utenimiUa cum compa<%o non compingitur, ira cumfo^tto nonfolvirar, neque cum renafeeate renaicitur; net plus vegetat totum fimul conjuntlum, qukm io partes disjunftum i nequemajor, id eit potentior, in toto quam in parte : ejufdcm namque regiminis eft incuniftis. Ipla etiam folutio, qu( mors corporis dicitur, noi ftrislcnribus&materi;E.(oIutiocft, nonipfi natiirx, qux inieparabilis^ in feipia, & fitUul & fempereft, nec fpatiis locotum, & tempprum Icgrcgatur. H«no fiquidem nb.njiermit cnc homo^ homo autem corpu>& anima eft. Si autem femper homo, lent- pcrfgituranima&cerpus: & quamvis partes hominis k fc invicem (egregcntur,anima enim deferit ufitatum, poft generationem fui corporis, regimen; quadelcrcntc cor- pus folvitur, partefque illins propriis elementorum lixUbus redduntur: naturali ta^ ■neu ratione & partes ad totum referri non^efinunt femper & infcparabilitjcr, & tOtum ad partes: relationis fic|uidcm ratio puni^^potcftpcrire. Proinde quod corporeo fenfui videtur fegrcgari, altiori rerum Ipcculatiobc, femper fimul & mfcparabilitcr fnbfiftcrc necefle eft, Nam & corpus humanum, five vivum, five mortuum, corpui hominis eft: fimiliter anima hunoana, five corpus fuum fimul colledum regat, five iti partes diffolutum ut videtur, fenfibus regere definat, anima tamen hominis effe non ceflat. Ac per hoc datur intelligi, altiori rerum intimatione, non minus eam adi^i- ftrare corpJlpcr dementa difpcrfiiro, quam una compagine membrorum conjunftum ; quod vci^ ratio indubiunter edocet. . Sicnim^malpiritus eft, per fe omni corpo- ris craflltudine carens ; ipfa quoqUe elementa, ui qux corpus Iblvitur, quantum per fc fimpjjcjKr fubfiftunt, fpiruuali naturx proxima funt : quid mirum fi incorporea anima corporis fui in primis fibi riatiiris cuftoditas rexerit? facilius enim (imilU fibi, quim dilRmilia poteft attingere. Dilltmilia autem funt fibi crafla, & corrupti- . Eilia corpora ; fimilia vero tenui£ma, & nullo niodo corruptioni obnoxia. Non e- nim credendum eft cotporeas parces, ex compagine fpilfi corporis diffolutas, inipfis 'clementis, in-quibus falvantur, crafEcudinem fuam non dbfiircrc ; Senon in ipforum elmcn torum levi (Bkias, fpirinialefque qualitates tranfire, non ut penitus non-corpo- ra, fcd ut fpiritualia. corpora, ficut & ip(a fint elementa : q(HMl]Ctiam,viventis adhuc corporis argumento pnImtilCme vales approbare. Partiuiti firaiacm ipGos quxdarU qmdem ponderofiefifnt, & in crafEcudinem denfaex ; utfuntdm, carna, ncevi quo- que, ac venx, omnes etiam humorn, 'duibus moles tou Irrigatur, & nutritur, & fa- .r 'brlcacur: hxc enim omnia, ex aquatili, terrenaque qualitate in codftitutionem cor- - poris^fUmuncur. Qnxdam vero IcvifEmx, nulloquc gravitatis, fCn craffitudinis pon- dere ifnpeditx, quaqua verfum, prout anima juflcrit, nulla raoraimeyftante,confoftim perveniunt; uceft vifus, & auditus jqnat partes corporis effe cx igne & aere dedu- das nemo rede phllofophantium abnega^lL ^ enim, ut ait San&us Auguftinus, iu- mtuliim iliquidintcuUs i tertum quidttmrumle & fttUdum in turibus. Vifus Equidem eft lux quxdam, ex cordis igne primum nafcens, ddhdequc in fummitatem «erticia# afeeodens, in eam videlicet partem, qux k Grxeis dicitur rutiy ^ , k Latinis vero mem- . branula, qua cerebrum k ambitur & c^ftodltur, per quofdam poros ad fupercilia pu- pillafqtie oculonuB detirau, unde veldcifEnio impetu, foUrium radiorum iato, fu- • • U ■ rtt. de DI^frlSiO^TE ?IATURi£ raspioGlIebs, |>rias propiridua lod & coq>ora, (ealongllEmeconlHtiita, tanta rdo. ciutc attingit, ^ quam palprora oculorum & tautonis {upercilia. Audinu quoque eft /ubdliflirous qiimrn tinninzs, qiii ex pulmonum Ipifiiu primo procedens, furfunlque ihprxdi^tii capitis partonconfurgens, per Tuos occultos meattks, in aurium cocleas dwu^s, foras erumpit , TicinllquepartiSus aeris leu lakgiuspoficisremi(cens,qiiic** ^nid in eo Tonuerit, abf(^ne ulla tarditate, recipere fefl^mt- Has itaque partes cor- poris (ubtiliflirnas, .{piritualibufque naturis vicinas, quamvis ex interioribus IpHEe ^olis originem attrabant, foras tamen in tantum porriguntur, ut longe extra eam zfti- incntur feparari. Extenditur enim viliis ad recipiendas vilibilium rerum colorabiles ({^ies : extenditur auditus ad vocum, feu aliorum TouTtaum, percuflione aeris erum- pentium, proibdiu, qius formas colorefque vocum dicimus in fe imaginandas. Cx- . teri cii^nueslnifus intra terminos corporis contineri videntur : quamvis olfaciendi icnCtts foris protendi, non incongrue, ut arbitror, exiftimetur. Hoc autem totum iq^ icipia iimplex, omnique corporali quantitate, localibuTque fpatiis anima carens, in corpore quod Trifilia prxfcnda peragit. Et diim ipia nullo loco Contineatur, Itta- les tamen partes lui corporis, ubicunque lint, vivificat atquegubernat. Non enim cu- mulo parnalium membrorum localiter concluditur, nec cum Tenfibus foras por AiKs Ibciditcr porrigi^r. Adell autem potentialiter ad recipiendas phantafias, qu* in fen- fuiim fuortun inftrumentTs • ubicunque fint, formaHtur. (^o argumento naturalis virtutis i^iiis, Seillocalitatismagnitudocognofcitur. Uno Quidem eodemque tem- poris momento, dc fidorum in radiis oculorum per xtberafparfis, & vocum in audita per'acra difiuft, & odorum in olfiiftu, fei intra corpus, ieu extra, & faporam ingn- Au^ intaftu''quo<^uc omnium quxtaftui accidunt pbantalias, hoc eft imagines, pH- paum quidem nullis temporum morulis, mirabili celeriute, ex corporalibus numeris i.n icnlualibus formatas fentit, per occuribres recipit, per progreflbres inducit, per recordabiles htemprix commendat, per rationabiles ordinat, per IntelleAuales appro- bat ;^aut improbat, fecundum regulas divinorum numerorum, ginem Dei faAos non dubitamus. Ubi enim cft ratio & intelledus, ibi imaginem Dei deefle nullo modo crediderim. Solum tanKn btmtHm di InugintiH DhfdSum nunifefte divina perhibet feriptura. De Platone Cleo, ne videar fedam illius f^ui, qui definit dt^ths tft ddimdlU rjtitMdiilit immrtdlid. Ad differentiam ergo humanx naturX ab angelica fubftancia, reliftx limt hx fignificationes, anima videlicet rationalis^ Sc hna* go Dei. Irradbnabilis autem vita diffribuitur ineamqux rcnCim pardeipat, inque eamquxeo caret; &una quidem omnibus animalibus lendendi virtutem habentibnt difiribuitur, altera vero omni (enfii carcndbus materiis; qux fpecies vitx herbarum lignorumque donari perhibetur, 'Cc inficti quam^nllam Ipcciem vitx rado invenit. Proa inde creatx vitx quatnor differentix in quatuor fpeciebus colliguntur; 'Ititclicdualit in angelis, rarionalis in hominibus, fenlualis in bdUis,in(enfualis in germinibus exte- rifque corporibus, in quibas Ibla ipecks veiligium vitx manifcftat, ut funt quatnor Binndi elemenu, five fimplicia fint per fe. fivecompofiu; terram dieo, aquam, aera, «theraque : ac per hoc non immerito dicitur Mnu» trtdtvrdnna immurn $fid«d, quoniam Id ipib univerfaiis creatura continetur. Intelligit quidem ut angelus, ratiocinatur ut homo, fendt ut animal irrationale, vivit uc germen, corpore animaque rnbfiffit, nul- lius creaturx expen ; eiitra bxc enim nulUm creaturam invenis. Sed fortaiCs quis dixerit, bxc onmu in angdb quoque contineri ) cui refpondeo IcnCim animalibnsdia ftributam non pofie fubfiftere, nifi in corpnreex quatnor elementis conftituto. Nort enim erit vifiis, ubi non eft ignis, neque auditus d aer defit, humore fubtrado nccola fados remanebit, necguftus, terrx ablcntia totum abffrahic ta&um. Co^ravero •ngelica fimplicia, rpiritualiaqne funt, omniquc exteriori lenfu carentia. Nbn enhu fenfibilium rerum no'titiam Mr phanialus corporum accipiunt, fcd omnem corporai lem creaturam in caufis fuis Ipiritnalibus (piritualitcr perlpiciunt, quemaddiodura vU furi fumus cum adxqualitatem naturx eorum tranfmutabimur. Senlu itaque corporcd carent angeli, quia luper ipfiim funt : ac per hoc todns irrationabilis vitx ex|«rtes , fivefenfualis, uve omni ienfa privatx, compofitis corrupdbilibufquccor|>oribas dort gravantur. Proinde mulca reperiesin homine, qux nequaquam natura recipit ang» uca, non autem fubfifiitin angelo fcuin alia creatura, quod nacumliicr homini noit infit. Etnedicas, fi ergo omnis Ipeciei^Ticf in homine clt, nonnnom, fed multas, tt h fe differentes vitas continet, habens irradoBalem & rationalem, IcnCoalcm fimul 8c germinalem. Intuere diligentias hnmanx animx potendas, qa.x dum fit unius ejuP demque fubfiftcndx, Acvirtucis, & operationis in omnibus fimul corporibus humas nis, & generaliter, deinfingu^lpecialitcr: eundos tamen vitales motus, admioiftraa tionefque in corpore fuo, intn, Mu extra, poteff perageire. Siquidain ultra corporeos fcnfiis & pactocinatur Sc intell^ic, ut angelica fita ; in Icnfibas corporeis lendcrti^ vim exercet, fimilitndine irrationabilium, fium ^donabilitatcm non dclptens ; nns trit, & ai^et corpus fnura, ut illa qux (enfa caret, hefbalboe ac ligna pmetrat ; ubi- qneinleipiatoca, &in omnibus tota, totos fenfus foos culhxlit. In dilibusergo, St unguibus, & capillis vim germinalis vita: aperit ; qux partes noftri corporis, quoniaM aeri pervix non funt, nullum Icafiim participant. In qninqueperdeo lenfuuminftni- mentoirradonabili vitx communicat, qux animalium ratione carentium propria fnb- fiftit. Inbisooisibus p« ft iplam quamvis (xpc irrationabiliter moveacnr, rationi lua carere natura non finit. Omne antem quod poteft, prxtcr basprxdidas virtute» vivificandi fcilicet nucriendique, ac lendendi per fenfus, five agat, five patiacur,*ex- tra corpus fuum agere vel pati reda ratione cognofeitur. His itaque de divifioniboi dequediffoendis generaliffinix vitx, prxeognitis, ad pcxdidx quxftionis referatio. nem, qnantuita datat nobis incellJgi, redeamus: quoniam ipfius occafione hxcde ge- nerali anima, fini vi» interpofiu funt, ^ . jlCL, Eft enim quxfitum qnan in opmbns quatuor pnnwnUaliua)4ierum,aiilHut ^ U a ' vhq y DE 1>I ▼ 1« ION E ‘M A Tt; R. £. vtefiat aninutcoancntoratio Eida fit. i -* ‘ti -iff fiiHfit Tmmrnnij^riym ta, fniacdnt, iD^uxt . M/ftirqitHe dmnu ritfiuui wx finplicitcr dixit fisd cum additamento ihtarit, quafi anima non fit vivCDi. Etedcaufa, ut opinora fpeties illa, quam in divifionibus genenlis vittc extimam pofuimua. Et merito, quo Nara Sc Plato i»Timd 0 , Se Plinius fecundus ia Nararafi Afi/lrrM-manifeftiifiniadelsisaosedocenu M. Si itaque Sandorum Patrum tdiimonia quatis; audinob4ifl>mumBa£]ium, Cm- faiez Cappadocia andftitem, inlepdmabomiiiaiBGeaefin : “educant aqua, inquir, ** reptilia animarum vivaeum. Nunc primum animatnm animal creatur. Germina cnlm “ & arbores, & fi vivere i&antar propter pirdctpadoneranatridrz Ac adive rirtudsw ‘*aft non edam animalia , neqne animam iknc. GregoriusitemNTflenns, qui ecians Naziaozeaaa vocatu r,pniidids Bafili» germanus frater, in lennone itimdgim, cap.Kvo. Docet, iaf air, rado in tribus diflereudis vicakm aaimalemque rirti&em confideratb “JJ na enim quaedam eft qme (blnmmodo incrementumdat & nntrit ; Ac vocatur adrv#^ “ Ac DUtritoria, quia io augmentum ejus quod oatrttuxquicqoid conveniens eft a&ite “ ij^ etiam germinalis dicitur,Ac circagetmioaooDfideiatur: necefle enim etiam in gcf» “minibus vi^emqnandam virtaiem(eofusexpertamintelligi..Alteravero prxter h a nr “fpecies vitae eft, qnz Ac hoc habet qnod pnedida poflsdet, infitper etiam perfenfam “adminiftrarc 'accepit; quae (pectes innatura terumiftadnnabilium eft. Nam non “Iblum nutrit Ac auget, fcd edam (difu^m operadoacDi pecceptioncoaque habetr “ fficfitda Tcrokjmcaipoau r^tin mim, AiimaBadii^ fbtsw— aicn; Ac m , ' “ trid L I 8 E i T B R. t '1 « Jk *4i tefcaTMlu, & mionete participat, & animo miiuBnt. 14^ jt}cllic| cqcpq-. V ris numcrolicaaagitui, qua etiam capilli &oiia vivunt, quis (ina iimf 4 pratculpqcHr,, ,*',Hac autem metior ell viu fendens, &tam«>vium^^arumeolprenpu4f4^^>l^ *T Non iit nobis religio vel ipfa perfe&a Sc fapierts anima rationalis, (Ivp blmitiiltCfW «partium ftabiUia, (ive in minillcrio univeilitatis. Et hxc teftimoniqprzdidorum Fatrum ad ea roboranda qux diximus fuficiunt, ut o^ur, IX Sui^cruq^quidem a fc adaliatranfeqpdum. M. Vide iuque quamqw^re inceditur iciicaFcrum^ _4it* vinis ordinata eloquiis. Quinto riquidem die condirioneoi aDimaiium quinquepe^Q feniu poUentiumixpranut. XLl. Sed de anima omnium irrationabilium animalium non medjocritet movdd^> e ratione plurimi Sandorum Patrum cum corporibus eam intotira, pep diutius per., ere poile affirmant. Ba/i/iaaiiquidem, invitt homilUiuCeq^.ait. Edi^tcpra «ra animam vivam. Q^re.iafair, terra animam educit, ndiuvdltcasdidcrcntb^qqir nue pecoris ab animaEominis^ paulo poft cugnoic«sqnprai>d04nima ^eft; nunc autem audi de irraiionabiliuni anima, quoniam, juxta qt^ Ittiptujn t^omnis animalis animi languis ejus eil. Sanguis autem concretus iq tgrnaip 4)urgrf HtConfuevU : caro.vcrocorrupia in terram rdiulvirar; conlequenter t(rc«pa qurtdan^ **cft anima jumentorum, fcducat ergo terra animam viventem videcqnleqaeiitiam «anime ad Unguinem, ianguinisadcarnem,isamisail terram ^AciMranunvojvcnspof « eadem redi, k terra in carnem, k carne in Iraguiuem, k fiinguiuninaniip^- «.venies quia terra eft jumentotiira anima: neexiAimrsaanquiOffmeflecorMrls Tiij «iubftantiam, neque permanentem poRparnisiolurionem. roiedo fint mdiorls naturse, qualiicunque enim anima fit, mclion^ efleomni cor- pore nemo lapientum denegat ) omnino perire poiTunt ; dum rationi non conveniat, . ^uod deterius eft manere & wvari, quod vero melius corrumpi & perire : Bc quod compofitumeft in luis partibus disjundis cultodiri ; fimplex autem, omnique compo- fitione calens, diflblvique nequiens, interimi ? Omne autem corpus compofitum clle^ 'omnem vero animam fimplicem, quisfophixftudentiumnefciat? Et quod his omnibus mirabilius, quare qui irranonabiTes animas poftrolutionem corporis interire alTerunt, nec immerito , ut aiunt , quoniam de terra funmtc 1'unt, & in terram refolvuntur, magnis laudibiu irrationabilis animae virtutem in lenfibus exaltant, & rationabilis anijf lax in lenfibus corporeb virtuti prsfount ? Qiw enim hominum acute videt ut aquil% . Aedortasi quis pollet odorifera vi ut canis? Et ne longum videatur de irrationalK animz potentia in fcnfibns fingulotum animalium dillerere ; quid de dinturoiute me- moriae irradonahilium eft dicendum? Canis Uljrlfis poft annos vttinci dominum fiiuia recognovit. Camelus injuriam h magiftris patiens multo annorum ipatio aptum ultioni fuae fpeAat locum, dum fit ipfe memor femper injuriae. De naturalibus autem coru|n virtutibus pauca fufficiunt exempla ; tantx caftitatis ferant ede gryphum, qux dum lemel conjugale confortium perdiderit, iemper caftiutem fuam inviolatam confervat, prioris conjugii memorans: quod etiam de turture naturarum inquifitores tradunt. Depicute ciconiarum erga parentes Bafilius feribit; fttn ^quiitm kncftemt, &frt u iHiMmtntA flumtrimfrTdtHte, sari undi^tt drcmfiaMt, ftifqnt pcnrit rft- & tfem ctpitft prtpArdtttes i etitm in 1414 ^ ydlidtim prufidiit nHxiUum, quietum rt- rtut. Utilt Mtrinque lef uniet ; ut fic illud in umniim ud/urunt. Hae igitur omnes naturales vir* . tutes quomodo itratiooabili animz pofiunt inelTe, fi terra, &, ut aiunt przdidi Patres, deterraorta, Acin terram refoluta; aut fi vere fubftantialis anima non efiet, invenire non pofliim.' Et fi aoima terra eft, Ac terra corpus, quomodo corpus anima vocatur, cum dilftn:entia naturali longb ^ fe invicem diferepent f £t fi corpus eft anima, nccciiis. rio hdbebit vitam, quae eam vivificet ; nullum fiquidem corpus eft quod viu & fpccie ■ careat, alioquin non erit corpus : ac per hoc erit anima animz, feu vita vitq| Sed ne* mo exiftimet nos talia dicere, velutilq^mSandonimPatrumdeftruentes, Icdpocins quid de his rationabilius tenendum prqHPtbus noftris qusrentes : hoc eft, utrum irra- uonabiles animz corporibus folutis intereunt; &jn terram folvuntur an in generibus filis corporum fnorum adminiftrationem delcrcntet fqlvantur : illud ubique, quod ve- ris ratiocinationibus quzfitum. Ac repertum. Ac conclufum, inconculle tenentes : quod omnis vita, five aiiima corpus regitans participatione unius primordialis vitz, Icu ani- mz participatione, animam fubfiftetc feu vitam acceperit, quam participatiooem,five in adouniftratione corporum fit, five nonfit, omnino deferere non finit ratio. Nulli- us ergo fenfum,przjudicando talia dicimus, led legentibus luadendo ftudiofius quxrer^ Ac quod iis prolMbilius videtur, conlulu veritate, indubitanter fequi. Veruntamen cremderim Mftos philofophicolque viros, folertelque in veraci rerum indagatione, hnjufinodi dmrinam pfiBlice protulille, propter infipientes homines, cami omnino, licut bruta irrationibiliaque animalia, deditos; ne fic in carnem caderent, cjufqne de- fiderils letvirent: led ut «jit irratioiubilis creatutz vilitate territi, ad rationabilis creaturz dignitatem, in qua conditi funt, moribus corredis fc erigerent. Quqd im Gregbrids, in 17 *“ capite df/as^ginr, plane aperit. Nam poltauara dixit irratioaroi- lem animam non efle vere animam, paulo poftiubjunxit, Difeunt umutaret curnuMit yulde de riJiUIHm fecundum fenfum uUigure intelligeniiutn, fed in ummMUn otfereutunUm tutene : eetu quiffe unimu in beminUm ttnfderutur.fenfut ver» etium in irrutienuUltim uquu- Siter betetur. D. Unufquifque quodvttlt eligatj Acquod digit Icquatur : nos autem ad ea quz reftant confiduanda tranleamus. XLII. Ai Ptedncuut uauu reptile unimu vieentis , & eeUtile fuper terrum fub firmu~ mnt$ (mU. Hic quoque Inbauai aniinz Tivcads,.iit iutelligas volatile utimz viv^k t L I 6 fe k' T i: R T f tJ S. pilis anIilUi ViVbntu ihificht ili retifibui roiitiliuin, «JiHim pifciiim <{%ilofeaii* tur.Kain, Ut dK BafiliiiS, /tndittiinfrftihatitrim *ff, tif» thnfirrtpTtfttr *n»*mriit»rj ^ tieqHimaltdfiftUuttM in tdit Hr^e thanttfd, an/tr cm/attadmiit^iiitn. HAcau-» taU omnia lioh minus in avibus, ittm piUs otum in hominibus pollent. Merito av temcjuxtiiur quale volatilia cit squa pfoduiM dicantur. Credibilius namque ridav> tur, qucmadmOdUlil animalia tetwm babitabtia de tUrra perhibentur creata, ita etiam pifees iolummodo, aqux quidem «sfleiTores, de aqua; volatilia vero, qux aera m> eant, de a4're quoque citari Seu huic qnxilkMi rattonabiliteroccumtur ii aqua' riioi natura conCdCirctUt , quarUm dux ipccies furtt : una quidem marina 8e flu- vidlis, craiGorirqhe qu^ttath ; altera vero raj^alh & nebolola, leviorque ; flt crailior quidem terrena iolidiiate fulcitur ; levior vero aerea ihfpenditur fe renitate, donec iti cralBtudinem vertatur, & ponderofitatem , quam exilitas ejus Aiftinere non poteft. Hinc conHcimrmaturali confideradone, reptilia anima; viventis, hoc eft, omnium pU fciumgencra&rpecies, ex crailiori aquarum fpecie ; volatilia vero iimiliter in gene- ribus fScfpeciebUs fais ex leviori creari Et quoniam aeris hujus, qui eft inter lunam & terram, Ipatium in duas partes dividitur, quaririn (aperior ferena quidem cil, nul- lifqiie perturbadonibus, qux ex terrenis, aqi4dcilque vaporibus in aere naicuntur, obnoxia, inierior vero bumidh A & corpulentioris qulilriatts, motibus ventorum , conglobationibus nubium, exteriique qux ex vicinitate terrx aqiiarumqne efficiuntur, aqcommodata; quicquid ex ilia 'parte aeris humilietaquolcque qualitatis gignitur, ex aelecread non incongrtrnfn cft credere. Nonenim poffent volatilia hanc partem ae- terris tqiii Iqub Vicinam tran (ineare, fi aerese naturx omnino edent expexcU. Jam vetodum in eis 8c levitas pennarum, & oiHnm concavitas, 8e volitandi fiicilitas digno- fiutur; apertiffime datur inceillgi, non iolum oc aqua, verum edam ex aere creata. -QuoJ etiam ex afnpfaibiomm natura fiicilc peri^icitar, qux & inaqua & in aere, vel in aqua &in tCnU vivunt. Voladiitnn namque qoxdam Itiiit qax viciffim&inaere ckgunt & in aqua ; tc dum in aqua vivunt, pifeium formam ; dgm vero in acre, vola- tilium induunt : & hOc per iflt menfes murata fpecie faciunt : fex enim in aqua nati- Cane, dciex in aere volitaht, & in terram ficutextera volatilia defeendunt: &hxcfpe' dhs aviam gregadmTcmper, fiveinacre, 'nveinaqua,incedit,&luligoappeUatur. Ex quo datur ihtdligi, utriufquceleinahri, aeris videlicet fitaqute, iubuandanr volatilia Jiardcipare. SUnt autem amphibia,"hSc eft, dupliciter viventia, dc in terra & in aqua, phocx Sr crocodili mUltaque dmitia. 'Eft etiam illud argumentum quo conficitur -vo- latilia ex hamfdo afre faftaefte: ^rant enim dc refpirant, ideoque & in terris &«n aere babitanc, aqaa vero fiiftbcamUr, Cuifemper fiipernacant, prxter illaamphibia buit fponte undis fe mergunt. I’llCaW:ta£la tferrx dtaerisCidllimc pereunt : non tamen i^Mdonc dc relbiradoncoranino prtvan- tv; nam fi penitus privarentur, penitus non dormirent : atrmiatt jurrrn, ntaitPli- iiitts, Ttfcif, pulraonesigitiirfpirantes&rcfpinmtcshabcnt: fed ipAunlpiricam-non ex ilio corpulenriori acte, fedex lliotennilTimo, Omniaque corporea penetrante, -ac- cipiunt. (^omam igitur pifees 8c volatilia, plus cirtcris animalibus, 'ex knmida i»- ac pcncfula creari qorumquMhatesmanifeltc declarant, hutnida namque funrde frigida ; proptercaex aquis priMucI divina Scriptula commemorat : dc intentus alpice. 'Non dixit deducat aqua, fed fioinilnit a(fat\ tmotelligas aquarum, nt dhdmas.^di». as (pecies efle ; craffiorem quidem Inpdagodc flaminibus, leviorem vero in acre ludco- 'qoc diftinxit narradonem, -iatm frtdiianit deinde lubjungic rrftiUd amaw vivear», & viUtilt fuper tetTdtn ; ac fi aperte diceret : aquarum ooafpecies crailior 'qilidempiices, altera vero qux levior eft, volatilia pfodockt: qnod-etiam exipfis cor- poribns quis poteft dignoicere : pifees fiquidem tralfiotum corporum ponderofitaee ■gravari, volatuia vero pennarum 'levitate in altum fliblevari viaemus. Quod autem ait, fuper terram fabfirmdmentc eeili: aperte figfiificatvolatilium corpora terreno pon- dere non omnino prxgravari, fed fuper terram In aeta, cujus bumioa qualitate condi- ta iunc, fubvtlhifab firmamento coeli: quoniam fubtilitat! de fpiritualitati fimplicium 'elementorum, quie, fient expofutmns, farmamcntiicu coeli Tocabnlo‘divinafignificanc 'eloquia, nulla Ipccics animalium, quemadmodum avium, naturali iimilitudineappro- 'pinquant. Jure iub ^rmamento cocU vOladlia fieri jufla funt, hoc eft, in vicinia porit fmofum ac pfenc iucoeporalhun' demetitorUm quiaBmis, Sub firmameito itaque cnii » volatile Itfo DE DIVISIONE NATURiE. Tolaule eieatar, hoc eft prope, infra tamen Ibiiitualium corpomm leriiEmam exilita- tem. MaAenos de condicione piimum & volacUiuin in primordialibus cauCs : eorum vero in genera, &(pecies procmo feqaitur. Ort*jitqiie DeufMrigrdHitia, & ntnem dnimjm vireutmi & reliqua: ure- hoc eilbcllua neutrius generiscftapudGr£cos,& fingolaris numeri: pluraliter autem, licut& extera apud eos neutralia nomina, alicera terminatur, UTO-MTia: deinde per fynzrehn duarum fylltbarum in unam. hoc.^xSc «in>, urnawi* i & duorum accentuum, acuti videlicet & gravis, in imum, id cir- cumflexum: xvrfa enim in Mqulcima acuitur, in ultima gravatur : » autem in flue circumflentur. Sed huic abro, ne longius progrediatur, finis eft imponendus, ut u- bicror, ii tibi videtur. D, Videtur quidem, & jamdudum,li prolixitas radonumnfln retardat, terminum poftulaverai. • ^ EXPLICIT LIBER TERTIUS INCIPIT QJJ ARTUS. * 1 . M. T) R I M A noftrz phvfiologix intentio praccipuaque materia erat .L id eft fupercflcntialis natura ; quod Ct caula creatrix exiftentium non ex- iftentium omnium, I nullo creata: unum principium, una origo, nnus& univcrlalis univeribrum fons ; nullo manans, dum ab eo manant omnia, trinitas coeflcncialis in tribus fubftanciis, anirx*', hoc eft fine principio ; principium 8e finis, una bonitas, Deus unus, t/utiQr & id eft, coeflentialis & iupereflcndalis : & ut ait Sanftus Epiphanias, epifeopns Conftantix Cypri, in accurato fermone de fide. Tria SmS*, trU ctnfanSM, tria a^rva, trU tria fimutira,tTi4Ctirftrm4iitit,trUtptTiUtft, trit ctoptrtuvt, trit fubMtntit, trid cttifrhjtfientidpU infictm t$exiftemu. Trimtiu bdc Sdna* vorarur, trid exifitutu, utu unftndntU, uxd Dtitdt qufiaxque eftntid, fimibd tx. fmli, dqudlitdtemgrdtideperdtitur Pdtrit & Filii & Sprim Sdii^. Qut md* dxttm, ippt rtUnqaitm dtetre. Nem» enim xivit pdtrem nipfilim, neqHeplixm niftPdter, & (Micxnqut Filius rneUverit ; rereUlur dutem per Spiritum SdXihm. Ntu erg» bdt trid ex^entid dut txipfo, dut per ipfum , avr ad ipfum, iuXH»qx»qde digne ixtelUguntur, peut ipfd rrrebent fSt.iiif.mviidi bie^ lux,ignii,fpiritm. Hxc,uc£xi,abEpiphaniotradiu, uequifi. quis interrogatus qua: tria & quid unum in Sanfta Trinitate detuitcrcdere; fana fide refpondcre valeat ; aut ad fidem accedens fic erydiatur. Et mihi videtur Spiritum pro calore pofuifle : qaafidixiiretinfimilitiidine,lux,ignis,&calor. Sed cur lucem pri- mo dixit non eft mirum. Nam & Pater lux eft, & ^nis, & calor : & filius eft lux, ignis, calor : & Spiritus Sanftus lux, ignis, calor. Illuminat enim pater, illuminat Filias, ij- luifiinat ^iritus Sanftus : ex ipmenim omnis (cientia flefanienda donatur. UritPa- ter, urit Filias, luit Spiritus Sandus: quia fimul noftra deliAa confumunt ; & nos, velut holocauftum quoddam, per Sineir, id eft Deificadonem, in unitatem fuam con- vertunt. Calificat Pater, caUncat Filius, &calificat Spiritus Sandus: ^uia uno eo- . demque caritatis zftu, & nos fogent& nutriunt; ac vclutidx in formatione quadim imperfedionis noftrz poft primi hominis lapfum, in rirumperfeSmn, in plenitudinem dtdtu ebripi, edutdnt: vir autem perfedus eft Chriftus, in quo omnia confummata funt, cujus ztatis plenitudo eft confummado faluds univcrlalis cccleiiae, quas in ange^ lis & hominibus conftituta eft. Fn fecundo Libro de natura creata & creatrice difputabamus ; quam in principiis rerum, id eft in primordialibus zaufis fnbfiftere diximus: nam&abomnium caula, quzeft fumma bonitas, cujus proprium eft omnia de non exiftenubus in exiftentia fiia ine&bili virtute producere, creatur. Cztcra vero quzpoftca funt, participadonc Tua creare non cedat. Tertius Liber difputat de natura creata & non creante, hoc eft de ededibus extremis primordialium caufarum, qui rerum omnium extimam obtinent pordonem : motus enim progreflionum utriverlitacis in eis definit, non habens inferitis egredi, quia in corponbus conftimtus eft. In quo libro etiam de primordialibus cad- ijssnultaconfideravimas, deque Deo, «quique imagine in animo &radonc& lenfu : fle dequali nihila fadalunt omnia; fle quonuxlo verbum Deiunigenitum fle facit » LIBER. 'Q.U ARTUS tSt &inomnibnsfit. Pauca quoque de operibus primx intelligibilU feptimax, nfqde ad quintum diem, traftavimus. II. Quartus hic, ab operibusj^xtx prophctic* contcmplatlonb de conditione nnj- Tcrfiutit inchoans, reditum omnium in eam naturam, qni nec creat ncc creatur, con- ideraturus, finem Conftituet. Cujus difficultatis, diverforumque ienfuumoccurrus at- * que coUucbicio, tantum terroris nobis incutit, ut in comparatione ipfms, tres [n-*ce- dences libri, inftar plani pelagi, fluftuumquefercnitateabrqnc ullo naufragio naviga- * bilis, tutumlcgeniibus meatum priberc videantur : ipievcrotortuofisanfraaibusin- ▼ius, obliquitate iementiarum proclivis, traftibus Syrtium, hoc cft incognite doari- '-tuc duabus pcriculofiis, iubtiliffimorum intelleftuum, inftarcautium latentium, na- refque repente frangentium , caliginofitate naufragiis promtus. Divina tamen du- cente & gubernante opera, profperoquc flatu divini (pi ritus noftras navis ea^fiim implente, tutum inter h*c reflumque iter carpentes, ad portum quem petimus, leni ^urlii liberi atque illxli perventuri fumus. O. Tendenda iunt vela, navigandumque ; ”accclcrat namque ratio perita ponti, nullas veretur mines, nullos anfradus iyrtdve caatefve formidat, cui dJcAabilius efl in abditis divini oceani fretis virtutem fiiam exercere, quam in planis apertiique otioia quiefeere, ubi vim fuam non valet aperire : is/Xbreru/nve/re/fHipaem/sivmjufla eft rtfii; terramque Saerx Scripturse, fiiinas & tribulos fibi germinantem, hoc cft divinorum intellefluum exilem denfitatem ftudi- umque lapicntu!, fpementibns inviam, afliduis theoria greflibus luftrarc; itmicintt- mtt Itcum Drmini, t^tmucHlum Pet jteti : hoc eft, donec ad veritatis contcmplatio- oem, quam lapfu primi hominis perdiderat, frequenti literarum divinarum latiorio- Ibqne Audio, ducente & adjuvante &cooperante& ad hoc monentedivina gratia, ro- deundo perveniat,, perveniendo diligat, diligendo permaneat, permanendo quiefeat. IU. M. Dixit quoque Deus, PrtiuC4t terr* MimAm yntnttm mgmtTe fu» \ jumtnt*, & ‘rtfUlid , & iifiiu tnrt fetandum fpttiet fau : Sec. Prtdacet , inquit , terra ani- mam riventem : ac Ii aperte diceret, IPrwncat terra animal vivens : ille fiquidem tro- pus qui dicitur fynecdoche, hoc eft conccptjo, in divinis eloquiis ufitatiflimus eft : qu^ ibnna locutionis totum i parte, & partem h toto concipit. Solet itaque Sacra Scriptn- lu totum animal animz foiummodo vocabulo fignificarc. In Adis Apoftolonim, £ra- amt, inquit, in aaiidikentafeptaaginta anima-, fiquidem animx non erant fine corpori- bus. IteminGenefi, Omnet anima demat Jacet, quaingrefaefi in j£gjftam, faefefeptaa- liata. Io Evangelio quoque ex carne totus homo vocatur. Et vertam c are faBumejl. u>c eft totus homo, carne, anima, menteque llibfiftens. Et alibi. Sfiritns ijuidemprettt- ttuef, Carevqre it^naax carnis vocabulo totam luam humanitatem fignificans ; Ipia ritu vero Sandum Spiritum, promtum quidem ^gprroborantem Ic ad redemtionem humani generis in difficultate palEonis; quemIpBitum, crucis patibulo fixus, patri commendavit , dicens , Pater in manat taat cemmende fpiritam meam : ac fi dixillet , . Ipiritumhme&h te procedentem in manus tuas commendo, quoniam impaifibilis eft; dianec folus carni compatiar, qui folus carnem accepi, &caro fadusfum: non quod' & iple paflibilis fit (wundum divinitatem ; led quod in eum humanitatis, quam lolus ailumlerat, pafiibilius, Bc palfio, & mora refertur : ' hnmanitatique, quam fibi in unita- tem fubftantiz acceperat, compaflus eft:>ideoque quia compailiu non immerito dici- - tttr, & vere dicitur palTus. Non enim leparata eft in paifione una (ubftantia verbi Ac hominis ; & ut certius corroborat;im audoriu^e perfpicias, audi prxdidum Epipha- ninm in Icnnone de Fide. “ Semel, inquit, mortuus eft pro nobis, loftinens pau pro no- ** ftris paflionibus : femelguftavis mortem, mortem autem ufque ad crucem rolens pro ^ nobis: verbum in mortem venit ut mortem interimeret: verbunftaro fidum eft, " non patiens in Deitate, compatiens autem cum humanimte in impalfibilitate. Palfio *' autem fibi deputata eft ipfo manente in impalEbiliutc : mors ei reputata eft, eo ma- " nente in immortalitate ; iple enim dixit, ego fum vita : v^ autem nunquam moritur,* **ledvcnit vivificare, pro nobis mortem accipiens. Nonemm per hominem erat nobis “viu. neque per carnem nobis fpes: Maledidus enim, inquit, fperans in hominem: At •< qui habet fpem in hominem erit ficut agreftis myrice. Quid e^ dicemus ? nonho-. “ mo Cbriftus ex his qiue prxdida iunt? unicuique clarum eft, quiaabfqueullaam- "biguicate confitemur Dominum Deum Verbum hominem fadum, noivopinione 1^ "vmtate: fed non Jiomo venit in profedum Deitatis. Non enim in homine «rat no- “ bis fpa iiducis: nemo euim omnium hominum ab Adamo potuit operari ialutem. Sed a X ''Deai KS» DEDIVISlONENATURiE. “Deus verbum homo faftas, oe 1'pes noftn in bcuninem. led in Deum viventem & ve- “ nim, fdAum hominem. Omnis enim facerdos ex hominibus acceptos pro hominibui “ conftituitur, JuxM quod Icriptom eft. Undcex jplira humaniutc acccpicDomi* <*nus veniens carnem, & homo fiidus eft nobis Deus verbum ; ut in Deitate darenir *' nobis ialus, & in fua humanitate pateretur pro nobis hominibus, paflionem per txiC “ fioucm lolvens, & monem per mortem iuam mortificans. Deputata eft autem pS-‘ *‘(io is Deiutera, & quidem Deitate non patiente^ reputata autem paflione DeitatL « quia fic beneplacuit venienti Sanfto & impafllbili Verbo.Eft autem hujufmodi quo» ' “ oam exemplum, vclutfiquisreftimentum indutus, iu vefti mento autem ianguisfpa»- "fus pollueret vcftimentum, & (anguis in veftimcntum veniens non ungeret corpne-' "induti; depuurctur autem conugio (anguinis veftimend in eum qui veftimcnio io- " duianr : Gc in carus pa(Tus eft Chrittus,in iplb Dominico homine; quem in feiplumi»- “ formavit ex caelis veniens ipic Sandus Deus Verbum : ficut ait beatus Petrus, Morti- " ficatus carne, vivificatus autem fpirira. Et iterum. Chrifto ergo patiente pro noblL '* carne, & vos in eandem intclligcntiam armemini : ficut veluti fanguis-in veftimcat? “ deputatur (erenti, deputau eft ci ptftio carnis in Deiuteelf, Deiute nibil patiemcft nt " non in hominem haberet mundus fpem, (ed in Dominico homine Deitate recepta, lo- “ putaretur in ipfam paflio, ut fieret pro mundo cx Deiute impalEbili fidus : ut iilScar> *' ne fafta pa(Iio& Deiute nil patiente neque fulhinente^n eam fieret depuuu paffio; tt " iomleatur Scriptura qux dicic,Si enim cognoviflrat, nunquam Dominum glorias cru- "cihxiflcnt. Crucifixus eftergo,crucifixusctt Dominus; &adoram'uscrucifixum4epul> ‘*«um, 8c refurgentem tertia i&e, & in coelos afccndentem. Ut autem cognolcas. qnod non de alio, verum dc Spiritu San£to di&um eft. Parer ix aMaw raai ctmmeni$ ffi-> ritum menta i audi eundem in eodem. " Siaudiecitis, Mfair, quia in dextera Dei exaU " urus, & promiflioocm fpiritus accipiens h Patre : aut, praeftolaci piomHfionem Pa- " tris quam audiftis mei : aut, quia Ipiritus cum immifii in defer tum : aut, quod tpfis " dicit, nolite cogitare quid dicatis, quia fpiritasi Patris mei qui loquitur in vobis : avr, " fi autem in fpiritn Dei qicio demonia : ^r, qui autem blalphemtc in Spiritum San« "dum non demittetur ei: Sec. aut. Pacer, iu manus tuas commendo Ipiritum ine- um :aur, puer autem crefeebat & confortabatur iple fpiritu : uut, Jefus autem plenus " Spiritu Sandoreverfus eft h Jordane: uut, reverfus eu Jefus ia virtute fpiritus: aar, ‘‘ quod natum eft ex fpiritu fpiritus eft : uut, & ego rogabo Patrem, & alium Paracie- " tum dabit vobis, fpiritum veritatis: uut, quare implevit Satanas cor tuum, Anamsa "tlixit Petrus, mentiri Spiritui SObdo f & poft hxc non bominibiis mendtus es (ed "Deo: igitur Deus ex Deo, & Dens Spiritus SanduseiL Hadenusex Epiphanio. D. Tranfitusifte, quamvis longiu^^propofito videatur rcceffiflc, utilistamen eft vo- lentibus Sacram Scriptonm inteUjpcre : (nafit enim & Deitatem Verbi impadibileai . efle, & fu.e humanitati compaflain : approbat etiam quod Dominus dixit iu Evangdio. Sfiritut t/tiidtm primtut tft, curtrerttijirma: itidem. Futtr,iamunm tuui Jfi- ritum meumi non de alio fpiritu didum, (rade Spiritu Sando, Sed ad propofitum re- dire oponct. IV. Frtiucut ttrru utiimum vireutemi boc eft producat terra animal vivens. Vade quam pulchre, juxta predidum tropum, Ac totum h parte, totum ,&ilicecanimalex mclioreejus medietate, qiuc eft anima, fignificat. Et quia minor medietas torins ani- malis, quK eft corpus, h terra fumitur : eodem tropo totum animal, boc eft corpus & anima, irntra prodisci jubetur: dum anima omnino terra non (ic, ficut neque coqdis anima: quoniam vero ipfa corpori adiucret in unitate animalitatis, fimul de terra iieri Scriptura teftamr. Sed fiqnis altius bone locum qnxfierit, poteft alio modo inteUige^ Terrs fiquidem vocabulo, totius naturas fubftratialis, vifibilium & invifibiliumin- commaubilis loliditas folet infmuari : quod etiam tertite lucis operationem (pcculan- tesexpofuimus. Hinc eft quod ait Apoftolus, Mnt^tute memiru rtjhu quufuntfafer ttrtum: ac fi aperte diceret. Membra nuliciz, qmeveftra fnnt, quoniam ex veftra in- obedientia. Ac non cx Deo £ida, exquibus veluti qnoddam corpus nniverfalisneqii- tue anlificatis fuper terram, boc eft fapcr foliditatem natur» h Dra conditae,' ne ab iis diutius polluatur, mortificate; & pro membris malicix interemtis, membra juftitix, qux funt virtuees, conftituite : quemadmodum fiiper naturam cx Deo conditam, ve- dris diverfis crimiaibns, veluti templum quoddam .abominabile, diabolicaque habka- tioae condignum conftruxiftis ; ita etianvex iapidibas rirtnaia divina gradi dolads, donmra LIBBR Q_U ARTUS. itfj domum preciofara conditori ipfius terrz, hoc cft ipCos naturz, omni ibtdc expuUk pcainifquc intctcmta, rczdihcccis. Cuiienfui Pfalmifta confentit dicens. Defitieat fttcdt»rti 4 tttrd, & inijiti itd ur lun ftnt. U bi tropice ex ciicdibus caufam fignincans, per peccatores & iniquos peccata & iniquitates iniinuat, quzcxtercanaturc, quando Uberabitur ab omni malitia, deikient, iuutnonfint. Peccata enim & iniquitates tam dia ede videntur dum nihil Gnt, quam diu fubjefta natura contineantur : ea vero pui- pn, & adpriftinam Cnccritatem reduda: quz per fe, id eft peccata &iniquiucet. lubfiflerc nuciunt, ad nihilum penitus redigentur, ita ut non lint. Idem alibi, liib per* fona viri juftc viventis, omnes j ullos beatiheans, qui erunt i4m]ii4m qutd fUutt- tum eft fetus deturfm uqudrum, hoc eft tanquam verbum quodinhumanatumeft, m fine omnium feculomm propter nos, in quos, ficut ait Apollelus, jSn» /erH/fruM ilrrrnrre : pluraliter quidem omnium unum finem, Chriilum videUcet, nominans ; iplefiquidem «Aftuesfeculorum, qui univerforum ell coniummatio : continuo fuUmixit : nonfte im- fii, utn fic, fed tiwjuum fulrit, quem f rejicit ventus dfdcie terru : dilcretionemjulli ju- dicii ventam vocans, quo ille cujus ventilabrum in manu (ua, pulverem totius malitiz ex fupcrficie terrz, hoc cil ex lubilantiali pulchritudine naturz, projiciet. De hac terra in alio Pfidmo idem ait. Exiiitfpirttus ejus & revertetur iu terram fudm. Cujus fpiritus? illius videlicet qui patiens pro nobis inclinato capite tradidit fpiritum. (^o exibit ? Defcendit ad inferna. Ad quid? Reducereinde humanam nataram quz capti- va illic detenta ell: captivam entm duxtt captivitatem. Sed quoniam mors non poterat retinere captisnim, quz non invenerat criminofum ; revertetur in terram luam, in na- taram fuam quam fecit & redemit & accepit, in corous immortale, in priiUnum natu- rz humanz flatum, infuper etiam in gloriam refurredionis. Et ut cogoofcas eum qui pollicitas cil fpiritum fuum Iblum exiturum non folum,lcd cum tota natura re- vernirum, audi ipfum dicentem. Uiftgrauumfrumeuticadens in terram mertuum fuerit, ipfum fetum manat. Si autem mertuum fuerit, multumfruSumfert. Emittet, inquit, j^iri- tum tuum & renevatu faciem terra, refUcues integriutem naturz : live de anima Chrifti fpiritum quis intelligat, quz inclinate capite, compatiente videlicet ejus Deitate, pro Qute mundi tradita ell, & exivit, & rcverfaellin illam patriam quam legatione fua redemit. Emilla quoque ell, ut rellaurarec pulchritudinem naturz quz deleta ell: five de Spiritu San^, qui ell Ipiritus Chrifti. qui humiliato capite, quM Chrillus ell, iDomcntanca carnis morte traditus cil : univcrfzcreaturz, cujus primogenitus ell, ipfe cujus fpiritus ell exibit & revertetur in terram fuam ; hoc ell in illam naturam, quam propter peccatam primi hominis deleruerat: fua erat priufquam peccantem relinque- ret ,fcd propter euro cujus fpidrusell, &quiproeapairuseft, ineam revertitur, & amplius rclhrredionis tempore revertetur, demittetur; ut virtute ipfius univerlz na- turz facies in prillinum decorem reftituatur. Qgoniara itaque in hac omnium commu- ni terra, omnia animalia lecundum corpus deanimam caufifliter de primordialiter crea- u fiint ; quoniam in honore omnia fadtafunc: quid mirum, fi divino przcepto jubea- tur, 'ammam vivrMfln, hoc eft animal vivens, producere : ut quod caul^itec occulte incaufis de rationibus habebat, hoc in genera de fpccies aperte produceret ? Et vide quomodo naturalem rerum conlequentiam divinum nobis manifeilat eloquium. Ert- ducat, ia<\mt,eertaaumamvivtntemiuiinere fue. Primo genus pofuit, quoniam in ipfo omnes fpecies de continentur de unum funt, de in eas dividitur de multijilicatur per generalesibrmas fpecialilllmafque , quod etiam oftendit dicens : jumenta d' reptilia & Stfttat terra fecundum fpecies fuat. Ac per hoc incelligitur quod ars illa quzdividit ge- nera infpecies, de fpecies in genera relblvit, quz .SMAMloba dicitur, non ab humanis machinationibus fit fii&a, led in natura rerum, ab auAore omnium artiam quz vere artes funt, condita, de ^ fapiendlbus inventa, & ad utilitatem folertis rerum indaginis ufitata. y. M. Ex bis quz, ni fiillor, rationabiliter h te diSa funt, fi quis voluerit poteft etiam alio modo intelligcre quod fcriptumell; preducant aqua reptile anima virentu, & velaiilefuper terram; ut non Iblum fimplicitcr, quemadmodum fuperius tra&atiim eft, intelligat pifees de volatilia de hoc vifibili atque tradlabili, humidoque ac frigido aqua- rum elemento creata elle : verum etiam altiori lenfii ex abditis profundifque naturz finibus, in quibus caulaliter de primordialiter fadafunt, ingenera de fpeuesdedu|^. enim obftat, ne ficut terrz vocabulo naturz fignificatur foliditas de fertilitas, ita etiam -aquarum fignificadoneojnfdem naturz jdxlia intelligatur profunditas : nt X a ~ omnium m i«4 DE DIVISIONE N A T\J R S. onmium animalium, qux {tre ex terra,fire ex aquis leguntur creari,nnacailemqueca> gnoicatur origo, quamvis dividatureorumljpeculatio? Aliaiiquidcm in quinta pr»> phetica theoria, aliainfexu condita memorantur : nchoc finerarione fanum credi- derim. Verienimlimilevidetur, quod ideo terrena animalia fextadie, in qna etiam homofaAuseft, de terra produci jubentur, quoniam majorem ftmilitudinem hominis in rutura iiia videntur balwre. Omne fiqoidem quod in nitura animalis hominis, pne- ter inteliedum & rationem, cognofeitur; naturaliter iis ineflcpb^fica fpeculauone invenitur. M. Nonfolum, ut opinor, nilobftat; verum etiam ut itaimclligamag ea qux Icripta funt lecundum veritatem rerum Ei&aram, ratio ip£i intentius confide- rau nosadvocat. Eft enim multiplex & infinitus divinorum eloquiorum intelledoa i fiqnidem in penna pavonis una eademque, mirabilis ac pulchra innaraerabilium col»> rum varietas confpicitur, in una eademque ejnldem peuriz portiuncula. Et quidem natura ipfa rerum ad hunc attrahit intelledum. Terra namque ifta lenfibilis & aqua, corpora compofita funt cx qualitatibus quatuorclemcntorum ; & nihil de Ce gignunt, nnllaque naturx fpecjes ex iis nafei videatur. VisautemfeminnmqnxineisrunCa' operante illa vita qux nutrici va dicitur, fecundum leges & rationes inutas, quantum finit divina providentia, io diverlas fpccies herbarum, Inrculotum, animalium, per nera & formas ex fecretis creaturaE finibps erumpit : ac per hoc unde terra de aqua vif^ bilis & traAabilis in fius naturales fpccies de qualitates de cpiantitatet procefTerc,. inde omnia qux ex eis nafei ridentor, geueritionis lux originem fumunt. £ft enim gene- ralillima quxdam de communis omnium natura ab uno omnium principio creata, ex qua, veluti ampli/limo fonte, ner potos occultos corporales creatucx, vcluti quidam rivuli derivantur, de in diverlas formas lingularum rerum eniffant. Prxdidafiqui- drm vis per diveria femina ex arcanis naturx proveniens, primumque in ipfis Icmini- bus erumpens, deinde divertis humoribus admixta, in rpecicsCngutaslmilibilcs ebul- lit. D. Rata hxc verique fimilia, phy liologixqnerpeculatiooibusc(mveoiunt.Q^ niam vero homo, qui in fexta die conditas elt, in numero animalium conftituitur, qua fub uno genere comprehenduntur , nnm in hoc praecepto divino, quo jubetor cerea •nimtmyiytmfrtitutre, intell^endusfit necne, velim a te audire. M. Hanciuqui- fitionem non tam facile ablblverim, fi folnmmodo divina Scriptura pronnntiaret, pra* dmdt terrt tuumtm tipmtem. Verum quia addidit ingtiutt fu » ; planiflime paorfccit, omnia animalia in hoc prxeepto contineri. Nulla enim Ipccies ett, qux in geneie fiio omnino non collocatur; Sraquia hxc forma animalia qux io homine confUtuta eft, exterorum animalium naturam, qux fub eodem genere funt, dignitate rationis dcin- tellig:rntix fu petat: provide prophetica contemplaiio eam exteris animalibus abjun- gere voluit: ut conditionem ipfius, juxta fiixoatunecxceUentiam, lariusdccopiofinag in fine omnium quxit Deo fadafunt, narraret Species igitur animalis maxima deprs- riefiflima bis in operibus Icxtx fpecuiationis commemoratur : primum quidem in go. nere luo, quod eh animal, videtur h terra produci : deinde paulo pqlt, exterorum animalium brevifEmadivifionefada, conditio qus ad imaginem dcfimilitudinem Dei introducitur. D. Una igitur forma 8c inter extera animalia de terra producitur ; ac mox ad imaginem Dei fieri perhibetur ; quod merito me movet. Si enim omne illud ^us, quod dicitur animal, cum omnbusfnKformis, udimjigiium&fimUitudiufm Dh fieret, non perturbaret me fortalBs quod doces; hominem quidem & de terra intet extera animalia produci; Sc poftmodum ad imaginem & fimilitudinem Det/abricari. Jam vero quoniam Iblum hominem' & nullam ^ud animal pratter hominem, ad ima- ginem Dei creari divina perhibet biltoria : valde miror, quomodo inter jumenta 8e re- ptilia & bellias terrx homo i terta producitur ; & ad imaginem Dei; longe & ioconv pa labiliter ultra extera uni verfa animalia, folus formatur : dicente Scriptnra./ariaaax htmiuem ddimjginemtyfimiliiuiitttmn^rum: & quod eft mirabilius, quomodo h terra producitur, inter ea quibus prxferiur, & dominari jubetur. Subjunxitenim Scriptu- ra, 6c fTi^t fifntus muris & nUtiliius (Uli, &titfiiis, uuiverftaut tuttutt, tmmijsstn- ftili futd mtvetur ist Terra. M. Nec immerito, nec irrationabiliter moveris ; hxc enim cautiffima & IblettiBima inqnifitioae digna funt. Et primum quidem, ut intelligas, remota totius ambigniiatis caligine, quod in nniveiiali animalium genere homo con- dens fit; hoc maximum fufeipe argumentum, tripeniam videlicet hujus generis divi- fionem, in jumenta, & reptilia, beftkfque ; quxmvifiononfinecaaliifaSaeftntxfti- mo. Nam in aliis dieto, id eft ki terti* dcqninu, ia quibus genende fpmiet comme- morantur, L'I B H R. Q_t> A ■» TUS.- mMintor, aalU divido generis in fpecjes introducitur ; {implicitet, aut (olam g«- nus& indifereex (pecies. ut in ceriia. quataerbarumfurcttloriu^ue goacra ipccieiciuo dc terra oriri jubentur ; aut -ibluni graus Bc uan fpecies ipfius ; at in quinta pilcium (■i^m genus Ttftile, aviual* vero vtJdtUt vocans ; neque hocnequculud io fpecies dividens. Naro in eo quod dixit, Oruritqa* Dem cete gnmtliA, roagis Ipecies proge- nere iotcUigendum.cft poliae, quam genus in fpecicm^viCde. Quomodo enim divi- fio genetis in unam Ipocicro poilec lieri, dum omnis divido non minus <|uam in duobus invenitur ?Sexraautemdic Bcfti iolnmgenerisconditio, verum etiam trina divido ipfi- us in Ipecies narratur. Dixit, inquit, Deus, Prtducet tertii enimem virextem in gexere /m ; inmente, & reftilit, & iefiim terre,(efun4Mmffecierfii». Vel (ccundum ieptuaginta interpretes. Dixit Dem, Eituet terte eainumenem fecundum gtnm, queirufedie, dr re- ftilie, & be^ietfecuuiumgeum & feilumefljie. Hxc itaque, ut arbitrot, tripertido to- tius vita: corpori adfaxrends, aninulquc per copulam ad corpus eficientis efteoim animal corporisfcanimx connexio) triplicem motum indnuat. Et quidem ternari- us ille motus io Homine folo, qui fotus rationabile animal, intelligitur : quoldam qui- dem motus fuos radoni iubditos babeus, qui )umentomm fcu quadrupedum vocabulo fignideari videntur : verbi gratia, movet quinquepertitum corporis fenfum diicijdi- p^ter io cognitioacro fendbilium rerum (blerd earum inteiligmtue ihidio : qui mo- tus non irrationabiliter jumentum dicitur : non enim parvum adjutorium rationabili anima prxftat ad contemplationem vcriiads (enfibilium omnium, cun^addfuatc re- mota, veradoceraquenodtia. Eiletiamquafi quoddam quadrupes motus fendium fub didone ntionis. Siquidem omne quod per lenfum cognofeimus, in natura^ fend- bilium rerum cd ; hoc eft, cz qnatuor Elementis compodnim, aut in ipfo coropodto conditntum.. Age enim, d corpoream fpeciem afpcxecis.ipla fpecies in aliqua materia ex qualitadbus quatuor Elementorum conlUtuta ed. Si lonura (eu odorem (enferis, cx aere quatuor Elementis compofito;dmiliterdi guAum feu tadum,ex conipaftionibus - aqux terraqne accidere nou dubitabis. Non immerito igitu r corporeus Icn fas,Quadru- pMum vocabulum,accepit; quoniam omne quod lentit, non aliunde nifi ex quatuor E- lemends ordinem ducit; quoldam vero ex inferior! natura fumptos,reAe dixeris irrati- onabiles,boc cd, radoni reddentes, ut ed fiiror & cupiditas, inotdinatique corporalium &nfuumappcdtiis,inabudonem attributos Icndbilibus creaturis. Et quoniam hujulin»- di motus cx irrationabilibus animalibus buroans nature inferri funtaion incongrue be- diarum appelUdone dgnideantur ; prxfertim cum fiipcr rationabilibus difciplinis tu- ludUri non delinam, & aut vix aut nunquam domari ab eis poffint ; motufquc ratloi- nabiles feroci impetu dilaniare femper appetant. , Sunt preierea in animali rationabili occulti quidam motus, quibus maxime corpus dbi conjun&um adminidrat, &funtm aftiva & nutridva parte anirox cnnditntx. Qui quoniam naturali facilitate fua pera- gunt officia, d^uad latenter ; quiaanimxiiftendonein, nullo modo fb^licitant atque pertu^nt : d tamcu integritas naturx incolumis extiterit. dlenti quodam meatu cqp- poralcxD harmoniam penetrantes, repWIium appellationem, non uradonabiliterme. rncR. Cxteris vero Animalibus, prxter fblum hominem, cx tribus pradiftis mott- bus, duo tantum infunt ; unus quidem qui in lendbilibus ell proprie radonis regimine carens, ac propter hoc bedialit ; Alter qui nutritivx vitx deputatur, rcpdli dmilis ; quos homo cum exteris animalibus participat, & reciproce extera animalia curo ipfo pardeipant. VideGie igitur hominem in omnibus animalibus, Bt omnia in homine, dc . lupra omnia hominem ? Et d quis intentius naturx ipdus mirabilem ac penitus incl&- bilem condidonem inrpexerit, clare inveniet, eundem holmhVm & fb^na quadam in geoercanimalium efle, & fupra omnem formam animalem (ubddcrc ; ac per hoc Bc af- firmadonem & negationem recipere ; & de eo praedicari refte pofle. Homo animal ed. Homo animal non ed. Dum enim in ipfo corpus &viu nutridva. &fenfus,& memo- ria lenfibilium, omnifque irradqpabllis appedtus, ut ed furor Bc cupiditas, condderan- tur i omnino Animal ed ; hxc enim omnia cdmfnunia funt illi cum caneris animalibus : aldori vero fuf pam, qux ratione condlUt, & intellcriu, & interiori fenlu, cum omni- bus fuis rariona^bus motibus, quas virtutes appellant, cumque xtemarum divin*- rnmque rerum memoria, omnino Animal non ed. Siquidem eunda hxc eadem funt homini cum coeledibus eilendis, qux omne quod in animalium natura comprehendi- tur, excellentia fux naturx incomparabiliter faperant. Rede igitur, ut diximus, de homine dicitur, 4kaimal cd. Animal non ed. ^od edam exaudoriutedirinxdii' t X 3 ptnra i66 • DE DIVISIONE NATURi€. ptnrx poflilmus corroborare. Apoftolu» ait, ^HimxUshminonpercipit<[itfiintfpmim\ Et iterum, SplHtiiiilislitmijuHictt mnu, Ipftvtrt 4 «emine dijudicatur. Intuere quam clarc, quam aperte hominem, velut in duos homines dividit. Quorum unus quidem animalis eft, quoniam nature animalium (imilis con(iftit,*quz nihil fpiritualium inle recipit : .\lter vero Ipiritualis, quoniam sternis & fpiritualibus dhriniique comma- nicat rubhUcntiis, totiuique animalitatieexpers eft ; & capidem pars qua animal efti Exterioris hominis ; ea vero qua fuj^ratVxtera animalu & feiplum, in quantum ani- mal eft, interioris congrue appellafidncm recjpit. In his enim qui fpiritualiter vivunt, ut idem ait Ajpoftolus , Exterier hme ttrrumpnur, iureritr vera de die in diem renovetur. Qui enim perrofte vivsint omniilb corpus fuum & vitam qua illud adminiftratur,omne& que corporeos ienfus cum his que p«rcos percipit; omnefque irrationabiles motus, quos in le (entit, cum omnium rerum mutabilium memoria, non fblum Ipernit, verum etiam quantum poteft & corrumpit & deftruit, ne ullo modo io eo prevaleant,& oSini- no perire eisSc ca fibi appetit; fcipfumvcro, in quantum coeldbs eflentie particepii eft, de die iii diem, hoc eft, de virtute in virtutem alcendens, divina gratia movente, cooperante, ducente, perficiente renovat; & ea nuidem natura, qua animalibus com- municat homo, Caro dicitur': cavero, qua coeleftiscflentix particeps eft. Mens, vd Animus, vel Intelledus. Audi Apoftolura. Mente, in<^uic, /ervio/egs Dei, cerne entem legi pecteii. Et innumerabiles divine feripture fentenne hoc iplura approbant. Quid igitur mirum, fi du|alex hominis conditio intelligatur, cum ipte fjuo^mmodo du^e* fit? Et quod animalibus fimilc eft, cum animalibas; quod autem rpiritualibus per fe &abfolute, cum ^iritnalibus creari. Ac per hoc non te turbet quod dixi hominem cum ceteris animalibus in uno eodemque genere de terra produAum & ultra omnium animalium naturam, ad imevinem 6- fimilitudinem Dei fa&am. D. Nonne fbrtafEs mo- veret, fi poftem ad purum dignofeere quo modo fub uno eodemque genere eundorum animalium, ita homo condiens fit, ut meliori fui parte, iupra omnem naturam anima- lium fubfiftat. Af. Miror cur eadem repetis. Diximusenim hominem in quantum ani- mal eft , inter animalia (iib uno genere, in quantum animal non eft, extra omne genus animalium omnium fadum fiiifle. D. EheuI Jam major longeqne difficilior queftio quantum videtur orta eft. .Vf. Que Gt illa dic quefo: D. Viueris, ut opinor, duas animas in uno homine fubGftcre arbitrari; unam quidem corpus que adminiftrat; tc viviGcat, &nutrir, & auget, &pcrcorporcos(aifmrenGbiliareniii,eorumqucphan- taGas in memoria Gia recondit, & cetera que animas animalium ceterorum incorpo- ribus fuis peragere notiflimum eft ; .alteram vero in ratione & intelledu fubGftentem, edmjgitumDei& fimilitudinemfeSetn'. quod valde abGirdum videtur. M. Duasani- mas in uno homine nec ratio, nec divina audoritasGnit me arbitrari; imo etiam pro- hibet, nec ulli rcdephilolbphantium fid eft xftimare: unamveroeandemqueratitf- nabilem animam ineffabili modo adjungam, hominem ellc aflero ; ipliiltiqiic hteinem ipirabili quadam & intelligibili diriGonc ea parte qua ad imaginem & hmilitudinem creatoris hdus eft, nullius animalitatis panicipM eGTc, & ab ea omnino abfolutum vero qua ^imalitati communicat, in univeruli animalium genere de terra, hpcdft, de communi omnium natura produdum. D. Quid ergo dicemus ? Num humaria ani- ma, Gmplex quzdam natura, omniqnc coitnxiGtionc abfoluta, in qnibufdam pardbui, in uniutemquaodam copulata credenda eft ? Af. Unum Grmiflime teneo, fimplicem viz. omnique copula partium carentem effe; alterum vero omnino abnuo, hoceft, ullam compoGtionem, differentium^ le invicem partium recipere ; tota enim in Icipla ubique eft per totum.' Tota fiquidem vita eft; tota, intelledns ; tota, ratio; tota, lenius: tota, memoria : tota, corpus, vivificat, nutrit, continet, auget; tota in cocis limGbus fpecies rerum lenGbilium lentic ; cocaiprarum rerum, ultra omnem corpore- um fenfum; naturam, 8c rationem, tradat, difeernit, conjungit, dijudicat ; tota extra & fupra omnem creathram. & fcipl^,quia in numero cteaturarum comprehenditur citra filum creatorem intelligibili motu acqde xtemo, dum omnibus vitiis porgatur, etreutu- volvitur. Et cum ita Gmplex naturaliter GibGftat, Gurum inteUlgibilium&Gibftanthi- liumdiffitrentiarum, veluti totius in partes, diviGones recipt; fecundum motuum fuo- rumnumeroGtatem; ac per hoc multis nominibus denotatur. Siquidem dum circa di- vinam eflcntiam vehitur, &Mens, & Animus, & Intcllcdus ; dum rerum creatarum naturas caufafqueconGderat, R^tio; dum per fcnfascorporeos^cies fenGbitium re- cipit, Senfus ; dum in corpore occultos fuos motus juxu fimiiitadinduinrtrionabiliuih animarum LIBER O.U A R r U ; S. tir ini*Mrnr- ^penteit» natriendo illnd & augendo. Vita proprieiolct ap|>ell4ii. InUi aiiceoi omnibus cota ubique cft. D. Tota igitur & in genere anioialiinu dc terra prO' dudtaefi, &tota ad imaginem Dcifitcla; pradiittis enim rationibus concluditur, ita & non aliterdle. M. £cianu& nec ulli i^e ac pie Philofiiphantiam de hoc dubitare jicet, nelimpliciiiiniam&individaamoaturamfctndcrc videatur, quod valde impiuni eft. D. Quomodo ergo ntius atqne idem bomolKundum prxdidtam controverliam jfic animal cft &non cilanimal, vel quomodo & animalis animalis non eft ; tc caro cll& caro non clt; & fpiricualis m & ^iricualis non eft; & quomodo hcc fibi invicem oppofita & contradicentia, in una (unplicitrima natnra (loftratintelligi, non iiuis video. M. Exbisqux prsdi^iiint, omne quod tibi videtur in {implicitate hu- «nanxnatarxcontrariura, {iquis intentus perfpcxerit, luce clarius inveniat, non folum non dTc contrarium, verum etiam omnino conveniens. Conftat enim inter lapientes, dn homine univeriamereaturaminvauri. Intelligit enim & ratiocinatur, ut Angelus; Jencii Sc corpus admuiUrac, ut animal;ac per hoc omnis creatura in eu intelligitnr. Tas> -tansiiquidemcrcaturz quinquepartita diviiioeft. Aut enim Corporea^ aut Vitalis, aut Senhpva, aut Rasioualis, aut Intclledualit. £t bax omnia, omni modo in homiac xontinentur.Extremum qnidem naturx ipfius Corpus eft: deinde leminalis Viu corpo- jii adminift.rativa, cni prxcft fonCns : dcind^Ratio, qux inferioribus ie narurz partii alominatarduprcmum in bis omnibus animus obtinet k>cam,ic per hoctota humana na- tura in quantum communicat animalibus, merito animal eft. Communicat autem cis, m quanrum corpus eft, &rita corpus r«»uns, & Icnliis. & memoria rerum ll-nCbiliain -phantaiias tradans: in quantam vero (uvinz coelcftiiqne eilcntix particeps, non eft ani- mal, ratione autem & intelicdu xternorumque memoria cocleftem participat cflenciam. Ibi igitnr, omnino ammalitads expers elLln illa liquidem parte fni, ad imaginem dei h- Aus eft, ad quam iblam in idoneis hominibus loquitar Oens. M iUui enim hominis, ut ait Augoftinuszi mode Civitate Dei, U^sutur, ^sud its bmisst tatrk qtubns hmt conftt s^ wstHm, O-qtu ifftDtsa folsm efi stmlitr . Csmtnimbopusdasu^mem Dci ftt&ut fr^tSo tMfiiiptTteefipromssqiticrfstfcritri/itDtt, qu*fuptr*s inferitrtsfsim\ mu ettdm tumpot*- rsbmmssssiMtushgirnt. Et notandum, quod etiam in hac vita, priuiquam totnm quod in homine Animale eft, vertatur in Ipirituale, & omne quod incocompofirumeftqi ioei&bilcm aduuicur hmplicitatem, poteft totas homo & animalis fieri & fpiritutiR: irii animalis fola libertate arbitrii ; ipiritualis vero & libero arbitrio fimui fc gratia, fine qua naturalis potentia voluntatis, movere hominem in Spiritum nullo modo fulfi- cit. Animalis irntur homo Ac iit & dicitur, quando reliti motibus qui fecundum rationemfic inteUoiftam funt circa cognitionem creatoris & creaturx ; in motus irratio- nabiles, quibnsanimalia bruta circa corporis defideria moventur, fpontaooo appeti- tu decidit } ita ut totam luam intentionem temporalium fngiiiumqoe rerum &ad non efie tendentium , lethiicf is dcleftatioiubas ingurgitet: fpiritualis vero, dum muutu omni converlarionc in mdius , amorh incendio inflammatus, mundo & carne omni modo fpretis. omnibufque animalium motibus reli&is, od coeleftiuro elTcntiarum fi- militudinem totus transformatur ; ut quod ei futurum eft fecundum inconverfibileat fubftantiam, hoc in eo procedat fecundum vitx rirturibus omaixquaiiutem. Ac per boc duobus modis animalis homo cognofeitur. Uno quidem, quo fecundam natu- iam fub{iftit:altero,quiei ex irrationabili motulibcrx voluntatis proclivifq; ad maliti- am ac^dit. Similiter fpititnalis & fecundam naturam TubTifteBS, & Iccandum bonam voluntatem divina gratia prxventam,ac tam viAis purgatam,quam virtntnm ornamentis eedimium, ad priltinam di vinx imaginis dignitatem revocatus. D. Hxc libenter ae- cipio : ied non pureconfpicor quomodo cum omnes ipecies in genere unum funt,coit- «U^ences invicem fpcciis illo unam fubfiftunt. Definitio fiqaidem hominis, exte- ronun animalium dchnitionibns contradicere videtur. Eft enim animal rationale ; ex- tera vero animalia irrationabilia. Vidcfnc quomodo adverfantur fibimet rationale tc irrationale f M. Panlulnm acncius naturas rerum infpice,& invenies hanc propofido- nem ^ox eft in di&rentia virentum, non autem controverfix in multis. Verbi grada. Omnis creatnra aut vifibilis eft autinvifibilis. Htedifferenciamfiicit.Don controver- {km. Vifibilitasenim & invifibilitas duo qnxdam funt h fcdifereta, non fibi repngnan- da. Similiter aut corporalis aut incorporalis eft omnis creatura. Divihanim auooue 1(58 DE DIVISIONE N/TORit cuntroverda, inunaeademquelpecicfcu parte incelUgirar; diflerenna rero in direr- fis: veluti Equis de homine dixerit, homo eft animal rationale, homo cft animaHrrs- tionale ; dv illa fpecie qus fubftantialiter homo dicitur pronuntians ; contradiAorb proloquia hent, & neccflario ; unum enim verum, altefum vero faliiim. Non enim aut hmul vera poflunt elle,auc fimul falla contradidoria proloquia de fubjedo eodem : five univerfaliter Cnt, Ere particulariter. Dum igitur dicis homo eft animal rationale, equus cft irrationale animal, nulla intelHgitur contradidio, quoniam rationabilis & irrationabilis animalis liibftantialem differentiam parcEmis. Dum enim rationem ho- mini das & ab equo aufers, differentiam hominis & equi l%nificas. Eft enim fic difle- rentia hominis a cztcris animantibus habere rationem, fic & exterorum animantium ab homine differentia, rationem non haberes dumneqne initoc habitus & privatio dignolcitur. Habitus enim hominis eft habere rationem, habitus autem equi, rationis ablcntia. Siquidem equus non privatur eo habitu, quem nunquam potuit utere, Dbf autem habitus non recedit, ibi confequens privatio non erit. Animali, feu cuicunque vitam participanti mors non accideret, E prius & habitus vitz non ineffet ; ideoqae nullum animal proprie dicimus ftultum, pr;ter Elud in quo vidfcmus, pofle fieri ratio- nis habitum, neque ftolidum, nifi cui naturmiter ineflenon poteft Iditicndi ubitudo. D. Qureergo dixifti in uno eodemqucjTuMedo duo proloquia fibimet. adverEmtia falfaEmul aut vera Emul efle-non polle, (ed E unum fit verum ncccffario alterum erh falEim. Verbi gratia, Equis dixerit de uno eodemque, hoc animal equus eft, equus non eft ; cum videaris aflercrecontradidoria proloquia vera Emul efle polle in homi- ne; homoanimal eft, non eft animal homo ; & hoc naturaliter non elIeeidoces,donec totus moveatur animalis in Ipiritualem. Et cur hoc in homine folo ? In czteris vero animalibus nullo modo, in quibus verum eft animal efle, animal autem non effe omni, no falEim. M. PuuEic aliud animal quam hominem ad imagineip Dei fadum ? D. Ne- quaquam. M. Negabisduo proloquia fibimet Sc colludantia, dum de Deo przdican- tur, vera Emul efle & nullo modo falEif quanquam ambo ejuTdcm virtutis non fint, ut puu , Deus veritas eft, Deus veritas non cft. D. Negare non aufim, dum iple de rcipfo dicit, EgtfumvUiVtritiu, (f-viu, Sandus autem Areopagita Dlonyfius infym- bolica Theologia Dierum. Q^ddit nei/Hittritat ejlnequtviuefi. jbttmm, neqMt vir- tu neque lux, neque vitd & paulo poft ; neque ftieutid ejl, neque yeritde efi. M. For- tallis DionyEus contradicit Cbrifto, qui de feiplb przdicat {^>Eim veritatem efle. D. Abfit. M. Utrumque igitur verum eft, Deus veritas eft , Deus veritas non eft. D. Non folum verum eft, etiam veriflimum. Unum quidem didum cft; ledinaE- Ermatiohe per metaphoram, quoniam ipfe conditor, & caula primordialis veritatis, cujus participatione vera funt quxeunque vera funt omnia. Alterum autem per ne- gationem, quz eft Iccundum excellentiam, quia plus eft quam veritas : ac per noc dc verum cft, Deus veritas eft, dum fit verorum omnium caula ; & verum eft, Deus ve> ritas non cft. quia fiiperat omne quod dicitur, & intelligicur, & eft. Nec me latet quod addidifti, qmnquam ambo.non cjuldem virtutisfiint. Minusenim valet ad in- effibilis divinz eflentiz fignificationem affirmatio quam negatio ; quoniam una ex crea- turis ad creatorem transfertur ; altera ultra omnem creaturam de creatore per leiplum prxdicatur. M. Bene vides quod addidi ; quid igitur mirum fi de homine qui folus^ inter cztera animalia ad imaginem dei fai^scft, vere Emul poflit przdicari, homo animal eft, non eftanimal homo : ut 'Mr hoc laltcm intelligamus ad imaginemT>ei il- lud animal fpecialiter efle conditum, dr quo pugnantia fibimet io aliis animalibus pro- loquia vere Emul przdicantur^ Porro fi propterea divinz eflentiz afflrillationes& ne- gationes conveniunt, quoniam fuperat omnia quz abeofada Eint & quorum caula eft, cui non liceat prolpicere negationes & affirmationes imagini & fimilitudini ejus quz in homine cft, unanimiter convenire ? Quandoquidem luperat cztera anim^a inter quz lub uno genere eft conditus, & cujus caufa condita lunt. Quis enim rede lapientium ignorarit. Hunc mundum vifibilcm cum omnibus fuis partibus, h fummo nlquedcorEimproptcrhomincmcflefatftum, utciprzeflet & dominaretur omnium rerum vifibilium? Quod SanAus Gregurius in fermonc de Imagine his verbis edocet. ^enidm, inquit, Crexturd diriud rirtute Jimut cum prdcepu eenftilutd ftt, beminit rert etn- Jliluiitnem confitiumprdludit, & perfermetur dt Artipee per retium feripturd, quid futurum ejfet.&qudleefettnveniret, & dd qudle ptincipdle exempUr jimiUtudinem ferret , & in que fieret, & quidepertretnr fnSum, &quiini demindtetur i emnidprinifetme eireumfpicit, n* renerdii- LIBER Q.U A R'T V S. 169 ntMtrMiiTem generntuim dignitdttm, friufqMdm i» efitnham vinirtt, ifftftrtirttMT, qm frinafdtum ttTKmqntfuat foffcffufusfntt. ■ Dixit emm, inqait, Dt)ts\ hnamut kminrm ad imaginem xtfiramji- fmilitudiaem, et diminatur pifiiiimmarii, et kefiiarnmteTTa,ei tt- Utilium tali, et ftecrum, tt mna terra. Et hoc ei datum eft, live peccaret five nou pec- caret, quamvis non eodem modo regnet, II non peccaret, quo regit poftquam pecca- tur. Ht ut hoc certius cognolcas, nuin exiilimas hominem ci parte lui qua ad imagi- nem Dei fadus elt animal eflfe ? Aut ea qua inter aiymalia de terra produftus eil ima- ginem Dei Tublillcre? Aur utrumquc,hoc eft & imaginem & animal, veraciter in eo non elle l D. Hoc ultimum nullo modo dubium Oportet xftimari,hzc enim (imul elle io ho. mine vera ratio comprobat.Ulud vero,hoc eft imaginem in animali &animal in imagine omnino non negarem,G me non moveret quod in luperiori h te definitum eft, hominem via. in leipfo ubique totum ellb; ex quo datur intmiigi ut opinor, & totam imaginem in toto animali, & totum animal in tota inuginc per totum hominem lubiiftere. M. Miror cur tc talia moverent, cum videas in hoc maxime imaginem dcfimilitudinem Dei in humana natura polTc cognolcL Ut enim Deus&lupra omnia & in omnibus eft, iplefiquidcmeilentia omnium eft, qui vere Iblus eft, & cum in omnibus totus, Gc extra omnia totus elle non delinit; totus in mundo, totus circa mundum, totus in creatura fenfibili, in intclligibili totos ; totus in univerfirate fit ; in toto univerfitatis totus, in partibus ejus totus, quia ipfe eft & totum & pars, & neque tutum nequa pars : ita humana natura in mundo fuo, in univerlitate lua, in partibus vifibilibus Sc invillbilibus tota in leipla eft, & in toto fuo tou eft & in partibus liiis tota, partes ejus in feipfu totx, & in toto totx. Nam & extrema pars ejus& viliflima, corpus dico, fecundum rationes fuas, tota eft in toto homine, & cum in fcipfa ita iit, turum litum excedit. Non enim aliter conditori luo adhaerere pollet, li omnia qux lub iplo funt, & feiplam non excederet ; c[aonamintermentm n»firam, ut ait Auguftinus, fua^arrm imeUigimut& reritatem per quam ipfum intelligimus, nulla interpofita creatura e]l : quod etiam iple Areopagita, in fymbolicaTheplogia pulcre docet, dicens: O amice Timt~ tmtbee, circa mj^icae fpeculatienes cerreier ale canere, elfenfutdeferere, etinrelle{tualeiepe~ ratianec, etfenjihliaetiuvifiiilia, etmnentn emetent, et ad unitatem ut pefitile infeim r^ituere ipfiut qui efifupra amnem efentiam et fcieutiam : ea enim teipfe et enfniiut immenfu- raUli et aijelutt mentis exceffu, ad {upereSentialem dmnarum tenebrarum radium, amnia de- ferem et ab amnibus abfalutus afcandei: Sc Dominus in Evangelio dicensait,Mii egafum^ltic &minijler mem -.eG-aatemiGe lupra omnia. Eft igitur illi adhxrens homo lupra omnia Acfuprafeiplum, quantum in omnibus eft. Et quamvis humana natura, dum in hac vita mortali verlatur, adhzrere Deo feipla non polfit ) veruntamen, quoniam pollibile eft ei & naturale creatori luo adhzrere, ejus gratia cui adhzret, adhzrere non incon- grue dicitur. Szpe enim poffibilitas^ro experimento folet accipi, & quod certum eft quandoque fore,^ro przfenti computari, etiam proavo. Et quid dixit in munda liio, in univerfitate fua ? Cum apertius pronuntiarem in univerfo mundo vilibili Sc invifibili.. Humana liquidcm natura in univerfitate totius conditz naturz, tota eft } & in ipla omnis creatura conftituta eft. quoniam in ipla copulau eft , & in ipfum re- verfura. & per ipfum lalvanda. Audi Creatorem ipfius dicentem, Pradicate Evan~ gelium amni creatura ; homini profedto'. Ibi intclledus, ibi ratio, ibi leminalis vita, ibicorpus: non hoc corruptibile poft peccatum, fed illud ante delidum; non hoc compofitum atque Iblubile, led illud fimpicx & individuum; non hoc animale & ter- renum, led illud fpiritualc & coclcfte ; non hoc ex duplici fluxu per carnales connexus feminibus genitum , fed illud ex fimplicitatc naturz, ante przvaricationeni produ- Sbim, &in refurredione futurum; non hoc corporeo len fui cognitum, fed illud in Iccreto uaturz adhuc occultum ; *non hoc quod merito peccati lupcradditum, led il- lud, quod incorruptz adhuc naturz erat infitum'; fle in quod hoc corruptibile fle moitale reTerfuruffl.5mtinamr,inqnit,ApoftolusJioc eft de fenine nalcitur in corruptio.. ne i furget in rirtute : In quali virtute? Ipfius videlicet corporis, quod prius nativa- liter eft conditum. Seminatur in contumelia : furget in gloria ; feminatur corpm Animale ; furget corpuifpirituale. Omne fiquidem quod naturaliterinhomineeft creatum, ne- ceflarioxternalitcr manet integrum atque incorruptum. Non enimdivinzjuftUua ^ eftVilum, ex eo quod fecit quicquam perire, prziertim eum non ipla natura pecca- verit, fed perverla voluntas, quzcontra naturam rationabilem, irrationabiliter mo- vetur. Cujus retoomeimum eft argumentum. Si naturaliter ineft homini mortis odium. * Y qilo 170 D E D I V 1 3^1 O N E N A U R quomodo in odio non biberet nataralicer mortis cautam f Peccatum dico. Er Boc commune omnibus animalibus efl, mortem, mortifque cautas devitare & timere. Ut ergo nullus lapiens vult errorem incurrere . ita humana natura noluit peccare ; ac pet hoc conditor iptius dum (it jullus noluit eam punire, voluitaucemei luperaddere in quo pollet delicium quod ex perverfa volunn^dc fuadente ferTCnte acciderat, ne fem- per ei adh.treret, purgari. Natura Equidem rffionalis& intellcdualis, quamvis no- luit falli, potuit tamen decipi ; ppferiim cum nondum formationis fiue pericdionem acceperit, quam merito obedientbe eliet acceptura, inTbeofin, deificationem dico transformanda. Non ergodebrausdebuniana natura judicare, fecundum quod cor- poreis fenlibus apparet, & merito praevaricationis ptenaliter ad limilitudinem irrado- nabilium animalium per copulam lexuum in hoc mundo temporaliter corruptibili- terque, cujus finit mors eft: verum fecundum quod ad imaginem Del priuiquam pec- caret, condita eft. Quod etiam omnem fenfum corporeum, omnemque mortalem cogitationem pro ineffabili naturx dignitate incomprenenfibiliter fugit, led decepta & lapfa , pravx lux voluntatis tenebris occxcau, & feipfam & creatorem fuum oblivioni tradidit. Et hxc eft miferrima mors ipfius, profundillimaque in Caligines ignorantix fiibmerfio, & ii leipla & ik creatore luo longillima diftantia; irrationabilibus vero mortalibufque animantibus proxima turpilEmaque fimilitudo ; ex qua iterum nemo eam potuit redimere, revocare, reducere, & adftatum priftinumde quo ceciderat re- ftaurate , fed Dei fapientia qux eam creavit, eamque in unitatem fux fubflantix ac- cepit, ut ficcam lalvaret, eunda liberaret mileria. Non te igitur moveat, quod de humana natura didnm eft, totam in leipla ubique efle ; & imaginem in animali totam, & animal in imagine totum. VI. Omne fiquidem quod in ea condicor fuus primordialiter creavit, cocum inte- grumque manet, adhuc tamen latet, revelationem filiorum Dei expedans. D. Non me fbrcallis moveret, fi mihi clare fuaderes quod per meipfum perfpicere non valeo. Delibero namque utrum homo fi non pieccaret animal efiet; quod etiam alio modo pof- fum dicere num homo ante peccatum animal erat? Si non erat, cur tantum laW- ravimusquxrentes, &uc eft vilum invenientes, in univerlali animalium genere homi- nem editum effe. Si enim in eo genere non eft beatus; aut omnino ance peccatum ani- mal non erat, aut fi erat, in alio genere animalium conditus erat; quod nec Divina Scriptura introducit, nec diligens rationis inquifitio in natura rerum reperit. Omnia enim animalia in uno genere lubfiftunt, h quo per divifiones procedunt. Ac fi in eo quod feripeum, Pndntdt terrd MHimtm vivam inter animalia extera conditio hominis incroduda eft ance peccacum,quomodo Plalmifta veluti magnum opprobrium humanx natu rx poftiaplum ingerit? dicens, Hom cuminhmtre effet ntn intelltxit, ctmpdTdtut tfi jumtntisin^pientUm, & fimiht faSgs ^illu. UWPropneu aperte videtur pronun- tiare hominem ante lapfum in honore fpiritualis lubftancix ultra canium animalium naturam fubfticifle, eo vero labence, dignitacemque fux naturx non incelligcntc, in contumcliamjumencorum fimilitudinis cecidifle. Si autem ance lapfum animal hnt, s cur pnft^pfum in eo jufte reprehenditur animalium fimilitudinem incurrilTe, quibus naturaliter fub uno genere concreatus eft. Af. Merito deliberares fi propheta lim- pliciter dixillec, comparatus eft jumentis &fimilis fadus eft illis. Addens vero jumentis infipiencibus latis patefecit quod in hoc homo maxime reprehenditur, quia dum effet fpiricualc animal & lapiens in prima fui conditione ad imaginem dd& limilitudinem, ipfe infipicncer & irrationabiliter fe movens contra fui conditoris mandatum, infipien- tium animalium fimilitudinem attraxi|, eorumque inconvenientibus motibus libi na- turalem naturx fux honeftatem dehoneftavit. Non enim in eo laudatur, quod animal eft, fed quod imago Dei eft, ficut in co non vituperiturqnod animal, led quod imagi- nem deformare voluit quam perdere non potuit. Nam in exteris animalibus irratio- nabiles motus turpes non fiint, dum naturaliter eis infunt, & fine quibus animali^efle non pollent. Reprebenfibile autem eft atque deforme in animali rationabili in mo- tus irrationabilium, quamvis naturales illis fint, illicito perverix voluntatis appetitu cadere, in cifque velle manere, rcUAa fuperiori pulcritudine divinx imaginis. D. Ju- re quidem culpatur rationabilis, ob animalium irrationabilium motus. Nam fi aliquis homohoncftx formx beftialem effigiem fponte fiu fc indueret ; non immerito repro-'' henderetur, ab co quod melius eft, in id quod multum deterius feipfum prxeipitans. VII. Sedftdhucquxro ; cur Dens hominem in genere animalium creavit, quem, ad * imaginem V ,- LH B B.R s n ^ iauciocm fuamtBt/unUuudkcpi fjUXK .volaic? Glarioljiu guipM,yi4creti»r, oqi^ apiinaliute Heri ab|blucuiur quod rupcrtu.cluqi<^U Dactici:|i^ c^ ,qlua omtiv 4 «fc- maliu fuerat eh^un^ cuilyitiuigjtie cilcnrianim cogfors, qulb^ tfttenoruqi a^iutu^ lium nulla confuhllaulfaliu&ll^ur Incile. Non enim terrenUiorpoabua gcavancub nec corpox^liilfffiBui ad ccium loi^mum nouuani» non cnli^qf^ti^ccua ptumal]i9 atUpiunc. ^inuinlcxuiinleipli^x^ujbuc&convnqux vidca.t.cogn(>|j^nc. Nauadt animanonexajtaleyldccquxlunuc, led per pbauaiias u^fcipla.qa^^ngeji nuit, p^ Uunrur. ^Qyijravi; Placo angeluin dchn|at.aiuinal t«{ioo^c& Hninoctale : fcdquiia andoricate S. ^rlpturx landorvfinque Pacrun^. probare non po(lui|mr> rnccr cereas naturarum fpcculationcs, quoniam cemerarium cft, acc^rc non. debemu;. Qjiod aut S^dus Auguftinus fummos angdo^./piritual|a/'u 4 Cr>rpoira i%qp|bps. |^pe apparent non Ibiuni habete non denegat, verum etiam confirmat, nullo lu^do compellit a6t, coelepbeslubftantusaninwlucnucxcdetc; ptadjerum.cumaon cmlt^ium Sc incorm.) ptibilium corporumcuni jingcUcU4plticibuslurraq|iia^nrcparabiiliiq^jundura,l'cdtvtr reilcium & corruptibilium cuinanimaUit fivear.anoiMbilibus five.jrtyctonahilibukfenfo moliauie connexio ahimal cfiiciat. Nam li lenium exterior angclicu^tporilius attuti^ tellcdibus inell; quid prohibet ne illos animalia, corpore ineclledb rivificance compulita,(icuc Platoni placet.dicamu^ Jit Ii fic, quare ingqaercjlfihialiain non computantur ^ Siquidem & homo fi non pcccaicc, animm eflet. ih^n enim pecca; tum fixit animalia.!^ natura. Nam..& angelos- przvaricatore& pAUnalU cBcx nuU» Vadit audoritas. Quod maxime tali .docetur argunaeuco. Siquidem illa (unita fzlicb tas quz limdis hominibus promittituti, nonalia cfle przdicatur rjmm .ungdicJe natuidi pededa, & iu nullo deliciens zqnaliias. Qg«s autem (anus fapmm (nturam homyii» uanrmucauoacm.cccdldcric, vcltiti cx, animali inferiori in animm (ppaiins, extw«t<» incixleilc, ex temporali in zceznum, ex mortali in -imOK>rcale,^ ex,jyi%o in beatum^ (fd poti ua omnia quziu hac viu in hominibus/andis, exteris conunuuia auiinalibuat Sed inteliigunt Icu icnciunc . in diam efientiam cccjieflcm Sf, iuconununicabilcmi» onmique animaliute carentem Ineffabili quadam muutione ttan^etri,. qur>d eiianl mini u non pecopxt&turum erat ? Quate igitur honio ,in gcncif aqiitialium qumdo cetra produda (unt cteacus fit, in ^uo Icmper noo manebit f Su|t>idi^ cum mundua Hfn, cujus pars animalis homo cd mceric.rit, omne quod in bomji>e, animale ed, emtt ipfoSc in ipfopciibit. Non autentlinit vera ratio totum pati interitum, partesvexo iuittsab interitu lidvarL Porro fi lotusmundus cum omniousluispaitibusimerituruh erit, quomodo homo inquautum.pars. mundi cd, pad.tnunduQtQwitliit,,auc uy,aec quo modo non fatis video: ac per boc^jus quxdionis nodulos folvas, obnixe: fla* gito. Af. Aleam valde bumanx condaQonis phyilcani theoriam poHuJ^ oacuramqiM difpuwone longius progredi compcUS^& mibifufficeret incerjagapri ritu, quaae Uomiras luminem in genere animalium crcaaerit, quem adfitam iujmiocm facere pro* pofiiiti breviter rcfpo^ere, quia ita voluit cumco^ere, ut quoddam animal edeu in quo imaginem (iuun expcefl^ mauif edaret : cur-autem ira, voluiti.quirquis qu&ric* pWinx voluntatis caufasquxrit, quas quxrcre nimd puifumtuofum cd, atque fupetp bom. /Hin ftufum Qtnihi.} Sed fi,hoc ^imto, iogratus fortaOis iUcp bia, £c DOS xdimabisnil ad purum perfiBdumvedneurepode. Non -dicam ^igitur ciw voluit, quia omnem uiccll^um fupvat; fcddimmn/.ontipl^dodericqmd facere v«r luit. Omnemquiderocreacuram vUibilcm & iovifibilm >n lnw. fubfiftnnt ; ifnm iccundnm lolam ewndam, an fecundum f«la accidentia, cunftaque ouk confiderantur in unireria creatura, hoceA, fecundum effcndam & fpeciem, dc differendam & proprietatem, & omnia qnz circa intelliguotnr ? M. Hanc inquifitionem non mihi facile occurrit quomodo rationabiliter abfolram. Nam (i dixero lecuodom folam eflcntiam, merito tefpondebis: omnia igitur io tan- tum (blummodo liiot in quantum effentialiter fubfiftunt, extern vero, qnx circa ef> lentiam vel fubftandam intelliguntur, in numero univeriitaus rerum nec compuunda nec penitus funt. Etfiitaeil, quxresh me unde ergo funt, qux circa dlentiam rerum intelliguntur. Si dixero ex Deo faAa lunt,difturus eris, quare ei^ in numero univer- fitatis qux in homine ell non includunto r?Si dixero It Deo fifta non iunt,refpon- debit ; non (unt igitur. Nam G eflent, non aliunde edent nifi ex caula omnium quX Deusefl. EtGconienferoea qux circa edendas incell%untor in numero rerum non ede quia I Deo non (iinc, continuo dices, quomodo ergo intelliguntur i Omne enim quod ex Deo non eft nullo modo intelligi poteft, qui ullo modo non eft. Si dixero non iolum edendas, verum etiam omnia qux naturaliter circa easiocdl^m>tnrdeex Deo ede fc in partibus univerGutit computari, non eft dubium quin cogar unum ex duobus d^re, aut non' tocmnuniverfitatem ia homine condicam, G-iblummodo edendx in ipio&AzfunC;-kuc totam univerfitatem, hoceftedencias, dcquatcuaque circa eas de in eis pcripiciunrar in homine condita ede. Et fi dixero non partem umverfitads, hoc eft, fubftandaslisl totum in homine conftitutura, gravilfima quxftione perfequeris di> ceiido, irradonabilitas ergo in eofaftaeft, &beftiditas, qnadmpedalicas, volatilicas, omneiquedifierendx.,diverG]ram animalium 'aliarumque rerum. Species quoque dc proprietates, de accidmtia, de extera innumerabilia, qux ab humana natura longe di- nare videntur,' in tantum ut fi homini inedeconfticerit, ede hominem nonhomo.ied turpilfimammonftrumreAcjudiceciilr. D. Difficultatem qnxftionis cumnlafti, qua- damquedeliberadone, quicquid ab alio opponeretur dbi ipleoppofuifti, ac per noc aut eam referaUs, aut abftruiam praeteribis : dc ad aliam tranfibis, quod valde-incon- graum videbitur. iM. Conemur ergo ill^ nuodammodo confpicari, ne omnino in- tafta in terim relinquatur. D. Mihi aliteni^pkcre non valebis. M. Omne quod co- gnofeitur in inteileftu dc radone feu corporeo len fu imaginatur, putafne in ipfi> qui intelligit dc fendt quodammodo pode creari dc effici f D. Videtur mihi pqde. Rerum fiquidem leafibilium fpecies dc quandutes dc qualiutes quas corporeo Tenin attingo, quodammodo in me creari puto : earum namque phantafias dum memorix infigo, ea& que inter meipfum trado, uvido, comparo, ac velud in nnitltem quandam coUi^, qnandam notidara rerum, qux extra me funtfe me effici perfpiclo. Similiter etiam in- terius inteUigibilium qux folo animo contemplor : verbi gratia, liberalium diiciplina- mm quafdom notiones vduti intelligibtles fpmes, dum ftuUole eas perquiro in me na- ici dc fieri intelligo. Quid autem intereft inter noddam de res ipfas quarum notitia eft, {dane non video. M. Quiddbividetur?Numuniusatcurzanalteriusfuntresi es- romquenotitix qux in ammo fiunt? D. Alteriu. Quomodo enim unius naturx erit fpccies corporea, verbi gratia, cmufdam animalis, leu berbx, lea arboris, denotitU cyus qux in natura incorporea efficitur ? Eadem radone, quomodo cujufpiaih difci- pliuK intelligibilis Ipecies de notida ipfius unius natura podunt fieri ? M Si eigo, alti> riusgeneris (eu naturx dc non cjufdem, dic quxlo quid horum prxftandus ponmidam arbitraris; num excelfioris naturx funt res propriis notionibus ; an ipix notiones re- bus ? O. Vifibiles fpecies melioris ede naturx nodonibus earum dixerim, fi Sanftus Anguftinus in nono de Trinitate undecimo capitulo tdiem (imtentiam non pronuntia- ret Cur fer feufum, inquit,, etrftris iiftimm etTftru, fit eUiqu* eerum fimitiruil» iu anima mfirtqueifbtmtufitmtmtruefi •, tua ruim tmniHtiffuttrftrttn tnmefuut eum e* ctgitd- mm, fti eerum fimHituiiuts. Melitrtfi rumen imuginutie mferir iu unime quum ilu fpeeiet utfferut i» quuutum butuu mulieri uuturuefi, idrfi, in fnilluutiuntuli, fiuti eft ummm. Nen 4 LIBER QJD ARTUS, • ♦ Vj Ntu Mtim Tts inttUigibitn mtUne /«< f «4 eft in nninu mtlitret tfe nndt» Utir* : Quod enim intelligit melius die quam quod inteiligitur, racio edocet. Nam (1 rerum omnium cognitio in divina rapientia fubliltic, meliorem efle incomparabiliter eam rebus omnir bus quarum cognitio eft, non tcn^l« pronuntiarim. Et ii ita eft, talis ordo, ut reor,e> divina providentia per nniverikm creatu radi, uc omnis natura qusalequentisle notiti- am comprehendit, noufolum mdiorde Tuperig^t, verum etiam Bc ipia notitia digni- tate naturas in qua^ft, przcedit eam lofige cujusilbtitia eft. Ac per hoc iiuiliusdixerim notitiam intelligibilium rerum antiquiorem eilcq^ intelligibilibus rebus. M. Illud fortaifis reifte diceres, fi pneftantius fit quod formatur, illo quod format. D. Quate hoc opponis? M. Quia notitia artium qux in anima eft, ab ipfis artibus formari vi- detur. SedficerriiCmarariouefnaderes, non nodriara ex artibus, |crumartesexno- ritia formari fua forfitan ratiocinatio refte ingrede re tur. D. Nonne inter nos confo- 4umjam, omne quod intelUgit illo quod intelligitur przftantius efte? M. Confe- ftum. D. Dic ergo utrum peritia mentis intelligit ^Iciplinam, an difciplina peritiam ? M. Mente intelligi dilciplinana non dubito ; fi vero dixero Cx ipfa quoque* peritia fi- militer, fient & mente cujus peritia eft eandem difciplinamcognoici, vereor ne videar aficrerc, mentem peririamque fui duo quasdam efle difciplina notionibus vigentu, te non unam eanderoque eflentiam cui naturaliter ineft dilcipUm* cognitio. Si autem aientem fuique peritiam, non duo quxdamied unum atque ideST vera docet ratio, co- gor fateri omne quod mente intelbgitur peritia quoque fui intelligi, & continuo fo quetur, mentem & peritiam vel certe mentem peritam przftantioris natutx efle ea di- fmplina quam intelligit, fi antiquiora funt intelle^s intelligcntia. Si autem dixero ipiam dilciplinam perita mentis peritiam efle ; conlequens erit aut mentem peritiam dl- laplinamquc peritam duo quxdara efle fe invicem intelligcntia & h fe invicem intelle- Aa, ac per hoc aequali digitate natone pollentia; aut mentem, peritiamque fui dilcL plinamque quam intelligit & a qua intelligttur unius ejufdemqneeflentix fateri. Sed quid horum tenendum fit nondum clare patet. D. Forfiio patebit dummodo re- aam ratiocinandi viam Deo duce ingrediamur. Af. Quxramusitaque diligentius: ac p^um dicas volo mentis naturam, coi ineft difcifdinx peritia fimplicem efle, an non. D. Simplicem efle arbitror. Eft enim incorpoiea, intelleAualis: acperhocomnicom- poGtione carere necefle eft. AI ReAe arbitraris. Putafne igitur aliquid ei. accidere quod ejus eflentixWturalitcr non ineft? D. Puto quidem; multa enim contingere ei video. Verbi ratia, temporaliter movetur, dum i|& non fit tempus, peritia difcipli- namm ei accidit, nec enim perita nec imperita dignofiiitur, nec lapiens nec infipiens, nec errans quando irrationabiliter volvitur, nec «rationis viam reAe ingreditur : de muluidgmiu. Af. Non ergo peritia diiupjinx ut ipia difciplina natnialiter ei ineft. Sed ex acciddnibus ei eztrinlecus proveniunt. D. Non aufini hoc dicere. Non enim vcrjf^ilc eft dominum ad imaginem & fimilitudinem fpamcreaffe mentem, cninatu- ralliet peritia atque difciplina non Ingenita fit ; alioquin non cflet mens, fed brutt qnxdam irrarionwilifqne natura. NomreAe quis dixerit, ut arbitror, 'hominem ^ imaginem dei faAum lecundum accidens, & non fecundum fnbftantiam, pnsfertim cum intelleAum & rationem fubftantialiterindlleei videamus. Af. Nonergoacci- duntei, led naturaliter infunt. D. Non temere dixerim, ut opinor. Quainvis enim* imperita & infipiens nafei videatur : quod ei accidit divini tran^telfione mandari qiia & Illimet & creatoris fiii oblita eft ; doArinas tamen regulis refoimata, Deum funm te SdpCun, fuique peritiam de difeipUnam, dcomniaqnsnatnralitefin ea fubfiftunt, in feipfa poteft ref^re, redemtoris fui gratia illuminata. Af. Reftat igitur confido- rare quomodo ei infunt peritia dc difciplina, num veluti naturales qualitates quas vir- ^tes appellant, ut fiint fpecies f^ientix dc fcientix. quas divini radii reperculEone percipit, an veluti /nbftantiales fuspartef quibus connftit, ita ut quxdam Trinitas fit unius eflentix, mens, peritia,difciplina. D. Qdodpoftremo pofuifti crediderim: videtur enim miU fiib^tialis quxdam dc connatnialis Trinitas. Af. Mens itaque & peritiam dc difciplinam fuam intelligit, dc h fua peritia, fuaque difciplina intdligitnr nonquid, fed quia eft ; aliter enim coeflratialis&coxqualis Trinius non Nec hoc negarim: quia ratio iu me &teri exigit. Af. Vide ^tur utrum k le invicem, 'an abalia quadam fnperiori (e natura formantur: D. Si fiipertorem naturam exquahxc Trinitas dc fubftunitur dc foitnaturdc intell^tur, fides Catholica non fuadmec, dC non approbarn veritas, fonaflu k feipfa formari, vd certe princi|ail«m formam e& ' « y I nen t* IM- * ^ de divisione natoira non incaute refpon taihe aliud eik humanam mentem & 4 ttd nodonemdus in m«gK formantis & noften* tis? D. Abfit. Imo vero intelligts-^n aliai^flelubftantiam totius hominis nili fm. am notionem in mente artificis, qui omnia priufquam fierent in feiplb cognovit ; i(Mamque cognitionem fiiblUntiam ede veram, ac loum comm qnx cognita fiint, quo- niam in ipfa perfedilfimt; fiifta & «ternaliter & immuubiliter fubliftit M. Poiliu mus ergo nomintm definire fic. Homo clt notio quaedam intellcdualis in meate divi, na zternalitcr D. Vcrilfima & probatidima definitio hominis eft ifta: & non folum hominis, verum etiam omnium qux in divina lapientia lada funt. Nec vereor eos qui defipiunt hominem non fecundum quod inicUigiturefle, fedex his qux circa cum intdl^ntur, dkcnfts, humo eft animal rationale mortale, lenfns &drlciplin« capax, & quedcftmirabilius, hanc definitionetn ufiadem vocant: dum non fit fuW ftknti^, led circa lubftantiam exhis qu» pergencrationem fubftantuC accidunt e». trinlecusaUumta. 'Nodo namque hominis in mente divina nihil borumeft. Ibi ft- quidem fimplex eft, nic hoc nec illud dicipoieft: offlacm definitionem & coUeftiok nem partium fuperans, dum de ea eOe tantum przdicarur, non autem qnodfit. Solp etenim ac vera ufiades definido eft, quz (olummodo affirmat elle& negat quid elTei M. Numdbi videtur (erum omnium fcnfibilium& intelligibiliumquxpotw huma- na mens intelligere, notionem qnandam in homine efiTc? D. Videtur plane :8c quidem per hoc maxime inigitur homo eft quod eundorum, qux fin; zquaiiter libi creata Ihnt, five quibus dominari prxeipitur, datumeftei habere notionem. Quomodoe- nitn dominatus eorum homini daretur quorum nodonem non haberet ? Siquidem do. minatus illius erraret, fi ea qnx regeret neicirec ; quod apcrtUfimeiilivina nobis indicat Scriptura,dicens,f«rM4f >r igitur Dmiim Dtutdebumi cuuatt auinumtiiit ttnu & nnnnfs vtUutUm tali, AiUiixit e* di Mjmum,ut vidntt ^uUftcdrett»: amne dutem^tuiyrdrfif Aidnuti dnimt nirentii, ipfum r/1 lumen ejm. Vt yiitret, inquit, hoc eft, ut inidligerer,^ iiil ytfdrtt. Si enim uon intelligeret, quomodo rede vocare pollet? Orniw natm anti ratdret ip[um efi «amrn,hoc eft,ipfa eft notio animx viveuds. M. Quid ergo ihirumm rerum no- tio quam mens humana pollidet dum in ea creata eft, iplarum rerum quarum nodo eft, fubliantia intelligatar;aa fimilitudinem videlicet mentis divlnx in qna notio univerfita- dscoaditx,ipriu# nniveriitatis incommunicabilis fiibftands cft:& quemadmodum nodo^ donemomniumquxin univcrficateAcintelliguntur , &corporco ienfu percipiuntuiv fubftandam dicimus, eorum qux imelledui vel lenfui fuccumbunt : ita dH>m nodonem differemiarumme proprietatum,naturaliumq; accidendum ip&sdifierendas,&proprie- , Oues,& accidentia ^dicamiu. D.Non mirum. MCreata dl igitur in eo irradoiiwlli- tas & omnis fpecies, omniique difftrcnda & proprietastpfiiis irrutlonsbilitatn^ & o- nmia circa eam naturaliter cognofeuntur ; quoniam horhm omnium &fimilium nod- tiainiplb condita eft. Similium autem dixi propter iUaquxextraanunalianaturaii*. 'rum continet, ut fune mundi Elementa, -herbarum quoque lignorumque genera &l'pe- CMS, quantiutesAc qualitates, cfcteraquc per innumerabiles differentias multiplicatae quorum omnium vpraco^nitiohumanxnaturx infiia eft, quamvis-adbuc indlcella- teac leiplam, donecU pnftinam tntegtitatem reftituatur ; in qua magnitudincin Sc put- chritoainem im^nis in fit condicx piiriffinle intelleduraeft, Sc nihil cam latebit ex ^ Jiis qux in icconditafunt divino lumine objeda, & in debm conrcr&, in quo omnia pcripcuecontempMsicar. An aliud jroliiit magnificus Boethiuslhtelligf, ubi ait, fti^ entidtfi rerum qadfant, fuique tmmutiUr^iiifidnttdm fartmmut jtnifftHenfieui vtriti^n Effe dutem ild itamm, tptdnetitrttbtitnttrtfcuut, uttreluSioat mnuuntur, nec variafM- mbusfermtttautitr', feiinfrtfridfemfeTvifudftHdtard.fuh^iiisru** cuHaiiunt. HdeiUh tem funt quulitatet, quuntUntet, fanue, nuguitudiuacpdrritdtttyMqudiitMtti, heUtudioaf a^. ilfpojitiaiua, lea», temparu, &quitqmi diuudtumquaidttimaiaearparibuiinrenituri que ipfd quidem neture tncarparee funt; Hir umautelilu fui^ntie retine vigenlie, pertiape- tiane rera canarii permiitentnr; &teSu verteiiliireiiuvettiiilemiucai^jntum rreuftuat. £t ubibaiciubfiftereuuclligis, nili in notiouibos luis Hi anima firaiend^ Ubi enim in- AUigituribiraii%i.imo'vcro intelledus fui finib' J). PrxftntM.quOTionisreferado , f muldplicem LIBER Q^U ARTUS. i7j multiplicem exigit expolitionem, & dum referatur, iDmuncrabilis direrlarum quxlUo. ■um undique circumftantium multitudo, velut cxquotLuniefiaitofontemanarc ooa defiait; ut non immerito alEmilctur ei Herculea: Hydrae figmentum, cujus capita ia quantum truncantur, in tantum cteicunt ; iu ut pro uuo amputatu cemum ebulliant : humanam porro iniinaans naturam, qux hydra, ideft, fons quidam multiplex cft, Sc iafinitae profunditatis, quam jxxter lolam Herculem, id ell, virtutem, quis poteft pur- fpicercf Ntmwfiit enim ^aa/aaria ftaaaar. nijtfpirimhminh.^iiiipitf) tfi. luqueli notio illa interior quae menti ineft humanx, rerum quarum notio clt rubllauiia cun- ftitnitur, cotiTequcns ut Sc ipla notio, qua leipfum homo cognolcit, fua fublbantia credatur. M. Confeqnens profc&o. Dixinms enim in mente humana, (uique notitiam qnafenovit, &di(ciplinamquafcipfamdiiut&feiplamcognorcit, unamcandemque eflentiam fubfiflere. D. Qnid ergo dicemus ? Nuraquid pulo fuperius ad purum deduximus hominis dehnitionem, dicentes, homo eE notio quxdam intclleiEualis in mente divina xtemalhcr fada ^ Et fi itacft, quomodo illa notio qua homo feiprum cognolcit, fubftantia fua fic, fi prxdiiEa definitio non temere llatuta fit ? M. Non te- mere quidem. Nam & illa debnhio qux dicit, notionem quandam io mente divina «temwter faftam fubftantiam hominis efle, verax eft. Et quod nunc dicimus, notiti- am videlicet qua le mens humana cognolcit fubEantialiter homini inefle, non irraiio- nabiliter docetor. Aliter enim omnis creatura in verbo Dei in quo omnia laAa funt, conliderat, aliter in feip&. HineSandus Auguft. in Hexamero luo, alirrr, inquit. /iif i/ftfanttM i/aeferiffnmftSdfuu, dbxtr in ipfe e»qn»tpft tft. SiijMideminteUeanitmni- ammdmndfdpirMu fnbftntUtfi mtmum, immnUl Cegnitit Ttrt qvdfcifftm in ftipfd intelUanalh & rdtitMdlu crentur», vrlafi fecundu qntijmfntfidntid ejm eftqutft mrit ftiunmtdtft nuffe & tfe. Et ilU qniimfni^tttid in ftfitnti* Dn {onfHtutd, tttrnt & inimmnuMm^i ifixrrrt, tmtftrdlis & ctmnmtdUl» : tlUfrtcedit.i^tftqnitnr-. iUn frimtrdUUt df {aujdlit, ifid frnttdtns & tdnfttnt : lUn aniverfdhter bominem ctiitinet, iftd fdTticnUTiter, qndntnm d fnpnitti di/frijmitnr fntjtUd jiii per ntiilidm ctmprebendit : dt tUd fTdduSd ejl ifid, ifid vrre rryerfnrd ejl tn iUnm, Et non dico nunc illam fupcrellentialem inhfbntialem fubllantiam, qux per feiplam Deus eft, & unica omnium caufa, fed il- lam, qux primordialiter in lapienda Dei fitiEa cE, & caufaliter cujus cftedus cE hxc quam fecundo loco EatuimusfubEantia : imo naturalis ordo rerum conEituit. D. Du- as igitur lubEandas hominis intclligcre debemus, unam quidem in primordialibus cau^ generalem, alteram in eammenedfibusfpccialem. M. Duas non dixerim, Icd aoam dopliciter intclledam. Aliter enim humana fubEantia per conditionem in intel- IcAiulibus perfpicitur canfis, aliter per generationem in eEcAibus. Ibi quidem omni mutabilitate lil^, hic routabifitati obnoxia, ibi fimplex omntbufquc accidentibus obfoluta, omnem cEugit contuitam fie^intcllcdum; hiccorapofitjioncm quandam ex qtundtatibus & qualitadbus, cxterifqEe qux circa eam intelliguntur ptiens, mentis recipit intuitum. Una iuque eademque veluti duplex dicitnr propter duplicem fiu ipeculationem, ubique tamen luam incomprehenlibilitatem ciiEodit. in caulis dico. & in ^cAibus. hoc cE, five nuda in lua fimp^icitate, live accidcndbus induta. In his enim omnibus nulli intelledui creatoque fenfui fuccumbit, nec i leipla intelligitur quid fic. D. Quid cE ergo quod jam pridem dixiEi, mencemquidem bununam no- TOnem qua le cognolcit, & ciilcipltnam qua feipfam di feie habere, & nunc iterum, ne- que hfidpfa, neque abaliacreaturadignofci polle alleris ? M. Utrumque verumeile lacio perdocet : humana fiquidem mens & ieipfiim novit & feipfam non novit. Novit quidem quia cE. non autem novit quid cE. Ac pr hoc ut in prioribus libris docuimus, mazimeimago Dei in homine ellc docccur. UtenimDcus comprcbenfibilis cE, dum ex creatura colligitor quia eE; & incomprdienfibilis cE, quia ^ nullo intcllcAu hu- mano vel angelico comprehendi poteE quid cE, nec h feiplo quia non cE quid, quippe fnprellimtialis ; ita humanx menti, hoc folnm datur nolle, le ellc: quid autem fit, niulo modo ei conceditur; Sc quod cE mirabilius & confiderantibus lapfosfie domi- nium fuum pnlcrius plus laudatur mens humana in fua ignorantia, quam in fua fei- entia. Laudabilius namque in caeE fenefeire quid fit, quam fcire quia cE ; fient lAus &conveniendns pertineat addivinxnaturx laudem negatio quam affirmatio, & api- entiusefi ignorate illam quam nolle, cujus ignorantia vera cE lapientia, qux mcliiu ne- (uendo fcitnr. A prtimme ergo divina fimilitudo in humana mente dignofciinr.Mum folummodo elTe iatur, quid aatem eE nefeitar, & ut ita dicaro, negatorio eaqui4 I7tf DEDIVISIONENATURiE. ede, affirmator folummodo cdc ; ncc hoc ratione vacat. Si enim cognofceretor quid- dam eflc, circumfci;ipca profe^oin aliquo edet, ac per hoc imaginem fui creatoris non omnino in fe exprimeret , qui omnino incircumferiptus cft, &in nullo incclligitur, quia in finitus lu per omne quod dicitur & intelligitureft, fupcredenrialis. D. Quomo- M igitur omnis creatura in notitia hominis fadaeft, qux nec Icipfarocognof^ quid ftt, & hoc pro magna laude ipfius accipitur, prx nimia fui excellentia, dum nulla fi- nita fubdantia circumcluditur. D. Imo etiam hoc maximo argumento colligitur, quod in homine omnis creatura lubftantialiter creata fit. Omnium Cquidem quz funtrob- ftantia nullo modo definiri poteft quid fit, teftcGregorio Theologo, qui de talibus difputat, agens advcriumcos, qui negant verbum Dei fnpcrefTentialem ede, conten- dentes illud in aliqua fubltantia concludere, ac per hoc non Itiper omnia ede, fed ia numero omnium contineri ; volentes iubftantiam Filii ii fubdantia Patris fcgregaie. Sed ficut illa humana fubdicutio, nullo certo fine terminatur, ex his autem quae circa eam intelliguntur, hoc cft, temporibus, locis, dificrentiis, proprieutibus, quantitati- bus.quali tatibus, relationibus, habitudinibus,pofitionibus,aiftionibus.padionibus,folum- modo intelligitur cde,quid autem fit,nequaquam.Atq; hinc datur intelligi,nullius crea- turx aliam fubfiftentiamede, prxter illam rationem, Iccundum quamln primordialibns caufis.in Dei verbo fubftituta cft,ac per hoc definiri non pode quid fit,quia luperat om- nem fiibftantialem definitionem. Efefinitur autem w luas circumftanuas qux fibi acci- dunt in fpecie propria, per generationem (eu intclligibilcro,leu (enfibilem proveniens. VIll. D. Humanam Angelicamquc naturam, aut eandem aut fimillimas ede, & di- vina feriptura, &i|>ra ratio perhibet. Nam & homo & angelus intelle^ualis & ra- tionaliscreaturadicitur,&eit. Et fi ita fibimet conveniunt, non immerito quxren- dum, quare omnis creatura in hominis creata legitur, non autem in angelo. M. Non fine caufa, ut opinor. Siquidem videmus in homine non perpauca qux in angelo fub- fifterc, nec auaoritas tradit nec ratio intclligit: ut hoc corpus animal^ quod etiam ante peccatum humailx animx adjundum fuid{ divina feriptura teftatur, corporeas quoque quinquepartitus fenfus exterior rcrumque fcnfibilium phanufix, qux per eum hunonxanimx ingeruntur ; ratiocinationis quoque in inquirendis rerum naturis per- piexio morolaque difficultas ; in difeernendis item virtutibus & vitiis laboriofa fbler- tia, plurimaque id genus. His enim omnibus angelica edentia carere perfpicnum, & tamen naturx rerum inede nemo refte fapientium abn^arit, quamvis videatur Augu- ftinus fentire Angelicos docuifle; inJib. oftavo de Civitate Dei fexto capitulo: ubi magnorum philofophorum contemplationis virtutem laudat, qui viderunt omnem fpeciem iti re tjuecnnqnt mntnhti , qnn efi qnicqnid illnd eft , qnoqnomtdt qnnbfcnn- qneneture eft, non effe pofte mft ni ifl* qni vere eft, qnU incimmnnirMliter eft. A per bocftve unirerfi mnntU toTpm, fignrnf. qnnlitntrs, trdinntimqne metnm, & elemenu dif. pofttn 'n (ah ufqne nd ttrtnm, ^ qnnennqnt (orptt^ in en fnnt, ftre emniim rium, yelqnn nntrit &foniinet, qiulu tftin nrioribnt: vel qnt & bnc habet & fentit, qnnlis eftinpetoh~ bm.-. velqnn&hnchniet&inteUigit, qnnlie eft in heminilns i vel qnt nntrttntofniftdit non indiget , fed tnntum continet, fentit, intelligit. qnntueft mnngelu, nili ni lih efte non pofe^. ? nijimphciter eft. De (cnfutamcnintcrioridixifTc crediderim. Proinde cocleftem efi- entiam plurimarum naturx partium rootionuraque qux naturaliter humanx infunt naturx, expertem quis ignorat ? Eorum etiam qux ei aut fecundum fubftantiam non in- fiint, aut ftxundum accidens non contingunt, feientia non habere vera t^tur ratio,- C^amvis enim angeli mundum iftum omnem ficcorporcam creaturam adminiftrire per- hiEcantur, nullo modo tamen putandi funt ad hoc ^ragendum corporeis fenfibus, fcu motibus localibus, vel temporalibus aut vif ibilibus apparitionibus indigere. Hxc au- tem omnia pro noftrx naturx indigentia, locorum temporumque varietatibus adhuc fubje^x, non illorum poteftatisdefeAu cis accidere reflfc videantur. Dum enim^i- ritualia incorpora & inviiibilia in formas vifibiles tranfinutant , ita ut mortalium fen- fibus vifibiliter, localiter, temporaliter poffint apparere, non hoc eis accidit propter (emctipfos, fed propter homines, quibus prxfunt & divina mjrfteria declarant. Nam loc^ iter non vident pct fenfum, neque temporaliter cis accidit node quid in rerum adrainiftratiune a&uri funt, quippe dum (unt xtemaliter fuper omne tempus & locum in contemplatione veritatis in qua vident fimul adminiftrationis fux caulas. Et ne me exiftmies de omnibus coeleftibus eflentiis talia pronuntiare, fcddecxcclfioribus folum- (uodo ordinibus, qui (cmpercircaDeiun funt, & quibus nulla ignorantia ineft, prxter LIBER. QJU A R. T U S. . ^ fr/ Olam divinaram (encbnrum qux fuperat omnem inielleAum. Ordofiquidemexcrc.* mu qui proprie dicitor angelicus, per quem Tuperiores ordines adminiftraqf. quicquid inhumanis motibus per divinas revelationes, vel in exteris roulidi hujus panibusd^ vina providentia jubet peragi; non^lwn omnM^orantia iblblutus eft, ideoque ut San&us Dionylius Areopagita in libro acc(xlefi|||^nrebia robtiliiTime penraftat. A fnftritriiat ndMut d»cttur^tt in tltitrKm fc dimaraP' iorum itoririom ititroiludtur. Proinde non irrationabilit^ jubentor credere & idWigere omnem vifibilm& inviti.* bilem creaturam in iblo homine efle condam, cum nulla fubftantiaflt Creata qtix id eononioiclligaturcile: nulla fpecies, leu mfTerentia, fett proprium, ieu accidens na« tnrale in natura rerum reperiatur, qux vel ei naturaliter non inCt, vel Cujus notititiif eo eife non pofCt, iplaque notitia rerum qux intra le contintnrar, in tantum metibt' eft his quorum notitia eft, io quantum melior eft natura in qua conftitulk efl;,« OmnW autem rationabilis natura omni irrationabili 8e fcnfibili naturx reda ratione [tlieponi.*. tur. quoniam Deo propinquior eft, quapropter & res quorum notitix humanx naturid. iniunt, io Tuis notionibus'rubCftete non incongrue inteIligaitrar,Ubi enim mdius \ gniunnem fuam patiuntur, ibi verius exiftetejudicandx lunt. PorrO ti rts ipfl? Tn' noa tionibtts fuU verius, quam in fiuptisfubllftunt, notitix autem earum homini naturali** ter iniunt, in horaincigituruoivcrialitercreatxfunt, quod redi||p oj 9 oinm in horni-*' | nem fuo tempore indubitanter probabit. Qua enim ratione in eum^verfura Aint, S ineoconnaturalem quandam cognitionem non pollidercnt, & abeo quodammodo nont procederent ? De quo reditu, fuo loco dicendum promillnius. D.' Hxc quamvis val- de difiicUia videantur, quoniamfimplicisdoftrinx modum excedunt, fpeculaflrice ta-’ men cdnCdetau ratione, amplitudini humanx conditionis inteHigendx admoduitf conuaniunt, utiliflimcque proficiunt : ut non immerito ditamus non hominem in gc-' nere animalium, fed magis omne genus animalium in homine de terrardioc eft, rolidi- tye naturx produ*ftum, &nonfolum omnegeniisaniroalium, vcrumctiamunivernta- tem conditam in homine £nftam,*ita ut veraciter dc homine intelligatur quod veritas dixit; Prddi(4tr Evjmeliiuu omni orent urt: Item Apoftolus, Omtt crettnrn congemifeit & fdrturit ufqtt ndbuc. Cui autem hxc vel nimium abftrufa, vel penitus incredibi- lia videntdr, C omnium naturalium difciplinarumMquas liberales ap{^ant, imperinm’ eft, aut fileat aut difeat, nou incautus repugna his qux intelligere non valet ; fi do- dus, plane videbit, ufde una earum exempliun proferamus, figuras geometricas noti in (eipfis naturalita fubfiftere,'4ed in rationibus iplius difciplinx, quarum fgurx funt.' Trigonus Cquidem qui corporeo fenfu in aUqua matnia conrpicitur,profefto illiusbof animo ineft, quxdamicnfibilis imaginario eft; ipfumqne trigonam qui in animo difei- [dinabiliiabnflit,intelliget; recoque judicio quid prxftantius fit pondcfhbit, oumE- gura Trianguli,.j|^ ipfe Triangulas cujus figqra eft ; & invenia ni fallor, illam quident firaram vere figuram ellc. & falfum Triangulum ; illum vero Triangulum, quiinart^ (nmiftiv.illins figurx caufam efle, verumque Triangulunii & non dico phan tali icum Triangulum, qui ex animo deicendit per memoriam in fenfus, perfenlnsin IcnGbiles figuras; neque illum, qniiterum ex figura fenlibili per corporeum fenfum memorne instar; (ed illum ipmm, qui in ipfa difeipUna unimrmiter permana ; ubi (imulcA linea & angulus, nec alibi baca, alibi angulus, alibi mediumi alibi extremum, alibi gmun, alibi fpatium laterum h ligno, alibi angulorum, alibi pandum quo linex inct-^ piant, & in quo per jnnduras laceram anguli concladantiic ; Icd in una eademque no- tione geometrici animi prxdida omnia unum funt, & totum m lingulis &lingulx' in teto iucelliguntur, & in ipfo intelledu anica funt, quia ipfe omnium qnx intelligit iSbftancialis ratio eft, ex qua geomariconim corporum fbrmulx fpccilicadcar : Sc nad de Triangulo diximus, de exteris quoque figaris angulofis, feu circularibus flve M^uis, in planis quoque ac fblidis incelliga|d tar. Si ergo ante ipfam nniverfit crea^^ vifibilis & invifibilis creata eft, ut divinatta- ditHiftoria, nulliulqae conditio poft tpium legitur, qta^atione poftumut n^pkejra, omnem creaturam in nomine cooMcam fttifle ^ Nam (i qd^ dixent unirerfm creatu»' tambiscodditam, primo quidem fpccUliter in feipfa, fecundo vero genetaliter in bo-> rpine, non filcile cr^iderim rationi convenire, ^iafiitaeft, propriam iubftantiwi homo non habebit, erit velati quxdaffl compofitio roulurum rerum, imo etiMb; toduscreaturxprintiafbt, & uiu multiplex dimclu ^rmit exaggeratio: & quod «A gravins,.fi oopnu creatiira ftve viCbilisGveinvifibilhinleiplaperfe&ilEme foAahfta petfeifhn fiquidem conditor dum fit, &plufquam perfeAus, nullum inmtfcAum eso- dibileeftcondidilTe, quomodo vduti l^noaib ui« conditionis perfowonem ip,fao» mincaccepit, qui extremus in divinis operationibus creatur: &uitaeft, nondenihi- ' . lo fedt Dens hominem ad imaginem fnam, ttd de his qux ante ipfum iaSa funt. Quo4 fi quis dixerit, humanum corpus non de nihilo, led de aliquo terreno, videlicAluto, conditum fdinc,.qui|ldi^raseritde meliori hominis parte, quae fine dubio inanimo cpnftitutaeft ; qu^^atu divino, imo flatum divinum, de nihilo condicam, non au- tem de aliquo credimus. M. Hanc quaeftionem multa caligine involutam (ditio* malriplicemquerereratioDisfiuBiacultatem quaerere i fed ne penitus intafta tranfiha- tnr, iplam quodammodo, prout interior divini luminis radius arriferit, conj|piipla(i> conabimur. Ac primum dicas quaefo, utrum res intelligibiles (eu lenfibilesrpnoraa fiintanirnoquieasiotelligit, vel lenfu quo fenduntur. Di Dbi aliud rftquoct fniai- Iigit,& aliud quodintelligitur,& melioria naturae eft quod intelligii.quam quod intdh'- gitnrdntelligentt animo leuidifit lehtienti rem intelleftamdeu (enfiiapprebealam,pa^ cedi non incongrue dixerim. Res autem iplasqnxleiA^igunt, in quancum IcinteUa' gere polltnt, non dixerim efie femet priorrik Nam ubi des ipA,- & fiu cognitio uiioaa- eft, qualis przcelEo fieii poteft non video. Scio enim me die, nec tamen mopnccedJt> dentia mei: quia non aliud fiim, aliud (cientia qua me fcio, &(i nefeirdb meem, non nefeiremignorareme efie ; acperbocfive feivero, five nelcivero me efle, fcitptia- noncarclio, mibienim remanebit (ure ignorantiam. Et fi oinae quod poteft ne^ke- ftipruroncftire, non poteft ignorare fe ipfum ede; nam fi penitus non ciTct non- ici» ret feipfom nefeire j conficitur, omnino efleomne quod feit leelle, vd fit fe nslUh» (cefle. Si emis autem taata ignorantia obrutnseft, utnecleipfnmcflerciat, iiecfcu» ieipfiim eife lentiat ; aut penitus talem non efle hominem, aut omnino extin^m dixo», tim. In fiipradidis quoque rationibus latis inter nosftatoitur, hzcj|j|uo bum«i6^i^ iqx fimul &infeparabiliter ac lemper inefle feire & nefeire. - Scit enim (e eflerationi- bilem & intelleaualem nataram; ni^cit autem quid fit efle inteUeftus&ip A ratio» M- Non eras ergo priufquamfcitcsvelnercires te efle? D. Non, fimul enimaccepl cfle&cognofceremee&, deintelligerc meignorarequid fum. D: Dic.mibiquaiut»- notitiam fui accipit homo: utrum in illa conditione in qua omnes bominesuniveririi- ter fa&i funt in primordialihas caulis ante tempora’faularia : 'an in ipls gencra rin lM » ^na in ordine temporum, Deo foli cognito Sc praedefioico, in hanc vitam procedit. £>. In htriTque ut arbitror: in anaquidm^aeraliterincaafislatenter,in altera vero. t Illic dMnque omnes homines unus fiint, ilie proledo ad imaginem Od fadlus, in omnwreati fiint. Urianim omnesfot^ vd rpccies qux in nno genere contiMftffiir adhuc ^ftereotias & proprietates intdleftui va {driin cognitxnonfuccumbunt ; fed vduti quxdara unitas nondnm divila fnbfiftit, donec unaqueque fuam proptiecaum de diflerentiam in l^ie individua infdligibiliter vel fenubilltd accipiat : iuiuildl quilque in communione humane natuar, nec feipidm nec conliibilantiiles fuos pro- wa cognitione dilccmiti prinfqnam in hunc mundUm fuit temporibus, juxta quod in eternis rationibus conftitutnm eft proceflerit. M. Quare ergo nnufquiiquetnox ut per generationem in hunc mundum provenerit, faonfeip fiiipc ognoiwj; Di namtjrri r e ric a tih n is BitMjKl* hp fcaMnu e ftail non tenitfCTidTOb ftAiit-homo«> peccaret. 179 LIBER t^U ARTUS, pcccarcc, in tira profundam fui ignorantiam profe&o non caderet ; fient ne<]uiHmo- miniofam generationem ex duplici fexu ad fimilitudinem irrationabilium animiJium oon pateretur : ut Graecorum iapienciilimi ccrcilGmu rationibus affirmant : ipfc Equi- dem qui iblus natus eftabfquepaccato in mundo, Redemtorriz. mundi, nunquam ta- lem ignorandam perpedus eft, fcd confclUm ut conceptus & natus eft, dcfeiplum fic omnia intellexit, & docere ac loqui potuit, non folum^uia fapientia Patris erat, quam nihil latet, verum etiam quia incontaminatam humanitatem accephrat; ut etiam na- turam purgaret ; non quia aliam accepit przter eam quam reftituit, (cd quia iple folus incontaminatus in ea remaniit ; & ad medicamentum vulneris vitiatz natune in fecre- dlEmis ipfius rarionibtts refervatur. Tou quippe in totis periit, przter illum, in quo folo incerrupdbilis permanfit. Et quidem maximum exemplum gratiz iple eft, non quia quid ex reatu humanznaturz indultum fit ei, ledquiarolusomniummillisprz- cedentibus merifis in un^utem fitbftandz verbo Dei conjundus eft, in ^uo omnes c- ledideplenitur^egratlz ejus accipientes, filii Dei & prticipes Divinz fubftantiz fiunt. M. Inerat ergo humanz nat urz potentia perfcdiftimam fui cognidonem ha- bendi, fi non peccaret. D. Nil vetifimilius. Cafns quippe illius maximus Semiferri- mus erat feiendamSe fapientiam fibiinfitam defererc, & in prqhimlam ignorantians fuimet & creatoris fui labi, quamvis appcdtns beatitudinisquam perdiderat etiam poft cafum in ea remanfifle inteUigatur, qui in ea nullo modo remaneret, fi feipfam & Deum fuum omnino ignoraret. Pertediflima ergo cognido & lui & creatoris ei ante peccatum natu r^tcrinfita eil, quantum cognido creatutz, Scfeipfiun&caulamtuam poteft comprehendere. D. Non aliter zftimo. Nam quomodo inngoeilet, fiinidi- quo ab ^o cujus imago eft diftaret } excepta fubjedi radone, de qua in (uperioribus li- bris diximus, dum D. Clare intelligen- dbus non erit mirum, led verum & verifimile, M. Magna laus enim ae vera humanz naturx, imo etiam illius qui fic eam creare voluit. Quapropter de iittclleftu quoqutf illius & cognitic^ limiluer accipiendum, ut enim lapienda creatdx quod eft verbum Dei, omnia quz in ea fafta funt priulquam fierent vidit, I^faque vifio eorum qua priufquam fierent vifa funt, vera & incommunicabilis, ztemaque eflentia eft : ita crea- ta lapientia quz eft humana natura, omnia quz in le fafta funt priulquam fierent cog- ttlt^unt vera eflentia & inconcufla eft : proinde ipfa notitia lapieodz creatricis pri- ma caulalifquetoduscreaturz eflentia reae intdiiigatureift, cognido vero creatz la- piendzlecunda eflentia &fuperiorisnoddzeireftq^fubfiftit^ dequod diximusde pri- ma dc cauCdi eflenda in creatricis lapientiz notione conftituta ; deque fecunda dc effis ftiva quz in anima humana fubfiftere non incongrue aflerituri de omnibus fimiliter qug circa eflentiam todus creaturz dignoloincur, incunftanter inceliigendam eft. Omno fiquidem quodeunque in humana intelligenda circa fubftandas rerum conftituitur, ex im nodtia creatricis lapientiz procreatam lapiendam' praecedere red^ luturz confi- dendo declarat, Conftitauntur autem circa efleadas quidem fpteies fenlibilcs, quan* 2 a dtun 'e l t«0 DE DIVISIONE • NATURA dut|k> qualitates, loca, tempora, & fimilia (Ine quibuseflenda eflc intdligi non poieft. ‘ Quamobrcm tutum quod vulumns fuadere breriter, ac fic polliimus concludere, qucm^ admodum' intclledus omnium qu* Pater fecit in fuo yerbo unigenito, eflemia eorum , eft & eundorum qux circa eam naturaliter intelliguntur ; iu cognitio omnium que patris verbum in hnmana anima creavit, cflentiacE eorum omninmque quocirca eam naturaliter digfnofcnntur : & quemadmodum divinus intdledus prxcemt omnia, tt omniaeil ; ita cogfiitio intelledualis anime praecedit omnia qnx cognolcit, & omnk qux prxeognofeit cft : ut in divino intelledu omnia canialiter, in bumana vero cogni- tione ef&dualiter fnbGftinc : non quod alia Gt omnium efientia, utiaepe diximus, in verbo, alia in homine ; fed quod unam candemque aliter in caufis externis Ibbfiften- tem, diter in effodibus intelledam mens (peculatur; illic enim fuperat omnem intel- ledum, hic autem ex his qux circa eam conGderantnr eflc folummodointeUigitur: in utrifque vero quid iit nulli creato intelledui nolTe licet. Nam ii nnfei poteft, non omnimodo creatorisfui imaginemin ie exprimeret, qui cx bis quorudt principium, dt. canfa, deconditor efl cognofeitur tantum elle, quid autemfitomnemintelledumeiv Gigic. D. Nulla igitur creatura vel vilibilis vel inviiibilis, conditionem hominis pr»^ cedit, non loco, non tempore, nond^niute, non origine, non xternitate, &iimplkb ter nullo prxceffionis modo ; ipk vero cognitione & dignitate, non autem loco vd tempore prxceditca, qux cum ea, &in ea, & infra eamereatafunt: his vero qnia buscondigniute naiurx xqualif cif, cceleftibus videlicc^llentiis, concreata eft ; nara fitipiacoeleiliscnentix dcintelledualis clf particeps ; de Angelica quippe humai^ne eflentia & natura feri ptumell, qui ftctt taUt la iatrArfla ac fl aperte dicerec,qui fecit in- tdleduales coelos. Quapropter non facile occurrit ad intelJigendum, fi homo angelicis eflentiis fubflantialiter concreatus Iit, quomodo omnia vifibiliadc invifibiliainipfo conditafunt. Non enim rationi’ convenire videtur, ut & cum coeleftibus virntibus fuxfimul principium conditionis babeaf&eiTentix in ip(b creatx fint. M. Siintbn- tus intelledualium & rationabilium naturarum reciprocam copulationem & uniuteia infpexcris, invenies pruiedo & angelicam eflentiam in humana, & humanam in ang^ lica conflituram. In omni fiqnidm*quodcunqne purus intclledus pericdiiEme co< gnolcitfit, eiqueunumetficitur. Tann quippe bumanx naturx & angelicas ibeietas foerat & fieret fi primus homo non peccaret, ut utraque unum ediceretur, quod etiam infummis hominibas quorum primitix in coeleftibus funt, fieri incipit: 8c angcluS quidem in homine fit per intelledum angeli qui in homine eft, & homo in angelo per •intclledum hominis in angelo conftuutum. Quenim, ut dixi, para intelligit, in eo quod intelligir fit. Natura iuquc iittelledaws de rationabilis angelica, in natura intelledaali d( rationali humana fiida eft, quemadmodum dc humana in angelica per reciprocam cognitionem, qua de angelus hominem intelligit, dc homo angelum. Nec mirum. Nam de nosdamdilputamus in nobifmet invicem efficimur. Siquidem dum in- tdligoqoodintelligis, intdledus tuos effidor, dc ineffiibili quodam modo in te fidiis fnm. Similiter quando pure inidligis quod ego plane intelJigo, intelledus meus effice- ris, aede dnobosintelledibus fit unus, ab eo quod ambo fincerede incundanteriutd- ligimus formatus. . 'Verbigratia, ut ex numer» exemplum introducamus: fenarrum numemm fuis partibus eflc xqnalemintelligis; dcegofimilitcrintelllTO, dc intdligefo ceintclligo, fient deme intelligis intdligere. Uterque nofter inrellcdus unus fitfo- ^lario numero formatas, ac per hoc dc ego in te creor, dc tu in mc crearis. Non enim aliud (umns, aliud nofter intelledus ; vera fiquidem ac lumma noftra eflentia eft intd- . leftus contemplatione veriutis fpccificatns Quod, autem intelledtus non fqluic cod^ fontialibus fibi naturis, vernm etiam inferioribus conformari potfic,dumeas amando in- tdligit fen fentit. lermo docet Apoftolicus, intelleftuale nimirdm diligere vifibila formas perWbcns, dicendo : Ntliu confurrnm buicficati. Hac itaque ntione reciptocis intelligentia, deangdus iif homine, dc hdmo in.angelo non abs re creari dicitnr, de DBqueangelnm pra^erahemincraulla conditionis lege, ullo proceflionismodo reStt cieditar dc intelligitnr: quamvis naturse angelica creationem prophetica nar^tio prins pronuntiet »t multi volunt,bumanx vero poftcriuj.Non cnira ut ait Sanftua An- guftinus in nndecimo lib. de Civitate Dei credibile eft, divinam fcriprnram in operibns lix primotdialiumdcinialligibiliumdicrum conditionem cceleftium virtufum omnino fiisiifc, fed vel in prima fronte Genefeos, ubi feriptumeft, iit triiuipi 0 ftiii Ptmealmm ^wrm, rxfi nomhweaniiii feAutaiifprotulifluj sut paoio potttabiait,^ iudtDmftia LIBE'*. QJtJARTtI-S. ’ x«t iMMr&fdiUtfilitx. In «Iterutro namque loco prxdiftaspatef angollcSonrati quam rationi fuccumnunt. J#;. Sed velim per te node quaraobrem angelica conftitatio, velati in prima intdlei ftuali dic, hoc elt.in prima propbcticz contemplationis ordinatione narratur, poli mox dum vero inierpoiita quaternaria rcn&ilis mundi theoria humana lexta contempla^ tione introducitur formatio tovel ut apnnidictm, quare non in primo introitu totlui creatur; contemplacionishomo introducitur, fed eadem contemplatione fexies rep($> tita in (ueomniuminrTodudus eft ; videtur enim non folum angelica edentia, verum etiam lenfibilium rerum quadam dignitate, ut non dicam temporalitate, humanant przepicre litbQicucionem. Af. Quinimo in hoc maxime bnmanzedentiz laper‘o^ maia quz funt manifelUlGme dignitas aperitur. Siquklem luce clarius datu r intelligt iaomnibosquzqptcconftitutioncm hominis narrantur, iplum (uide creatuln , imd omnia in iplo conftituta. Non enim alia ratione in Ixcit vocabulo angelorum cqnfti- cutio aperte non deferibitur, quippe non didum eft liat angelus, ut factamus angduln; quema^odum exprclTe eft (criptam, fdtUmxi bmintm,n\b ut intelligatur in conditio- ne lucis non minus faominis quamtmgeli creatam dgnificationem diifle. Porro (i coclei-' * l^.elTentiz wnditionis lucu vocabulo (ignideatz homo particeps eft ; quafi rerum na- turalis tcifteTntucntipm non conlequenter infpiciac omnia quz poft lucis confticudo- Blkiautrantar, in homine creata c(k non iolumlKimdum eorum cognitionem, vemiM etiam fecundum res ipfas ; przfertim dum incun&anter videat hunc mundum fen(ibileq| propter hominem iadum wde, ut ei przedet ut rex regno, ut dominus domni, utque eo M laudem creatoris aceretur ; nullis ejus partibus fubditus, ledliipra cum, in‘nnla Io ejus indigens, lolo regimine fupervedits. Non enim homo (i non peccaret inter partes mundi adminiftrarccur, fed univcrlitatem omnino fibt (ubditam adminiilmret) neccorporeishis fenCbus mortalis corporis ad illum regendum uteretur, veruth fiilB ullo lenTibili' motu vel locali vel temporali,' foloratiohabiliconti|itu naturalium Stfat- teriorum ejus caularum facillimo reClz voluntatis ulu ((xundum leges'cfivinas zterna- .. liter ac Ane erroregubemaret ; fiveinadminiftratione partium, live in adminiftratiohe nniveriicatis ; fi vero creatorem delerendo ex dignitate fuz naturz in cuiq caderdt^ ^nter partes ejus i^obiliter deputafui, di^najuftitiaxoiredus, (uz przvftcationis poenas luctet. Proinde poft mundi vifibilis ornatus narrationfeiintroduciturhomo relati omnium condufio, ut intelligereturqu^ omnia quz ante ipfum condita nar-i ontur in ipfoUDiverlalitercomprefaendlbntur. Omnis enim numerus ntajorminordni in (e numerum concludit. Nam fi hominis conditio primhns in narratione condita- rum rerumfive vifibilium five invifibilhim apta indicaretur : cztera omnia qu(#um conditio narrationis ordine creationem ipfius lcquarentur, extra notitiam ejns (ubfia fiore non immemo viderentur. Jam veroquoniaminfinedivinorumomniumopex roinintroducitiir/ oiiinia divina opera in {pTofiMilata, Ic comptebendi maniieftto- 7. j tur. ,g, d^divisioncwaturje. tur. Et qnl^^ cceleftes efleotut, hoceft.angclicasduobasmodismipfbcfletlixiinDS; uno quidem , quo coeflcntialis, hoc eft inccllcaualit 6c cormidhaUs eiscft, prxter' quod terrena bxc habitatio mortalis corporis poft peccatum impedit : altero vero, quo per mutuam cognitionem fibi invicem inferuntur: ita ut & angelus in homine velud homo. & homo in angelo veluti an^us, reciproco intelJcdu adunati, Amplicique Tcritacis contemplatione formati prAreanfur. Quid dc operibus fecundae propheaes contemplationis dicam ? Nonne JirmaiMHfain, hoc efirunpliciunl elementorum folidi- tas.tam quz intef aquasprimordialiumcaulammfuperiores.& muubiles corpores cop> ruptibililquc naturs inferiores, temporibus & locis per g^radonem & foludonem fluduantes fada cft.in humana dentia lubfUtunm cogoofeimus i Quis enim humanam naturam perfpicue confiderans. non catholica mundi elementainea reperiat ? Quid de operibus cerdsulucis zftimandum? Nunquid Habilitas lubflandz arida vocabulo fignificau,& mutabilium accidendum inftabilitas a^aaram inundationibus ineelle&a, tc_ ' hsc^ ie invicem naturali differentia difereta, in homine inteliiguntur: infnperctiam, vita illa quz herbarum furculorumque diverrasfpecics& nutrit, & auget, & vivifi- cat, intra pirtes humans naturs connumeratur. Et quoniam prima die in conditione lucis principalis pars hominis ac fublimiffima Inx, intclledusviz. & rado, in conlbr- do angelies natufie conllituta eft, fecnnds lucis illius, hoc cH exterioris lenius ad vili- bilium rerum recipiendas formas & Ipecics & qualitates & quandutes, fafti quarta die propheties theoriz ordo rationabiliter intrtMUxit conditionem. Exterior namque fenw exteriorum rerum internundus, quamvis proprie & naturaliter ad animam per- dneat, corpori tamen deputatur, quoniam per corporis inllramenu vim fuam exer- cet. Pulcre itaque fenlus illius qui corpori ex quatuor mundi clementis compo&o at;ribiiitur,condidonem quarto loco condidonis rerum prophedea theoria conlUtuit ; quoniam vero ipfiusfenfus triplex modiis eft, quorum primus qui fine olla erroris oca pafione fpecies rerum fenfibilium animo internuntiae, tam przclare ut facillime ac fine alio labore ipfas fpecies judex animus planiffime omni caligine remota diicernat ; qui modus viGonis luminare majus appellatur; ipfcGquidem animum non fidlit, ac velud datiffimus Sol omnes fenfibiles Ipecies^egit, rationique patefacit. Secundus vero modus eft qui veluu luminare minus dicitur ille, per quem GtpifEme animus fallitur, veluti in nodurnis quibufdam lucubradonibus ambiguus atque errabundus ; ut non facile de his quz perfenlum recipit tedum judicium proferre ^IGt; hujulmodi exem- pla funt remus in aqua quafi feadus. averla facies in fpeculo, motiis turrium, imago vocum quxaGrzcis>Xi> vocatur, de mille Ipecics falfitacum onmibus corporeis let& bus naturaliter adhzrendnm, quas dlGtemere ex vera fpecie rationabilis animat judi- • cinm laboriofiflime de folerdffime fodat ; hzc enim non in rerum natura, fcd in lenfi- bos formantur, ac fxpe animum fallunt, dein errorem mittunt, & falfa vera efle appro- bant. Terdus modus eft qui muldpliciterdc cumuladm fenGbiliiim formarum nfinie- rosanimoinfundit.ac veluti innumeabiJiumftelLiruraexfphzrafenftbilis nacurx hi- nnmcrabilium fpecierura variis ordinibus ccrlaucohorsaccipit j in untum multipli- Aim phaniafiarum diffnfionibus perturbatus ut aut vix aut nunquam deeisCne ^lo errore valeat judicare ; M qoibauLtm argumentationibus ven quodammodo GmiBia, ac veluti de incertis certa proferre conatur, de nec fera per eodem modo dc minudfli- rois .vifibilium rerum rationibus difputat : aliquando quippe clarius veriudque pro. ■ioquius, aliquando ob(cnrius& i veritate lonpus, aliquando obfcutiffimc dc ab ipfis rebus longifGme opiniones qnafdam deprimit ; ideoque terdus fentiendi modus diver- fis ftcllarum prxfulCbnibus Ggnificatur. Triplex imque fendendi modus in triplici coe- leftium luminarium ordine conftituitur. Quod enim Sol eft in mundo, hoc eft cla- riffimnsdenon fallensin homine fenfns: 6: quod Luna, hoc eft ambigua phanufia de vduti dubia lux animi fentiqidj: de quod ftellx, hoc eft incomprehcnGbiles dc minuigl tiffimi phantaGarum numeri ex innumerabHibusdcincomptehcmibilibus corporalium terum fpeciebus procreati. Et ne mireris velud minora, hoc eft qux confiderantur in humana natura, per majora ; hoc eft per coeleOia corpora GgniGcari. VerilBma quippe, lado incunSanter nos docet unum hominem de fuigulariter unum, majorem efle nni- verib mundo vifibUi, non mole pardum, fed radonabilis naturx dignitate r Ndmfi mt- ytmicKh, ut SanSus pater Auguftinus edocet, mf ut ••t»m mmadurn vicafiquidem extrema qualilcunque Gt primo corpori predoGflimo- quedigniuteeffcndx pivponitnr) quid mirum, ii omnm totius mundi corpora bo- # tlBlR ’ tl| • £Mvicikfiiityo%Aumturr Primum quidem ratwne illaqu pnapaaiaurcaoH iutti' r »lk bit qiuB propter eam naloraliter fiunt, & quidem fenfibilia propea fenTum faAa« neo autem fenfus propter fedlibilia, nemo Tapieauam dubitat; deinde, quodreraia» tione praeponituroigniutc naturte, quod judicat, ei quod judicator. Senius autem de iwi&libiiMoon vero ieiifibilia de feoffliu» judicare, nulU naturas rerum purefpeca»* lauti ^ambiguum. Huc accedit, quod icofus non nili in fobjlantia ritali, inqnq maUifeiUifimns motu; vite elt, conftitoitur : Icnfibiiia vero in quantum corpora funi, quoniam extremam in creaedeit obtinent locum.* oec Iroper motum viae aperte de* aaonfttant. Senfibilium quippe quaedam fiuc, in quibus aut vix vitalis moras appe* retautnunquaaa. Poftremo nullum feofibile vitaell, qua vita moveri videatur: leo'^ ' ium vero noD folum vivere, verum etiam fnbftantialicerelle vitam, ipia docet natura. £t fi quantitaf & magnitudo corporeie molit in rebus (enfibiUbut laudatur, Lindab» Iter eft ipia qiiantitaa Se magnitudo virtutis quas in ieafibus fublUtuta eit. Vide quanta uk eftin femu oculorum ad lufttanda in infinitum lucida fpada, adformanduin fe ^verlas Sc innumerabiles rpeciet, corporum, colotum, figurarum, caeteforumque quo. tum phantafix per bunc fenTum memoriam ingresdiuntur. Quid de virtute audiendi dica ^ Tantas quippe voces fimul Ibnances, & inter fediluepiDtes Timui potdft audi* tus in feipTum haurire atque dilcernete. In hunc modum, qniTquis reliquos lenius iaTaesqeru, mirabiles inembilelque eorum virtutes contemplahitHr. Hinc datur in* tat^ quemadmodum uniterlitatit conditx iniclt%ibila ratioifel in quantum inteU >; g tpnfliinr, in rjiiHemlenTu conditionis lime caulitf conmtunnt atque lubiiftnnt; Sed S niamiple ienfus nonbomini tantuan, led & exteris animaiibns naturaliter ineft pterca & abam patitur diftributionem. Tribuirar enim & reptilibus maris & vo. ibuscoeli, in quinta peopheticaebatenipiatione. Necimmcrito. cum dcipTeleii. iotquiquintodienatunaRTuminferitur quinquepartitus fit. Ifellenis quoqueani. Balibuslexta die copulatur, ea Intentione, ucopinor.quoniam ipia majorem cogna» lionemeum homine qni fetu die CiAm eft, videntur habete, quam qu-x de aquarum oatnra produAa Tunt, Ipft itaque bomo, cinus conditio in prxdidis divipre opera- tionis contemplationibus, vchni latenter hmnuatur, quoniam in iplo & cum iplb pisdiAa omnia coodita Tunc, non per moraa temporum, fed ordinatione caularum te tnol&AusTuotmauantiuas, tefinctoriusatuvcrlicatismauiTelle formatur, Teiuria re- petitione propbetiox theorix peraAuf ut eo numero non Talum perTeAio bumanx MtUrz, verum etiam omnium qua ante ipfiuncxplicau Tunt, in ea conditio iignifica- ntUr, ftriptara dicente; EtiixirPm, Ftdmtt ktmtnem ti imtgintm firntlanimm ^ frtfitfifeiiujmtrMi & ftUnUdai emli, & ftjUit, umteTftque crettuTt,»mni- rrftUt tjutdmtfttwr ia utr*. St citdiit Otm temterai ad imtgine» /•“>», n4 ttugtnm D*icrt4fiii!lMm. Ubi primo notandum, quod in conditione omnium qux ab initio ercicacaiapradiAisqainqueiDCetIcAaaiibotdicbatnarrantur. divina naturx lapqp* eleotialisunitas&incftabilis pluralitas, veiataitSanAusDion^lw Areopagita, /«te dftftt quamvis in eo quod Icriptum (ft. imfriiict- fufttitealmuttundm, Patps St Filii pcrlonas fignificaii non incongrue intcUigitur. JW quidem vocabulo Pater, Friandi vero Verbum : fit paulo poft Spiritus SanAos introducicur, abldiAumeft, rr^feiras Z>ri/*vte>r «faa.aclic in con||Kiane pruqpr« dSriium caufiuiun, SanAm TVteitetis Tuadetur proprietas. Iu procrifionibua' ctioa ip&rnm. ean larum in formas &u$tlM4tmqiUMhiutfl,Spuuum ShnA mu Inhnuat. Id ipfiira in caneris qooqucdicbas fiacit t ■bicnnqueatWt, & tUit 'Hm f a»i< fjp* tuMM. Sexta vero die dum boMoSormatar, fic unitasDivina nacoee, tt plnnlitas apertiflime prxdkarar : unitas qntean dkendo & mt, ac Tubaudiacar Deus, ficub aperte fe p t na g i n u interptetari fiin^ d* dixit Dna, pluiaii autem verbo quod eft fnixmtt, tres Tubitentia tmim eflemte, vel « uTnatius Latini volunt, ties ^brfbna mrins (kbftandx ex^limBnrur. Nec manerito. Ubi enim imago conditur, ibi principalecxcmpinm cujus' Wigo eft apertiffimeaperitur. Sed quoniam homo cum (Jt iAns,veIutiex multis patribus compoCtiBeftt eonftat enim ex corpore, boc eft ex for- idtet Boterte ienOili ft anima, M eft feoik ie ratione. St intclteAu, St riuU *■* .a.'.-»' . . i. ^ i • Xl!Q|a- •f !«♦ DB' OrtE NATOR it XL Qaieritiir ntmm per omnei fius putes id inagincB) DU homo fiiftu ' cft, «a eundum e«s folummodo quz in eo excelCoris vel exceUentidlinz nttnne funt : & qnid tibi videtur de tali negotio fi libet cdifiere. O. De hiC! qttzftione, omnes ieriScri- . ptnrx San^ expoiitores non tacent. Et Mimum «midem unanimiter perbibent ho- ' 'minem in quantum corpus eft ad im^inemOeinon^fiiftam; Deus qiAppc incor- TOreuseft, i)ihilqae^(trporalitatiteiineft, vd accidit; utrum yero fecundi omnia. Loceft fecundum omnes partes Oiue inteU^untur in anima, ad imaginem Dd condita cft, an fimundum praecellentes folunlmodo. ftudiotiffimeV ibiri nuliK nsgirfc i.q qaafi. tum: &ad hoc perventam, noo alibi nifi fecundam excellentiffimam ‘fui partem, ia tdligibilem videlicet, divinam imaginem exprimere. Que pars velud triformis in- telligitur io intelleftu planqAc ratione & fenlu interiori, de quibus fnperioribas tate varium, in varietate unum ? fed cngnofcens eorum de quibus Aibitatur, folu- tionem, in ipfan) vocem Dei recurro ; Faciantpsenim. inquit, hominem ad insamfiem “ & fimiKtudinern noftram. nnagtfdonec in nuUo eorum qiu! in princi|jpaii intelli^n- - " tu rexempio, deficiat, pronrideftiipagq: fi veroln aliquo ex fimitiC^ne principi^ ' “lis •xchipli cxcdTerit,' in illa parte 'hmgo-ium eft. Nonne ergo quoniam in his qu® “circa divinam confiderantur' naturam, incomprchenftbilitas ellcnti» eft, neceflaeium “ erit eum qui lortitur imaginem 'ad principale exemplum imitatiot^^ habere ? Si “ ctftn imaginis natura principJle igemplum comprehenderit , fupfa coraprehen- 'ifiooem erit : fi contrarietas eoCum qttt confidurantur , invenitur, peccatum "imaginis reprehenditur. Quoniaih vero' ftientiam fugit ipla noftrsanimae natifra', "qux eft fecundum imaginem conditoris, diligentem, ad id quod^luperponitur ha> *' bet fimiiicudincm; eo quod lecundufti feiplam eft incoguita, incomprctumfibilem na> '■ tOfam^charaiSeriaant. Idem in decimo fecundo capitulo, Quoniam pulcherrimum '^omnium dcexcellentiflimum bonum iple Dens eft, ad quem omnia relpiciunt, quzi. *' cunqn#boni habent dqft^riiq^ ; propterea dicimus animum etiam ad imaginem. for- "fflofilfimi fadum , quatCilns hd principale exemplum fimilitudinem participarit s ' " quantum quidem ipliim if bono licet pertminere. 'Si vero quodammodo extra boo h fuerit, pulcritudine illitu''in.qno erat, dedttdatur. Sic quidem dicimus fimiliqidine “ principalis exempli pulcntudinisUnimum ornari, veluti quoddam fpecnlum chara* “Aere apparearis^ formatum : Juxta eandem analogiam etiam adminiftratam h ia *' naturam habere anhnumarbitramuf, pulcritudineque qux abitio eft, ipfam' ornari» f veluti quoddam fpecuii ipccnlum finftam, tenerique ab ipla &cemprehcndi mate- “ riale fublhuitix, hoceft, materialem fubftantiam circa quam cunfideratur natura. Hoc hucem propterea dicit, quod circa materiam proprie dicitur natura, quia natat donec formam quam ftabiliiet, maceria inveniat. Si ergo habetur ab altero. alterum “per omnia corrationabiliter ipla veri boni focietas deducendo per id qaodfupponi- ‘tturidquodcoale^cnsfornuficat, hoc cibper animam naturam per naturam macet*- tm. Cuni vero epeitur hujju opeimx connaturalitacis difperlio ; SC contrarium “■conJeqnCns fucSc'tran(gr#S||ti l^eremin^ns, etiam ipfius matecix cum delblata “fuerit ex naniiqvedarg&Jtur defortlllus, Informisenim res quxdam eft per feipfara “materia, & imperfeda : & ipfius informiute cormmpitiptpulcricudo naturslin qua “ per^nimam formatur, iic fic inJpfun animum turpitudinis macerix per nafucam di* « bibucio efiieitur :iit non jam Dei imaginem in charadere figmcijti confideres. Nam “ vduti quoddam (pCculum retro bonorum formam animus fiuftus, projicit quidemful- “ gorisbohi notitias; 'materix vero informitatem in feipfnm ablorbet: & hoc modo “ ht mali generatio ^r pmntipnem bpni Inbccxti^. Bonum vero eft quodcunqpe con- “ (equitur, quod primum bcmnm 'proprie habet ; quodcunqucvcrocxcraillamci^u- ‘sjam&fimilitudjnan qux ad illud eft efficitur, expers boniomnino eft. Si ergo u* pum quidem juxta confideracam turionem bonum quod vere eft : animus autem, ad • • «nnagmem boni efficiendo etiam ipic habet bonns efle^ natura vero qux ab animo' “continetur, veluti quxdam huago imagims eft : ex his autem bftenditur qpia mate- "sfole noftrum conftimitur quidem & compt^enditur cura ex natura adminlftracnr ; *^folvitutvcro'itcrum& decidit cum i continente animo & comprehendente (epara- “'tdr, Scabipfiead bonum connaturalitatc difpetgituc. Hoc autem noh aliter effi-- “ cient., quam cum naturx ^ coptrgrlum fiteonverfio: dumdefideriumnonad bo- “ nufti, ledad idquod formaatit indiget intuetur. Neccfle eft enim omnem materi* '“.am peregeftatemproprix formx in 'aliquam foedam, ac deformem imaginefe trant “ formari.. Et paulo poft. Ac per hoc conl^ncns contemplatio rationi occurrit per “quamdifeimusin bumaoa concrerione hDeo quidem animum adminiftrari : ab ill» “autem maierialto|jBoftram 'yitam.dum in nytura, hoc eft, in imagine animi manet; “ foiuegm avcrfoiilRnt h natura etiam ab ipfa qux ifft per animum, opeftifione alie- nari. ProindeC quis |^xdifti Theologi vedja inteqtus |eE^fbxeri.t, per totum Icr* . . ‘ Aa . oioni» m DE DIVISIONE N^u’r-3E. . m jms^^biugihe inveniet cotjftitutioncm totifls {lominhin tril^s qnibnfiljtf^ velati cotnpoCtis concretam : ^«nimo vicUicet& viAl^naitu» q^^cm ipfe aliquatufev fluiiilem, aliquando maicrialcin vitam app^at : tt in materia, ita ut tota& hoqo ani- mo^; materiali vi& &ip(a materia confTare antelligatnr : & animus quidem, in qao tota animx virtus comk«, ad imaginem Dei (aftu|K{ummi boni fpeculnm, quoniam ii1>eo divinx riTencix ^ncompreheniibilis forma ineffabili & incomprehenfibili modo relul^t. MatAiaiis antem viu, quxfpecialiter circa materiam verfatur&propterea' maienalU dicitur, quia mutabilitati materfx, id cft, corporis adUarct, imago qtuc- datlNinimi cft & ut ip(e dicit, rpecalumlpeculi;‘icaufanimusdiv1nxnatui'x forma ^t: vitalis autem motus,qiii etiam matetiau^ vita vocatur, forma fit animi, ac veluti fecunda imago ; -Mr quam etiam animu#nuterixfpeciemprxftat. Ac per fio9qua- dam tatione per humana: naturfb confequentiam totus 'homo ad imaginem Dei faiSbuS non incongruedicinir : quamvis proprie & principaliter in folo animo imago ikbfi> flere intelligatur, eo ordine ut animus quiden^ Deo nulla alia interpoftta creatura : vitalis autem motus ab animoinPoflremq ex vitali motu materia formationis caufam * 'accipiat : ita ut materia' vitalem motum fcquarur, viqilis diotus animum, animas ipliim. cieam: adquemcfflverfas natufX*Tux intcgritatem&pulcritudinem cuflodit : aver- fus v«o ab eo, & fcipfum &qux Cbi fubje^ fiSit, materialem vitam dico, infamque materiam diffipat atqiie deformat. Sed ipfe vitalis motus non pan'am qu:^aoem gignit. ‘Quxriturenim utrum ad fubflanriam hominis pertincatjiecnc : & li non per- tinet, cur imagdSnuginis dicitur, hoc ell, imago animn &^qa ratione per jfftamma- teris animus prxllat formam ; fi autem fiibftantialitef talis vita incfl homini, quare homo ex anima folummodo & corpori conllare perhibetur : & quare foluta materiq illa vita in nullo intelligirur? Non enimin materia manet,, quxjani omni motu^itili deferitur dum prxfentia fabflantiaiis vitx qus aniina eft, pnvatur : nec in anima filb- fiflere djgnofcitur qux' poli rjgimen corporis nullum ad materians 'motum patitur. Quapropter non jncongnie, ut opinor, motus ntalis talis ratio teddenda cll,utnftil aliud fit ipfe prattdrquandameopmarn&junftnram qorpori$& animx, qnx fibi invi-» cem adhxrent, Sc per quam corpus ab anima vegetatur £cadmini{tracur,.fl(e vigilando fivc'doAiicn'do,fivc anima intendat ut quid in corpore peragat, fi ve i lenfibus 'rece- dat & inupla quiefeat, ac veluti oblica fit coporis fui. Illud tamen inef&bili quodam filentivadminiflrare non defiiyl, alimenta quibus corpus nutritur & cuiloditur, Un- gulis quibufque partibus diflrjbiiens. Separatis anccm^ucrifque, corpore videlicet & anima, vitalis ille motus omnmo inierit. Noneninuuut nili halxat quod moveatr hoc cll, nifi habeatur quod per eum moi^bmr : quia oMnliud labfnBt nili motus am- . mi corpus regentis. Dum autem morlens defiirfb mp'vere ye! morari; mot^js^in eo omnfhoperit. Totiuscdfci motus f^rmitvns eft quies moti aut moventis. Quiefccote igitur anima corpus fuum movere, toiruf vitalis motu^ hoc eft, tqta materialis viu definit. Hinc idem, beatus Gregorius in dccimo tertio capitulo. ‘4AiiMaIis,fn^air,'& " fluxilis hic corporum vita, ffmper mottf proveniens, ,in'lioc habrt Hlimdhvirtutem, " ili non flante unquam moAi.Ut enim quidim fluvius ju'xra fuum ruens impetum, iui- “ ^er^uidem vallem oflenditi^ ^ quamcunque copfcquitur, ferri tion tamen io *' radem aqua circa cundetn iemper locum cernitur, fi:d liU quidem fubterlapft cocur- “rit, illa vero dcfaperdapfa fluxit; fic 6c materiale hujus viti per qnendam iocmn ' ** mofum flnxumque vicimtudinumfuccefDbnis continuitate permutatur, ut nunquam . pollmutabilitatemJlarep*pf!itj led impotentia quiclccndi inceflabilem habet alter-' " num pet fimilia motum. Si autem aliquanifo motusceflavcrit omnino etiam efimdi “ quierem habebit, hoc eft omnino eflAcflaMt. At fi vis coggoiccre quod animdITn nulla parte corporis ■concludatur, dum totum tdrpus' prxfcntia liii adminiilratur & ue in omnibus quibus adminillrac, totus eft:audi eundem in codenrfermone decimo ubique i quarto tapitnlo. ‘ Nobis, ii»^«ir,{crmo erat propofitus oTlenderc,non in parte cofporls " decincri*animum: fed totum acquaUter »ttingere,confc^ucnter natun liibjcdi parfi} " motum operans Eft autem Uni etiam naturales affedus animus fubleqmcur, veluti “ minifter faaus. Nam&fipe percipit corporis natura &'concriflau lenfum 8c li- neantis concupifeentiam animo imponit ; im ut ipfa quidem prima priftec prlnci- ' "pia, ut ciborum appetitum, vclcujufdam omnino eorum qui||4inaulbdeledati9*' "nem funjcT defidciiiiqn ingerens': animus vero cales impetus acaptens, ptixeogiutio- " nibusuccafiones aAM ijuod>defMeratur, cum c6^tfee ^ppfii;t,' Hdc*«ntem' ni^ L 1 p E R Q_U ’a R T U S. iS/ '* ia omnibus eft, («1 Tolummodo in his, qui plus captivi diiponuntar, qui ratiun|pi “ ferrire facientes dendcriis naturx, per auxilium mentis libidini, qux per fcnlus cli, " Icrvilitcr blandiuntur. In.perfedioribus vero nonjic efficitur. Imperat enim ani- “ mus; rationeA non paflione, quod utile cRcligcns : natura autemeveftigio (equitur ” prxeipientem. Quomodo vero tres lecundam vitalem virtutem differentias ratio “invenit, primam quidem nutritivam fine fenfu; lecundam nutritivam quidem & “ lenlitivam, expertem vero rationabilis operationis ; item tertiam rationabilem & “perfedam, perque omnem virtutem penetrantem: ut &in illis (it, & intellig«itix ‘‘ plus pollidcat : nemo ex his opinetur tres animas commixtas efle in humana concre- “ tione, in propriiscircumlcriptionibusconfidcratis : ita utconformationcmulurum “ animarum humanam efle arbitretur ; fed vera quidem & perfeSa anima una in na- “ tura cft, intellcdualis & immaterialis, quX per fenlus materiali copulatur naturz. *' Materiale autem omne in converfione & mutabilitate pofitum cll ; liquidem aniilian- “ tem virtutem participaverit , juxta incrementum movebitur : fi vero viuli opera- “ tibnc deciderit, motum in corruptionem rel'oivcc.Ncquc igitur fenfus abfq; materiali “ellcntia,ncque intellcdualis virtutis fine Icnfu fit operatio. In decimo quinto quoque' capitulo eundem lenium repetit dicens, In parte quadam eorum qua: in nobis liint “animus non comprehenditur, fed zqualiter in omnibus & per omnia ell, neque ex- “ trinlixus comprehendens, neque intrinfecus comprehenfus ; hxcenim in cadis leu “aliis quibufdain corporibus fibi invicem impolitis, proprie dicuntur. Ipla autem in- “ tcllcdualis ad corporale lucietas,ineffabilcm & inintelligibilem habet contadum: ne- “ que intus exillens, norC^nimin corpore incorporale tenetur; neque extra com- “ prehenfus, noncnimcircumprehcnditur incorporale, led fecundum quendam mo- “ dum fuperrationabilem & inintclligibilemappropinquat animus naturz,& coaptatas “initia & circa iplam confideratur ; neque intus pofitus neque circumplexus, led “ quomodo non ell dicendum neq: inteliigendum, prxtcr hoc quod juxta proprium or- “ oinem ipfius permeabilis naturz etiam animus efficax fit. Si autem aliquod delidum “ circa iplam contigerit , Iccundum illud motus intelligcntiz titubat. Ac fi aperte diceret, fi organum corporis in aliquo deliquerit, hoc ell, in aliquo defecerit, & in- tegritatem (ux naturalis conllitutionis aliqua occafione corruptam habuerit: motus intelligcntiz, id cll, motusanimi in ea parte qux inorgano corrumpitur, titubat, hoc ell, adminillrationis fuz virtutem manifcilarc non potell: non quod ille anhnus de- ficiat, fed quod illa pars animi virtutem recipere non valeat. XII. Quoniam vero nccellarium cll humanam naturam diligenter confidcrare,indu- biunterque dilcernere quid in *d imaginem Dei & fimilitudinem, hoc dl, ad imagi- nem fimilem creatum fit, &qiMnmilitudinc di vinz imaginis longe in ea di(lat:cjuldm Icientilfimi & lapicntilEmi magillri,Gtegorii vidclicet,vcrba iniercre placuit. Aie ergo in decimo lexto capitulo lermonis de lmagine.“Recipiamus herum divinam vocefn.fii-' “ ciamus hominem ad imaginem & fimilitudinem nollram. Qqomodo parva & indigna « magnanimitate hominis ex his qux extra funt, quidam imaginavere comparatione ad “ hunc mundum quali in ipfo cxilleret, hominem magni beantes ? Dicitur enim bomi- “ nem parvum mundum dic, ex iifdcm quibus univerfum clementis confidentem. Nam “qui ornamento nominis talem laudem humanx naturz donant, obliti funt lemqt- “ ipibs ; in proprieutibus qux circa culicem & murem liiih, venerabilem hominem “facientes. Etenim & illis ex his quatuor concretio ed: eo quod omnino in uno “exidcnciumautex pluribus aut minoribus quxd^m portio circa animatum coufide- “raiur, eorum fine quibus confideodi aliquia ex bis qux fenlum patticipaut, naturam- “non habet. Quid igitur magmim^i hominem arbitremur mundi ctiaradera & fimilitu- “ dinem eHe, coelo prxtcreuntc, terra muuta.omnibulq; qux in bis comprehenduntur, “ cum tranfitu comprehendentis prxtereuntibus?Sed in quo juxta cccleiiadicam ratio- “ nem humana magnitudo cd, non in ipla ad creatum mundam fimiiitudine,fe(^ia ipfo “ quod Iccundum imaginem naturx conditoris fada elL Qux cd igitur imagmis ra- " tio , merito dices. Quomodo affimilatur incorporeo corporale ? Quomodo lem- “ piterno temporale, immutabili, quod per converfionem mutabile ed ; irtipalTibili & “ incorruptibili,pairibilc& corruptibile ; puro ab omni malitia, quod femper ei coha- “biut&adeam convertitur? Multa enim medietas ed illius animi quieujprincipale “exemplum, & illius qui lecundiim imaginem fadused. Imago fiquidem fi habuerit “ ad pnncipale exemplat Cmilitadiuem, proprie illud etiam nominatur. Si vero imi- A a * “ «tio ,8g DE DIVISIONE NATURyC. >' ||tio ab co quod prxponitur dillavcrit, aliud aliquid & non imago illius elt illud. (^omodo ergo bomo morule hoc & palEbile citoque deficiens, immortalis ac purx •' femperqueexiftentis natur* cll imago.' Sed veram de hoc rationem lolam noverit <■ aperte quf vere ell veritas. Nos vero quantum capimus fpcculationibus quibufdam <■ & opinionibus quod rerum c(t invcftigantcs, bzc de quzftionibus lufceptis dicimus ; << neque divinus mentitur Icrmo, Iccundum imaginem Dei fieri hominem dicens: ne* que mileranda human* natur* zruuma beatitudini impailibilis vitz allimilatur. Ne- “ ccile enim elt h duobus alterum fateri. Si quis comparat Deo quod noftrum eft, <* aut pallibile eile divinum, aut impalfibile humanum : ut ex squalibus fimilitudinis ratio in utrilquc comprehendatur, fi autem neque divinum pambile, neque nollrum “ extra palfionemell: igitur quz alia relinquitur ratio per quam veridicam dicimus •'divinam vocem, qu* in imagine Dei faftum fiiifle hominem dicir. Non igituripla •‘ nobis recipienda eft facra Icriptura. Fiat itaque quzdam ex bis qu* (cripta lunt aa id “ quod quzritur ii nobis, manududio. Poftquam dixit, faciamus hominem Iccun- •* dum imaginem & in talibus faciamus, infert hunc fermonem, quia Deus fecit homi- nem & iccundum imaginem Deiicciteum, mafculum& fceminam fecit eos. Didum *' eft igitur jam & in bis quz coram lunt, quia ad iblutionem hzreticz impietatis talis '• lermo prznuntiatus eft : ut difeentesquia fecit hominem unigenitus Deus fecundum " imaginem Dei, nulla ratione divinitatem Patris & Filii fegregemus, fideli divina *' Icriptura Deum utrumque nominante, cum videlicet qui fecit hominem, & cum ad “ cujus imaginem fadus eft. Sed de hoc quidem fermo dimittatur, ad propofltumvero “ convertenda eft quatftio, quomodo efle divinum beatum, & milera humanitas; &fi. •' mile illi hoc k facra Icriptura nominatur. Nonne itaque diligenter ordinanda funt "verba? Inveniemus enim quia alterum quid, quod fecundum imaginem fadum eft, " alterum quod nuncininfuclicitateoftcndltur. Fecit Dcus,inquit, hominem; ad imagi- •‘ nem Dei fecit cum. Finem habet ipla ad imaginem fadi creatio. Deinde epanai^fin ‘■ideft adjedionem facit fecundum conftitutionem Termonis : & ait, mafculum & foe* " minam fecit cos. Omnibus enim arbitror notum efle: quia hoc extra principale ex- •‘cmplum intelligitur. In Cbrifto enim fefu, ficutait Apoftolus, neque mafculus nc- "quefceminacft, fed in hzc hominem dividi fermo dicit. Nonne itaque duplex quz- •' oam eft noftrz naturz conftitutio, una ad Deum aflimilata, altera ad talem diftcren* •‘ tiara divifa ? Tale enim aliquid ex conftruiftionc eorum quz feripta funt, ratio infi- ‘‘ nuat. Primum quidem dicens, quia fecit Deus hominem fecundum imaginem Dei "fecit cum. Iterum vero bis quz dida funt addens, quia mafculum & fceminam fecit " eos. Quod alienunt eft ab nisquz de Deo intclIiguDtur. Egocnim arbitror magnam “ quandam exccllamquc do(ftrinam ex bis quz dida fim^fcriptura tradi. Talis autem " do&rina eft. Duorum quorundam per extremitatem it fc invicem diftantium medium " eft humanitas,divinz videlicet incorporalifque naturx, & irrationabilis pccudalifquc " vitz. Licet enim utrumque przdiftorum in homana comparatione confidcrarc. Por- tionem quidem Dei quod rationabile eft atque intclleffualc, quod juxta mafculum " & fceminam differentiam non adroittit ; irrationabilis vero, corporalem conftitutio- " &duplicatidnem in mafculum & fceminam partitam. Utrumque horum eft omnino " in omnibus.Scd przcederc intcllcduale, ex illo qui humanam generationem in ordine percurrit , didicimvis ; 'fupergenitiram vero efle homini ad irrationabilem (ocieta- " tem & cognationem. Primum namque ait, quia fecit Deus ad imaginem Dei hominem " offendens ex his quz dida funt, iiput ait Apoftolus, quia in co qui talis eft nufculus " &fa’mina non eft. Deinde infertur humanat naturz proprietas, quia mafculum & " fceminam fecit cos. Quid ergo ex hoc difccmus ? Et mihi nemo imputet longius fer* " monem producenti prepofito intellcdu. Deus in fua natura omne quodcunque eft, “per notitiam accipiendum bonum illud eft. Magis autem omnis boni intelle Tale enim dl hoc ac Gdicerct: quia omnis boni humanam nataram participem fe- “cit. Si enim plpnitudo bonorum Deus; illius autem hoc, id eft homo, imago : igitur “ in co quod iit plcnituuo omnis boni ad principale exemplum imago habet Gmilitudi- “ncm. Urgo dl in nobis omnis boni forma, omnis virtus & lapientia, &omncquod- “ cunque dl in melius intelligcndum. In eo enim dl, quod fit omnium ncccilitatc li- “ berum, nulliquc naturali, hoc eft, materiali potentix fubjugatur ; fed per fe poten- “ tem ad id quod ddiderat habet volunutem. Res enim eft dominatu carens ac volun- " taria virtus. Quod autem cogitur violentbmque patitur,virtus eflo non poteft.Interca “ in omnius iim^nem principalis exempli & cbarad:era pulcritudinis gdtans,niG in a- “ liquo dincrentiam habuerit, non jam erit omnino fimilc : fed hoc ipfum per omnia oftenditur, quod in univcrlo non dillat. Qi^cm igitur ipfius Dei,& Ueo (Imilis dillc- “ rentiam contempla^imurfln hoc,illud ^dem non crcatum,illud vero per creationem “ fublillit. Talis autem proprietatis diRerentia aliarum iterum proprietatum confe- quentiam fecit. Conceditur enim omnino incrcatam naturam inconverlibilemclle, “ lemperque fimiliter habere: creaturam vero non fine rauubilitatc conlifterc. Nam “ ipte ex non cxiGcntcincirc tranhtus motus quidam eft, & mutatio non exiftentis in “clle,fccundum divinam voluntatem tranfmutati..\c licut in xrecharaiflcra Cxfaris im- aginem Evangcliumdicitmcr quod difeimus juxta quidem hguram fimilitudincmcUe " formati ad Cxfarem, in iubje^ vero differentiam habere ; lic etiam lecundum prx- lentem rationem loco imaginum qux conliderantur in divina natura,in humana etiam “ cogitantes ea in quibus Gmilitudo eil,in fubjedoiliffercntiam invenimus, quatenusin “ non creato & creato conGderantur. Quoniam igitur illud quidem lemper fimiliter <‘habct,hoc autem per creationem fadum ex mutabilitate elle inchoavit,& cognatam ad « ulcq^mutabiliutem habet convgdioncm: propterea qui novit omnia ante genera- *'tioncm,fitut ait Propbcta,cnn(ecutus autemmagis prxintelligens prognollica virtute “ ad quid inclinaret per fuam virtutem litomque potentiam humanx voluntatis motus, quoniam quod futurum cll vidit, fupermachinatus eif imagini lecundum malculum *'& fceminam differentiam, qux non jam ad divinum principale exemplum afpicit, Icd (Gcutdi&umeG) irrationabiliori adhxret naturx. Caulam vero talis rupermachi* *' nationis Ibli quidem noverint,qui veritatem per Ic vident & miniftri funt vcrbi.Nos "autem, quantum polEbilc cGcx quibuidam conjeduris atque conlequentiis verita* " tem opinantes, quod in animam venit non pronuntiative ex|)oiiimus ; fed, veluti in "gymnalio auribus Gdclibus audienda proponemus. Quid ergo cll quod de his " cogi tamus?Scrrao qui dicit,fecic Deus homineradnfiniu fignificatione omnem huma- " nitatem oGeiidit. Non enim nunc cognominatur creaturx Adam, ficut in Icquenti- ‘ mundus ifte locorum & tem- porum intervallis perageretur, ut homines generafisdelidi generalem luerent poenam, ex corruptibili femine, ficut & cztera animalia , nafeentes. Sed dum hzc multaque fimiliaex przdi^magiftriteftimoniiscolliguntur, multzquzftiones undique prouli- unt ? Quarum prima ac maxima impetum validiffimum facit. Si enim omnes homines non loium qui fuerunt & qui funt, verum & qui futuri funt, fimul & femel creati in illa divina voce quz dicit, /dcinmui hominem : & fi ifta corruptibilia & mortalia cor- . pora cx corruptibili & mor^ & materiali femine naicentia, extriniecus bumonz na- ' tura ♦ F . ' LIB?R Q.U ARTUS. ^ fUM « verfioiwm intranlmnubilis in fe ipfa forma, infita fibilemclex natura figha nou “^mittens : fed b omnibus fecundum corpus tranCnntationibnscun) filis notionibus "yparct: fubtrahitur autem per verbum Domini videlicet ca^ntatio, qux morbq^ “ forma: fuperaccidit. NamvtiutiiaciesqusdamadaliAaipfa per informitatem d^^ ."formitas fory.im deprehendit, qua informitate per verbum circumablata, Ccut iii " Naaman, fcu in his qui in Evangelio narrantur, iterum obfcurata fub paffionc facies " per fiinitatem in fuis notionibus relucet. Igitur in dcifofmitate animx non fluxibilc "per mutabilitatem &ttanfinutabilceft, (cdquodpefnunctfimiliterquein noftra na- " tura habet, hoc inferitur. Et quoniam iplas pet fpeciem diflercntias iplx mutabiles "concretionis qualitates ttansformantrconcretio vero non alia eft pxtcrelcmcntoriun “mixturam: elementa autem dAbnUs unircrfiutis conftitutioni fiibjeCla, ex quibus " etiam humanum eoiqins condit : neceflario Ipccb veluti defcript^^gnacttli in anima " permanente, neque reformanda in fi^aculo ad formam ab ea videlicet anima ignev “ ranrur, fed in tempore reformationis illa iterum ad fe ipiam rccu^, quaacunque "forrax charaideri coaptabit. Coaptabit autem omnino illa qux agnitio in fornfe •*' eharafteriraa (unr. Videfne igitur quam fimiliter primx condicionis proprietatem ab his qux fiiperaddita funtdilcemit ? Quodcunqi^enim in humanis.corporibus inv- mugile incelligitur, primx conditionis proprium ed, quicquid vero in eis mutab^ fci^umpercipirar, illud edluperadjeftnmatTfiiqne nhiuram rnbftitutam‘ VnibeF . ' , falicer I •• • A IS# DE DIVISIO^NE NATURA T:iUter autetn in otmlib^corp qft beatum ; beatum autem fuifle ante dc|^um ille iple in decimo quarto lib. de Civi- tate ’Dci teftatur decimo capite dicens ; “ Sed utrum primus homo vel primi homine* “ iduorum erat quippe coajugium)habeba 4 pt idos afTeftut,concupiicmtiam profedo & “ liTtitiam, timorem & dolorem, in corpore animali ante peccatum, quales in corpore “ Ipirituali non habebimus omni purgato finitoque peccato,non immerito quxtitur.Si ** enim habebant, quomodo erant beati in illo mcmonibili beatitudinis loco, idt^, ** paradiro ? tandem abfolute dici beatus poteft, qui timore afficitur, vel do- " lore ? Quid autem timete aut dolere poterant illi homines in tantorum untaaffluen- ** tia bonorum : ubi nec mors metuebatur, nec ulla corporis nuda valetudo ; nec aberat "quicquam, quod bona voluntas non adipilceretur , nec inerat quod carnem ani- *' mumve hominis feliciter viventis offenderet t Amor erat imperturbatus in Deum, “ atque inter fe conjugum fidaac fmcera focieute viventium, &ex hoc amore grande “ gaudium, non defiftente quod amabatur ad fruendum. Erat deviutio tranquilla "peccati, qua manente, nullum omnino aliunde malum quod contriftoretur, irruebar. An forte cupiebant prohibitum lignum ad velcendum contingere, fed mori metue- " bant ; ac per hoc k cupiditas & metusjam tunc illos homines etiam in illo pertutba- “ bat loco ? AbC ut hoc exiftimemus fuifte, ubi nullum erat omnino peccatum. Neque " enim nullum peccatum eft, ea qux lex Dei prohibet concupifccrc, atque ab his ab- " (linere timore pcenx, non amore juftitiae. Abiit, inquanr, ut ante omne peccatum,jam ** ibi fuerit tale peccatum, ut hoc de ligno admitterent, quod de muliere Deus ait. “ Si quis viderit mulierem ad concupilcchdum eam, jam moechatus eft in corde fuo. “ Quam igitur felices erant primi homines, & nullis agitabantur perturbationibus ani- "morum, nullis corporum Indebantur incommodis: tam felix univerlafocictas ef- flet humana, fi nec illi malum, quod etiam in pofteros trajicerent, necquilqu^ ex " eorum ftirpe iniquitatem committeret, qux damnationem reciperet. Atque ifta “permanente feliutate, donec per illam Mnedidionem quadiftum eft, crelcite Se "multiplicamini, prndeftinalorum fanflorum numeruscompleretur, alia major dare- ntur, qux beadlSmis angelis data eft: ubi jam eflet ceru fecuritas peccaturum nerai- “ nem, neminemque moriturum ; Sc talis eflet vita fandorum poft nullum laboris, do- loris, mortis experimentum , qualis erit poft bxc omnia in incorruptione corpo- *' rum reddita reiurredione mortuorum. Idem in eodem viceiimo fexto capitulo. " Vivebat itaque homo in P^atadifb licut volebat, quamdiu hoc volebat quod Deus “ juflerat ; vivebat fruens Deo, ex quo bono erat bonus : vivebat fine olla egeftate, ita "lemper vivere habens in potdftate. Cibus aderat, nt^efurlrct ; potus, nefitiret; U« "gnnmvitx, ne illum feneda difToIveret : nihil corruptronis io corpore, vel ex cor- "pore ullas moleftiasnllis ejus fenfibus ingerebat. Nullus intrinfecus morbus, nul- "lus idus metuebatur extrinfecus. Summa in came lanitas, inanimo tota tranquilli- “ tas. Sicut in paradifo nullas xftu»«ut frigus ; iu in ejus habiutore nulla ex cupidi- <* ute vel ex timore accedebat bonx voluntatis oftenfio. Nihil omnino trifte, nihilerat ” inaniter Ixtum, gaudium verum perpetuabatur ex Deo, in quem flagrabat caritas ex ‘‘ corde puro, Sc confeientia bona, & flde non fida. Atque inter (e conjugum fida & "exhonefto amore focietas, concors mentis corporifqae vigilia, demandati fmela- “ borecuftodia. Noi^lafHtndo fatigabat otiofum, non fbmnus premebat invitum. In.tanta fiteilitate rerum , & felicitate hominum, abfit ut fufpicemu^ non poiuifle "prolem fieri fine liUdinis morbo : Ijfd eo voluntatis nutu moverentur memora ilia "quo extera, & fmc ardoris illccebrofo ftimulo cum tranquillitate animi & corporis, " nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus uxoris. Videfoe quan- tam laudat, quantum glorificat fdicitatem utriufque lotus in paradifo ante prxvari- cationem, quamfandx incontamioatxque nuptix fierent, qu^ amorirreprebenfw bilis conjugum & infeparabilis focietas, quam polcra (andonim hominum procreatio, & in prxd^natuAi numerum mnltiplicatio, quam ^ft ptradifi felicitatem in ange- licam beatitudinem fequeretur tranfiatio, ui non immerito quis miretur, quonxmo animalia corphra io tam excelia beatitudine vixiile credibile nt. D. Nam inter nos cum de conditione homanx naturx difpuubamus, confedum eft hominem in genere animalium fubftitutum fuifle, imo etiam omniaanimi|^ fabftaotialiter in illo creata, nonfolum qnod omnium notitia inerat ci/ veram etum quia univerfitas vifibilis & ■nvifibilis creature in eo condita eft ? M Confedum pland. 'D. Quid ergo miram vel t I B.E R QJCJ A R T U & rclcnrincredibilctfict fi bununa corpora prittfquam peccarent ia paradifo, aniowlm^ iiiifle dicantur, qux in genere animalium confiitutaiuntf £ duobus quippe unum clU gerecogit nos ratio : aut enim orabimus omnino in genere animalium fa£lum, quo- modo negabimus animale corpus babuifle ante peccatum, & fi non pcccarec'potuifle fieri beatum > M. Acute quidem pbilolpbaris. Putafoe itaque Deum fimul omnia feciilcd D. Imo credo & intelUgo. Omnia fiquidem quae temporum intervallis in mundo nalcuntur, fimul&femel, Stante numdumdc cum mundo lada fiint, quamvis non fimul divina: providentix adminillratione mundum lenfibiliter adimpleant, fed * ordine temporum : Domino dicente, parer mem ufyui md* tftrttur , & tgt aparar. M. ReAe intueris; num tibi videtur quod propierea Deusbominem in genere ani- malium fecerit, quia illum animaliter viAurum prxlcivit, inque irrationales motus eorum rcliAadiviiue imaginis pnlcritudinc ac dignitate cafurum. D. Vcrifimile vi- detur. Fecit euim futura qui fccic omnia fimul: M. Quoniam igitur de iuaprxlci- entia qux falli non pocell.ccrtillu^K erat ; etiam prius quam homo peccaret, peccati coulcqueoua iu homine & cum hortunetimnl concreavit : ut nccimmerito xftimetur, eorum qux fimul in homine faAalunt, quxdam quidem propter diviAam boniutem, nt fiint illa in quibus imago creatoris intclligitur, animus videlicet St ratio, fenfiilque , iutcrior, vei ut iu dicam, edentia, virtus, & operatio, quxdam vero propter d^ Aum prxlcitum atque cerciflime faturum. Multa enim prucit Deus, quorum non cA caufa ipfe, quia fublUniialiter non funt. EA autem lapiens EnAor Sc ordinator, ne univerbutis pulcritudincra perturbent, .& foius potens cAdcmalo irrationabilis vo- ioutatis facere bonum. Hxc autem funt confequentia peccati propter pcccanm, pri- niqoam fieret peccatum ab cujus prxfcicntia nonfdliturin bonune: Sc cum homine vcluti extra hominem, ac fuperadoita animale quidem corpus atque terrenum & cojcr ruptibilei lexus uterque cx mafculo & focmina, bcAiarum fimilitudine piocreationis multiplicatio, indigentia cibi Sc potus, incteinenia Sc decremenu corporis, fomiiiac vigiliarum alterna ineviubililqnenecelCtas, Sefimilia, quibus omnibus natura hum»-. na fi non peccaret, oipuino libera maneret, quemadmodum libera futura eA. Hoc au-‘ lemdico Gregorium Nydenuiu (cqueus, ezpofitoremquc ipfius Maximum ; non autem alios AnAos Patres Ipiritualis doArinx qualiter videntur lenilife refellens, bxc omnia, ad primam Sc fubAantialcm bomiuis creationem pertinere autumantes. Et fi te movet quare Deus in homine fecerit piiufquam peccaret, qux propter peccatum feAa funt : animadverte quod Deo nihil eA ante, ninil poA, cui nihil ptfeteritum, nihil futurum, nihil mediam inter prxteritum Sc futurum: qaoaitm ifjt mnU fimul funt. Cur ergo non fimul faceret qux facienda vidAkit Sc volebat ? Nam cum dicimus ante Sc poA pec- catum, cr^tationum noArarum mutabilitatem.. monAramus: dum adhuc temporibus liibdimur; Dcoautcmfimulerant Sc peccatiprxfcientia ejurqueconlequeatia ; homi- ni fiquidem, non Deo futurum erat peccatam, Sc confeqacntia peccati prxccflerunt peccatum in homine. Mala quippe voluptas quodeu peccatum occultum, praecepte vetiti fruAus gu Aum, quod eit peccatum apertum. Eadem ratione poteA inteUigi quod feriptum eA, futui ililexi, Efdu/mtem tiit huitii. Nondum eilim utriufque rr^is aut bonis adibus perpetratis, in ordine temporum eorum confequentia faAa funt ineo in quo unirerutas fimul Sc unum eA: coufequentia autem dico dileAionem SC odium. Hoc etiam ipfe magiAerAuguAious edocet in prxCiti libri deCimo .tertio capitulo de ^imis hominibus diceos : Inoccnltu tjft taptrunt , ut iu uftrtxm intitiiiu^u tium lulertutur. fftu euim ud mutum opus pnvsnirttur, uifi prutifiifif loluutus mulu. Pir- t^muU loluusutis initium fuid potuit tfii nifi fuptriiut, luitiumenim omnis peteuti fpper- Uutji. Ac per hoc datur intelligi hominem peccato nunquam caruifle : ficutnuq- quam intclligitur ablque mutabili vblunuterubuitifle. Nam Scipla mutabilitas ii- berx voluntatis, quia caulamali cA, nonnullum malum efie nccefle eA. Caufara fr- quidem mali makm non elle quis audept dicere ; quandoquidem libera voluntas ad elf- gcndumbooumfeipramfervilem fecit ad fequendum malum? Quod etiam AuguAinos Infinuane videtur. Non enim ait, vixit nomo io paradlfo vm vixerat, vifit fnient Deo vel vixerat, vixit me ulla^Aatevcl vixerat. Nam fi talibusVobisuteretutifor- tallis non incongrue intell^rcm docere voluilfe hominem in paradiib perfeAam bea- titudinem fine ullo peccato per fpalta quxdam temporis habuifle: fedvivcfar, inquit, tomo in purudifo, inehuulut yirgt fiut ullu etojPUt. Ac fi aperte diceret, inchoabat v^ vere homo in patadlfo, inchoabat vivere fmenxbeo, inchoabat vivere fine ulla egqr , • Bb a fSte. fS* DE DIV I.SIONE N A Tricarecur di- cat quis potcll. Proinde plus, ut arbitror, laus ilia vitx hominis in paradifo referenda cft ad fucaram ejus vitam, & obediens permaneret, quam adpaftamquzfolummodo inchoaverat, nec unquam ftccerac. Nam & iidtem vel parvo ipatio fteciflet ; neceflia* rio ad aliquam perfedionem perveniret. Ac per hoc przfenis magifler non diceret vivebat, Icd vixit vel vixerat : quanquam ii talibus przteritiperfefti&piuiqnam per- fedi verbis uteretur, ut ii alias ufus eu, plus ci^dideriio preteritum pro futuro polit- ifle, quam ftatdm hominis temporali ipatio in felicitate paradib ante peccatum docu- iilc, ea videlicet ratione ut pradcllinaum przdefiiil^amque beatitudlnem hominis in paradifo ii non peccaret, quaii ura perfedam innueret, dum adhuc in te ipfav hoc eft, ineifedibusperfe^xprzdellinatiouisfucura& facienda erat. Hoc autem dicit, quia fzpe ipfe de paradifo difpuuns, przteriti perfedi temporis & ptufquam perfefti verba poiuit, iicuc librorum illius ftudiorusleftorrcperiet, uteft illud in undecimo Hexae- nie/ilib.^nfudorefdeieitudeiUtfdnemtUMm, iouee conteuoris in terrom ex qno fumtui ooi quid terrdes, & i» tnrom itis. Hos, inquit, tfe in tertd Idtores hununi generis, quisf/j^ Tdt ? &quid non effent pfelicitds qudin peredifo funet reneretur, non ef utique inUten- dum. Fucraedixie, nonfiebat. Necbocmirum, cum izpiilime divina audoritasfii- tura quaiijam pera^ pronuntiet. Quis enim credideric diabolum in beacitudine pa- radiii fuidc, qui mox ut conditus lapfusell, iicut Dominus ait in Evangelio: Ille bo- 'micidd erdt dt initio & inveritdte nonftetit. Quam Dominicam leqtentiara in undecimo' Hexaemeri iui ipfe Auguftinus de quo tradamus, exponit. “ Quid ergo, inquit, puta* tur nunquam diabolus in veritate ilctiile, nunquamcum angelis beatam duxiffe vitam ''led ab ipfo conditionis fuc initio cecidiiic: non Cc accipiendum cil, ut non propria *' volunute depravatus fed malus a bono Deo creatus putetnr ; alioquin non ab initio *' cccidiflc diceretur. Neque enim cecidit i^ talis eftfadus : fed mdus continuo fe “ h luce veritatis avertit, luperbia tumidus & propriz potedatisdeledationecorrO- “ptus: unde beate angwcz vitae dulcedinedT non filavit, qium non utique ac-' "ceptara fadidivit, 1^ nolendo accipere deleniit & amifit. Proinde necfuicafas “ prifcius clfe potuit, quoniam fapientia pietatis eftfrudns. Ille autem continuo impius, confequenter & mente cakus non cx eo quod acceperat cecidit, ied ex eo quod acciperet fi fulxli Deo v^niflet. Qjiod profedo quia nolnit, & ab eo quod "accepturus erat cecidit, & poteilatem illius fub quo cile noluit nonevaCt, faftuf- ‘'.queinilloeltponderdmeritomm: nt nec jniUtiz poiEt lumine daledari, nec ab "ejus fententia liberarL Item in figura principis Tyri per Ezechielem Prophetam dicitur ei. " Tu es fignaculum fimilitudinis, & corona decoris, in deliciis paradiit "Dei fuiili, omnflapidepretioibornatuscs ;&cxteraqusquafijamfiida ante ruinam *" diaboli dicuntur, fit quidem in divina 'difpenlatione erant fii^, quzio illo ii non rueret, erant facienda. Porro fi de diabolo myilica mutatione temporum talia pronun- tian^r, & nec alitet feripcura tede intelligitur : quid obftat, fi eodem modo de ho- mine prxdicetur in deliciis paradiii' fuiile ante peccatum ? Quod ii non peccaret, pro- flo ei fieret, prxfertim cum nuUaau^oritasautdivina aut humana tradiderit quan- tum temporis in paradiio priufquam peccaret, feliciter vixit. £t quare hoc uceietur fi&ille intelligeretur ? Argumenta autem nondefnnt, quibus approbari poteft aut brevillimo aut nullo temporis intervallo ante peccatum vixiile. Ex his enimquz ei juila funt ante pecca^m nihil legitnr egifle. Verbi gratia. Crefdte & multipli cumini &■ implete tnrdstt videlicet paradiii, qua ratione non continuo felicem prolem gigneret, (i in paradifo quodam tdmporis fpatio antedeliSum habitaret. & ii de tigno vitzgulla- ret, ne quid corruptibile ejus corpus pateretur : divini & Ipiritualis medicami-' nis virtus in corpore ejus prxvaluit, ncetiam ^ccando in corruptionem caderet ? Li* gnum fiquideavitseerifa H CorpoiitpriHi uno jrel duobus vel quetlibet diebus ad fani» ‘ , tateto a 'L '1 B E R. (J_tr A’ R T Xf S. tatem Sc iacomipribilitacem profiiit, non haiiebat tantum virtutis quintum Bc legltffr creditur baboilTe. Aut qua ratione lignum vitz diceretur quod folummodo cor- ruptionem potuit retardare, non autem potuit i corruptione penitus liberate, diunir- namqueritam edendbus prxilare? Simim illius ligni natura omni morbo ent con- varia, ntomnibusea fruentibus prxMu vitam : cur in guftantibus vel etiam come- dentibus non vinceret mortem ? Peccatum dices virtutem ipiius vicerat, ne in tantum prodeilet f Validius eigo peccati malum quam vita: bonum. Potius itaque videamus quod dominus iple ait verum vita: lignum. lUe inquit, didtlits frofeSa bmiciddrrtt db tuiti*. Putalne alterum bominem occidifle ptaner illum unum & folum quem De- liTad imaginem iuam creavit ? D. Nequaquam. M. A quo ergo initio bomicida erat diabolus, nnm ab initio condicionis bominis, an certe ab initio conditionis utriufqne, fifimul conditi func^ alter altcrtun in conditiOhe non przcelKc ? Sed ii condicio ma- ,faoli condidooem bominis praeoccupavit, quomodo abinidofuo diabolus bomicida erat? Si vero bominis conditio condicionem diaboli antevenit , quomodo diabolus ab inido bumanz conditionis bomicida diceturf Si autem relinquitur ut ab initio u- triufquciimul fadto, & bomicida erat diabolus tc bomo erat occifus ; quale fpadum datur homini in paradilo vixifle, priurquami diabojo occideretur? Hoc etiam ex Evangelica parabola manifefte probatur. Htmt f aidam itfctvMdt *b HietKfdltm i» pe- titi* , & iuciiit I» UtTtntt, Non enim ait, bomo quidam erat in Jerufalem & incidit in latrones. Nam Giirjerulalem, hoceft, in paradifo humana natura permaneret, probifto in latronesiddiabolnm vidllHcet latellitelque ejus, non incurreret. Prius ergo de(mdebac de paradilo, fus voluntatis irradonabili motu impuUns, $c in jeriebo djMnicabatnr. j) 0 C.eft, in defedtum inftabiliutcmque rerum temporabum y*6c cx- $Povq|$ieaMseft, omnibulque naturalibus bonis in quibuserat conditos, fpolia- ttts. tibidaturintelligiqnodnomopriusinleiplblapfuseft, quam diabolo tentare- tur, nec boc folum, verum edamquod non in paradilo, feddelcendente eopropda- qucvolunutei paradiGfelicitatequz/era/a/rm vocabulo, hoceft, vifionis ^cis in- teUigitur.delerencc, &in Jericho> boc eft, jn hunc mundum labence b diabolo fatt- ciatus fit, & fpoliatus. Non enim credibile eft eundem hominem & in contemplatione aEcecnx pacis ftedlTe, Sc fuadente foemina ferpentis veneno corrupta cormifle, aut S fum lerpcntem, diabolum dico, jam de paradilo, dignitate videlicet angelicz nattt- I. lafdum, in bomine adbuc non peccante, neque cdGcudinedivinx imaginis’ cor- ruente prxvaluifle : id i{ifum quoque, hoc eft, hominem squalem angelis conditbm fii- ifle, non autem in illa digniuccftedlle: fed mox non tede ad bonum ingredi inchoafte, tSan&us Gregorius docere videtur in decimo odavo capitulo lermonis de Imagine, quod etiam luperius pofuimus, & non repetere debemus. Qui omnia, inqttit, ad- ‘‘duxit in die, totumque in lua voluntate hominem ad divinam imaginem formavit " non paulacim adje&iombus fututorum moras fecit, Iciendo in luam plenitudinem "animarum numerum perGciendnm ; led cumnladmin ipia plenitudine omnem hu- ‘‘ matum luturam per prognofticam operationem intellexit & in excclfttudine & in “ cosquali angelis quiete honoribeavit. Hic inteUige prsdidhtm magiftnim prxte- riu pro futuris poluiflc. Quod enim ait per prognofticam operationem Deum omnem bumanam naturam in excclfitudine & in aMjuaui angelis quiete condidille, quomodo ali- ter inteUigi poteft, nili quia jam homo in caulis conditus erat, nondum vero in elTe- &as fui beatitudinis procedebat ? Et tur non proeeflerat: reddit caufam dicens: " quo- !‘ niam vero prxviditcontcmplatoria virtute non reSe euntem ad bonam voluntatem, '* atque ideo ex angelica vita recedentem : ne animarum bumanarum multitudo minue- ^tetur, cadens ex illo modo per qnem angeli ad multitudinem anfti liint, propterea ¥ convenientem in peccatum lapfis incrementi excogitauonem in natura conformavit, •‘ pro angebea magnificentia pecudalem Sc irrationabilem of le invicem fuccdConls «■ modum hununitati inlerens. Si itaque hzc verba SatlS! Theologi veracia funt, qpod non temere crediderim : quidaliud datur inteUigi, quam ut humana natnra nul- lis temporum morubs, nullis rerum fenCbiburo efte^bus, in paradilo in quo naturali- ter coiwimseft, ftetilTc ; led mox de via veritatis deviafle, Sedivifionem natnrx in du- ^icem lexum, per qnem jumentorum fimilitndine multipbcaietur, perrerlz volunta- tis motu meruifle ? ac per hoc fi in ea beatitudine in qua creata eft, permaneret, utriuf- que fexus copula ad moltipbcationem luam non indigeret: eo enim modo quo angeli i^tiplic^ti'U>nt,fioe ullo lexumultipbcaretur.Haic fenTui venetabiUs magifter Maxi ■ B b j mus DE DIVISIONE NATDRA mutprsfati Theologi expofitor, fermonem «josde btptirmo exponent conlenrit,di> eens: " Aiunt qnidiTinamyftice afleqauntur eloqok, & altioribnt quantum conflit “qucnseft glorificant fpeculationibut, fecundum imaginem Dei per principialium ** hominem fnifle, omnino nafcendo fecundum propoutnm rpiricura,& accipiendo ie> “eundum fimilitudinem per obfervantiam dirfti mandati quod Gbi futurum erat ; ut “eflet idem homo figmentum Dei fecundum quidem naturam : filius autem Det tt “Deus per fpiritum Tecundum gratiam. Non enim poiEbile erat aliter filium Dei “ oltendi & Deum fecundum deificationem ex gratia fit^m hominem; nifi prius fo- " eundum propofitum nafccntem fpiritum per adunatam fibi naturaliter per Idplam “ motam & liberam potentum. ^am deificam divinamque, & immaterialem '9i- “ vinitarem intelligiDilium & occultorum duntaxat bonorum deferens primus homo, " prxhonorificando quod fnunditm fenfum & deleAabile eft & manifefium, merito “ ex corporibus indi(pofitam& materialem & corruptibilem habete damnatus eft na- " tivitaiem : digne Deo judicante , pejora melioribus voluntarie proponentem , in “ poffibilem & lervilcm Sc coanguftaum fecundum fimilitudinem in terra irrationi- bilium brutorumque jumentorum generationem libera Sc impaffibili, fpontanea ftc “ cafta alienari nativitate, & p^oipfo cura Deo divino & ineffaoiii honore, cum infi> " pientibus jumentis ignobili recipere copulationem. Qua hominem liberare, 8e “addivinambeatitudinem reducere volens, naturam hominum creans. Verbum ho> “ moex hominibus vere fit & nafeitur corporaliter fine peccato per hominem. Ut autem cognofeu quod non ex nobis ipfis accipientes; verum ex pmmti auftoris,Maxi- mi videlicet, difixotes, hominem dicimus de ligno vitz non gunafle ; fed prirauu Uim likirtiferum de ligno vetito primitus fumfifle, & ^ divinum lumen mentil Ium non fiiblevafle. Andi ipfiim in vicefimo o&avo capite expofidomira yerba Cregorii dicentem: “Huic itaque divino lumini nolens elevare oculum anima: pri> “ mus pater Adam cecidit, inftar merito in tenebris ignorantias ambabus manibus mate- "rialiimmundicix voluntarias adbasrens, foli fenfui feipfum totum pronus tradidit, “ per quem amarifEnue beftias corruptivum virus aci^it. Hoc autem dicit, quoni- am corpoream fenfum per quem Adam deceptus eft, in figura mulieris vult inteiligi: Nam apud Graecos qui uncununodocorporuliterpartdiriunintcUisi volunt. Alu eorain; “quifpiritujlitcr tantum. Tcrtiaeorum. qui utroquemodo partdiium accipiunt, corporaliter, alias autem fpiritualiter. Breviter ergo ut dicam, tertiam milii “fateor placere fententiam. Idemin quarto decimo de Civitate Dei undecimo capi- tulo. “ Vivebat itaque, inf air, homo iecunduniq^eum in paradifo, & corporali & i^. " rituali. Neque enim erat paradilus co^ralis propter corporis booa, & propter “ mentis non erat fpiritualis. Aua vero erat rpiritoalis, quo per interiores, Sc non *' erat corporalis, quo per exteriores lenius homo fraeretur ? Erat plane utrumque “ propter utrumque. Voftea vero quam liiperbus ille angelus ac per noc invidus, per “ eandem fuperbiam ii Deo ad lemetiprum converlus, de fpirituali paradifo ce^it, malefuada verfutia in hominis fenfum ferpere aflbftans : cui utique ftanti quoniam “ ipfe ceciderat, invidebat, colubrum in paradifo corporali, ubi cum duobus illis ho- *' minibus mafculo & fuemina animalia etiam terreBria czterafubdica,& innoxia ver- “ fabantur, animal Icilicet lubricum & tonuoCs anfra&ibus mobile, operi i'uo con- "gruum, per quem loqucretur.elegit. Animadverte quomodo duos paradifos alle- riteilc: unum quidem fpiritualcm, in quo lecundum animam, alterum vero corpo- ralem, in quo idem bomolecundura corpus feliciter vivebat. In libro autem quemde vera religione fcripGt , unum tantummodo paradifiim cundemque Ipiritualem videtur afferere. “Eftautera, ia^air, vitium primum animz rationalis, voluntas ea faciendi “ qux vetat fumma & intima veritas. Ita homo de paradifo in hoc ieculum cxpulfus,id “eft, ab aeternis ad temporalia, h copiolis ad egena, it firmitate ad infirmum: noner- "go it bono fubBantiaJi ad malum fubihntialc, quia nulla fubftantia malum eftj fed “ h bonoxeernoad bonum temporale, h bonofpiricuali ad bonum carnale, i bonoip- •sgilliglbiU ad bonum ienfibile. hbono fummo ad bonum infii^m. Vidclne quod aii ^ bono intdligibili ad bonum Ienfibile ? Nonne aperte dixit paradifum in- telligibilem elle, non autem lenfibilem ? Nam fi fenfibilem efle vellet, oixHIet utique h bono lenfibiii, bocell, h paradifo corporali ad inferius bonum ienfibile : nifi forte t^nisdicat de fblo fpirituali paradifo, ex quo anima peccatrix expuUa cB, hanefenten- uam protuJiflc : de expuifione vero corporis dos i corporali paradifo, in ipfafenten* tia filuifie. Non enim ait primum hominis, fed primum animz rationalis virium eft : totum tamen hominem melioris parris vocabulo fignificafle crediderim. Non enim credibile eft hominem ex Ipirituali paradifo, nonantem ex corporali praevaricationis merito expulfum fuifle: u duoparadifi vel fuere vel-adhucfunt : nifi forte quis dicat de fpirituali paradifo expulfionem hominis Iblummodo in hoc loco expofuiflc, qui- dem vero ex lenfibiii lapfu filuilTe. Saniftus quoque Ambrofius io primordio libri quem fcripfic de paradiio, duos fimiliter paradifos efle videtur affirmare : eo loci ma- xime nbi ait : “ In hoc ergo paradilb hominem Deus pofuit quem formavit. Intellicp “etiam quod non eum hominem qui fecundum imaginem Dei eft, pofuit in paradii^ “ fed eum qui fecundum corpus eft : incorporalis enim in loco non eft. Sed paulo poft ad explanationem paradifi perveniens, nonlolnro paradilomlpiiitnaliterinteliigi, ve- rum etiam nihil aliud cfle paradilum, nifi iplum nominem manifeftime aftruit, omni- no ut aeftimo Origenem fequens,quamvis eum aperte non nominavit. Ait enim ; “ An. " te nos fuit, qniper voluptatem & fenfum, prxvaricarionem ab homine memortve- “riteffecomrailCim. in Ipecie ferpentis, figuram aedpiens deledationis , in figura < mulieris fenfiim animi menrifqueconfti tuens : quem fenlnm videlicet nrdwn vocant '*Gracd: decepto autetnienfuprxvarkatricem mentem afleruic: quam Grxdnrvo- " eant. Redb igitnr in Grxeo r»a figura viri accipitur, «urSwir vero figura mulieris. *< Unde quidam Adam rir terrenum interareuti funt. Et poft aliquanta. Eft ergo Pa- “radifus terra qnxdam fertilis, hoc eft, anima fixeunda in Edmplanuta, hoc eft, “ in voluptate quadam, vd exercitata terra, in qua animat fit ddedario. Eft etiam nr ‘‘ tanqoam Adam, & eft oI vSirir, id eft, fenfns tanqoam Era; Ac ne haberet quod ad “ infirmum retorqueres naturx, ut ad obnoxiam in tolerandis periculo conditionem; “confidera, quznabeat anima iftafiibfidia. Erat fons qui irrigaret paradifum. Quis “fons? DominusJefusChriftus fons vitae atemae, fient fle Pater: quiafcriptnra eft, “qnoniam apud te fons vitae. Deniquefluminade venere qns fluent aquae vivx. Et lontlegitur&flaviaslegitar, qui irrigat paradifi lignum fruduofnm, quod ferat “ frudum in vitam cternam. Hic ergo fbos ficut legifti. Fons enim procetur, inquit, yexEden, id eft, in anima tua fons ^ ; unde fle Soiomosait: bibe aquam deruit « yjfjj *oo DEDIVIS10>IENATUR/E. vafu & de pateorum tuorum fontibus. Hic eft fons qui procedit ex ilU exercU' '* tata & plena voluptatis anima : hic fons qui irrigat paradifum. hoc eft, virtutes ani- ** mx emincntiftimo fonte pullulantis. Et dividitur, inquit, hic fons in quatuor initia. “ Nomen eft uni Phi(bn,& extera qux prxfatus fandtus Ambrofii^ de quatuor paradift fiuminibusluculentif£medifputat,linguia flumiiu Cngulisanimxi^rtutibus comparans; Phifen quidem qui lecundum Grxeos Ganges dicitur, prudentix: Geun autem quieft Nilus, temperantix: Tjrgrin qui velocitate fui curfus dicitur, fortitudini : Euphra- ten vero juititix. Videfne quemadmodum rpiritualiterintelligitparadirumf D. Vi- deo. Sed fortaftis quis dixerit, magis allegoiizarc, quam paradifum co^ralem ne- gate videtur. Nara fi corporalem & localem paradifum non exiftimaretcflle : nonfor- tafiis in proceflu prxfati operis poft fpiritualis paradifi, qui fiveipfa anima eft five ali- quid fpirituale in qua conftituta eft, expofitionem adderet, exponens illum locum in quo Icriptum eft, "& apprehendit Deus hominem quem fecit, & pofuit eum in para- “ difo operari & cuftodire. Vides, inquir, quoniam, qui erat, apprehenditur ? Erat “autem in terra formationis fux. Apprehendit ergo cum virtus Dei, infpirans pro- “ cefliis & incrementa virtutis. Denique in paradilo eum collocavit, ut feias appre- “ henlum, quafi afflatum diviiu efle vinute. Quo loci illud adverte, quia extra para- " difum vir fa&us eft, & mulier intra paradilum : ut advertas, quod non loci, non “ generis nobilitate, fed virtute unufquifque gratiam fibi comparat. Denique extra “ iKiradilum fadus, hoceft in inferiore loco vir melior invenitur: & illa qux in mo- “ liore loco, hoc eft in paradifo eft, repcritnr inferior. Mulier enim pnor decepta “eft, & virum ipfa decepit. Nunquid his verbis manifefte datur intelligi, localem paradifum ac per hoc corporalem atque fenfibilem voluiflc aftruere 7 M. Cum his quia talia volunt, n|^ eft noftrum collucari. Neque enim duoyiaradiibs. efle, unum quidem corporalem, alterum vero fpiritualem negamus, nec amrmamu^. Sandomm autem Patrum folummodo fententias interim inter nos conferimus ; qui 'autem magis fequendi funt, non eft noftrum judicare: unufquifque fuo fenfu abundet, & quos lo- quatur, eligat, litigationibus relidis. Sed quo fenlu fummxaudoritatis magifter, at- que aputimmi& lubtiliflimi ingenii, in expolitionibus divinx Icripturx talia protu- lerit, non facile nobis elucet : forte ut fxpiflime in i pfius expolitionibus inveni- mus, fumraos Grxeorum Theologos lecutus fit, & maxime Gregorium : qui duas ho- minis conditiones efle alTerunt, unam quidem ad imaginem Dei, in qua nec nufculus nec fcemina intelligitur, led fola univeri^ & fimplex humanitas, limillimaque ange- licxnatnrx; quam omni iexu omnino carere, & audoritas incundanter 8c vera docet ratio : alteram vero atque fecundam prxiatum rationabilis naturx delidum fuper- additam, in qua fexus conftituitur. Merito ergo quod propter peccatum adjedum eft, extra paradilum ac veluti in inferiori loco fadum fiiifle de terra formationis nar- ratur. Virilisitaquefexusnaturxad imaginem Dei fadx fuperadditus extra paradi- fum fadus eft. Sed quia & iplc fexus priori naturx divinx videlicet imagini adjungi- tur,veluti aliunde apprehenfus in paradifo cum prima Icilicet conditione conftituitur: in quo iterum veluti in fuperiori loco fecundus fexus vocabulo mulieris appellatus & ex latere ejus attradus;in adjutorium procreandx prolis in contunaelia fimUitudinis in- fipientiumanimalium ei adjungitur. Et quia conditio virilis lexus, quamvis non tem- pore (ed fbla dignitate, prxcedit conditionem foeminei, mulier enim ex viro in prima conditione, in luunda autem vir ex muliere fiiduseft: propterea conditionem viri dicunt extra paradifum, mulieris vero intra: ut per hoc interligas virum etiam extra paradifum, hoc eft extra primordialis conditionis dignitatem conditum meliorem efle muliere qux veluti inter paradifum, hoc eft fuperadruti fexus fimplicitati divinx ima- ginis adunationem condiu eft. Poteft & fic dici. Quoniam in unoquoque homine duo quidam homines intdlliguntur dicente Apoftolo, fxrrri»r«»i himinem nrrumpi, in- terurm vtrt rctufdri. Merito interior qui ad imaginem Dei fadus eft, in paradifo for- matur : exterior vero & corruptibilis extitit & infra paradifum de limo terrx fingi- tur: qui etiam apprehenfus in paradifo ponitur, quoniam fi in iplb falutem fuo op^ raretur, divinamque cuftodiret prxeeptum. poterat etiam ad dignitatem fuperioris conditionis pervenire. Quoniam vero noluit obedire divino prxeepto : non folum creatorem fuum, verum etiam dignitatem imaginis deleniit. Ac per hoc in geminum lintum fcilTuseft, inmalculum videiicet&foeminam: quxdifcilliononex natura, Icd ex vitio caulam accepit, Ideoqne quamvis, in paradifo fccmina de viro fiida eft, non erat L I B fi R. 0.0 ARTUS. I6i erat tndc melior qaia non cz divina imagine quae intra paradiiom conditaeft: ied et merito prsvaricadonis lux futurx faSurx famiit occauonem. Nam & illa in exte> riore homine qui extra paradlfum merito peccati dc limo terrx conditus, cauraliter creata ell, qux poitmoauin ordine non tempore, in paradifb de Licere frirl aflumt* cH. Sed five hoc, Cve aliquid aliud prxdiiUus voluit magillcr : -non eft nobis collu- £l^ndumadver(us eos qui duos paradilbs, ucproediximus,eiTe credunt; unum quidem Ipiritualcm, alterum vero corporalem, propter duplicem hominis naturam : prxlet- tim cum videamus (xpilfimc in divinx feripeurx narrationibus, mulca juxta rerum Ei- darum veritatem & iworialiccr fafta & rpiritualiter intellcda. Abraham enim duos filios habuit, unum quidqm ex ancilla, unum de libera. Et bxc quidem iecundumhU ftoriam fafta fime. Juxta tamen Allegoriam duas leges fignificant, unam quidem Ve- teris Tellamcnci, Novi vero alteram. Petra de qua aqux fluxerunt, in eremo popu- lum {equebatur, cum dicat Apoflolus, fetrd Autem er*t Cbriput. Et quid dicam de ipfis primis duobus hominibusanalc^o videlicef&fcemina, in paradifb, aequo fermo clt conilicutus : nonne ut idem tellatur Apoflolus, figuram Chrifti& Ecclefix gefla- bant? Quid ergo mirum fi corpqfalis paradifus crearetur, per quem Ipiritualis para- difus fi^ficaretur ? Novimus gutem fbmmum fanftx ferimurx expofitorem, Orige. nem dico, cdilTercre non alibi, neque alterum paradilum cllc, prxtcr ipfiim qui in ter- tio coelo, ucipfc vult, conflitutusefl i in quem i^oftolus Paulus raptus efl; & fi ia tertio coelo eft, profefto fpiritualiseft : tertium «quidem coelum inquod raptus eft Paulas, fpirituaiecflcfijmmiutriulquclinguxauftorcs non dubitant, fcd unaqimltec alHrmant, illud incellcftualc vocantes: quan^uam EpiphanmsConft^cix Cypri Epi- Icopus in hoc Origenem reprehendat, & omnino paradlfum efle.in terra aftruat ; quen- ddmquidtmfeHplitemhtHm)» iricntAliiui mundi fdTtitui, tum fcnptiMus lignis fiumini- iufque, ctstrifque quu tanuiiter ub his fui ttrftrtis ftnfibus udhtreni, fimpiicittr de purudij» creduntur. Idem namque Epiphahms tunicas pellicias quas Deus primis hominibus poft prxvaricationem bonfiierat, biftorialiter d^ pellibus omnium que, ut ait ille^ iit parMife fuerent, Mes efe nin dubitet : 8c Origenem reprehendit, qui fiib illarum pelli- um figura mortalia corpora qux primis hominibus merito peccati fiiperaddita funt, pulcherrime atque vcrilfime fignificata fiiiflc exponit. Quem Origenem dico, in theo- ria tunicarum pciliciamm omnes fere auftores Grxeorum Latinorum^ue (cquuntnr. Non ab re etiam placet, utopinor, renicnciaiu .magni Gregorii Nyfleni decfca.para- difi, &de ligno vitx, deque feiemix boni & mali ligno inierere. In vicefimo capitu- lol Icrmonis de Imagine, " Fortafle, inquit, aliquis non in eandem itetum vitx ipcci- '■ em reverfuruni nlc hominem dicit, fi prius in comedendo nobis fpecies vitx erat : *' pofthxc autem tali adminiftratione liberabimur. Sed ego lanftx aufcultans Scriptu. “rx, non (blum corporalem cognofeo cibum, ncqueTolam camis Ixtitiam: (ed ett- “am alteram quandamcicam, analogiam quandamad corporis alimcnu habentem, cu-. <'jus fruitio in animam folam pertranfit. Comedite ex meis panibus, lapientia efiiri- •‘entibus jubet: & eos qui talem cibum efitriunt. Dominus beatificat: & fiquis fitit, “inguit, veniat ad mc & bibat. Magnus item Ifaiasbibcre Ixtitiam valentibus'ma- “ gmficentiam ejus lauda re pneepit. Eftaufemquxdam comminatio prophetIEa ad- “verfuseos, qui ultione digni funt, velati fame torquendos. Fames vero non pa- nis eft quadam egeftas & aqux, fed verbi defeftus. Non enim famem panis, inquit, •^ aut fitim aqux, Icd famem audiendi verbum Domini, ^um quid ergo plantationis Dei in Eden ( dclicix autem ipfa Eden interpretatur) dimum quendam fruftumcon- “ venit intclligere, ac per hoc comedifle hominem non dubitare; flciion omniilbtran- “ fitoriam fluxilemque hanc cfcam in Miadifi converfatione intelligere. Ab omni, in- " <|uic Deus, ligno quod eft in paradifb cibum comedite. Quis dabit &ne efurienti “ lignum illud, quod eft in paradifb, ijuod omne bonum comprehendit, cui nomen •■ eft eft omne, cujus participationem homini vox donat ? Hac enim generali Sc “ fu perdKnenti voce omnis bonorum forma inter fe continetur, & ih uno boni adeo “totius univerfitatem exiftere fignificatuf. Quis contra me arceat ab altero ligno, ' " cujus fruitio mixtum quiddam habet, & utramque in partem efficax ? Omnino e- “nimnoneft pcrfpicatioribusobfcurum, quid omne illud, cujus firaftus vita: Scite- rura, quid hoc' mixtum, cujus fini^eft mors. Nam qui illius omnis fruitionem co- “ piofe proponit, ratione quadam omnino' & providentia promilcuorum participa- “tione, homlnemprohibet. fitinihi libet magno Da vide, ec lapienti Solomone ma> ‘ . C c' giftris aoa DE DIV1SI.ONE NATURA *< giftfis ia turum rerum expoiitionc uti. Uterque enim concciLe elcx unem intelli» “ git gratiam, ipfum bonum quod vere cft, quod etiam omne cll bonum. David qui« “ dem (Lceqs, dvlcilia in Domino. Solomon autem lapientiara qu« ed Dominos, li> “ gnum vitx nominans, ^itur id ipium cll lignum vitae & omne lignum : cujus ci* “ bumiccundum Deum formato lex dat. £ contrario autem ieparaiur ab hoc ligno alterum lignum, cujus cibus boni & mali (cientia eft: dum non fpccialiier altem- (' trum e contrario (igniheatorum in parte fru^ficet: fed qucndamconfufum mix- *' tumque fmdum pullulat contrariis qualitatibus concretum. Cujus quidem elcam “prohibet dux vitx, fuadet autem ferpens, ut morti prxpararct introitum. Et fua- “ (or fadus e(l coniilium dans, bona quadam pulcritudine, ac delcdatione fradum '* circumcolorans, ut deledabiliter videretur, ac deliderinm ad gudum proritat)^ Idem in vicc(imo.eiurdcm fermonis capitulo, “Quid ergo eft, iitijuit, illud lignum, " quod boni &mali commixtam habet fcientiam, deledationibusqux (ixundum ien- “ lumfuntiinfitum? Non longe itaque ^ veritate abcrravergi,(i mentis intclligentia, “ quatenus intclligi hzc polTunt, hac ipfa conUdemionq utar. Arbitror enim non di- “ Iciplinam hic it Scriptura intclligi per fcientiam : (ed quandam diflerentiam cx Seri- “ pturc coniuctudinc invenio fcicntis& dijudicationis,‘hoc cddilcrctionis. Namdi(- “ cernere dilciplinabiliter bonum ex malo pcrfedx habitudinis cilc .\po(lolus dicit, Sc “ exercitatorum lenluum.Propter etiam prxeeptum facit omnia probandi:dc (piritualk “ hominis dijudicare cHe proprium dicicScicntia vero non ubique dilciplinam & peri- “ tiam illius quod Cgnihcatur indicat,fed a'd id cui gratia donau ed adedum. Ut cum “ (criptum clt : cognovit Dominus qui fmt ejus,hoc ed fuam gratiam cis donavit. Et ad “ Molen ait,quiacognorccbam te iiiper omnes. His autem qui in malitia redarguuntur, “ dicit qui omnia novit, quia nunquam cognofeebam vos, hoc cd, meam gratiam nun- “ quam vobis largiebartigitur lignum ex quo mixta (cientia frudiheatur, prohibitum “ ed Mifcetur autem cx contrariis.bono videlicet & malo, frudus ille,qui cauGdicum, “ hoc cd, advocatum fuum habet (crpentem : juxu hanc forGtan rationem quod non “ nudum proponitur, id cd odenditur malum ipfum in feipro fecundum propriam na- “ turam manifedum. Ip(a enim malitia otiola edet, nullo polorata bono, quo ad con- “ cupifeentiam fuam fcdudum hominem attraheret ; nuncautcmcommixtaquodam- “ modo ed malitia : in profundo fiquidem perniciema vcluti qucndam dolum inlidias “ occulus habens, aperte vero in (ludionem quandam boni phantaliam odendens. Bonum videturavatismaterix pulcritudo: (ofrtulix omnium maiorum philargyria “exidit. Quis forGtan in fcedam paludem intemperantix perderetur niG dcledatio- “ nem bonum itaque eximium quoddam xdimaret qui tali illecebra ad paOionem at- “tradns) Similitcrbabent& extera peccata, quum occultam perniciem habent, pri- “ ma tamen vice videntur expetenda,, & per fcdudionem quandam inconGderantibus « pro bono (bllicitanda. (^oniam igitur multi illud in quo fenfus deledantur, bo- “num judicant, & ed cognominatio cxidcntis, hoc cd veri boni & apparentisboni “ quod videtur efle, dum non Gt bonum : hujus tei gratia ip(a ad malum vcluti ad bo- “ num fidaconcupifccntia, boni & malifeientia h Scriptura nominataed, dumade- “dionem quandam 8e concretionem interpretatur, hoc cIbGgniGcat feientia. Neqhe “ abfblute malum, eo quod ambitur bono, neque pure bonum, eo quod fubocculta- “tur malum: fod conunixtura ex utrifque interdidi ligni frudum eife (criptura ait, “ cujus guihim dixit in mortem ungentes ducere. Solummodo non aperte dodrinam “clamans, quod yenim, quod fimpiex& uniforme ed natura, omnique duplicitatc& “ ad conturium copulatione alienum. Malum vero varinm&conGguratnmcd, ali- “ud judicatum, & aliud per experimentum, cognitam. Non enim iu in- “venitur, (kut xdimatur ; eue ailumtio mortis & corruptionis principium caufaque “ edicitur. Propterca (erpens prxmondrat malignum peccati frudum, non illum qui- ** dem apejrte, qualis ^ natura erat ( non enim forGtan feduceietur homo ap^o malo) “fed per quandam fpecioGutem apertum exornavit malum, quandamque ddedatld- “ nem (bcundum fenlum fcducens, godui, ut ita mulieri quod vellet perrnaderet. Si- , “cutaic Scriptura: Et vidit ftxreina quod bonum lignum in e(cam, &qnod oculis “gratum videre, & ipccioium cognofccte ; & accmiens frudum «us.comvdir Efca " autem illa mater mortis hominibus fada ed. Ipla igitur mixta cftfrudifcratio aper- ” teintclicdum ratione interpretante, per quem boni & mali cognitio lignum illud “ itQminatum ed : quia juxu mortiferorum niriiaamqnx in aielle Gunt, in qu:(ntuiri LIBER Q.U ARTUS. a6j " qili* malum mortiferum, tunc homo, magna res & nomen, divitue naturae imago, vani- '' tati Ccut ait Propheta, affimilatus eft. Etgo Gqoidcm imago ad id quod melius in “nobis intelligitor fociatur. Quccunquevcro circa hanc vitam triftia miieraqoe fune, ^ itmilitudioe qux ad Deum eft, longe funt. Animadverte qualem paraiii- fum& qualia ligua, Aequales fruAnsprefatus aftruit Theologus. D. Animadverto clateque pcrrpicioipiritualcm profedo Aeillocalem. Velim umen aperteac breviter eaquz ab ip/o obicurius explicata funt, i te aperiri. M. Quirquis diligenter prs* fati Theologi verba perrpexerit; nil aliud, ut opinor, in eis reperiet foaderi, quam humanam naturam ad imaginem Dei faftam, paradifi vocabulo, liguraue locutionis modo, i divina fcripturafignMicarL Vera enim plantatio Dei natura ipla, quam ad imaginem Ac (iiuilitudinem luam, hoc eft ad imaginem omnino fibi fimilem prxter ra- tionem fubjeAH, ut pra:diAhim eft, erravit in Eden, hoc eft, in deliciis zternx felicita- tis, &bcatitudinedivinxlimiI4udinis : major Ac melior omni ienCbili mundo, non mole, fed dignitate natur». Cujus terra fertilis erat corpus immortale per polEbilica- tem. Corpus namque primi hominis potuit non mori: nec moreretur, fi veneno prae- varicationis non corrumperetur,, fed floribus fpiricualis pulcritudinis virelceret : ne- que unquam temporalibus iiKrementis fenefeeret : cujus aqua, formarum capax fen- ms incorruptibilis corporis lenfibilium rerum fine ulla falfitatis deceptione pkinufi it formatus : cujus aer divinx (apientix radiis illuminatus ratio erat, qua rerum omni- um naturas cognolMret: cujus xther, animus circa divinam nataram xtemo & iner- rabili motu immutabili & mutabili ftacu circumvolreretnr : & extera qux de divina imagine fubt prxdicanda ; imo etiam quoniam intelligi non pofliint, filendo funt ho- norificanda. Irt hoc itaque paradifb fontem vitx manare feriptura teftatur, ex quo quatuor virtutum flamina, in figura quatuor principalium mundi fluviorum dividi narrantur: prudentiam dico, temperantiam, forcicumnem,juftickm: qux (piritualia flaenra ex divina lapientia qux eft totius vitx fons atque virtutis, erumpentia, irri- pnt fuperfidera bumanx natutx : prius quidem in fccretis humaniutis finibus, veluti uoccultilfimisincelligibilis terrx poris. in inviCbiles virtutes furgentia : deinde In apertos bonarum adionumeflcAtuslcatentia, innumerabiles fpecies virtutum & aftio- num produnt. Ex ipfis enim omnia' virtus & adio progreditur, & in ipfas revertitur, ^ vero ex divina lapientia egrediuntur & in eam revolvuntur. In eodem paradifo duoligiuefleprxfatusjhvologus, magnus videlicetGregorins, exponit: quorum uni, ttttitiple, nomen tp -xit, hoc e^ omne, elterivcro >r«»V, cujus nomiids interpretatio fi ad liquidum proferatnr. non iatis intellcdum ligni txpriniit. Propccrea utuciliutin* telligatur, quid eo ligno fignificatur, placuit nobis >r«aV vertere in mixtnm. Quid eft ergoxar. decujusfi^u juffuseft homo cibum fumere? narptofedo eft illud lignum dequo Icriptura dicit : Prodnxit.jne Pominns Dem Hc humo omne tignum fnierum rifn & uirefctndnmfneve. Dgnnm etiem ritu in medio feredifi. Et paulo poft. Ex omni ligno fMedtfi comede •. unum lignum omne lignum vocitans. Nemo ergo fequentium prx- didi Theologi dodrinam, exiftimet in paradilbcfie plurima ligna diverfamm forma- rum ^verlorumquefruduum, velutiquandamfylvam multis arboribuscopiolam, fed duo folummodo: unum quidem «•«,, alterum vero >r«s«V ; & eft «r g/atr, hoc eft, e^e lignum -nebam Be lapientia p^ris. Dominus nofterlcfiuChriftDS, qui eft omne ligoum fni^ferum in medio bumanx natnrx paradifi pllncatum, duplici* videiicet modo. Primo quidem lecundum luam divinitatem^ qua noftram naturam & creat, tt continet, & nutrit. Ac vivificat. Ac illuminat, & deificat. Ac movet. Ac efic facit. Iniffo tmmwimnt & moremur fumur. .Secundo vero quo noftram naturam ut fidvaret ®**° **'*fts*['*™Ptiftinum revocaret, in aniverGtatcmrubftantix laxadjuuxit: ut in d^bus naturis fiibfifteret, divina videlicet atque bumana. Ac hoc eft quod feriptura ait t ^odnxitque Dem de humo, hoc eft ex materiali noftra natura amae tignum, boceft ver- ‘nwnat^; In quo Ac per quod fada funt omnia, & quod eft omnia. Iplum emmlol^merfo eft fablhntialc bonum. Cxtera enim qux dicuntur efle bona non pM fe, M parrapatione jpfius Imna funt ; qui per fc vere exiftens bouum eft. Ac omne TO nam « bonitas, & totius boni Ac bonitatis fons & origo, caiifaAc principium, finis &pcifedio, motos atque quies, medium Ac extremitas, ambitus Ac locus. Cujas dus vitactema eft, cujuscfusgaudinmAclxtitia, Ac ineffabiles delieix; cujos kTpedOS Cea’ pulchet 40+ DE DIVISIONE NATURA pulcher eft. Ipfe fiqaideni pulcnun Bc pulcrimdo totius puJcri , & pulcritudiliis caufa & plenitudoj cujus & comcftio ncfcitfaturiutcm, eoCquidciDin quantum quis vcfcitur, in untum in defulCTium vclctndi fuTciutur. De boc itaque omni ligno, id ell, omnium bonorum plenitudine, primi homines jnlE funt cibum fnracre : •& adhuc omm generi humano inde vivere prxeipitur. ^oniara vero primi parentes inde ci- biv» fumere noluerunt, prxponentes ci prohibiti ligni mortiterum ftuOnm, non fo- lamiili, verum etiam totum genus ab cis propagatum, juftilUmo divino judicio & ex dignitate natur* expulfi funt ac morte damnati. Viddheimtur quid omnis ligni vo- cabulo figurate divinus Propheta, imo Spiritus San&is per Prophetam fignificare vo- luit? D. Plane video: & nihil aliud, ut arbitror, prater Deum verbum hominem fiiauro omne bonum totius paradifi, hoc eft, totius noftrx natur*. & non aliud pne- ter ipfum fubfillere, de quo comedere, hoc eft, pioinielledu percipere fim fide cre- dere viuxterna eft, & incorruptibilis lanitas : ignorare vero vd negare mors zterna eft & infiniu corruptio. M. Citie perfpicis. Keftat itaque de dicere, hoc eft, de ligno feientiz boni Bc mali. Jam diximus >»>»'» non de verbo ad verbum, led de fenfu ad fenium faciliori intclleftu mixtum interpretari pofle. Et eft quidem >r«t*V juxu przfatum magiftrum (cujus fententiam de patadifo & lequimur,&’ aperiendz eb- Icuritatugratia recapitulamus ) malitia in phanwCa boni colorata, corporeis fenfibns infita, ligno priori quod eft »•». omnino contrarium. Ut enim in illo omne bonnm imaginatur & omne botium eft, ita in ifto univerfitas totius mali. Illud igitureft omne bonum vere fubfiftens, hoc autem omne malum per phantaiiam boni omnis los (educens. Cur autem utrumque lignum, hoceft, omne lignum quod etiam lignum vit* vocatur, & alterum lignum Icientiz boni Bc mali in medio paradifi efle narran- tur: non otiola eft quzftio; quz tamen, ut opinor, tali modo Iblvi poteft. SieprU rnum quidem tota humana natura, vifibilis videlicet dcinvifibilis, exterior & inte- rior. ad imaginem Dei fiifta, & propter peccatum fnperaddi ta intimanda fiierac. Quifi- ^uis itaque textum fermonisbeatiGregotii de inugitu intentus perljicxcrit,(enariam to- uushumanznaturz& generaliter in omnibus & fpedaliter ui lingulis participatio- nem reperiet. Ac primum in duas vduti principales parces fegregacur ; Bc una qui^ dem cprpori attribuitur, altera vero animZi.Ac ea quidem quz corpori, exteriori vi- delicet homini datur, in tres partes rationabili contuitu (epaiatur: quarum prima cor- pus ipfum eft formata materuconftitutum ; de quo Iblummodo przdicatur elTe, quo in humana natura nil inferius intelligitur. Secunda pars eft furfum verfus quz mul- tis nominibus appellari Bc lolet Bc poteft. Dicitur enun nutritiva & audiva, quia nu- trit corpus & auget & continet: ut non defluat Bc Iblvatur. Vocatur etiam vitalis motus: nteimmarito, quod non folum vitam corpori przftat, verum etiam movet illud live localiter per fpacia locorum, Cve per numeros locorum & temporum ; lo- corum nunc dico, quibus plenitudo membrorum impletur, temporum vero, quibus incrementa zutum ad perKdionem ducuntur. Tertia pars eft, quz in quinque-par- tito corporeo fenfu dignofeitur, quz videlicet pars phantalias reruni omnium lenubi- liuffi, quz circa hominem exteriorem intelliguntur, recipit memorizque tradit. In his tribus partibus totus exterior homo conftitnitnr. Interior vero homo qui in ani- ma fola fubliftit, & ad imaginem Deifiiduseft, alteram tripartitam recipit diferetio- nem. Habet enim lenium interiorem, per quem anima phandjfias fcnftbilium rerum quas per corporeum fenfum excipit, dilwrnit atque dijudicat, ^inde rationem pof. lidet, pe? quam omuium Airum quas vel intelligere vel fentire poteft, rationes inve- fiigat. Summum hominis ell animus, ultia quem ih humana natura nil fuperius in- venitur, cujus proprium officium eft Bc przdidas partes inferiores fe regere, Bc ea quz fupratefunc, Deumfuum videlicet, eaquzinipfo& proxitpe circa ipfum fubli- ftunt, quantum finitur afeendere. contemplari. Videfnc igitur fenariam humanz na- tur* diferetionem ? Eft enim, Bc vivit, & lentit per corpus ; Icntit extra corpus, ra- tiocinatur, intclligit. Sed illa tria quz in inferiori hominis parte cognofeuntur, cor- ruptibilia lunt lolutionique obnoxia: ternarius vero iuperioris panis qui fola ani- ma omnino abfolute conftitutus eft, incorruptibilis & infoIubilis& ztrrnus merito, dum in eo imago divinz naturz cxprcHa eft. Ideoque h G rzeis, ut in prioribus libris docuimus, {,)+iprz£itus ternarius humanz animz vocitatur, qui, tefte Sando Dionyfio, nec folvi nec corrumpi nec ullomodo perire poteft. Confideraer- go extremitates humanz naturz veluti cujufpiam paradifi terminos lurfum vcrlils rwr atque TL ISfiR «K>'r vero in exteriore. In interiori enim homine habkac veritas fie omnebonum, quod cft verbum Dei filius Dei unigenitus Dominus nofterlefus Chrift- 'u.s, extra quem nullum bonum ell, quum ipfe cft omne verum &lubftantiale bonum & bonitas. Cuii contrario ox diverfa parte malum & malitia opponitur. Et quia omne malum nec in natura rerum fubftanualitcr invenitur ; neque ex certa caufa & naturali procedit: per leenim conCderatum omnino nihil eft przter irrationabilem & per- verfum imperfedumque rationabilis naturx motum ; nullam aliam in nniveria crea- tura (edem reperit, nili ubi falntas polEdct ; propria autem fidfitatis poflellioeft fenfus corporeus: nulla enim alia pars humans naturx falfitatis errorem recipit pesterfen- fum exteriorem. Siquidem per ipfum & interior ienliis & ratio, iple etiam intclleftus Ispidime fallitur. In loco itaque falfitatis& vanarum pbantafiatum, hoc eft, infen- Iu corporeo qui ^ Grxeis oi.9ka( vocatur, fic^lub figura mulieris iniinuatur, yimsir, hnccli. lignum Ictcntis boni & nuli conftituitur : malitia videlicet in phantafia boni ii^rata, vel malum eft figuratum bono, rei nt fimpliciter dicam, raliim bonum, vel malum fub figura boni latens, cujus fru^t mixta icientia eft, hoc cft, confuia: confunditur enim ex malo iatence& ex forma boni patefaSa, ac per hoc feducit pri- mo fenfum in quo cft, veluti quandam mulierem dilcemere non valentem inter mali- tiam qus latet, dc formam boni qua ipfa malitia ambitur: malitia liquidcm per (e de- formitas quzdam eft & abominabilis turpitudo, quam li per feipfun errant lenius cognolccret, non folum non lo]uerctur, neque ea dcledarctur ; verum etiam fuge- iet& abhorreret. Errat autem infipiens lenius ac per hoc decipitur, credens malum )ionum& pulcrumefle&ad ufum fuave. Verbi gratia, ut aliquo utamur exemplo. Dum phanufiaauri, vel cujufpiam fenlibilis materis corporeo fenfui imprimitur s ipCt phantafia pulcra atque formola videtur; quia de creatura bona extrinfecus af- Itunta eft, Icd mulier, hoc eft, carnalis lenfus accipitur & deledatur, non fentiens latentem fub ipfa falla & phancaftica pulcritudine malitiam, hoc eft, philargnriam. qus eji rtiix umium Qiu nierit muliertm di conctpifctniiim tdm. Domi- nus jdmmacb4tmtftiKe$r7efi(»: Ac fi apette diceret : Qqi phantafiam de for- ma focimnea fuo carnali infigit fenfui, jam moechatus cft in cogitatione fua ; appetemr turpitudinem libidinis quz le latenter attrahit lub falla illa muliebris forms imagi- natione. Efti^tur, ut pnediximus, lignum iciendz boni &mali malitia pemiciofit mortiferaque in figura boni imaginata, 8c hoc eft lignum vduti intra quandam fce-. minam fcilicet in carnali fenfu quem decipit, conftitutum ; cui fenfui fi animus con- lenlerit, totius naturs humans integritas corrumpitur. ExcelfiUima namque natu^ Tz parte prsvaricante, qualis inferior lalva remanebit, cujus li^i fruftus mixta Ici-’ entu eft ex bono Bc malo, hoc cft, indilcretus mali bono imaginati appetitus, 8c amoti Acconcupifcentia, & delcftatic^ per qus veluti per quendam coluorum antiquus hoftis bnmini generis primo prsvi^ricationem fuafit, deinde mortem totius naturs, adjecit: anims quidem deferentis Deum, corporis vero ab anima defistu Scientia, itaque in hoc loco non doftrinam quandam cognitionis & dijudicationis naturarumi fed illicitam motum atque confufum appetitum ad concupifeendum malum, hocefti peccatum fimilitudinis boni fidla fpecie feducendi gratia coloratum fignificat. Sed flbrtallit qujsrerc vis, utrum Deus tale Ugnum cujus fruftus mixtas atque confufns appetitus eft boni & mali i cujus natura eft malum phantafia boni coloratum ; cujus «fca caufa mortis extitit, io paradifo humans naturs plantavit. D. Profefto quae- ro, &nec otioleqnsrendum video. Si enim Deus creavit illud, fortalEs sftimabi-. niT conditor mali, & caula mortis efle, quod impiilEmum eft de au Aore omnium bo- nonua dicere, quanto magis credere vel exiftimare? Si autem h D^.qon/pft plania- Cej tum. ao6 DB DIVISIONE NATOR E. nm, mufeilladnatone haman«eft infituin 7 M. Primo itaque confulendaeft iacri fcttptura, quz incnnftanccT illud lignum <^ fed in fapienti lenlu fimplex eft & natura- us, nullaque rei malttia fubeft, in avaro autem duplex & mixta eft contrario malo cupiditatis quz ei roilcetur fleabea formatur fic coloratur, nt videatur efte bonum, dum fit venenofiCfimum malum. Non ergo in naturi humana plantatum eft malum, firf in perverfo 3c irrationabili motu rationabilis liberzque voluntatis eft conftituram. Qji motus non intranaturam. fed extrade ex beWali intemperantia fumtus perlpici- tur, mifireiur cum bono ac Unguitur antiqui hoftis confilin& aftutia, dc ad dccipieis^c dos carnalium lenfiium libidinofos affeAus, ac per hoc morte perimendos : neque h<^ dicimus fenfum illorum refellentes, qui przfatum lignum (cientizboni de mali oi^ no naturaliter afferunt efle bonum de hiftorialiter in paradilo locali fidum, cujus^ dus feientia, hoc eft experimentum boni & mali. Nam fi tadu de guftu ipfius primi ho- mines le abftincrent, ficuteis praeceptum eft. experimentum viiz ztemz ^rpetnz- quebeatitudinis nulla interpofira morte haberent. Sin vero diabolicis aftuuis conlen- nenies, foa fniferrima intemperantia de frudu ipfius clcam mortiferam 'illkitc fume- rt«t, SK«iiei mercis leiBfiUkiMtis experimensum labirent. Sed quifi^ bzc qnm laicr L I » 6 R nus prxeepit, non corporalem & corruptibilem, fed lpiritualcm,Dei verbum vitHelictt ejulque volunutem. £>. Animadverto valdeque admiror quantum intellcftui Gte- gorii Theologi congruit, qui & iple ut fibrius didum eft, liiiim JritHumque fotumMe jfiriiUAltm ttqut inttUtSu*lcm pjtddip tffc incunSAMcr dftrit. Porro fi cibus paraa|S lpiritualis& intclligibills eft, ncccftario fequitur, ut & illud omne lignum cujus f ru- dus cibus ille eft intelledualc &^irituale intelligatur. Non enim de corporeo leii- fibilique ligno incorporeus intelligibilifque frudus nafei credibile eft & rationi re- rum conveniens, Porro fi & frudus & ligna Ipiritualia funt, nonne confequens eft, ut&locus ille in quo fubfiftunt, non corporatis, fed profedo fpiritualis & credatur & cognofeatur. Af. Confequens quidem & rationis plenum, & veritati fimillimum. Sed ut hoc przfati patris, Ambrofii dico, inconcuflo teftimonio roboretur quid ipfe dcloco paradifi, deque fere omnibus quse in i^oefle divina nirrat biftoria, in praefe- ro (uo opere Icriplcrit, intentius intuqamur. *• Plcrofque, inquit, movet qukddigen- "this intuentur, quomodo fi vel primo magnum munlis Dei fuit circa hofljH^ ut ** in paradifo collocarentur ; vcfpoftea magnorum remuncratio efle.videatu^^^ito- "rum, utad paradifum juftusunulquilque rapiatur. Dicuntur etiam bcftix, &pe- "cora agri, & volatilia coeli in paradifo fuille. Unde plcrique jparadifum animam •' hotninis elTe voluerunt, in qua virtutum quxdam germina puUufaverint j hominem “•autem & ad operandum, & cuftodiendum paradilum efte politum, hoc eft, mentem “ hominis, cuj’us virtus animam videtur excolere nec fulum excolere, Icd etiam cum '• excoluerit, cuftodire. Beftia; autem agri,& volatilia coeli qux ducuntur ad Adamum, •■noftri irrationabiles motus funt, eo quod bcftiie vel pecora, quaedam diverfajfint “ corpores paffiones, vel turbulentiores, vel etiam languidiores. Vd^tilia autem'^- “ 11 quid aliud sftimamus, nifi inanes cogitationes, qus volatilium morenoftram cir- •‘ cumvolant aniiiuun, & huc atque illuc vario motu fiepe traducunt. Propterca nul- “ Ius invenitur menti noftrs fimilisadj'utof nifi fenfus, hoceft, 'Ai&nr Similem fibi fblam nt nofter potuit invenire. Sed forte arguas, quia hsc quoque Deus in tali “paradifo locavit, hoc eft, palEoncs *corporis, & vanitatem quandam fluftuantium “vel inanium cogitationum, quali iple noftri fuerit audor erroris. Confidera “quid dicat. Habere, inquit, poteftatem pifeium maris, & volatilium coeli, &om- “ nium reptilium, quae repunt fuper terram. Vides quod ille tibi tribuerit poteftatem, *'nt de omnibus judicare debeas. Ungulorum genera judicii cui fobria definitione dit “cernere, vocavirtd te omnia Deus, ut fu pra omnia mentem tuamefle cognofeeres; “ Cur qux tibi fimilia minime reperifti, afcifcere tibi 8e copulare voluifti ? dedit tibi “ certe lenfum quo univerfa cognofeeres, & de cogiutionibus judicares. Meritoque •'de illo foecundo paradifi agro ejedus es, quia non pdtuifti fervare mandatum. Scie- “ bat enim Deus clle te fragilem, Icicbat judicare non polle, ideo dixit quafi fragilio- “ribus nolite judicarent non judicemini. Ergo quia fcivit infirmumte efle ad ju- “ dicandum, voluit te obedientem efle mandato. Ideo przccptum pofiiit. “Quod fi “ illud non prxvaricatus elfes, periculum incerti judicii incidere ncquivilTes. Quum “vero judicare voluifti, ideo addidit; ecce Adam fadus eft unquam unus ex nobis, “ ut Iciat bonum &mSpm. Voluifti tibi arrogare judicium: poenam pravi judicii “ refutare non debes. Pofuit te tamen contra paradifum, ne memoriam ejus poliis " abolere. Denique jnfti in paradifum fspe rapiuntur, ficut Paulus raptus eft in j»- “ radifum & audivit verba incf&bilia. Et tu fi 4 primo cctlo ad fecundum coelum. Sflt “ lecundo ad tertium mentis' tux vigore rapiaris, hoc eft, quia primum unufquilque “homo eft corporalis, fixundo animalis, tertio fpiritualisi Cita rapiaris ad tertium “ ccelnm, ut videas fulgorem gracix fpiritualis : 'animalis enim homo qux fnnt fniritus '* Dei, nefeit,- Et ideo tertii coeli afeeofio tibi eft necellaria, ut rapians in paradifum : * " rapiaris LIBER QJU ARTUS. '' tofi « rapiaris jam Cne periculo, uc poflis dijudicare omnia, quia IpIritoalU dijudicat "omnia, ipfc vero ^nemine dijudicatur. Intuere quemadmodum AmbroiiosiMuni Origenis approbat, Epiphanii. autem infirmat. Ori^raar fiquidem in terti» talaquedtf itttelltSatU, beetfi, inipfe bmine quantum intelleSm tffetit efei Epiphanius iero, ut prxdiximus, nimium fimpliciter fentiens, terrenum quendtm letum faradifum aJUmat, terrenaque ligna fentefquefenfiiilet, quod vera deridet ratio. Non enim credi- bile eft de Aponolo zftimari, in alium paradifum raptum fuifle, niG in iplum in quo primus homo ad imaginem Dei fadtus eft, & de quo merito inobedientiz detrulut. Unum namque paradifum divina narrat hiftoria, & unum hominem in ipfo creatum, in quo videlicet homine vir & mulier intclligiturefle ; (i verba Sandorum Patrum fequenda funt. Natura: fiquidem humans vir eft intelleftus, quiaGrzcis vocaturNir ; mulier lenfus, qui foeminino genere 'AiAarir exprimitur, quorum myftico conjugio Cbrifti & Ecclerix fntura copula przligurata eft. Cui viro atque mulieri, intellcdui videlicet fenfuique, divina lex non Iblum cohccf&t, verumetiam prxeepit de ligno vi- tx comedere, defapientia profedo patris & verba quod eft Dominus jefus Cbriftus, qui in modio humanx naturae paAdifi plantatus eft, qui eft Ipiritualis panis, quo ange- li perfe&ique homines quorum converfatio in ccelis eft, velcuntur. Prohibentur au- tem it non difereto atque comdftlHo boni & mali appetitu, qui ex deleAatione mate- rialium rerum pulcritttdinis imperfectis animabus infigitur: ^ quo abftinere meritum vitx xternx eft. eo abuti xtemi interitus occafio. Cxtera vero qux h facra fetiptu- ra de paradifo traduntur, quamvis per anticipationem dida liint, ac velnti in paradi- fo fam: plus tamen & rationabilius, quum merito peccati fuperaddita fiint Sc ad exteriorem hominem penioent, extra paradifum & poft peccatum fuifle inteili- genda. XIX. Verbi gratia. Fermanit igitur 7>em beminetn de lime terra, &irfpirarit infatiem ejm fpiratulum yita, &^aSm efi horne i» animam fireneem. Quomodo de limo terrx eft formatus,qui ad imaginem & (ImilitudinemDei fadus eft^aut quomodo de eo diceretur, faSmefi bemf in animam yieentem, quod de exteris beftiis de terra prolatis fimilitctdi- dumeft, Predntat terra aBim tts contuitu ultra omnem lenium corruptibilem, ultra omnem locum & omnetena> pus in rationibus fuis lecundum qnas creata lunt, primus homo priulquam virtntnm tegimine fpoliaratur, potuit contemplari. Dcipfa quoque nuditate primi homiiiit Gregorius Theologus in lermonedcPafchace,licait: Nudam fimplidtAte & ritu fint urtt, &jtnt twai vtUmine & frtblaMte tuitm decuit tfe eum, videlicet fimiucm i priucifi*. Cn> jus verba Maximus expofuit quadragclimo primo capitnjo dc ambiguis dicens: ferte nudm.ut dit Hugifier,vurid cirtd neturum ceutcmfUtitnt fcieiitidi}Ut,& vitd fineurte circd a* Oituem & virtutem, extrd multimeddm drtificiefttdtem fuCffieuifecundum buiitum bubtus iu~ eentdmiadtutvii tutum rutierui. Et line omni velaranc atque problemate iplius in frn' libus vilibilium nocitix ad intelligcntiam divinorum prscdudivx non indigens,in Iblura limplum uniformis ^continuativx eorum qux poli Deum fune virtutis atque feien» dxaccellum, folius in operatione motus indigentem ad promtamperlc pronuntia» tioflem. Itaque quicunque philofophica ratione Iciplos erigere primi patris laplis dcliderant ; primo perfeda pallionum ablatione incipiant : deinde Ce circa rationes artium follicitndine ac linis naturalem lupervolantes theoriam in xtemam immateria- lemquearpiciantifcientiam non hajieotem omnino fenliii imprellam formam, aut intel» Icdnm duce ratione collocatum: ilcutex principio primum hominem fecit Dent, nudi erant rimplicitateicienttx,&incjrcumfiexa& mortuicatione carnalis legis XX. Similiter dcfbporc quem Dominus Deusimmilitiq Adahmm,intelDge;Cqaidera Ibpor ille & caufa peccati & poli peccatum immilTns, & ut verius dicam, permiflut via detur etie. Nam Deum facere quod linit fieri, modoqnodam locationis fcriptnra lolet dicere. Sopor itaque ille erat animi intentionis qno lempcr & inflexibilltct creatorem fuum contemplari debuerat, ad dele&ationes rerum materialium reflexio, & carnalis copolx appetitus, ut beatus Ambrolius exponit. Qmc tf! ifie, inquit, foftr nif quid fdulif per dd eeu/ugiieuf copuldudum eum iuteudimm dummm.velut iuieutec ecules di Dei regnum, iueliuure dtque iufIeSere videmur ud cjuenddm femnum iJHui mundi, mo univerfa natura de iciicitacc paradifl cft expulia : in fecundo in eandem felici- tatem rft revocata & rcftitiita. In primo caro pro, cofta, hoc cft infirmitas pro vir- tute afliimtaeft ; in {«undo infirmitas & mors abforpta, virtus vero & vita ztema humanz natura; donaia.eft. Siturenim ii» Adjmo tmnts imriHiitHr, iu & m Chrifi» tiiiHts vivi/fraitfNrur. Dormit itaque, ut ait Sandus Auguftinus, Mdiii & ft Evt, mni- titrCbrifius &fit Ectltjiii. Dormienti Adam litEva de Tacere: mortuo Chrifto percu- titur latus, uc proftuanc lacramcnta quibus formatur Ecclefia. Sanguis enim cft in confecracioncm calicis, aqua vero in coniecrarionem baptifmacis. In primo homine humana n itura cunicas induitur pelliceas,' hoc cft mortalia corpora rcHAa naturali nuditate, vidi.liccc {jnccritatc&fimplicitacefin fecundo eadem cunicas fpoliaciir pel- liceas, omni imbecillitate mortaliiun corporum percmea, & nuditate, ideft limpli- citate priftinx n.iturx recepta. Hxc igitur uc pnediximus, qux poft foporem immifl- fum in Adaimun divina narrat hiftoria.qu.unvis fhparadilo velucinAa lcgantur,ratio- nabilius tamen & vcric.ti q^ftgrucntius, poft peccatum ac per hoc extra paradifumhii- roan.r nature mcrito'fholsedie'ntix liipcraddita credenda & intclligcnda fiint. Si e- niin plantatio Dei & paradifusln deliriis fit humana natura ad imaginem Dcifada,nnl- laque praevaricationis contagione deformata; quicquid extra dignitatem naturx cau- faque peccati faclnm incclligitur, cur non etiam extra parnlifura fuilTc non ihcellige- rctur, ignoro. Non ignoro autem ufitatiflimum Divinxlcripcurx cropum,quillGrxcis ii Latinis vero prxpofterum ieu Anucipacio, quamGrxcc dicunt. Vocatur ; quo Matthxiis Evangelifta ufus cft, paUioncm & lefurrciftioncm Domini nar- rins. Ea liquidcmquxtiirurrciftioais articulo fada fiint, paffionis hora evenifle feri- bit. .\it enim, Jtfm .lutcm^icinm cljomns ytee mdgiu emijit Spiritam; &eccercliim templi ftiffum efi in iuAt pdftet • fttmmo ufqne deotfum, & tetrdmotd eft, &pelrdfciffdfnnt, e!sr menumentd dpertd fmtt, & maltd iorpord fdnilorum qui dermietdut furtexeruut, exeun- tti.de moHumeati) pijiUfuTTecUoiitm ejui, tenerum in fduUdm civitatem &dpfdraeruntmul- tii. H.xc omnia jum r^m fadarum (criem relurrciftioncm Domini fccutafunt; fed prxdido narrationis tropo poft paflioncm fuille Evangelifta voluit narrare. Non enim credendum eft aliorum monumenta aperta fnilTe priufquam ipfc fuum aperiret mohumencuin, aut ante illos K qui rcrurreftionls tcftes. fiint, refurgeret. Sopor itaque Adam, fcqucnfquecum dormitus, & ablatio doft.e,&.divifio fimplicis naturx in duplicem texum, & myftica uxoris cbgnirio, extefaque qitx in figura Cbrifti ScEccl^ fix prxfigurata fune :■ cbghitio quoque nuditatis, hbc cft naturx finceritatis, atque ideo non de ipla erubtlccbanc, quum virtutum tegmina induebamur, delcaationibus vero irrationabilium motuum omnino abfbluta, quan^peccando perdiderant & perdendo recognoverant ; fallax autem fuafio’ fcrpcncis & tubdola, mitlicnfque cum ferpente difpuutio atque feduiftio, ae de frudu vetiti ligni illicita aflumtio, IctUiferquc ga- llus, viri quoque confenlus & cafus non ignorantis, fcd leve peccatum exiftimantis unic.x fux uxori confcntirc : Adam enim nondl f^uiftus, mulier autem leduifta cft. Non enim inteius peccavit, idebqac durius puniri meruit.. Apertio item odlilorura qu» fium nuditatem ci^noverant, pcriiomaiumquedc loliis Eciconfurio, vocis itera de- ambulantis. Domini Dei in paradifo auditus, amborumque, -Adami videlicet StT uxoris S ’|us,ifacic’DorainiDeifoga, & in medio ligni abfconiio, 8e extera ufquc «d cxpul- onem hominis dc paradifo. Hxc omnia in paradifo per anticipationem pxpoltere •faSaefledivina narrat l^riptura, ilum (int peccatum 'cnnfcquuta. Sienim paradifus cftrhumana natura aJ imaginem Dei condita, & in angelicx bcaritudinis Xqualicatc ■ conftituca ; mox profefto ut crcacorcm fuum deferere voluit, ex dignitate fui nalu- rxUpfaeft. Nam & priufquam u.xori luxcbnfcntirct. fu|)crbire inchoavit. Porro, Gnundffl fpatium temporis inter cSnditioncm ipGus &lapfum divina tradidit hijto- ria, quidmiud datur intclligi feripturx fileniio^fi hominem mox uc conditas cft, lupcrbiflcac per hoccorruif^ Cui rei maxima amimcntatio cft, homicidium Diabo- li, fui bomieidd erat ab initu', *iu veritate non fiettt: qui&ipfe nulla mora inter- -ftante, mox ut cmacus cft lapfiis luperbiendo, conicquenterque honSni cuip creato fibiinvidendq eumque aftutix veneno interimindo. Dc Paradifo fufficiehtcr habes, ut arbitror. f^Sufficctct foriitan G breviter dcGcp illa cujuSfoliislucciniftoftiaeoa;; iuta fiint, deque Domini Dei deaihbulationc in paradifo i^rlra ^uid fentias : nam pelliceis tunicis prxdiiftum eft. ^ 'D d i XXI. F‘* 41 *- • DE DIVISIONE NATUR ff, XXI. Ficns illa divinum legis mandatum prinds hominibus ia paradilo traditum non incongrue accipitur. Erat autem illud mandatum, dt amai ligna ftraiifi camiditt, it ligna tutem fiientU bani & mtli tameitre nalite. Et ut cautius mandatum cuftudiiMC, prxvaricationis periculum non cftabcis occultatum. Ingnttunijne enmiie, inquit, fameietita ex ea, martt matiemini. Lex ergo primis hominibus in paradirodamcft,cujus verba memoriter tenebant, quod idponfo mulieris ferpenti 4cciaratu r. Reffaniit emm it fruRn lignatum gut funt in ptrtiijt refeimur, it fruSu aera ligni quai ^ in media ftrtiifi, fttcqiit natu Dent, ne tameieremut & ne ungeremus illui, ut farte maritmur. Cujus legis verba male interpretatus ell coluber, ut primo mulierem i. e. Icnfum deciperet, ut per eum ad virum,aa animam videlicet, haberet acceflum : veram autem & (alutiferam Di- vini mandati dilTimulavit virtutem i quam G mulier illa cognolcerer, deligeret, verere- tur ; non fortalEs h lerpente (educeretur, nec virum fuum attraheret ut perderetur, nec de fblib Gei. hoc cft de verbis (blummodo mandati Giccindoria Cbi conlucrent, hoc cib congruos deGderiis carnis moraferif^e turpitudinibus fuisaiGis, fedde fru^ illius, hoc cft de vera vitaliqne divinz legis nrtute atque intelligentia (umerent, comederent, Acin aeterna feliciute viverent. Lexiuoue divina pervcitt interpretau & fecundum (olam literam conGderata, humanifque leu diabolicis Gipe^itioniuus corrupta, carna- libus concupiTccntiis cft congrua & irrationabilibus motibus perizomata, vcluti qui- bufdam foliis inanibus omnique virtute ac veto intellcdu, prsftat confuta : bene .vero & fpititualiter intcUefta omnique carnali fenfu ac fuperfticionc purgata, falutiimim vitmemque comedentibus, hoc cft rede Gxundum fpiritum intclligentibus eam, frufti- Gcat efum : dequo primi homines comedere nolentes, fed falGloqui (crpentis interpre- tationi credentes, non frudum legalis Gei in ufumfpiritus acceperunt, fed folia inania fraudifque plena, fola videlicet verba diabolica aftutia connaxa, quibus fuarum libidi- num turpitudines cooperire valerent. Huc autem dicimus fandum Ambrofium fequen- tes, qui prxfatam Geum in libro de paradilo exponit, dicens “ Affuerunt folia Geus, & fecerunt Gbi fuccinAoria. Ficum hoc loco pro qua fpccie debemus accipere, diviiia- » tum nos docet feries ledionum: quandoquidem lalvoseficaui fubvice& Gcn reqq;- clcunt, (criptura memoraverit, & Salomon dixerit : Quis p^nt?( Geum, & de fruftu <> ejus non manducat ? Et Dominus ad Geum venerit, fraideo erit ofTenfus, quia non ** invenerit frudum, fcd folia tantum. Docet me ergo Adam qux funt folia, qui poftea- xquam peccavit, de foliis Gei Gbi fecit fuccindoril^ui de frudibus ejus magis gtu ” (ure ddiuetit; Tuftus (jmdum eligit, folia peccator. Q^eftfrudus? frudm, in- '* quit Apoftolus, (pirftus cft caritas, gaudium, pax, patientia, benignitas, modeftia, "continentia, diledio. Non habcbatfrudum,quigaudium'non habebat: non habe- "batftdem, qui prxvaricaturus erat mandatum Dei: non habebat continentiam, qui •» interdido (u»i guftaverat ligno. Ergo quicunque pncvaricatur mandatum Dei, fpo- «* liatur atque nudatur, &GtipfeGbi turpis: vult fe operire quibuClam foliis Geus, " fortade ijuibufdam inanibus vel umbratilibus fermonibus. quos compoGtis manda- " tis aduens, & verbum de verbo fttuens, ad operiendam confeientiam Gue mentis fadi- “■que turpitudinem velamen peccator intexit, ut pudenda (ua contegat, lu enim fupra fe foilia confuitiqui culpam velare dcGderans, aut diabolum delidi memorat au- •' dorem, ant carnis prxtcndit illecebras, aut alium quempiam perfualbrcm prodit er- “ roris. Et de (cripturis Ovinis frequenter promit exempla quibus juftos in culpam ptr- “ hibet iqpidide, dicens: G forte in ftupris fuerit deprenenfus : ScAbraham cum ancil- ** la procubuit, & David alienam adamavit & Gbi a(cn-it uxorem. Aduit enim quzdam " folia, quxdam exempla de prophetidirum ferie fc^turarum.frudM™ tarum non pu- “ tans tequirendum.Nonnc tibi videntur ctiamjudxi folia ajruere,dum legis fpirituuis “ verba corporaliter interpretantur f quorum interpretatio frudum omnem viriditatis « amittit, damnan maledido ariditatis acternx. Bona igitur interpretatio, hoc eft fpirt-’ <' tualis Geus eft frudubfa, fub quk jufti fandique requiefeunt, quam qui plantaverit in “ animis Gngulorum.Gcut Paulus aii;,e £0 planuyi,Apollojsgavit,&c. manducabit ex ea •* frudum. Mala autem interpretatio frudum (erre viriditatemque (ervare nou po- •• terit. Quod igitur gravius cft, hac fe Adam interpretatione iuccinzitcolaco, ubi ** ffudu magis caftitatis fe fuccingercdebuillet. Audlfti AmbroCumdeGcu:audifie eundem de Domini Dei deambulatione in paradilo, humana videlicet natura, ^uam ad imaginem fuam condidit, quam nunquam deienut neque perire pcrmiiic; in qua fens- per deambulabat occulte ac fpititualiccr, ferutaus corda Gnguloruro St rra.es, intell^ LiBBR Q.O artos. axj biliquevoee mq&s prwricatioaii interrogans, «e plus miferleordltir Increpans* cori^ns, quam jufte dlcilcens. Ait trgo pra:fiitns magifter, '« Et audierunt vo^ Do- « SI?* velperam. Quas cft deambulatio Dei, qui ubique fcmper eft ? *. ^k'”* quandam efle Dei per divinarum fcriem fcripturar^ : in quibus qu«Um Dei terfatur pr.fentia, cum audimus.quia ipfe afpieit omnia,& ocuU ?°"i*bus veKis ? Etgo dum l«c reccnfemus, quafi deam- T.°<=®^-f'ugcrat etgo peccator, non quo Dei ^ffet Utere «• cft ^ luam latere cupiebat,opcra fua^lucere nWbat. Jufti ' r''” r“^^' non folummodo prafens cft, fed c^m cum Deo mfpuciic, ficuc (cnptum cft: .udicj» dudI!1.> a- • *.- a-iMtas MUlU UlUJM iCrV « “8“« Dwntenlus errantis, Hoc elt non audit Deum ambulantem in „ c *™*’.n**ntem in mentibus fingulorum. Dicit enim Deus : quum in- «« 'PKfC'» ambulabo,* ero illorumDeus.Ergo cum in amma fen- « potcftacis formido Divin*, tunc crubefeimus, tunc nos gcftimus ab bon- •• wcc^v“" cogitationibus, in medio ligni paradifi ubi ^ peccav mfl$,dep^cndimnr Jaterc cnpicntes,&arbitrantcsqaodl 'cus non requirat oc' tere fe noft^r prxdicb magiftn intcllig^illud lignum in medio paradifi fii quo la- mrefe polle (ui,icntes prxvaricatorcs putavcraht.non aliud cffeniC humana coeitado- |'^f«nni «‘ScdlcrutatoijJjijaif .animorum * cogitationum i^uc ad- divilioncmammi penetrans, dixit : Adiifi^ies? quomodo loquitur Deus^ nnn- « Snlcft^IUrc vimiftt^adam praftantioreluam vox corZ» poKfteiTc, fundit oracula. Hanc vocem qus propheta audierunt^anc vocem fiSdes “ audmnt,.mpii non mtelligunt. Talium tc^onL virtutem quiTquis acuL perf^ terrenumve quendam locum elTc nemorofiS pravarican- fupprioribas mulu jam dixim«. Gregori- flri ‘If «rbitror, nobiliffimi Lgi- Url Maximi monaclu fenfum introducentes. Ipfe fiqnidem lignata feienua boni * . ^ 3 mali 114 E DIVISIONE N A T U R A. nuli viSbilcm lireaiuram, quam homo creatorem ii»^ deferent, fccatut ell, ede incd' Hgit, cui ridtliccc creaturz vifibili & delectatio raluputis ineit, & anxietatis occaiio, Sc murtis quali quidam mixtus fruiftus ex bono falfo libidinis Sc malo ld]ucntis trilti- tiz. Nulla enim deic<^tioviribiliscreaturxcft,quam non (equitur egcltas. £ge(la- tun veto fcquicur anxietas mortiique triftitia. Et quamvis arridente voluptate bitcat anxietas &caula mortis i fimul tamen humanae aniiux infunt, (imulquc incipiunt. Lav- tet enim anxietas lub quadam falfa pulcritudine voluptatis, & cit veluti quida^' mixtus fru&uscx libidine apparente & anxietate latente. Deficiente vero voluptate & deleSatione vilibilis ereaturz, nuda per fe atque aperta remanet anxietas, qux nat citur ex egelbtc defcduquc vifibilis boni. Hinc prxbtus Maximus/erra/», inqui^t^- nMitt ejfe faentU h«ni & mati rijibilem crtMHrmn qui dixerit, «cn i veritAte uberrAtit, yo- luptatis namque & anxietatis fadricem naturaliter habet perceptionem. Auiquum & rationes habet fpirituales vilibilium creatura & intellettum nutrientes ; & itoi^ naturalem potentiam IcnAim deledantem, intelieftum vero fubvcrtditcm..Jigoum fcientix boni& mali appellata cll ; boni fiquidem habet feientiam Ipiritiialitcr con- (ideratJ, mali vero (dentiam corporaliter adumta. PafGonum namque fit magiftia corporaliter eam accipientibus, divinorum cis oblivionem interens; propKr qnod in-, terdixit homini, intermittens interim ejus perceptionem Deus, ut prius, maxime quip. pe erat juftum, per participationem gratia: propriam cognofccns caufam datamque . per gratiam immortalitatem, per hujufmodi ligni perceptionem ad impallibilitatem coniummatus & inconverfibiutatem, (icut jam Deus Deincadone fiu^us iAnocui ctiin Deo communione Dei difccptaret creaturas, & carum reciperet feiendaro, ut EK^usde non homo eandem habens cum Deo per gratiam eorum qux rune fapienter notitiam periplam dcDeificadonem animi atque (eiifus tranfmutadoncm : ficaccipien^gm dc tigno juxta omnibus valentem coaptari anagogen. Intuere quam pulcre,quam aperte quid fit lignum (cientix boni & mali exponit. Eft enim, ut ip(c ait, vijililium rerum «a- turA.quAfpiriluAliter iHrAtienihmfuuinttUtclA, feientiAm btni tr ffiritUdlemfruBum intei- ligtntibus eum prejlut : camaiiter vero & libidinolc appctendbus,& in temperate St con- tra leges divinas abutenribus mortiferam infert feientiam. Ac per hoc non inipia natura caula mali ell: conftituta, fed in abutentium intemperantia, & bxccil iplamS- lier, vel ut iu dicam, hoc cll illud lignum de quo Dominus didt : 'Qui riderit mulie- rem ui icneupifcendum eum, /em' nuccbjtus efi in cerde fue. Ma&rialium fiqui- dem (u perficies rerum dum fit naturaliter pulcra, incaute & libidinolc fenfibus eam confiderantium mortis infert occafionem. Vifibilem namque creaturam adhoc^^gis condidit, ut per eam (icut per invifibilcm, laus ejus cnmularetur,&cogno(cerctur non quid cll, fed quia e(l unius totius creaturx vifibilis dcinvifibilis conditpr: ideoquein- terdixit Deus humanx naturx vifibili creatura deledari, priulquam veniret ad perfe- Aionem lapicntix, in qua pofict dcificata de radonibus rerum vifibilium cum Deo di(^ putare ; nec illa mulier, carnalis videlicet fenfus, ad deledadoncm matedalis creaturx extrinfecus confideratx valeret cum attrahct& Ordo itaque divinx legis erat, primunii. creatorem cognofccreduique ineffabilem pulcritudlncm: deinde creaturam rauonabili (cnfu menris nutibus obtemperante confidente, totamqhc ipfius pulcritudinemdive in- terius in radonibus, five exterius informis fenfibilibus, ad laudem creatoris referre. Hunc autem divinx legj^ ordinem homo (uperbiendo fpernens, creatoris fui amorem & cognitionem matcrialiscrcaturx exteriori pulcritudini poftpofuit, ac per hoc peri- culum divinx indignadonisincurritpnquc mortem corporis Scanimx totiufquenatura perdidonem incidit, quia divinx- legis jullillimam pulchcrrimamqucleriera fervulle . neglexit. Hxede ligno prohibito fenfus honorabilium divinx feripturx expofito- rum pcrfpicientes dixiipgs. Hunc etiam (cnium fandius pater Augultinus in undeci; mu bexameri fui introii^it. “ Non iattm, tnquient, ignoro quibufdam vilum cfiefcr “ llinationc prxvertrlSe?iljps homines appetitum fciendx boni Sc mali, & immaturo *' tempore percipere voliliflc. quod eis dilatum opportunius fervabamr ; idque egiflc “ tentatorem, ut prxeerpendo quod nondum tuibus congruebat, oflendueiit in “Deum, & ab ejus rc> utilitate alienarentur cxclufi atque damnati: ad quamfi-fiio *' tempore ficut Deus volebat accederent, poflent ea falubriter perfrui, hoc £diximui •‘prepter AriejuetutJ fi forte lignum illud non ad proprietatem ut verum lignum & “ vera poma ejus, kd ad figuram velint accipere, habeant exitum aliquem recla fide veritaieque probabilem, Scdprxfatus magifler videtur. hunc fenfum de fpiritu^- ' . paradifd L r B E R Q.U A R T U S. paradifo nec it^Icce nec laodare more fuo folito quo duos ptradifos aftniit elTe, n- nujn quidem cerrennm localemque fecuodum proprietatem rerum Icnflbilium, altcium vero omnino fpiriinalem, ad cujut figuram terrenus ille atque fenfibilis faSus eft. D. Quific deligno prohibito feniere, non mihi videntur i veritate recedere: veri fiqni- dem fimile eft vaUeque reds ratiocinationi congruum, ut arbitror, hominem vetito iniAu velci inchoantem, cognitione videlicet fcnnbilis materis per corporeos fenlus abuti prsfumeoKm, ex ligni virz dulcedine , hoc eft ab internz contemplationis in qua & ad quam conditus m. delitiitjuftilfimo conditoris judicio expuHum fuiile exi- ftimari. Nam fi rationabili natnralique ordine ingrederetur, id eft, fi caufa omnium ra- ntmTheoriz primum quidem, deinde rationum fecundum quas& in quibus omnia ^dafunt, peneda intentione frueretur s neque intelligibilielca ligni vice, in ecemo viddicet dirinzfapientie contuitu, rccluderetuiviequeltb elu illiciti pomi,cognicionc dcilicet vifibilis materi* congruo macuroque temfAsre perfefte fu* (apienti* qua Dcdm&conlcquenrcr creaturam abfqueuljo errore nllilque carnalis concupiluncie ddcdationibuKcognoIccrcc, prohiberetur. Impoflibile quippe eft cognitionem crea- ;tur* impediri rationabili anims, in qua pcrfefta contemplatio creatoris incipit lu- cere. Xibi vero fpeculatio nature condite conditoris cogfnitionem prscedit, quum phiintafiisde illecebris rerum Icnfibilium carere non poteft, nunquam error deerit nifi in his qni divini radii Iplendore fuperfnfi, reifte contemplationis femitas carpunt, ie- afifos &Dcumluum quereates. Non ergo creatura mala eft, neque cognitio ejus, fed 'perrenos rationabilis anime motus quo conditoris Ipeculationem defecit. &feipfiim 'Widinufo illicicoque appetitu in amorem fenfibilis materie ijiorCiferifqac greflibus flc£tit, unde nifi prius divina gratia liberata, redire non poterit. Humana fiquidem na- tura, ut ait lan^s Aagnftinus, idonea fuit |>cr liberum arbitrium vulnerare le, jam ve- ro vulnerata 6s (anciaca, idonea aon eft per liberum arbitrium lanare fi:. Sed ad ea que teftant, ratiocinationis iter eft carpendam. XXJII. M. Quidrcftat? non^ paradifo fatis eft didam. Nam de remotione cri* minisqua objurgatur divina voce Adam, culpam removit in mulierem, tc ut ateenuaree anulieriscaufam, removit culpam in cum qui fibi mulierem dedit, deque ipfius mulie- xis remotione qua caufam prevaricadonis in ferpentem tefert, quumabexpofitoribus £*rc fcripiur* latis eft difcufium, non nccclfarium arbitror dicere. D. Neceflarium quidem valdeqnc utile. Poteft enim fieri, ut forcaOis quis exiftimet retnoddnes ipfas. quibus & vir in mulierem libiaDeo datam ac perhnein mulicrisdatorem, mulier au- tem in ferpentem occafionem pecc.iti removit, ratas juftalque apologias ftiifleultiono- queindignas, nifi vera ratione conrincantur,ac mox injufte & reprehenfibiles refellan- tur, meritoque ad camulamjuftilfime paene delidi perimere judicentur- M. Pont- inas itaque ipfius fcriptiir* verba. .Dixit, inquit, Mmh, mUher quum dtdifii fteitm mibi, dtdirmiii dt lirxt.i* e*mtdi. Dic qoelb Adam, quistibi mulierem dedit ? Dominosin- quis qui eam formavit. Quzro h te cur Deus eam formavit dbique dediti cur tc dor- mienie, hoc eft mentis comnitumh contemplatione veritatis in amorem carnalis con- jngii cpnvertentci coft.im dc laferc tuo traxit/ic qna mulierem fecit quam tibi peccaod (eque deferend dedit ? cur non eodem modo quo te fecit, mulierem quam tibi darct,fio- cerit^ Tu iple de terreno limo merito qui coeleftia deferens terrena cirgifti, fadas es : mulier tua ex latere tuo fumta eft congruenter, quia caufa prevaricadonis tue ex Kiplb orta eif Refpondobis, credo h*c omnia : Dens fecit quia voluit; & ideo (ic fixit, quia fic faciendum prxvidii.qui omnia quzeunque voluit, fcicit. Sedadhoch tequero, quare fic voluit mulierem tibi facere? CJuis inquies divine voluntatis cao- (as poteft invefUgare ? Quis enim cognovit fenfum Domini? Ignoras igitur qua ra- tione Deus fecit mulierem, quam libi dedit? Ignoto, inquis, fi non in adjucodum propagidonis & muldplicadonis humane natare, qux in mc primitus fadacft. Se ex ineaalpiciam procreadonis accepit. Hic dbi occurro, veraque radone talem inten- tionem repello. Non enim humana naruraignominiofe ^^eradonisex mafculo Ac ftemina in fimilitudine irnrioRabiliura animalium indigeret, fi fi^rbiendo fuzque figiplicitatis in quaad imaginem Dei condita eft, pulcritudinem f^rnendo, modum Uof^ic* muldpiicationis qili omnino, utfepejam diftumeft, fexuum copula caret, non defereret. Quzre itaque aliam radonem. qua poliis aflerere, cur dbi mulier data eft; ifta fiquidem quam pofuiiU, falla eft. Imago enim Dei ad quam bomofii- ^useft, omni fexn libera eft Sc abfoluta. Aliam dicis ignoro praeter eaaquam intro- duxi. / ti6 DE DIVISIONE NATURv£ duxi, & ^ te infirtnacain video. Miror cur le dicis ignorare ea qux propter tuam In. obedientiam atque fuperbiam fa&i lunt. Ego autem qui in te peccavi & peccando mortuus fum, non ignoro. Clamat enim in me inconc^a & apertilEma ratio, quod etiam approbat multorum patrum auftoritas. Quod fi humana lutura in ipla fim- plicillima fincerilEmaque Divine imaginis beatitudine permaneret, nulli fexuifuc- cumberet, nullam contumeliofam propagationem ficut animantia fubiret. Quum vero in dignitate illa in qua ediu cft, perleverare noluit, fed ignobiliter inter extera animalia multiplicari elegit : idem iple condicor quicquid fafiurus eiTct bomoperver- fo motu libere volunutis perditus, previdit, & duplicem lexum per quem propaga- retur beiUarum inftar, fiiperaddidit. Quid ergo removes in muberem prxvarica^p- nis tue occafionem, curo in teipfo fuperbiente Deumque tuum rpemente, ac per hoc deferente, faciende mulieris -caula preceflerit. Quod etiam divina ironia apeidime declarat, que dicit : Ntn himm bmiium effe ftlum, fucutmin ri tdjKtniu» fimile. Ac fi aperte diceret, non videtur homini quem ad 'imaginem & fimilitudinem noftram fe- cimus, bonum efielolum, hoc eft fimplfccm atque perfedum, univerliditerque 'fine divifionc nature in Icxus ad fimilitudinem angelice nature abfolutum permanere ; Icd pronum proclivemque ad terrenos coitus pariter cum beftiis ruere, ac fi unitatem nature per carnalem generationem lexusque corporeos feminaliter multiplicare, coe- lefiium numerorum multiplicationis digniute contemta: faciamus ergo ei adjutori- unq fimile, quo id quod appetit, peragere polfit, fccminam videlicet qux Gmuiterut mafculus, fragilis ac lubrica terrenas appetat concupilcentias. Et hoc eli quod per anticipationem feriatura profert dicens : tiufculum & famiium fecit ns , vafa videlicet procreande^ carnalis prolis, fpreu dignitate divine imaginis fpiritu^ilque numerofitatis. Cur itaque prevaricationis tue cautam queiu teipfum refundiw, in mulierem quam tibi creator tuus dedit, vel certe in ipfum creatorem removere co- naris? talis itaque remotio criminis nil defenfionis contulit, cumulum vero damna- tionis exaggeravit. Sed fortalBs quis dicat : quod conjugium prolifque proqreado- • nem reprehendimus, dumdivifionem nature bununx in mafculum & fixminam quo- rum copula & conjugium fictiliorum propagatio natoreque augtoentatio perficitur, merito peccati fuific affirmamus. Cui refpondcbimui ; conjugia non reprehendimus, fi legitima fint, prolifque procreande, non libidinis perpetrande appetitu copulata, utriufque fexus fide caftaque pudicitia fervatis : imo edam laudamus, quia fic i Deo concefla lunt fic juffa ; rrr/cirr enim, inquit, & multi fUetmm, & imflett terrtm ; utcr- que quoque lexus fine quo carnale connubium fieri non potell, quod h Deo fadus fic, nullus catholicorum ambigit. Ait enim feriptura : feeiteti. Iceni alibi: tjUfd Deui etnjunxit, botna ue fefurtt. Carnalia vero conjugia, ecfi Icgidma fint fic in religiofis hominibus conjun^ ; libidinofb tamen illicitoque motu carnalb pruritus carere non pofic incun&nter affirmamus. Non enim aliunde nafcences in carne parvuli, nifi inde xterne mords reatum attrahunt, quos fecum Catholice Ec- clefie Mptifma ab ipfb reatu liberat. Aflerimus quoque copulas illas carnales quibus humana localiter fic temporaliter natura pTopagacur, non neceflarias fore, fihomofue nature multiplicadonem ad fimilitudinem pecorum fieri, coeleftium numerofitate deferta, non eligeret. Sicut ait David : Htm» tumiu btuare ejfet, lun intellexit : tem- fuTutus eft jumentu infif untibut, & fimilii fuilus ejl illk. Sed redeamus ad refponfiim mu- lieris, culpx fue occafionem in ferpencem removentis. Dixit Deminue Deutud mulie^ rem : quure bec fecifii ? que refpendtt, ferpent decipit me, & cemedi. Et tu mulier, quare removes crimen tuum in ferpencem, cum tuipfa fis culpe tue creatrix? ferpensipfe in quem culpam refundis, in te ipfa rmit : ferpens tiius tua carnalis concupifeenda eft atque deicftatio, que ex irrationabilis aqime motu in fenfu corporeo gignitur. Fruftra igitur mulier, fenfus videlicet carnalis, culpam fuam in ferpencem, hoceftiu deledacioncmirradonabileffl'eujusipfaauftoreft, removet. Non enim materialium rerum illicita deledatio ortum dnxit ex natura, fed ex peccatricis anime imperfedis irradonabilibuique motibus per corporeos fenfus in amorem fenfibilium rerum moC- dferoappedcuirrumpendsj neque antiquus hoftis ad virum anime, animum dico ad imaginem Dei fadum, acceflum haberet, ni prius per infitam corporeo fenliii qui eft veluci quxdam mulier, animi delcdationem, qnafiper quendam colubrum ipfum cor- poreum lenfum feduccret : quemadmodum neque animus in rerum materidium per- nkiola delcdadone fic perfmidone corporeo fenfui confendret, fi prius in iplb fii- LIBER Q_U ARTUS. peiba prafumtio non prscederct. Superbia itaque animi camalifi^ae Genius illicita delcdacio Cbi invicem copulata:, naturam humanam mortis damnatitmi tradiderunt : de qua Ibla Cbrilli humilitas & 1'piritualium rerum in animabusiidelium deledatio eandem revocatlibcratque naturam. Kon habes itaque, mulier, in quid vel in quem culpam tuam removeas, niCin teipfam, dum illicita; deledationis tuzinquamcuL pam tuam removere conaris, convinceris audor ciTc. L'bi pulcrc divinorum verbo» rum textum animadvertere debemus : ea llquidcra quas hmul fiida funt abfquc tem- poralium morularum interftitiis, propter nollram tarditatem camalcfquc fenfus qui- nus originali peccato corrupta locis & temporibus fuccumbimus, ordine quqdam mirabili niydicorum fenfuuni pleniffimo, veluti locis temporibulque |>cradaconte- xuit. Primo itaque intctri^atus vir, hoceft animus; nec immerito, dum omni |u- radilb huroanx, natuta prxlit, eumque cullodire ne ineo pneeptum divinum vio- laretur, debuit. Ac fic interrogatur: Adam qui priufquam pcccaflcs, ultra omnia loca & tempora conftitutus fueris, rclponde nunc privaricator, ubi es ? Eras in cajo, licut angelica creatura Ixqtus, nunc in terris ficut bruta animalia luperbus. Sermo convertitur ad mulicrcmjSc a^caquxritur,cur(ic feceris ? Ubi notandum, quodngn confcilim viro & mulieriPntdntui inquirentis judicis profertur, f.d veluti Ipatium improbe cxculationis ciifrigcnda; conceditur, loculque indulgentix prxparatur. Poftremo verodiun adlerficntcm pervenitur, non ille interrogatur, ncccifpatium remotionis culpx prxbetur, quia non potuit, quum primordialis caufa totius maliiix fuit ; fcd euniinuo fentemiam jufti judicis fuftinuic. Ait enim Deus ad Icrpentera l' q»i4feiijli bot, inMedicltii ts inter tmnid AmmMtid, & bejlidi terre. Animadverte, quod neque viro neque mulieri, Icd folo lerpcnti maledicitur. Non enim Deus maledicit caqux fecit, led benedicit ; Animus autcm_& Icnfos creatura Dei funt, carnalis vero dcleda.io extra dirinlm conditionem, irrationabilibus' human.x animx padionibus orta eft i ideoque divinx fencentix Icvcritati liiccumbit, quia extra naturam ll Deo faSa rcpcriiur. Quid enim aliud eft divina malcdi<2io, mucorum qui extra naturam lunt camque contaminant, juftiflima & irrevocabilis damnatio? Qiix (int autem ani- smantiailla & bci^ terrx, inter qux carnalis dclcifUcio per quam diabolus (educit animam, & in qua veluti principali fedehabitat, pulcherrimc& copiolidinie landus Ambrofmsin libro dc Varadilo expofuit; funt enim omnes irrationabiles padiones rationabilis nodrx naturx, q^m terre vocabulo divina commemorat Icriptura. Et ne mireris, quod irixiim acoluti indifercte, & carnalis dcicdatio & aftutia diabo- licain iigura ierpentis (igniiicacur ; aliquandgcnim ipfamDiabolumabfolatccolubcr nic conformat, aliquando libidinofum dcccptx ab eo carnalis animx, hoc cft carnalitcr viventis apjictituin, aliquando confulcBc indiltinftc utrumque &altcciim in altero concatenatum inlinuat. Nec immerito; alterum enim Gnc altero feparabiliter ede non poted. Ubicunque cnim fueritlibidinofusanimxcontuitus, ibi ablquc mora ade- rit immundi fpirinis acccfliis; ubicunque autem adntdiabolicxaduciayntroitus, ibi non deerit uni vcxlalis malitix pruritus. In quocunque putem corporeo fcnfu' qui in figura mulicrispunitur, hxeduo convenerint ncccflario, illicitus efus, illicit.x efex, hoc ed materialium rerum pulcritudinis (equeturabufip ; qux morten\,,animx infert, cujus mortis uiors corporis umbra cd. Dc maledictione autem qua (erpens damnatus ed, deque Cmtontiis qux in mulierem inque virufn fuum Adaraumperlatx funt, in quibus plus mifericordix intclligitur quam vinHiiftx, lupcrfluum videtur nihil nunc dicere. Quod enim ^ jikn^is patribus fatis cd explanatum, explanare fggeadis vide- bitur non ncccflarium : & quod in illorum 1'criptts plcnilfime plauitlimcqQc invenitur, cur il nobis forte quis dice; qualthirlius explanatis repetatur ? quod abh^t ^ nobis exi- li inuri, cum eorum vedigia vix valeamus jconlcqui. D. Non nccedarium planq vi- deretur, fi hoc fblum non obdarct. itirum namque videbitur & rationi textuique difpucationis inconveniens, cur cum pene omnia qux dc natura paradifi fpiritiialis, deque his qux ineo facta fuifleferiptura commemorat, dicenda videbantur, quamvis curfimbreviterque lanidofum patrum Icntcntias (equeps tetigeris, hunc Iulum locilm omnino intadum ac tranficorie pnetcrmUTumfilcntio veneraris; ac per hoc non omni- no oportet te talia prxtcrrolare, Inl plane & conipcndiofe percurrere. - XXIV. M. Audiamus ergo divinx indignationis in colubrum examen. Super peflet tuum, inquit, gTeiietie, cr terret tomeitt cunSit iiekus vite tue. Serpentem in hoc loco in figora & duboUex aducix & carnalis deledarionis. Scambarum in le invicem in- . • - ■ E e, difcrcte V - ai» DE DIVISIONE NATURyE dilcrte Bc infepattbiliter pcrplexaruin, divinam fcrimuram pofuiflediximat. D. Pul- crc, & luculenter, & ii veritate non alienim. A'1. Hujus ierpentis pcftuseft pru- dentia camis, in qua diabolicae fraudis calliditas dominatur; inanis quoque & falfr loqua lapientia quas animum non aedificat, fcdinflat, pedus ejus ell. Carnalis itaque prudentia & inanis fallaxquc fophia pedus ferpcntiscft, quas Deus dcftmet. Per- dat», inquit, /a/>irHftam ftpientiim, & pruientum fruientum tefubdb». Sed liqu*ris, qualis diilcrcntia fit inter carnis prudentiam & inanem philolbpbiam, hanc mfere* tionis accipe formulam. Prudentia camis cft falla virtus quae vitia virtutum colori- bus tingit, quae malitiam bonitati fimilatorie conformat, quae turpitudinem faoncllatis habitu exornat ; iplas vero fimplices veralque virtutes dilEmuluc, ac mentis obtutibus ne illarum finccram faciem polfit agnofecre, fubtrahendo occultat: ac fic cartiales lenfus decipit, animafque deludit, fallacibus phantafiis foliarum virtutum obruit, mor- tisque xtcrnx tenebris opprimit. Inanis vero inutililquc lapientia eil cujus exem- plpm maxime in Jud.eis perfidis viget, qua literam divina hilloria folummodo loqui- tur, fpiritum vero, hoc cft mylUcum intclledum odit, lpernit,n^ligit. Ignorat : quas dg natura rerum falfas inanefquc fabulas ablquc ulla vcrUimlitumne ad illudendas carnales animas machinatur, naturalium rationum fccunollliquas univerla creatata fada cft, veritate contemta, inufitaiorum verborum pompam grandUoquumque leporem, ventilans, fcu fallacium propofitionum fyllogifmorumque contortit crinibus veritatis formam qua incautos decipiat, fimulans. His itaque duabus pcduslerpcn- tis, hoc cft diabolica aftutbcarnaliumqucdcledationum illecebra componitur: luper quod pedus dico, lerpcns ille graditur, hoc cft exalutur, & de quo glorificatur totum hominem lupplantans. Et hoc ex verbis propheticis datur intelligi; non enim fim- S liciter dixit fuper pedus tuum repes vel ler^, Icd figurate fuper p^us tuumgra- ictis. Non enim proprie prsdicatut de Icrpcntc animal grellioile, fed reptile. Omne autem animal quod repit, ^ terra non erigitur, fed |icr terram trahitur; omne vero quod graditur priufquam gradiatur, de terra erigitur. Ergo fuper peSm mim gradieru, hoc eft fiipcr aftuiiam & calliditatem tuam quz lapientia carnalique pruden- tia compofica cft, qua hominem deceptum fefellifti, inque tuam pjjccftatcm redcgifti> pcccatorumque funiculis aJligafti, inque zternx mortis voraginem mcrlifti, in fuper- oiam erigeris, & ad incrementa vitiorum inque tux damnationis cumulum, in cordi- bus infidelium tuz malitix profedibus elatus &ccncdoxus deambulabis. Et terram (omedes, hoc cft terrena appetentium terrenis cogitationibus, carnalibufque defideriis, mortifcrifquc adionibus vclccris. CuiiC^t diebtii vite tue, hoc eft. quanto tempore in humana natura regnum tuum, velutiquxdam falla lux, arriferit &prxvalucric: non enim aliter in imaginem Dei regnabis & vinces ; .fed aut Ipccialitcr in Chrifto redem- tore de poteftatc tua liberabitur adhuc in hac vita detenta, aut generaliter in fine mundi quando novilfima inimica mors per eundem Chriftum dei verbum deftruetnr, & univerfalitjerhumana natura in priftinum ftatum rcftituctur. Jmiuieitiet penem inter te & mulierem, & femen tuum & femen illuu. Mulier cft fenfus corporeus naturaliter humanx naturx inlitus, per quam in his videlicet quiperfedi funt, vifibiliscrcaturx pulcritudo ad laudem creatoris refertur. Inter quam mulierem dico & Icrpcntcm, hoc cft libidinofam deledationem materialis pulcritudinis diabolicamque callidita- tem in ea polfidcntcm, magna inimicitia h Deo conftituta eft: mulier quippe, hoc eft perredus perfedorum fenfus odit ni&tcrialium rerum carnalem appetitum : ferpena vero fpirit|^lium divinarumqne virtutum inimicum habet dclidcrium. Et femen illi- us. Semen mulieris cft rerum vifibilium perfi^ naturalifque ac multiplex cognitio, omni errore fublato. Ad hoc enim in homine corporeus lenfus conftiturus cft, ut Icnfibilium & intclligibilium per mcdjccatcin phautaliarum internuntius fieret ; femen yerb ferpentis innumerabilium delidorum mortiferum incrementum clle, nemo rede philolbphantium ignorat. Jpfe tenteret ceputtuum. Caput hujus lerpcntis, huc cft initium duabus veiuti partibus conflatur ; omnis eniifi malitia ex motu irrationabili rationabilb naturx & ex invidiufa diaboli allutia ortum origedemque funifit, quod caput in fcnfu perfedorum fidelium conteritur. Non enim cosdiaboliCa fallit aftu- tia, neque primx liiggcftioni latenter fubrepenti pixlUncintroidim, leu irrationabili motui accommodant acccflum. Caput illud dum unum putatur, in infinitum nume- rum dividitur, qUia univerlalis malitia in untum multiplex cft, ut nulla pars iplius fit ex qua'vcncnora vitiorum germina non crefeant; qiu; omnia mulier, tUa de ^iu SoIomoD • fi « II L 1 B E.R QJJ ARTUS. iif Siilomoii«itt mMlitrtm fntmqHis inveniet t rirtus videlicet &f«eicmM in fimiituis (i- ddium pcrfcftorum comminuit: quam mulierem .propheta Piiilmographus uUoqiii- tar, dicens : in canfregifti Uf itd irtetnk j Mtfii enim eft,im fifutis j£thiopum. Populi £chiopum(unt multitudines Mneium qus in Chriftum fortis prxfatx mulieris typo fBgnratum crediderint : dc (quibus liaus ait: Pipului tjiti Jedeitt in eenehu, riifit/neem mtgndm. £thiupcs enim te.ncbroii atque humiliati tranflationis proprietate dicuntur. Quorum Theoria gentilium populis convenienter coaptatur, qui ante adventum veri luminis quod eft dei verbum, tcnebroll erant, caligine videlicet ignorantia: murtirque attemx denhlTima nebula fcpiij fed mox humiliati fidem accipientes, illuminati funt & fpiritualibus epulis reficiuntur, quas de capitibus draconis contritis, hoc eft totius malitix numcrolitatibus deviftu divina prxparat fapicatia. Dc hoc dracone idem Pfalmifta loquitur : JracvtJfeijttemfomjfti di illudendum ei. Draco ifle, inquit, diabo- lus profuflo corpufquc illius univeriidc, hoc cft totius malitix plenitudo ipic eft quem fbrmafti, ut illudatur ei h fandlis tuis, qui i pfius pcmiciofis failacibufqueinfidiis illu- dunt, dum artes malitix qtiibus bonit:Ttis munimina machinatur dcftrucre, patefaiftas exprodunt, mallcilque virtutum priucipia nequitix qu.e ab eo pullulant, confringunt. Cujiislentcntix congruit quodairfandus Job : bee efl mitium pernenti Dei ^uodfetit, ut illttiUtuT di dugelu ejiti. ^urwtcor draco ifte fpiritualis cum omnius membris luis quxcjusmalitiam lequuntur. Tormatio Dei v*l hgmcntimi dicitur, duobus modis in- tclligi poteft. Primum qaiidem, quia omnes apoftatx angeli omncfque homines eo- rum fequaces, quantum naturaliter lubfiftunt, ii Deo conditi lunt, figmentum ejus non incongrue fbrmatioqueellc creduntur. Deinde quod uliafymbolica verba in talibus divinx feripturx fententiis non fcmper naturam dxmonum malonimquc hominum in qua eos conditor omnium bonorum fubftituit, Icdcaqux merito urnufque creaturx inobedientix luperaddita liint cftentix in cisconditx, bgnificant: ut liini corpora ae- rea dxmonum, terrena quoque mortali^uc hominum membra qux inciui£fantcr in poenam peccati (implicitari natur.e ii Deo conftitutx adjundla dic credenda &intel- ligcnda funt. Sed utrum natura damionum it corporibus ab ifto aere fibi adjunftis liberabitur, ficut humana natura fui redemtoris graua adjuta, rdurredionis momento animalibus corruptibilibufquc corporibus abfol vetur, alius diflerendi locus cft. Quod igitur Propheta ait : dtdce ifle quemfnmdfii id illudendum ei, poilumus fc accipere : quix non videtur h veritate diftare, ni in drjionk fignificationc mortiferam aftutiam dia- boli membrorumque qus fivein ang^, (ivein hominibus malis: figmenti vero Icu femutionk vocabulo, quia fic divcrfitas interpretum ccclcfix ufibus ex Hebraico tranftulit eloquio, auc naturam eorum («undum quam h Deo fubftitutaruntpriuf- quam jieccarcnt, aut ea qux propter fuperbiam (uam eis fuperaddita lunt, intclliga- mus. Sed qualicunqne modo accipiamus figmentum Icu formationem, boccftfivcdc natura, fivcdcnacurx fuperadditis, ad illudendum ei ii iandbis hominibus (andilque ai^clis diabolus cum fuo toto corpore formatus cft, non juxta quod naturaliter fa-' &\a, Icd juxta quod (hperbiendomxque naturx dignitatem deferendo futurus, lllu- deturenimii fandis an^h ejus. Remanentibus quippe illis bona voluntatg, & con- ditoris gratia fixis in ca felicitate in qua creati funt, illcfiiperba ignorantia qua Ce cafiinimnoh prxidveratj nara fi pr.^ Icirct, foruffis fibi prxviderct nc caderet, de- ceptus invidixque livore inSatus, in luam (ponte dclapfuS cft miferiam. Jufti vero bomines creatoris fui ac redemtoris' pietate liberati &* illuminati, illudunt ei, dum ipfum latenter forma boni coloratum, vircutumque fimilitudinc vitia morriferumsue malitix venenum luggcrentem (cnticntOij^mox caput ejus contemni, ercamque (pri- tualcm, divinam videlicet pnidentiam qqx vitia it virtutibus (cgcrnitncfubdula ver- liitia cos fallere valeat, iDtcmxdircTCtionU dentibus cpmminuunt, verique boni fm- cerisd^ibutomni mixtura mali purgatis vcfcuntur. - Neque illorum mulieri, eft fenius materialium rerum pulcritudo decipit-: per quam antiquus coluber libidi- noTa delcdatione mediante, mortifera.vjtiorum venena imprudentium animisdiftlin- dit. Conterit eigo muticr,*faoc cft Icnfus malitiam boni^tcdifccrpens, fomorismu-' Ucris, Dei verbi dico, virtutibus incitata, mota, adjuta, roborata, & ad perfedionem adionis Bc contcmpIationVperduda, caput ferpeniis Jc capita diabolicx videlicet 'faggeftionis illeccbrofxque deledationis primordia, unde cis Letitia divinaque effi- cimr perfedio. Qualis enim major Ixtitia eft fpiritualiter mhte vita dcgcn^us,quam ferpentinas libidinofafqap diaboli vetfutias io fcipfis primo convincere, ac deinde ■ E e a . 'nmplicio-. ^V /sV: a a ao D E D I V 1 S I O N E N A T U R ff Cmpliciarilois fe in adione& intelligcntia fidelibus nc& ipfi dfiicm deceptoris in(i-V» diis capiantur, propalare. Et tjHi. Calcaneum mulieris que ' eil cuAat, rerum fonfibilium phantalue 1'unt, hoc cft imagines qux de corporalHms numeris in quinquc-partico lenfu exprimuntur : ac per boc calcaneum illud quinque- partitum effe nccellc cft. Dividitur enim in quinque notilEma fentien^ organa; W-% ‘ Ium dico, auditum, olfaftum, guftum, taAumque. Quorum quxdam longe extra* molem corpoream lentientis extenduntur: ut vifus & auditus. Solem namque 8e lunam, cateraque fidera longe ab eo loco quo corpulculi mei moles ambitur, pofita leutio. Dbi enim funt, ibi ca fentio in radiis oculori^ meorum qui ^uc nulla mo- ra interftantc, eriguntur, in quibus phantafia pnedidohim fidorum formantur. Vi- defnc igitur, quam longe prxfata foemina calcaneum fuum in organum videndi exten- ' dit. Similiter de his qua proprie tibi in mediis fpatiis videntur, intelligcndum. Non i alio modo de audiendi omeio naturalis organi confidetatio edocet. Auditus fiqui- dem extra corporis fpatia foras erumpit, ut Ibnorum leu vocum formulas in feiplb expreflas recipiat, five longe, fire prope jaSu acris effefta}. Qmdam vero intra ter- l minos corporis concinentur, ut cli olfa&us Scgulius: ut multis de natura fimluum ■ difputationibus videtur. Non defunt tamen cpiidcnfam olfaciendi foras autumant profilire, quorum opinionem^ non pofiumus fpeniere, longiulcuic enim ^ corpori- tos nulbis bene feu aliter olentia leniHpus. I^-tadti autem nemo Phyficorura dii. bitat, quod& intra corpus & extra luum peragat oificium. Solus enim &fincaliis Icnfibus vim fuam exercet. Nullus vero aliorum quatuor abfqnc illius cooperatione minifteriuffl fuum valet adimplere. Nam & vifus non potcli videre nifi tetigerit quod videt; nec auditus audire nifi tetigerit quod audit; nec olfaftusolfiiccrefi non tetigerit quod olet ; neque gufius guftarc fi non tetigerit quod gulbt. Aninu^verte itaque quinque-pardtum fenfum lenfibilinm rerum phantafiis formatum, cui ferpens calUdusinljdiacur. lofidiaturenim feufui videndi, dum pulcricudinem formarum colo- rumque incautis animabus perniciofe fiudet concupifcerc. Eadem ratione de harmo- nia vocum, de liiavicatc onorum, defaporum eorumque qux tadus accingit delefta- ' tionibusintclligendum arbitror; qus omnia dum improvide, hocell car^i cupidi- tate concupita per corporeum lenium ab animo percipiuntur, mortiferum divinorum knandacorum traofgrelfionis efficiunt venenum, omniumque deliftorum femina nu- triunt. Et hoc eft quodfiipcrius infinuaclcripturaubiait: Vidit igitur rnulirr quii hnumejfet lignum ndvefcendutn, &f ultrum ect^ uffeauqicdeleitMtt & tulit dtfruS» illi & tmtdit, deditqut virtfut. Mulierem videlicet figurate exteriorem fenlum ap- pellans, rerum lenfibilinm phantafiis delectatum atque deceptum : viri autem appel- latione animum fignificans qui fenfui corporeo illicite conlencicns, corrumpitur, boc ell contemplatione intimz veritatis legrr^tur. XXV. Mulini ijutqut dixit, multifUcnliu urumuiu tum & ctuceftut tutt ; in Uhre furiet flits. Ubiapcrtedatnr incelligi, quod fi homo non peccaret, non lolnm interiori in- tellc,^, verum etiam exteriori Icnlu naturas rerum & rationes fumma facilitate, omni ratiocinationis necclfiucc ablblncus, puriffime contemplaretur. Pollquara vero pec- cavit, per organa exterioris fenfus non nifi lolas fenfibilium fupcrficies, & quantitates, & qualitates, litus quoque, & habitudines, esteraque qux corporeo lenlni fuccum- bunt, animus percipit: &hzc omnia non perleipfiim, Icd per eorum phantalias at- tingit, quas Iccum cra^ns fuum judicium IxpilCme fallit: ac per hocnon fincmul- tip^bus ftudiorum laboribus quos xrumnas mulieris Icriptura nominat, ad multi- pfiibs conceptus, id cft ad inchoationes intelligibilium rerum intelli^ntue,acque fiUos, 'hocell reCtas rationes de natura rerum proncandos per eundem Icnfumpotell perve- nire. Proptereaautan xrumnas, dcconccptus, filioique exteriori fenlui divina de- putat audoritas, quum omne )ludium limientiz omnifquc mentis conceptio puraque veritatis cognitio il Icnfibus corporis aulpicium fumunt, ab inferioribus ad fuperiora & ab exterioribus ad interiora ratione gradacim aiccndcntc. Et fuh viri fttefute erit d iffit dminnhitur tui. In hoc loco naturalis ordinis bumaaxnaturz reflitutiodivi- aaVocc promittitur & in antiquum llatum cooditionis reverlio. Ordo fiquidem na- turalis efIcD C animus'fui creatoris '^otcftatifubdicusatquc obediens adhamtet : de- inde Icnfiim potellatcm nutumque animi libenter Icqneretur, corpus autem fenlui fuccumberct. $ic namque pax & lumonia iplius creaturz, &infcipfa drcunicrca- turc fuo fieret.’ Jam vero poli ctanlgrcllloncm divini nundati talis ordo ad quem .. . * , . confer- r^lBER Q.U ARTUS mi confcrvanduio creitus eft homo, talifaoepax & unitas creatoris & creapirz pertur- batur: homo (iquidem Tpontelua, nuiUoccaitone cogente, rerum fcnCibilium amore corruptus, Deum fuum deferuit ; cui adhzrerc Iblum bonum ell humans naturae & non uiud. Ideoquc Deus luperbiam humans naturs fubftemere volens, propriis litis irrationabilibus libitiiquemolibnshominrm pcrmifit abud, ut in reipfo probaret quid fui conditoris gratia meritumque obcdienttx & quid irrationabilinus motibus luperbaque nundati tranfgreino libi conferret. Ac per hoc veluti divortium quod- dam maris & focmins 1'nblcquutum e(t inter animum & fenfum; non enim obtem- perat feofus corporeus julEonibus animi juxta leges naturs. Quod divortium Apo- Aolus aperte pulcreque expreflit, dicens: Mtnteftrritlrgi Dei, tdrtie dutem Ugi pteed- ii : camou videlicet carnalem fenfum appellans, qui rationabilibus animi motibus etiam in his qui perfedi funt, inobediens rcTifUt. Et alibi : Kiilra dtidtu legem in mem- irit m/arepag»dr,tem legi mentis med, & CMtirdntem me in legepectdti. Animadverte diffulium legis mentis & legis carnalis fenlus, qus dominatur in membtis carnaliter viventium, ■ repugnat mentibus Ipiritualium in mortalibus membris ad exercitationem virtutis : idcoquclcx peccati i. e. carnalis lenfus ab Apoftolo nominatus ell. Sed hoc ^iEdium divortiumque animi &(imrus quando rdtaurabitur natura & ad nacuralen ordinem revocabitur, in pace fpirinulis naturaliique conjugium vertetur, quando cor- S usfciifui, lenfus animo, animus Deo rubditnis & obediens erit. Hoc etiam apertius atur nobisintclligi, liScpcuagintaeditioncm intendamus. Et di virum tuum eourer- f» tau, &ipfe tui iemindbitur. Quibus vetbis apettillimc intelligitur reditus humans naturs in priRinum ordinem. XXV I. .Quod autem, viro diflum elV., muleiiSd teru in tpere tat, & cstera qus fub focina malcdiAionis videntur eiTeferipta, nop facile patent qualis iit illa terra cui me- rito. prxvaricationis animi qui cil vir humans naturs maledicitur, & qualis fit illa maleaidio. Utrum indignationis lcvcritasiitv>an quxdam myftica objurgatio : &cur non iplc animus qui vocem mulieris audiens vetitumqpc firuftum comedens peccavit, malcdidum fuiiinuit: & in quibus laboribus comedit maledi&am terram; & qui funt dies vits animi : qualclque ipinas& tribulos germinet terra, quafque herbas ejus co- medit: quis (udor, quis vultus, qualis reditus animi in terram de qua fumtust^, quis pulvis. Hxc omnia b fecundum biftoriam, hoc elt lecundum rerum feniibilium qus in hac & de bac terra hominibus habitabili fiunt, accipiantur, iicut multis auAoribus placuit, aut nullam aut Icviflimam qusdionem gignunt: fin vero in ipfa humana natura ficui 8e cstcraqu.e de iplb prxdi^fnnt, intelligenda, non parva indigent in- dagatione. Quodautemfie fecundum rerum februm proprietatem accipiuntur, & tamen propheticam flagitant intentionem lani3;us Auguiunus in undecimo Hexaeme- ri iui tellaiiir his verbis : “ Q^ audifti vocem mulipris tus, & edilli de ligno dc quo *'pcxce|>cramtibi deeo (olo non edere, roaledida terra imoperibus tuis. Intriflitiis “edet illam omnes dies vies tus : ipinas & tribulos edet tibL Et edes ftenum agri, io "iudore faciei tux edes panem tuum, donec convertaris in terram ex quafumtuses: “ quia terra cs & in tefram il>is. Hos inquit cifc in terra labores humani generis, quis “ignorat? Et quia non dfent, fi felicitas qus in paradlfb fuerat teneretur, noneftu- "tique dubitandum, ac per boc etiam proprie verba hxc primitus accipere nonpi- “gcat,fervandi tamen ciL & expg^nda fignificatio prophetice quam maxime hiem- “ tuetur Dei luquciuis intentio- Vidcflie quomodo jubet hunc locum iacrz Icripturx & proprie & figurate accipi ? Sed quid vult illa figura prophetica, inprzfato moli- le, non explet. Sed ii explanaret, fortaflis nobis lufiicerct, necaIiam.cxpofitio- nem quxreremus. Non autem explanat. Quxramus igitur breviter, Deo duce, quid fibi volunt talia divini eloquii verba. D. Quxramus’; non enim intada prxtermitteo- daiunt. Ad. SuiEciat, ut arbitror, dc talibus rcfpoiwnim beati Maximi. Monachi pofierc. Sed ut apertius ipfa rcfponiio patefiat, cjuldemTcifcitatio proponenda eil. D. Aliter fieri non opemet. ,\f. Eroponit itaque in quinto feholiarum capitulo hoc pado : " Qax fit malcofela tgrra in operibus Adami fecundam anagogcn.& quid in tri- ; .“.lUtiiseam comedere, &quid {k>fl germinationemipinarum tribulorumque herbam “ comedere, & poftremu quid in fudore vultus lui panem comedere ? Et quidem nun- “quam vifuscft qomo terram comedens neque herbam: neque panem manducantes juz- “ u judicium hiftorix in fudore vultus comedunt. Relponiio ipla terra nudedidain “ operibus Adami caro cft Adami, iemper fada per opera Adami. Dico au^ palEones E e 3 , cognof- * ■ la» DEDIVISIONENATURA <■ cognofcrntis animi maledi&a virtutum vcluti divinorum operum io fruiSuoficate >' quam cum anxietate mulca triftitiaque comedit, brevi iixundum iplam volupcam perfruens. Qmc caro pro ip(a corruptibili perfruentia germinat ei cogitationes Sc «curas.vcluci rpinas, magnaique tcncationes atque periclitationes, vcluti tribulos. Se contra rationem furorem & concupifccnciam alneuidc eum undique compungentes ; ut vix poific ejus, carnis vidclicet,laniiatem incolumi tacemque, veluu foenum macci- * dum, adquircre atque manducacc,hoc e(l confequi ; & tunc poil multam atrocitatum *' rcvolutionanin liidorc vultus,hoccftinipla fecundum fenfum humilitate acq; labo- “reoperofx confiderationis fenfibilium vmt panem ad conftitutionem habendo prae, <■ (entis vitx occafioncm, five per arcem, (ive per aliam quandam huic vitx diilributam •' machinationem. An magis terra c(t Adami cor malcdh^m, per prxvacicationcmac. cipiens coclcftium bonorum ablationem. Quam terram per pradlicara pbilolbphiam “ permultas comedit tribulationes, purgatam per confeientiam malcdii^onc operum ** turpitudinis, & iterum germinans in eo inftar (pinarum, cogiutionc^circa corarum •' generationero, ac veluti tribulos, circa incorporalium provideutiam judiciiimque, ' <'fcacentes opiniones, rationes purgatas, phyiicam, veluti fcennm, carpit fpiricualicec “ theoriam. Et (ic quali in (udote vultus lubili intclligcntix fecundum fcienciam vul- "'cu incorruptibilem thcologie comedit panem, folum vere vitalem Sc comedentium " (e con fervantem ad incorruptibilitatem generationem. Terra itaque eft bene comeia “ ip(a per actionem cordis purgatio, foenum vero ipfa (ccundum Theologiam myderio- “ rum doArina. Ha^nus Maximus. Arbitror autem dics vitas animi.quibus terram cordis fui purganda laborat, non hos folnmmodo quibus pcxlentis vitx tempora voL vuntur corpulque ab anima vegetatur, verum etiam & illud fpatium temporale quo animx regimen corporis deterentes in alia vita donec corpora fua recipiant morantur, (ignificate. Nam & in hac viu, qua ffmul corpus & anima degunt, & in altcva^polb mortem corporis, hoc e(l folutioncm ejusrcdicumqucinquacuor mundi elementa, ex quibus c(l collcftum atque compoluum, uiqucadnnem mundi, corporumquerefur- redionem, diemque judicii purgari animas pofle credimus. Hi (unt igitur dies qui- bus animus terram cordis fui (omedit, hoc cu adionc purgationis utitur. Nam po(b Enem rerum fcnGbilium nullum purgationis adiun Icgimusfotcpod redituu) nature in priftinam puritatem. Et fortailis hoc Egnificatquod di^mcu; itiuc toKfnwii i» terttm de qiu pimtines: ac E aperte diccfct, tanto tempore in purgationis tuxpera- dionem & (cicnilam laboribus fudabit vultus tuus, hoc cft rationabilis inquifiup ve- ritatis, donec converurUi in terram de qua fumtiis es. hoc ed in /olidiutem incom- routabilcm primordialium caularum ex quibus originem ducis;. non enim ulterius liidabis, dum illuc |icrvencri$. Quod autem numine terrz felicitas xtcmx vine da- bilitalque primordialium caularum cx quibus omnia qnx fune oriuntur, Egnificctur; multis divine feripturx locis aperte, (nnuitur. Verbi gratia. Abrahamo didam cd : egredere de terre tue, &de cogiutiene tue, ^ de deme petrit tui : &veni intrrrem quem , meu^teveretiki. Et pod aliquanta. Prefekusinie jtkrebem iuterremeuftrelem, &• be- kiterit iuter Cedet & ^Jfur, hoc ed inter liindiEcationcm dexquanimltatem ; inter quas ineterna retjuic omnis (andornm felicitas coniHtuu cIL Sandificaci enim, hoced omni contagione corporis & anime purgati, eqitanimiter juxta leges nature riduri liint, Et E quis aliam Afliir interpretationem qux .ed Mefopotamia confidcraverit, pulcherrimam prxlentique negotio convcnicntilumam theorie occaEonem inveniet ; Mclo|>otanua quippe media inter flumina &c(t& dicitur. Nunquid autem credibile ' ed habitacipnem landarum animarum totiuique humanz nature redaurat.!: alibi Ei- turtm, niE inter inedia (piritualium virtutum flumina, ex fonte omnium bonorum manantia? Et quidaliud prxmr idipfumper rcpromlflionis terram ad quam Dei po- pulus du^us ed, (E^yptiaca ci^tivitate (ervitutraue liberatus, mydicc Egnific-batur ? Hxced terra viventium In qm^^di duplicia poffidebit, hoc ed corporis .& animx fi> licitatcm.De hac etiam Dominusip{caxvJieelimites,queHiem ipfitfefidebuut terreta. Quod autem (equitur, quie terre et & in terrem ibk, vel ficut in alia interpretatione contine- tur, quie pulru et 4- in fulrerem reverterit, potcd Ecmtrlligi: ut quum natura animi qux ad imaginem & Emilicudinem Ud fada ed, cx ferpli terra primitivarum caufaruni (uoifit exordium, in eam igitur credamus ncceflario redituram. Si autem qiixrinir cur prxfata terra in alia intcrpfeiatiune pulveris nomine Egai&atur.. non alia ratio reddenda ed, niE quia ficutex pulvere idius icrrx Idifibilis omnia que de ea oafcunrur. nalccndi L I B E ft. Qjy ARTUS. ' tij natcend! ctaCim accipiant: ita omoiam rerum vifibi]ium& invifibiliam multiplex numeroiius ex primordialium caularum fertilitate procreatur., inqueeandem finito mundo regredietur. Ha:c autem dicimus non fnnpiicitate illorum qui hunc locum divinx feriptur* fecundum hiftoriam accipiunt, rraarguentesqui Iblutionem humani corporis in quatuor mundi hu jus clemcota lolius terrx nomine generaliter lignihcau. per hxc verba feripturi figniticari conantur aflerere, non animadvertentes quanta •lenfui luo videntur adverfari. Si enim de folutione corporis divina vox talia protu- lit, cur viro Ibli pridixit ? cur non etiam & mulieri, cui corpus non minus folvitur ? Deinceps cur totum hominem folvendum divina animadverlio indicit, cum extremx qus tantummodo partes vilillimaiqnc, corpus videlicet corporculique Icnfus folvan- tur : anintz autem naturalis limplicius omni compolitiune liMra, nequaquam lolutio- nem recipit ; led perpetuo infolubilis manet, live rationabiliter five irrationabiliter lemoveat, nili forte dicant hunc locum ulu frcquentilfimolacrxfcripturx lynccdo- chicirt accipiendum, uti toto pars intclligatur. Nec mirum fi nondeipfo animo, ' ftd de folo virili lexu intra quem etiam fa-mineus conlignihcatur, talia diftaelle ar- bitrantur. Voftremo, cur non advertant quod in bis verbis plus reftitutio corporis pronuttitur,quam folutio vel corruptio ? Na.mdum corpus corruptibile atque mortale dellruitur, tunc ad incorruptibile immortalcque revocatur} nullius enim corpus in corruptionem eft reverfuruih. Non ergo hxc verba reditura in hanc terram, led potius reditum in Ipiritualcm naturam prxfagiunt. Sed eligat quis quod Icquatur: ' ego autem quod mihi verifimilius vifum eft, exianftornm patrum fententiis, .\mbro- (ii dico Sc .\uguftini, necnon & venerabilis Gregorii Nazianzcni qui & Nyllenusdici- xur, expofitorirque ejus, Maximi videlicet Monachi, ratiocinationis occalioncm lii- mcns,'tibi interroganti partimque exponend protuli. Et quum prolixitas hujus vo- lununllfqu.-cdnm ex his de quibus in ejus exbr£o nos dif^uros elle promilimus, nune exponere non admittit, in alium librum differi^da funt. De reditu quippe natura- rum in primordiales caulas, inque eam naturam quxncc creat nec creatur, qux pro- fedo Dvuseft, larius intra hujus libri terminos trafiare propofuimus. Sed G impa- tiens es donec de divina natura cognofeas, qua ratione nec creare nec creari dicitur, breviter prxiibabo. XXVll, Divina itaque natura propterea creditur non creari, quum primitiva om- nium caula eft, ultra quam nullum principium eft, il quo pollit creari. Quum veto poft reditum univerGtatis conditx viGbilium & invifibilium in fuas primordiales cau- us,'qux in ipfa divina videlicet natura continentur, nulla ulterius natura ex ea pro- creabitur, feu in Ipecics fenGbiles intelligibilefve multiplicabitur. Nam in ipla unum erunt, Gcutnunc in caulis unum funt ; non immerito nihil creare & creditur &intel- l^itnr. Quid enim creabit, dum omnia in omnibus iplalola fuerit? luqueG tibi ndetar, hujus libri progrefho |>edem retrahat, ne longius incedat. D. Videtur pla- ne, fiejamdudum Gnem poftulat. Exflictf a*4 .! : DE DIVISIONE NATURA i' -Mir *■ ♦: Explicit Liber fartus, nEPI OTZEHN MEPI2MOT. Incipit Lib. V. I. M. 'TVnf ergt ne ferte miniit nunum fum, & fumet etiem de Bgne rite, & 1^^ temed»t,&ririu iuttetuum. Horum verborum priuf<]uam propheti- _L ^ cam contemplemur virtutem, qua maniiellillimc reditus humante na- turae in eandem feliciutem. quam peccando perdiderat, promittitur; totius capituli ordo prxmonftrandus eft, in quo magnam Prophetum Moyfen hyperbadee locutum, qniiquis acute prof pexerit, inveniet. Ordo itaque verborum talis elt. "Fecitquo-' ** que Dominus Deus Adamo & uxori ejus tunicas pelliceas, & induit cos, & ait : Ecce * Adam fa<51us clt, quali unus ex nobis. Et cmilit cum Dominus Deus de paradilb, ut “ operaretur terram dequa fumtusell. Nunc ergo nc forte mittat manum fuam, tc " fumat etiam de ligno vits,& comedat,& vivat in xtcrnum.Ejccitque Adamum^^ coi- “locavit ante paradilum voluptatis Cherubin, & flammeum gladium atque vcrladlcai “adcuftodiendam viam ligni viti. Quod itaque Icriprumeft; uunc erge ne ferte mit--: tet menumfMjm,&c. pollet venire in aj^iguum cujus perfoni didalint, utrum^Theo- logi prophetands, an Domini loquends: linon aperte in Septuaginta editiope diftin- ^eretur, in quafcriptumdlir&^nxnriHfair Dem, ne eliquende extendet manut^f^ fu- met de ligne rite: nemini tamen vim verbdfum clare intuentium in dubio, iitJTOtror, erit, quin reditum naturi humani in luam antiquitatem hic verba quoquo modo lint ordinata, repromittant. Non enim mihi videntur diligenter infpiceic, qui illam par- dcolam qui ell nr, negandi intclledum, non autem interrogandi ac reluti dubitandi in hoc loco arbitrantur obtinere : Et quod ideo expulfus Iit homo de paradifo, ne pollet de ligno viti lUmere vivereque in iternum. Qua enim polTibilitate poli pec- catum humana natura de ligno viu valeret fu mere, ac comedere, & vivere in itemum, nondum liherata i peccato & morte ^ui ell poena peccati t quando nec iptfa ante pec- catum de eodem ligno vel prifumferit, vel comederef ; ut diligens divini Icriptun inquilitio fubfinuat. Siemm fumeret & comederet, profedo neque pcixallet neque ruiflet, led in iternum feliciter vixiflet. Additur, 11 paradiliis ille de quo homo cx- pulfusell, localis erat terrcnufque, & li lignum viti quod in medio iplius plantatum elt, terrenum fuit atque fcnflbilc, fruftumque corporeis uGbns aptum protulerit; cur non ab ipfo Iblo viti ligno Deus hominem expulerit, & in aliqua parte paradilteum Icplerit, nc lignum illud pollet attingere ? Si enim nulla alia caula feliciter & xtema- Utcr vivendi in paradilb merit pneertfum ligni viti, qui folis rationabilibus crea-s ■ turis concclTus ell; cur homo poli peccatuib in aliqua parte paradilimiicr atque mor- talis degere temporaliter non potuerit? Nam' li citera animalia prifertimquelcr- § 'ns ille quo antiquus holtis malitiam fuam exercuit, in paradilb fuille, nec tamen iritualiter & feliciter vivere polle creduntur, quum non ad elum ligni viti creata ntj cur non etiam homo delinquens inter illa vivere non lineretur? cum vera ra- tio docuerit rationabilem creaturam ctli peccatricem omnem irrationabilem.pcccato carentem naturi dignitate antecedere. Si ergo irrationabilia animalia homine dc- pulfo, in paradilb rcmanlerunt, dum Iit citeris prxftantior, qua ratione non Sc ille etiam peccator inter illa in paradilb remanere pcrmillus ell ? An forte cum illo cite- ’ ra animalia de patadilcTexpulla lunt ? Siquishoc dixerit, quirat ex divina feriptura^ aul lanftorum patrum%uftoritate. aut ex utroque, unde approhet expullioncni ani- malium, quibus homoin paradilb ante peccatum nomina impofuit, fimul cum homi- ne peccante de paradifo expulla fuille. Quodli hbmonon-pqtneritcarnalitcrdepa- iadiro quique animalibus fentife, delinat ; & ad fpirituales intclledus quos veritas edocet, promtus accedat, qua una Sc fola via niyfticarum literarum pcncttMrur adi-) ta. Venimitur, divinornmqucverbonim virtutem diligentius intuere. D. Pr.cllo fnm paratuIque qui ) tc dicentur cognofccre, Valde quippe neccl^ria funt, ^ a paucis, ut opinor, traflata. Siquidem de humani natun citcrorumque in ea, & propter ■ E l B E R Q.U I M T U S. aif propter euD in cternrt ntionei, ex qaibo$ profcAa eft, reditu, tc in priftinara digtu- taiem reliitatione nullum adhuc IcripGile rei legi vel audivi : quamvis fpurfim & in divinis libris & limAorum Patrum aoeumentis forma talis doarinz frequenter ar* ridear. II. Af. Divina itaque vox taiem redirum, dequo iermoeft, his verbis iniinuat, di- cens. “ Nunc ergo, vel ut alia interpretatio a^rtins profert, “ & nunc inquit Do- " minus ; ac ii plane diceret, divina clementia infanitaque bonitas ad indulgendum mi- ** ferendumque femper hicillima, caiumdivinz imaginis fufpirans. miiericorditerque “ conde(penaeos, bominiique arrogantiam patienter liificrens ; nunc ergo, hoc eft, jam " dc [laradilo expullum hominem rideo, fadumque de beato milerum, de copiolo “egenum, de sterno temporalem, de virali mortalem, de lapiente ftnltum, dclpiri- *' tuali animalem, dccoclefti terrenum, de noro inveteratum, de Ixtqtrillem, de lalvo “ perditum, de prudenti filio prodigum, ex virtutum grege errantem, eiquecondolco; ** non enim ad hoc fadus cll. Siquidem ad poflefliunem zterns viiz ac beatitudints “conditus^eft ille, quem vos, 6 vicini ejusic amici. in regionem mortis& miferisvi- “ detis n^c de paradilb expdfiim, cccleftcs videlicet ordines alloqnens, quiadhz- rentes conditori iiio in baatlB&ne perpetua permanferunt, quorum tamen numerus in perduionc hominis ademch^ll. Videfne quanta divinam patbos contineat, dum fic oreviflimum ex uno temporali adverbio, quod eft nuar, &unacaufali conjunctio- ne, quzcfterj^e, comparatum. Sed veiuti poit hominis piandum eadem divina cle- mentia ad liuplam cccleftefquc virtutes coniblandas converla, reditum hominis in pa- ladilum fub quadam dubitativa locutionis forma interrogativaque promittit. Ait enim, ftru mjtuiu /aam mirraa, & fumM dc ligno vira & comedat, & vivat in a- ternum. Tanquam dicerer, non adeo de interitu hominis dolendum lapfuque ipfius deparadifo lugendum, non enim Ipes redeundi ab illo penitus ablata eft, forte nemit- tat manum litam, hoc eft, liuebons aCtionis in virtutibus ftudium extendat quo polfit dcfrudibaslignivitzfumere, hoc eft. Dei vcrbifpiritualibns donis, &comedatc(cara purz contemplationis i cujus virtute vivet in sternum, nunquam adegeftacem tem- poralium rerum qus omnino cum mundo peribunt rcvcrlurus, totus in Dominnm tranfininis, & unum in illo futurus. £c hoc Icqucncibus feripeurx verliis claredgtur intclIigL Ait enim : E/etitqne Aiamum, d- collocavit ante foradifmn volnftatn CbcrnUn, &fiamaunm gladium atque vcrfalilai^ad tuSodiendam viam tigni vita. Non arbitror te oblivioni d^iilc quomodo in quado libro iandorum Patrum utriulque linguz pe- ritorum dc paradiio tradanemm (enceotios leqoentes, ad purum, ut nobis viTiim eft. deduximus non aliud ellc paradifum, dequobomocxpulluseft, prscer ipf^ huma- nam naturam ad imaginem Dei creatam, ex cujus imaginis videlicet dignitate eadem ipla natura divinum prxeeptum contemnens corruit. Atque per boc conficitur, nihil wud cllc hominis emilltonem vcl cjedioncm,ni naturalis felicitatis, ad quam pol&den- dam faduscft^rditioncm; non enim homo naturam fuam perdidit,quz,quum ad ima- giitem Dei & fimilicudinem &da eft,ncce0ario incorrupeibilis eft: perdidit autem felici- utem,quamadeuturuselIet,Cobcdicnsr>cocflenoa contemnern. D. Nonfolum non oblivioni iradiai.verum etiam firmiter memoris infixi. Ai.Quid ergo ait,& collocavit ance paradilum humans voluptatis.boc eft ancehamans natnrz fpirituales delicias Cke- mbin? Quid vult hoc nomine l^oificarePucrum coeleftem illam virtutem qus in prima angelicorum ordinum hierarcbia ponitur lecunda;in eacnimCbcrubin.Scraphinyrbro- nos divina computat tradicio:an iplum folummodo nominis intclledum^n aliquid aliud alciori intclligentia hoc nomine vult 1'uaderc ? Atque [>er boc interpretatio nominis hujus prius eft manifcftanda. Intct|/I^tur iuquc Cherubin multitudo ftientia, vdfufit fifientia, ut Icilicec Dionyfius Arco^tu in libro dc Coelefti Hierarcbia icribit. Cui enatu aftipulatur Epiphanius in libro dc Hebraicis nominibus ; dicit enim Cherubin eqgnitionem plenam vcl tqgnitionem mnliotnm interpretari. Sed fi ccelcftem eflentiam in hoc loco divina voluit fignificati Icriptura, nccellario cogemur fateri paradifum fpi- litualisnaturselle. Non enim ratio nos finit credere fpiritualem Deoqne proximam naturam ac circa eum lemper motibi, ante terrenum localemque paradilum polle col- locari; ni Ione dicamus non iplum Cherubin, Icd unum de extremo ordine ccelefti- om virtutum, qui prope angelicus dicitur, ^te paradifum locatum fuillc, quiprop- terea Cherubin appellatas eft, quia ab ipfo Cherubin ante paradifum collocari jubetur. Q^cquid enim ab inferioribus cocleUhun ordinibus in rerum natura perficitur, ad ih- F f perioras DE DIVISIONE NATUR® l>criora refertur, quia inferiores nil agunt frztcr quod it fuperioribns agere przcipi- untnr. Eadem quippe ratione Scraphin Icribitur Ifaiam purgat Prophetam, cum ntntfft SertfbtH, ut Sandus Dionyfius Areopagita exponit, fer feiffumfHrgtrit Pupit- tdiH, fei per anai» Aagelnum extremi triitiit ccctejtium ej^enturum, qui proptcrca Scraphin appellatione meruit vocari, quia, ficut ei juuerat Seraphin, purgavit Prophetam, & quod ipla purgatio non ad purgatorem refertur, led ad cum qui julEt Prophetam pur- gari. Quod (i huc dixerit, nunne eadem difficultas remanebit ? non enim vcriUmile ell angelicam fubdantiam, quamvis in ordine ca-lcIUum virtutum extremam,in aliquo terreno loco polle collucari. Si vero Iblum nominis intcllcdum, nullam vero coele- ftem lubllantiam in hoc loco accipiamus, poilumus dicere Deum ante paradifum vo- luptatis, hoc ell ante conlpedum rationabilis humans naturz, quam vis de paradifo expullx, hoc ell ex dignitate primx liue conditionis remotx, Cberubin collocalle, multitu^nem viJelicet Icientix aut fuConem lapientis, qua feiplam recognolcercc, inque priEinam feliciutem, quam peccando delenierat, adione & Icientia purgata, fipienlixque ftudiis exercitata vellet & poffet redire. U bi datur intelligj plus tiivi- nz milericordix, quam vindidx in expuitione hominisde paradilo fuillc. Non enim conditor voluit imaginem fuam omnino damnare, V9luit autem eam renovare, multi* tudineque Icientix exercitare, fulione item fapientix rigare & illuminare, dignamque efficere iterum lignum vitx, li quo remota cft, adire, eoque frui ne interiret, led vive- ret in xternum. Sed li quis altius velit conlpicere,Cherubin vocabulo ipfum Dei ver- bum figniRcari non incongrue intclligct. Dei namque verbum, in quo funt tbefauri Icientix lapicntixqucabfconditi, lemper fine ulla intermillione humans naturz obtu- tibus prxEo cft, camque admonet, & purgat, & illuminat, donec ad perfedionem lu- am intemeratam reducat. Et quid mirum li Dei lapientia Cherubin vocabulo lignifi- cetur,cum& Angelus magni coiiinii& victus dicatur f Audi Apoftolumdc Patre Deo loquentem: iuvtfiUlu etitm tjm i crtdtititemundiper e*qxtfdcld fnnt intelleBd cnfpin- UMtur ■ feropiterna quoque ejus virtus limilitcr & poteftas, & ut breviter dicam, om- nium caleltium elleotiarum appellationibus quadam mutabili metaphora in dirinis feripturis loleat intimari. Flammeum quoque gladium eadem ratione ipfum Dei ver- bum ligniheare non inconvenienter accipimus; urit namque & dividit, urit quidem no- llra dcliifta ; efi exim Deut ig»u cexfumexi, purganfquc irrationabiles noftrx naturx for- des, camque dividit ac difeernit, ab his qux ei mcrjto prxvagcationis liipcrrenerant, eamque decolorant, atque deformant, didimileitiquc conditiori iiioefficiunc. Gla- dius ifte, verbum videlicet Patris unigenitus Filius virtus & lapientia non immerito & creditur & intelligitur verfatilis, quia dum eft natura immutabilis, movetur tamen inef- fabilis lua clementia & mifericordia erga lalutem humanx naturz. Semper itaque ta- lis Cherubin flammeufquc gladius veriatilis ante oculos animx noftrx, rationis aico& intellcdus, collocatur, (^idita? di cnfieiitnidj» vUm ligni vitd, hoc eft, ne viam ligni vitx oblivioni tradamus, led femper memoriam ipGus ligni visqne, qua iturad illud, ance oculos cordis noftri indefinenter habeamus. Et ne mireris me lingulariter Cherubin proculiilc, cum beatus Hieronymus & pluralis numeri !c mafculini generis ulia nomina in im danentia apud Hebezos pronunciarit. Secutus namque fum lamfturo Dionyfium Areopagitam Cngularitcr Seraphin & Cherubin nominantem, ptx- fertim cum&Hcbrzorum&Grxcorum u(us fit iingulacia&pluralia pro fe invicem ponere. Sed qux eft illa via, qux ducit ad lignum vitx { Sc quod eft illud lignum, ad quod ducitur t Nonne idem iple Filius Dei.qui de leipfb loquitur, <2« /a)» via, verirar, S'- vira. Quod autem ipfe fit lignum vitx, mullis Icripturx divinx locis comperitur apertiftime, ita ut nullo indigeat teftimobio. Multipliciter itaque in hoc loco laifi- ^icripturx Dei verbi (ymbolica nomina exaggerata fune. Nam & Cherubin, & flammeus gladius verfatilis, & via, & lignum vitx appellatur, ut per hoc intclligamUS quod ipfum verbum nunquam cordis noftri obtutibus recedat, & quod femper ad illu- minandos nos pr.x(entiflimnm fit, & beatitudinis, quam prxvaricando perdidimus, nulquam memoriam perdere finit, ad eandem fenmer nos redire volens, &. donec Id liat, condolendo fufpirans, perque Icientix & aaionis pcrfciftos gradus iter quod illuc ducit, carpentes nos inftigans. Ignem, inquit, veni mittere in terram, & quid volo, ni ut accendatur ? Sed priulquanfdcipio reditu noftrx naturx trademus, qtix- domex leniibilibus probatillima argumenta, quibus docemur incundanter credere ip- lum futurum elie. Tumenda exiftimo, fi cibi videtur. - • " 111. D. VI- LIBER QJD INTUS. 217 III. D. Vkletar plane. Ex lenfibilium quippe naturalibus argumentis ad puram (piritualium rerum cognitionem verx ratiocinationis progrdGo poteft pervenire. ' JVf. Coniidera itaque, utrum ifti locales temporalcfque hujus mundi viiibilis partium lecarlus vacant quodam myfterio, ncAc. D. Vacarceos myfterio non facile dixe- rim i nihil enim vifibilinm rerum corpotaliuraquccd, utarbittor, quod non incor- porale quid Scintdligibileflgmficcc: icd ipforum recttrliium, ex quibus argumenuvis fumere, quoldam breviter velim commemores. M. Omnibus, utxftimo, naturam rerum confiderantibus & animi conceptione & corporalis (tmius judicio luce clarihs pateft^um eft cocleftem aftrigeramqne (phxram lem^r volubilem ad eundem locorum litum in viginti quatuor horarum Ipatio redire. Solem fimilitlr ad idem pnnftura xquinodialis Diametri perado quadriennio eodem temporis momento in ortu dico pervenire. Lunam quoquead eundem locum (igniferi quo accenfa eft paulo pluiquam viginti (eptem dierum ScoSto horarum intervallo recurrere. De reditu autem alia- rum planetarum, quod omnibus Allrologix peritis notillimum eft, luperracaneum cftdi^re. Sufficit enim duorum maximorum mundi luminarium lega naturales & revolutiones, ad ea qux conamur aHerere, (uadenda pofiiiUc. Luna (iquidem ad prin- cipia curfus fui, decimo 'nono-anno perafto ; Sol vero decimo oSavo finito revocatur : qui duo numeri in Ic invicem multiplicati in quingentos triginta duos annos concrcfcunt, quibus peradis ad eofdem locorum (igniferi & temporum magni anni nu- fOCTOi Sc (itus, omneinquc liii curliis harmoniam duo prxdida luminaria totam pafcha- liscurlus rationem pera^tia, redire perhibentur. Quid aer? nonneadealdem qua- litates frigoris, (eu caloris, (' derivatur, quod eft /am, cujus participium malculinum m, Axmim'num!«, unden«eft; in quantum vero in aliqua materia procreatur, eirir eft. Vonintamen,utdiximus,ficutapudGrxcos>rin»;ex quaegredaed, perveniat, non definit redire, ia eam qux femper appetit quicfccrc,dc circa eam vel (blum vcl nuxime intelligibili mo- 'tuconvolvi. Quid de Arithmetica dicendum ? nunquid &ip(a i monade incipiens, per divcrlas nu merorum fpecies difcedcns, iterum ftifla refoluy one ad eandem monada. redit, ultra quam aieendere nefeit. Nec immerito, cum omqis numeri numerorum- que fpecies ab ea incipiant, & in eam defifiimt, Ac in ca vi & potedate fubfidant : quemadmodum omnia ^ncra omnefque fpecies rerum continentur in iaV atque (al- « vamur. Non aliter in Geometria ientiendum, qux eadem ratione ^ principio Cii, qoodGrxci nfinv, Latini fignum vocant, incipiens per plana folidaquc febemau, fu- perfiqicsAc latera angulos quoque componens, longitudinis, latitudinis, profundi- tatis etiam (patia perficit. Qmbus bpinibu^ relblutis ad proprium fui principium, quod edfignum in qup tota virtus artis confidit, regreditur. QuiddeMuficai Non- ne & ipfiia principio (uo incipit, quod vocant tonnm, & circa fjrmphonias five fim- pliccs, five compofitas movetur, qnasHcnuo rclolvens, tonum fiii videlicet principium repetit, cum in ip(b ipfii tota & vi & potedate fubfidit ? Quis autem Adrologiam ignorat ? cujus maxima vis ed motus fyderum per loca & tempora confiderare, ab ato*. mo curfum Inum incipere, inque ipfum relolutis temporum fpatiis fuumrecurfum , i • • • terminare. ^ L I S E R. O.U INTUS. terminare. Videfncltaone quomodo pranliiSts animx rationabilis conceptiones princi. E ia fua repetunt, in quinus finem motus iui conftituunt ? principium quippe & tinis in is omnibus, ut prxmiftum eft, id iplum eft. D. Plane video, & modus ille argumen- tationis, qui ex intelligibilibusfumitur, ad rem de qua nunc agitur credibilem facien- dam multum valet, ut arbitror. Agitur autem de reditu naturx, veruntamen cum ex liberalibus dilciplinis prxfiitas attraxeris argumentationes, cnrGrammaticam & Rhe- toricam prxrermiferis, non fatis video. M. Non unam ob caufam prxtermifias effe eognofcc. Primum quidem, quia ipl* dux aites veluti qiixdam membra Dialefticx multis Philofophis non incongrue exiftimantur. Deinde brevitaps occatione. Po- ftremo, quod non de rerum natura tradarc videntur, fcd vel de regulis humanx vocis, quam non tixundum naturam, fcd fecundum confuccudincm loquentium fubtiftere A- riftotcles cum fuis ieftatoribus approbat : vel de cautis aut perlonis (pccialibus, quod longci natura rerumdiftat. N;ua cum Rhetorica de communibus focis, quoaa na- turam rerum pertinent, tradare nititur, non fuas, fcd Dialedicx arripit partes. Hoc antcmdico, non quod Grammatica & Rhetorica omnino luis veluti principiis carue- riift, cum una ex litcra, altera ex liypothcti, ho^ eft finita quxflione incipiant & in caf- dem rclblvantur.bcnc Icribcndi qmdem feientia in literam, bene dicendi vero perim inhypothcfin: fcd quod validioris vigoris tint ad probandas vel negandas quxftio- nes qux de rerum incertarum inquifitionibus fiunt, argumenta ex natura rerum fumta, quam ex humanis inventionibus excogitata. Humanis tiquidem argumentationibus & beneferibendi & bene dicendi ars Sc flda & reperta eft. D. Cur itaque in numero liberaliumdifciplinarum computantur, fi lecundum naturam non lunt, led fecundum humana machinamenta ? M. Nonaliam obeaufam video prxterquod matrf artium qux eft Dialedicj. femper adiyrcnt. Sunt enim veluti quxdam ipfius brachia rivulive ex ea manantes, vel Certe inftrumenta, quibus fuas intclligibiles inventiones humanis utibus manifeftat. D. Huic rcfponfioni non ufquequaque cbntradixerim, vcrifimilc namque eft. Poteft enim rationabilis anima intra fcmetipfam de liberalibus difciplinis tradare.abfquc vocis articulatxdifcrtxque orationis ftrepitu. Sed quodinftat, & ad prxlcnteniadioncm attinet, videndum eft. M, Quid illuc? V. D. Quid niut audoritate approbes principium naturalium motuum tinemque id iplum clle & in nullo diftare. M. Si hoc quxris, audi beatum Maximum in decimo nono capitulo dc Ambiguis loquentem. Omne quod fecundum naturam movetur pfr caufam qmnino movetur, & omne quod per caufam movetur, per caufam omnino & eft ; omne autem quod per caulam eft & per caufam movetur, principium quidem ha- bet omnino eflendi iplum per quam eft & ex qua ad efle inchoatum eft, caufam ; finem vero movendi eandem, per quam movetur & ad quam adducitur, caulam. Omne au- tem quod per caufam & cft& movetur, genitum prorfus. Si autem moti finis eft ipla per quam movetur, cau 'a, eadem prorfus ei eft,pcr quam fadum eft, & caula. Una igitur omnis utcunque exiftentis & moti lecundum naturam ut principium & finis cau- ia, per quam & eft & movetur omne quod eft& movetur. Aaiva namque fubtiftens potentia & tiicit fa&a divinitus ut principium: & prxmittit 8e attrahit mota proinde ut finis 8c finiti Si autem omne quod movetur, eft & fadum, per caufam eft. & move- tur 8c fa&am eft ; omne quod non per caulam eft, neque fa^m eft neque profedo mobile. Non enim movetur, quod per omnia in omnibus cllcndi caulam non habet : fi autem quod caret caufa omnino etiam immobile, immobile igitur divinnm, dlendi quippe nullam habet caulam.&omninm qux funtfubtiftit caufa. Animadverte quo- modo caulam omnium rerum & finem id ipfum cllcevidcntillimcdilputat. D. A- nimadverto. Sed quid ad prxientem qnxftioncm pertineat non intelligo. Non e- nimdcDeo. qui eft principium-& finis omnium, quoniam ex ipfo.&per ipfum, & inipfo, & ad iplum lunt omnia, videris dilcutcre, led de principiis fcntibilium rerum temporalibus, uve per generationis fivt^icrlocalitatis motum, deque contemplativis intelligibilium inenoamentis, qux animo percipimus. Ac per hoc quorfum iftxc qux i te dida funt de Deo exempla tendant, nondum mihi clare patefeit. VI. M. Miror cur tantx tarditatis fis, ut quorfum talia tendunt non clare perfpicias. Nam omnia argumenta, qux ex natura fentibilium & intelligibilium introduximus, ad hoc refpiciunt ; ut quemadmodum unumquodque ad fuum principium five fentibilc fire intelligibile naturaliter cogitnr redire, ita etiam humanam naturam ad fuum prio- dpinm, quod nihil aliud eft prxter Dei verbumjn quo & fadaeft & incommutabiliter F f j fubfifttj 4JO DE DIVISIONE NATURA * fabfiftit & Tirit.rCTerfuram efle incunftantcr credimus, artilfimifq; rerum trgnmeuu* lionibus roborati incelliginius. Si enim omnium rerum qu* lunt & qux non lunc, ea- rum dico qnz corporis ieniibus animiq^ contemplationibus fuccumbuncjcarumqj uux corporales fenfus mentilqi contuitum prx nimia lux iubftan.tix fubtiliiace & alcitudina fugiunt, Deus principiu m cft, & ipliim appetunt, & appetitus carum nuUa ratione, ne illuc (lerreniat, prohibetur, quid mirum, lide humana natura qux rpccialiterad imagi- nem &Cmilicudinem unius & communis omnium principii fada cft, & credatur £ein- telligatur, quod illuc revcrlura (it unde profeda eft, prxlcrtim cum non ita inde pro- fofta cft, ut omnino principium fuidefcrucrii ; i» iefa enim, ut ait Apoftolus, rivimiis,& mnemnr, & fumm : (ed quod quadam dilBmilitudine propter peccatum decolorata cft, dicitur tecedifle. Similitudo namq; fecit proximam,diinmil!tuao longinquam. None- nim grcllibus corporis, Italafkdibus mentis elongator i Deo, aut ei appropinquatur. Loc^ibus intervallis h (blari lucc non rcccdicur,led vel oeniorum privatione, vel con- niventia, vel lucis iplius occafu. Sanitas non loco dcleritur, led dolore. Similiter vita, beacitudo, (apientia, omnelqnc virtutes non aliter relinquuntur in fuis privationibus : morte fcilicct, miferia, ftultitia, vitiilquc. Etfieut cutis humani corporis leprx oon- tagionedeformitateque percutitur; nc humana natura liiperba inobedientia infeda & corrupu eft, deformilqne, & conditori fuo dilllmilis foda. De qua lepra cum di- vinx gratix medicina liberata fuerit, in priftinam revocabitur forraofitatem : magif. que dicendum, quod ipla natura qux ad imaginem Dei foda eft, fux pulcritudinis vigorem integritatemque eflentix nequaquarft perdidit, neque perdere poteft. Divi- na (iquidera forma femper incommutabilis w;rraanet ; capax tamen corruptibilium poe- na pecAti foda cft : quod cx verbis Beati Gregorii Nyftcni pofliunus approbare. Ait enim in capitulo vicelimo (eptimq de Imagine, tradans de Relurrcdione : “Koneft “ incredibile ex communione qiiatuor generalium elementorum mundi ad proprium “ ftatum naturx, de corpore occulto & incorruptibili quod rol'urgct,relblutioncmjioc •' cft reditnm refurgentium corporum fieri. Non enim per omnia quod noftrum cft, “ in fluxu Actranimutauone eft. Si enim edet, incomprchenfibile univerlaliter fie- "ret; quod nullum ftatum ex natura habet, led juxta fubtiliorem rationem eorum *' qux in nobis funt, quxdam quidem ftant.quxdam vero ex mutabilitate proveniunt. " Mutatur enim peraugmentationem &diminutioncm corpus,vcluti veftimenta qux- ‘‘ dam, conlequentes xtates indutum. Stat vero per omnem everConf m intranlhmta- bilis in Ic ipla forma, in liiis fibi (emel ex natura lignis non deCftens, fcd in omnibus "fecundumcorpustranfinutationibuscum fuis notis ingenuis apparet. Subtrahatur “ autem per Dei verbum, ipfo-qux cx palEone cft mutatio, qux fbrmx fupcraccidic. *' Nam vcluti facies quxdam aliena, ipfa per infirmitatem deformitas formam depre- hendit, qua deformitate per verbun» Dei circumablata, ficut in Naamano Syro, feu in illis Icprolis qui in Evangelio narrantur ; iterum occulta fub [«(fionc fpecies, per " (iinitatcm in (iiis notionibus relucebit. Igitur in Deiformitate animx non fluxile per “ mutabilitatem & tranfinutabilc, fcd quod permanet fimilitcrque in noftra concreti-^ ‘‘ one habet, boc inlitum eft. Animadverte quam clare, quam aperte prxfotus Nyllc- niis aftruit quod non folum forma animx ad imaginem Dei Fada cft: verumetiam na- turalis forma corporis qux imaginem animx imitatur, femper incorruptibilis & in- commutabilis permaneat : quicquid vero naturali corpori ex concretionibus clcmcu- coruni,& animx ex fordibus irrationabilium motuum fuperadditumeft, in fluxu & corruptione lemper cft. Et hoc, ut ait iple, fub figura Naamani Syri, & illorum de- cem quos Erangelium purgatos ii Domino fuifle narrat, puicre infinuatur. Ille namque .Syrus ipnque decem humanam efligiem non perdiderant ; fedlblummodo tur iDorc & turpitudine leprx percudi 6c cooperti funt :-ut per hocintclligarous naturam noftrani non eUc perdit^ vel mutatam, fel vitiorum deformitate dccolorai.im. Et vi- dequantum incundanter iplc Syrus humanx naturx geflerit figuram. Naanun quippe decorus interorctatur : Syriavcrococleftium contemplatio. NunquiibAc lic humana fieret C non lupcrbiret > DecoraenimScad coclcftiqpi contemplationem condita eft, fcd pr.xvaricarionis canfo lepra eft percudi. Atdelcendcnsin JudxamNaaman, re- dicnlquc iterum in Syriam, jubente Propheta Elilxo, in jordanc flumine lepram de- pofuiticuiirque corporis iplius renovata cft. Num& noftra natura dum languorem filum tnrpicudincmquc fuorum vitiorum recognoverit, in confeflionem milerix fu* defeendens, inque le infom reverfuta purgabitut ? Et quis eam purgabit ?'Elilxus, Des videlicet LIBER Qjy INTUS. 131 videlicet lilritor, vel Dei ialui. Nonne nofter Elifxus eft Dei verbum Dominus nofter |efus Chriftus, qui cft Dei liivator & Dei (ilus, in redeundo in Syriam noftram lalrabit naturam, boceft, dum ad priflinumftatum, in contemplationem videlicet in- telligibilium virtutum reverti nos juilerit? Et ubi purgabitur ? in jordane: cujus interpretatio elt delcculus Domini, vel defcenlus judicii, vel potentia, vei terra extre- ma, vel afccniio eurum. Et quando credimus & Ipcramus lalutem & reditum nollrK naturxin Syriam cceleftis contemplationis, niliquando delccndet Dominus in gloria lua.defccndet ad judicium vivorum & mortuorum, & fuam potentiam manifeftaturus in terta extrema, hoc elUn finem mundi, quando coelum & terra tranfibunt in afeen- fione eorum, hoc eft in exaltatione ianiftorum in «ternam beatitudinem, vel certe in communi omnium rclurrciftione ? Siquidem relurrcdio communis omnium afcenfto eft ex morte in vitam, ex animali corpore & corruptibili in fpirituale Scincorruptibilc. To:a autem lepra humanx nature Sc corruptio exaggerabitur & converretur in Gie- zi. Giczi interpretatur videns vallem, vel difctlEo i vifione; typice diabolum fig- nificans : qui dum fit nequam Salvatoris noftri Icrvus, line cujus julfionibus, aut per- miflionibus malitis fux machinamenta non linitur peragcre,leropcr in profundum per- ditionis, etrrnzque mortis non delinit profpicere, &ex veritatis contemplatione me- rito fuz lu|>erbiz divitiis dilcedete. Lepraitaque noftra quslivoreipliusinVidiz imaginem Dei contaminaverat.in ipfum redigetur : quia dolore fidutis &reftauratio- nisnoftrx lupcrful'us,psnaejuscumulabitur. Quid dicam de decem Icprofis ? Num & ipli ejufdem noftrs natur* charaiftera gcflere, qu* i luo redemtore redemta cft, & quotidie in lingulis redimitur ; & in conihmmatione mundi univcrfaliter in omnibus & redimetur & liberabitur ? Humana quippe niituta denaria quantitate fblct fignifica- ri: anima namque & corpore conftarc dubium non eft. Corpus autem quinario nu- mero pollet, quatuorvidmicet elementis corporalibus, & forma, qu* illa componit elementa & tbnnificat. Anima quoque quinario numero non diffonat. Subfiftic namque intclledu& ratione, & duplici lenlu, interiori profedo & exteriori, vitali- que motu quo corpus adminiftratur. Denariam hominis quantitatem habes, ut opi- nor : qu* conditoris& redemtoris fui gratia, de omni fuperaddita fibi miferia velutf de quadam lepra liberabitur, & in unum redigetur : utnoodenariaquantitas.fcdfo- Ius intellectus limplicis ventatis pura contemplatione unitus remaneat : quod Cgnifi- cari arbitror per ipliim Icprolum, qui lolus ad Dominum reverfus eft, foriam Deo de fua mundatione referens : ac veluti alienigena de longinquitate difEmilitudinis re- diens, liberatori & purgatori liioadhxlerat. Ceteri autem novem non jam reperti funt. Tota (iquidem humana natura in folum intclledum refundetur, ut nil in ea re. maneat, prxter illum folum intclieftum quo Creatorem fuum contemplabitur. VII. oed antequam de purgatione natur* humanx, deque adunationc ipfius Cbirnet & conditori luo ad cujus imaginem fiStx cft, trademus : de ipfo reditu quxdam dicen- da ede non incongruum exiftimo. Nifi enim quis prius cdilTerit quorfiim cecidit, & unde incipit reditus naturx,& ^r quos gradus afeendit, & quid appetit, Sc in qnode- finit, non facile quod aftruit fuadebit. D. Nil verius, ut arbitror. Quis enim na. turx redituro facile fualerit.fl non ante quo cecidit, &quo, & quomodo reverfurafit certis ratiocinationis argumentationibus approbarit? M. Unde cecidit, & quo per- venit, nulli fidelium incognitum cft, Pfalroifta dicente : Htmo cuminhttuu tfftt, non intollcxit, tompontHs efi jumtutis infipientiint, tSr fmtlit foSus tft illis. Deferuit itaque honorem divinx imaginis, cccleftiuroque virtutum xqiialitatis, cecidit autem in limili- tudincro irrationabilium animalium. Terrenis namque cupidiutibus, carnalibulqne delideriis opprimitur natura, qu* ad cueleftia appetenda & diligenda naturaliter cft condita ; irrationabili motu volvitur, qux ratione frui comparabatur. Non enim eftbcftialis motus, qui non in homine poftquam peccavit non deprehendatur : &ut certa docet ratio, reprehenditur in homine, quod laudatur in beftia. Qiure ? Quia in beftia irrationabilis motus naturaliter fubfiftit: in homine vero contra naturam. Quicquid autem fecundum natijram infitum eft. bonum cft : quicquid vero contra na- turam fuperadditum eft, quamvuin bcftiali fubftantia bonum fit, homini tamen incon- veniens & alienum. Nec aliunde humanx naturs irrationabiles motus fupervene- runt, niCexbcftiarum fubftantiali impetu: quibus peccando Cmilis faftaeft. Quod etiam idem Gregorius N yflenus tcftatur in capitulo decimo oftavo de 1 magine, dicens. y Arbitror ex bocj>rincipiodimilitu(Une viddicet irrationabilium animantium, “etiam " lingulas «ja D E D‘I V I S I O N £ NATURA lioguUs paflioiies, velud ex fonte quodam in inundatione in humana vita conditaj 4 " Hanc autem rationem ipiapaifionum cognatio, aequaliter & in nobis, & irrationabi* *■ libus manifellat. Non enim jnftum eltbumanxnatursaddivinamJpeciemforma- “tz, pafitbilisafieftus referre principia. Nam non fecundum fnrotemeftiplahomi- “nisu Teum fimilitudo: n^ne cx voluptate ipfa fupereminens natura formatur. ■' Formido quoquc,& ferocitas, & ad id quod plus cft defiderium, &adidquodroi* “ nus eft odium : & omnia bujulmodi loti^ ^ mvins pulcritudinis cbaradere lunt. *' Haec itaque ex irrationabili parte humana natura ad feipfum attraxit. In quibus enim “ irrationabilis vita ad confervationem liiam munita ell.bxc ad humanam vitam tranf- “ lata, palliones (idx funt. In hos itaque irrationabiles motus qui befliali vitx na- turaliter, humanz vero palEbiliter infunt, hominem cccidiiTe nullus lapiendum ambi- git : &CX his iterum io mortem corporis. St fblutionera corruit. Neque enim plus inferius vivere potuit. Siquidem jn natura rerum nihil infinrius eft vita ratione 8c fenfu carente : infimum autemomnium corpus corrupdbile, quum ad nihilum redire nulla natura finitur, & ubi ruinx lux finem pofuit, inde iterum redire inchoavit. Fi- nis autcmxuinx foludo corporis eft. Ex folutionc itaque corporis reditus natu rx proficilcicur; ac per hoc plus utiliuds humanx naturz contulit mors carnis, quam vindiiftx: (quamvis poena ^cadfuil1cxftimaca(it:J in cantum ut carnis foludo qux mords noimne fblct appeuari, rationabilius mors mortisdicatur, quam mors carnis. Si enim humana vita in ^c corruptibili camerede h fapientibus mors vociutur, qua ntione finit ipfiut vitx mortis vocabulo cenfecnr; dum plus de morte bberat, quam mortem moriemibus infert? Hinc Beatus Maximus in vicdimo oiftavo cap. de Ambi- guis; " finem, inquit, prxlendshujusvitxinjuftum eft, ut arbitror, monem nomina- nte, fedhmortcauenadonem, Sc h corruptione legregadonem, & h lervitutelibefta- n tcra, & h perturbadone quictem,& bellorum interitum, Sc h confufione tranficum,& “ h tenebris reditum,& h doloribus requiem,&ab ignobili pompa filentium, & ab infta- n biliute odum,& turpitudinis velamen ,& h pallionibus rcfugium,& peccati abolido- "nem: & omnium uccomprehcndensdicam, malorum terminum, r inis iuque prae- Tentis vitx inidum eft futurx, & mors carnis aufpicium naturx teftitudonis, K in an- dquam incolumitatem reditus. VIII. Prima igitur bumatue naturz reverlio eft, quando corpus folvitur, &inqua- tuor elementa fenfibilis mundi ex quibus compofitum eft, revocatur. Srraada in re- lurrciftionc implebitur, quando unufquifque fuum proprium corpus cx communione quatuorelementorum recipiet. TVrna, quando corpus in fpiritum mutabitur. t» : quando fpiritus &, ut apertius dicam, tota hominis natura in primordiales caulas revertetur, qux funt Icmper & incommuubiliter in Deo. Oainta, quando ipfa lutu- ra cum fuit caufit movebitur in Deum,(icut aer movetur in hicera. Erit enim Deus om- nia in omnibus : quando nihil erit nili Iblus Deus. Nec per hoc conamur aftrue^ fubftantiam rerum perituram, fed in melius per gradus przdidos redituram. Qqo^ modo enim poceft perire, quod in melius probatur redire ? Muudo itaque humanx luturx in Deum, non infubftandx interitu xftimanda cft, fed in priftinum ftaturti quem prxvaricando perdiderat, mirabilis atque ineffabilis rcvetfio. Si enim omne quod pure intelligic efficitur unum cum eo quod intelligitur, quid mirum C no- ftra natura, quando Deum facie ad faciem contemplatura eft in his qui digni funt, qiuntum ei datur contemplariin nubibus theorix afcenfura, unum cum ipfo & in ip- Co fieri pollit ? Nec hoc dicimus illorum fenfum refellentes qui dicunt nullum corpus motari in vitam, nequcullam vitam mutari in corpus : przfertim cum SanAus Pater Auguftinus hoc dicere videatur. Sed quod io hac difputationc de naturx redituGre- goriumlcquimurTheologumcjulque expofirorem Maximum, nec non & fandum Ambrofium in cxplanatiprie Evan^ii fecundum Lucam : neque cuipiam fuademus credere quod ei incredibile videtur. Fra»lidoram namque reverConis naturz gra- duum, quidam funt in quSsus theologorum traditio univerfaliterconlentit ; quidam an quibus omnino diferepat. Nam de reditu corporis in elementa ex quibus venit, deque iplius refurrodionis tempore in feipfum rccurfil, nullus dilTonat ab altero. D« tranfitu vero, id eft tranfmutatione corporis in anisuim, vel animz in caulas, vel omni- uniinDcum, valde didimilis lentenda eft, variumque fere in omnibus dogma. Mul- ti enim dillolutionem Idiummodo, corporis in elementa, deque ejus redito refurredi- eois momento in Tuum proprium ftatutndilputtpc, Sc neque plus alcendere videntur ( quum LIBER Q_U INTUS. 2jj quam in qualiute corporum poit relurrcdioncm dirpucacionis lux finem confUtuunt : traniliitiunem vero corporum in animas,& animarum in caulas, & caularum in Deum quidam penitus negant, quidam caute dubitant : in untum ut etiam humanitatem Obrifli in divinitatem convcrlam fuille dicere non audeant. Et quum illorum non eft prxtermittenda aiiftoritas : quid de hoc lentiunt breviter commemorare debemus. Beatus Aurelius Auguftinus in decimo Hexaemeri fui: “ Primum, inquit, “ illud fir- “milfime teneamus, animx naturam nec in naturam corporis converti, utqux jam *' fiiit anima, Eat corpus : nec in naturam animx irrationalis, ut qux fuit anima bo- " minis, fiat pecudis : nec in naturam Dei, ut qux fiiitanima, fiat quod Deuseft : at- que ita viciffim nec corpus, nec animam irrationabilem, nec fubllantiam qux Deus eft, converti & fieri animam bununam. Videsquemadmodum negat animam hu- manam, hoc eft naturam rationabilem converti polle in Deum, neque corpus in ani- mam. Boetius quoque in fecundo libro de Triniute: “Non eft, inquit,*' humana “anima in divinitatem i qua alTunita eft, permutata. Quod fi neque corpus, neque “ anima in divinitatem potuit verti, nullo modo fieri potuit ut humanitas convertere- “ tur in Deum. Multo minus vero credi poteft, ut utraque in le converterentur ; “ quum neque incorporalitas tranfire ad corpus poteft, ncquerurlus i converfo cor- “ pus ad incorporalitatem : quandoquidem nulla his materia liibje^ communis eft, “ qux alterutris fubllantiarum qualitatibus permutetur. In his verbis prxdidorum auAorum nil aliud datur intelligi quam nullam corpoream naturam in incorpoream polle mutari. Quorum lententiam non lolum non reprehendimus, verum etiam li- tieatcraccipimus: theologos autem qui Grxee locuti lunt aliter fcnlUTe non ignora- mus. Quarum dida quamvis in prxcedentibus difputationis hujus libris frequenter de reditu naturx introduxerimus : eadem Sc nunc repetere neceUarium judicamus. Beatus Grcgocius Theologus in Epitaphio fratris lui Cxlarii de refurreftione dilpu- tans : *• Paulo poft autem, inouit, & congenitum carnale ; corpus videlicet rcceptu- “raeftanima,cumquoqux illic lunt,hoceft,in futura vita philofophau eft : perip- •• lam & datam & ciraitam terram, carnem profedo in modum quem novit qui ea “ colligavit & diflblvit Deus : huic cobxreditabit illic gloriam, & quemadmodum “laborumejus, animx videlicet per coneenerationem participavit corpus: fic ex ju- “ cunditatibus fuit tradet totum in fdplam corpus fcilicet confumtura, & lutura cum " ipfo unus fpiritus, & animus, Sc Deus, abforpto h vita & mortali & fluenti. Quam fcntentiaro Maximus explanans : “ ut enim, inquit, “ ablbreta eft per peccatum caro i “corruptione, i carne vero anima terrena operationibus luis fada; ab anima autem “ per confummaum ignorantiam cc^nitio Dei ; ut neque fi Deus eft cognofeeret : Sic “omnino tempore refurredionis fecundum bene futuram converfionem in Spiritu “Sando, per gratiam incarnati Dei abforbdiitur caro ab anima in fpiritu: anima ve- ** ro 4 Deo, <^i eft vere vita : ipliim quippe fingularilEmum per omnia totum tota ani- ma manifefte habituraoft. Etfimpliciter dicendum per converfionem 4 prxlencibus ** circa qux nunc fumus, SC convolvimur omnia in futuro oftendet, quxnoftralunt “ ipfa divina rcfurrcdioois gratia: ut ficut bic nos abforpfit mors valida per pecca- “ tum, fic illic illa jufte infirmatadeponaturper gratiam. Intuere quam clare & aper- te prxfati tlKologi reditum corporis in animam incundaiiter edocent. Et nequis forte nos exiftimet nullum Latinxlinguxaudorem qui huic rationi adunationis na- turx,hoc eft de reditu inferiorum in fuperiora faverit, polle invenire: Beati .Ambro- fii lententiam introducere convenit in expolitione in Lucam, eo loci, ubi de muliere Hia Evangelica tradat, tria lata iimilx ablcondcnte, donec iermentarentur in unum: “ Apoftolus, inquit, " non in came, fed in fpiritu ambulare nos prxeepit : ut landifica- " ti per lavacrum regenerationis veterem hominem cum fuis defideriis exuentes, indu- “ tinovumqui IccSndumChriftum creatur, non in vetuftatelherx, fcd in fpiritus no- “ vitate gradiamur, quo polfit nobis refurredionis tempore incorrupta corporis, & " animx Ac fpiritus mancrecommunio. Et paulo poft. “ Itaquefiin hac vita tres men- lurx, corporis videlicet, & animx, & fpiritus, “ in eodem fermento, hotfeft in unitate ecclefix “ permanlcrint, donec fermcntenturAc fiant unum, ut xqualiiatumnulladi- “ ftantia fit, nec compofiti ex trium diverfitate videamur : erit in futurum diligenti- “ bus Chriftum incorrupta communio, nec compofiti manebimus. Nam & qui "compofiti nunc fumus, unum erimus, & in unam fubftantiam transformabimur. “ Neque enim in reiurredione aliud erit alio inferius, ficut nuac fragilis innobiseft G g “camis « aj4 DE DIVISIONE NATUR>€ “ carnisinfirmitas, & corporalia habitudo naturae vcl vulncribua patet^cl injuriis fub- “ jecet, vel fui oneris mole deprefla, fupra terras nequit extollere altius atque elevare “ veftigium.-fedin fimplicis creaturae gratiam figurabio)ur,cuni completum luerit quod " didum cft ajoban. cap. y. Nunc filii Dei rumus,& nondum revelatum eft quid erimut. Sed feimus quia cum revelatura fuerit, fimiles ei erimus, luque cum Uci natura fit “ fimplex (fpiritus enim Deus cft) nos quoque in eandem imaginem figurabimur : ut " qualis co:left s,ulcs& cocleftcs. Igitur Ccut porwvirous imaginem illius terreni, “ portemus & imaginem hujus cocleftis, quia eum animus nofter debet induere, i-cd non ita hunc eicelliffimum ( Ambrofiuni dico) magiftrum debemus intelligore, veluti fubftantiarum confufionem, vel tranfmuutionem velit luaderet fcd adunationem S uandam incftabilem, atque inintclligibilem noftrarum fubftantiarum cvidentilEme ocuilTe. In humana fiquidem natura nil fubfiftit quod fpirituale & intelligibile non fit. Nam & fubftantia corporis profcdo intelligibilis cft : atque ideo non cft incre- dibile, r.cc rationi fubfiftcns, fi intelligibilcs fubftantix Cbi invicem adunentur: utie unum fiot, & unaquzque proprietatem luam & lubfiftentiam habere non deCftat : iu ramen ut inleriora luperioribus contineantur. Non enim vera ratio finit luperiora inferioribus vcl contineri, vcl attrahi, vel conlumi. Inferiora vero i luperioribus naturaliter attrahuntur, & abforbentur, non ut non fint, fedutincisplusfalventar, 6c fubliftant, Sc unum fint. Nam neque aer fuam perdit fubftantiam, cum totus in Ib- larc lumen convertitur: in tantum, ut nihil ineo appareat nili lux j cum aliud fit lux, aliud aer : lux umen przvalct in acre, ut fola viatur ellc. Ferrum aut aliud ali- quod metallum in igne liquefadum, in ignem converti videtur, ut ignis purus videa- tur die, falva metalli fubftantia permanente. Faidem ratione exilUmo corporalem fubftantiam in animam clfetranfituram: non ut pereat quod fit, led ut in meliori eC- lentia lalva fit. Similiter de ipla anima intclligendum: quod ita in intellcdum mo- vebitur, ut in eo pulcrior Deoque fimilior confervetur. Nccaliterdixerimdetran- fitu, ut non adhuc dicam omnium, fed rationabilium fubftantiarum in Deum: in quo cun&a finem pofitura funt, & unum erunt. Sed quod de adunatione humanz naturas abfque fingularum fubftantiarum proprietatis abolitione diximuf, Maximi len- tentia pollumus approbare. Exponens namque magnum Gregorium Nyllcnum in icr- monc de grandine, ubi ait : " Et nos quidem lux ineffabilis accipiet A fiuiA* ac regalis “contemplatio Trinitatis illuminantis planius & purius,& totius totianimo mixta: : " quam etiam Iblum regnum calorum ^o pono: confequentet adjunxit, dicens: in “ omni creatura rationabili angelorum & hominum quicunque nullam fecundum mo- “ tum qui ad finem cft naturaliter compadarum cis divinarum rationum ab ipfo crea- “ tore per negligentiam corruperunt, magis autem feipfos temperanter lalvaverant, to- “ tosinconverfibiliter utpote divin* organa natur* &cflc, & futuros die fcientes, ** quos per totum totus circumfpirans Deus, in modum anim* veluti ^membra corpo- " ris compada, optimo Domino fadosad volunutcra traaat,& propria implet gloria **& bcaiitudinc, vitam dans & donans zternam atque ineffabilem, & omnibus modis ** univerfa liberam cognitione conftitut* proprietatis prxfcntis,^ & per corruptionem confiftentis vitx, quam videlicet vitam xternam non aer infpirans, neque languinis “ rivuli hepate fluentis conftituunt, fed Deus totus totis participatus, & anim® in m<> “ dum ad corpus, & per medium animum ad corpus fadus, ficut novit ipfc, ut ea qui- “ dem anima inconverfibilitatem accipiat j illud vero corpus immortalitatem, dc totus “ homo deificetur per inhumanati Dci gratiam ddficantis, totus quidem homo manens fecundum animam, & corpus per naturam, & totus fiidus Deus fecundum animam & corpus per gratiam, & convenientem fibi per totum divinam beatx glori* clarita- “ tem, poft quam nihil cft ad intclligendum luddius aut cxcelGus, Quid enim “ id cft deificatione dignis amabilius, pe r quam Deus diis fadus uwtus omnino univer- “ fitatem luam facit per bonitatem ? Animadverte quod ait, “ totus homo manens "fecundum animam & corpus per naturam, & totus fadus Deus fecundum animam “ & corpus«per gratiam. Natur* igitur manebit proprieus , & carum erit unius , nec proprietas auferet naturarum adunationem , nec adunatio namra- rum proprietatem. D. Ifthxcquxi te dida funt quamvis ver* rationi videantur niiniis cuincn CuipAcibus# rcrutn(juc natuciin conCdcriintibus vidcbiwtur> ut opinor, veluti qu*dara deliramenta, ac fibimet contradicentia. Magnus fiquidem ** Grcgoriiifi Xyfienus ait, ut dicis, ** quod anima fuum totum corpus ia fciplam con- ^iumiura fit, wimus, dicent : “ Omnino tempore rernrredionit feciin Jum bene futntam conrerfioncmin Spiritu Sando pergratum incarnati Dei abforbebitnr caro ab anima *' in (piritn ; anima vero in Deo AddidiftiquoqueBeati Ambroiii Icncentiam dc adu- nacione hnmanz naturx, hoc eft,de reditu in unum, ne videreris Grxcorum fblummo- doaudoramaudoritatemfequi: nullo auxilio Latialiter loqucntium, imo etiam de natura rerum difputamium lufTultus. Ipfe iiquidem'docct tres humans naturx fublv- ftentias, corpus videlicet, & animam,& inielledam, veluti tria quxdam fata ftrinm, dc non dicam contundendas, I«1 rduti fermencoquodamebaritatis vinculo refurre^o- nis tempore adunandas: non ut aliqua compoucio nollrx naturz, (ed omnino Cmpli- citas, & infc^rabilis unitas efficiatur. N$» enim ut ipfe ait, afirrr ddinuginem Dei Teft/turdiititT.fi a«a Rmplex ffiritxs,mniaae tempefitiene liitrxfHturd pt. Et nunc iterum poft prxdidorum Patrum dc (implicimma humanae naturx, non 1'olum in feipla, verum etiam in Deo adunatione (ententias : ejurdem Maximi dida introduxilli, quae fimt hujuimodi : tettu qmdem htmt nunent ftcHninm dninuim terpus pertidturem, & tetui fdUds DeMsfecKnddm ddinum t»rpui per grdtum. Quibus verbis quid aliud datur in- vtelligi.niC naturam corpoream in feiprafemper permanfuram, & nullo modo nec in animam, nec in animum, nec in ipfutn Deum traniituram ; quamvis relurredionis glo- ria beata & incorruptibilis Ccfiicura anims Sc animo & Deo adunanda. Simili modo de anims natura animiqw non aliter intcllexlfle opinor, non cranlicuras^ led Gngulas qualque in propria lubitancia perroanfuras. N^ue enim parva diffierentia cft inter aninuin & animum : dum ille drea divina Iblumo^odo, illa srcro drea creaturas mo- veatu r. At G ifta Gc le habent, quomodo non contradidoria videbuntur ^ IX, M.CurtetaliamoveocmuIcnmadmiror:cumtibiprontpocuiruaIerim,in- ■telligibilium naturarum adunationem Geri pofle Gne cumulo & compoGtione, propri- etatibus oblenratis, & incommucabiliter manentibus. Tria etenim Gint qusinonip ni iubllantia.Gvc corporibus adbzrcnte,Gve omni corpore abfoluta, G tamen aliqua fubftantiaell przterDeum, quzGreintelligibili Gve lenGbili corpore careat, incom- mutabilia dcinconverGbilia permanent, ut io prioribus libris multiplidrer perdocui- mus: eGentil, virtus, & naturalis operatio. Nunquid hzc tria unum Gint, & non unum compoGium, G:d Gmplicifiimum ynum & inieparabilis unitas t Horum enim nullum Gne altero effe poteft : quum unius ejuldemque fubftantiz funt, & tamen ra- tione conGilta nonnulla diGcrentia dilcernuntur. Aliud cft enim eile, aliud poffe aliquid efficere, aliud ipfe elfcdus. Aliud e ft mborieile, aliud poiTc crelccre, aliud creteere. Aliud homini eftefle, aliud pofTeintell^rc, aliud intdligcre quodpoteR intelligere. Et hxc tria omni creaturz viGbili Sc invifibili inefle dubium non cft. X. Acci^ aliud exemplum dc adunatione naturarum, Gne conGiGone, vel mixtura, vel comraGtione. Num in una ipMe multi numeri lublUntialcs lunt, & in uno ge- nere mulcas lpecies,& in una eGentia mulu genera: & ita funt (ut vera edocet ratio) ut in una unumquodque genus fuas proprias rationes polBdeat, alterius generis rationibus ^feretas, neque conGilas, neque mixtas, neque compoGias, adunatas tamen, atque (ut ita dicam j unum ^oddam multiplex & Gmplex ? Similiter dcfpeciebus in genere, & de numeris Ipecialiflimis in fpecie intelligendum eft. Horum namque Gn- gula quzque & proprietatem iuam & adunationem polEdent, omni compoGtione remota. Aliud exeomlumintnerc ex numeris materia ablblucis. Nonne omnes nu- meri Gve Gniti Gve innniti, hoc eft, Gve rationis contemplationibus & nominationi- bus comprchenGbiles, Gve humanz adhuc in hac vita contemplationis & ratiocinati- onis virtutem ruperantes, in monadeuouin GibGftunt ? Et quidem in ipla nulla nume- rorum compoGcio, vel confuGo’, vel mixtura numerorum ell : Gnguli autem fuas Gn- gularm rationes inea vi dcpoteftatecuftodiunt. Quisenim rede dilputantium dix- erit binarium numerum vel ternarium in monade compoGcos efle, ita ut binarius in ea bis Gngulis. Sc ternarius ter Gngulis fubGftat ? G enim hoc Geret, non ellec monas, led inultarum diverGtatum & partium exaggeratio, & diG:repancium numerorum cumu- lut. Eft autem monas in qua omnium numerorum mirabili quadam adunatione fons unus manat. In ipla 'enim binarius Sc ternarius unum funt, & proprias rationes cu- flodiunt, quzGbi invicem conveniunt abfqne ulla mgle corporea, ablque ulla huma- &ammcogitationum,phancaGareu phantalmate, feuphanta&e Sc phantafmatis copu- latione, led Iblo Gmplici & intelligibili intelledu lubGftunt, unde in res corporeas IveinqprporeasprocMunc,aAa& opere feu natura, hoc cft, Gm naturali feuariifir G g a ciali 43« *D E p 1 V 1 S 1 O i4e T U R yC cilli operatione, fcu»rithinetice: non iliter, (ed cwlem ratione de omnibnt namedr !t raoiude progredientibus, Be in eandem refolutis inteUigendura. Quid de punfto dicendum, 3i quo omnes linex egrediuntur, & in quod leTolruntur & in eojunua lunt; neque illud uhnm contritum, fed ex rationibus diverbs adunatum ^-Nec tali>' um exempla etiam in rebus Iralibilibus defunt. Non negabis, ut exiftimo, oculorum corporales non eflent. M. Age : fire lux oculorum & luminarium corporea fit rei non 'fit, renfibile efle nemo denegarit. D. Nemo. Sed quare hzfitas, ac reluti dlibius videris de luce, utrum corpus fit an non ^ Atque ideo velun certam inde lententiam audire. XI. M. De ratione lucis nunc non agitur: (M quid de ipikrcntio, quum ^ me exi- gis, breviter dicam. In natura rerum tria rationabilis inquiiitio invenit. Omnecnim quod ell, aut corpus eft, aut incorporenm, aut medium quod corporale dicitur & no> que corpus eft, neque incorporeum : in corporibus tamen ientitur, & propteica corporale dicitur & eft. Corpus eft omnequodlongitudine, & latitudine, & alti- tudine extenditur, five naturale fit, five GeEinetricum. Incorporeum eft omne quodcunque pordidisTpaiiis omnino caret: ut eft vita, omni materia carens: cor- porale vero.^ : ut color, & forma, & fimilia ; quas neque corpus funt ; quia circa corpora intelliguntur: neque incorpofea funt ; quia femper corporibus adhaerent. Si eigo lux color eft, & formas rerum fentibiiium detegit: quid impedit ne dicatur, neque corpus efle, neque incorporeum, fed mediiun quoddam quod cqiporale dicitne atque fenfibile ? D. Redi ad propofitum ; neque hic diutius immorandum. Facilli- me quippe crediderim lumen oculorum, leu ceterorum luminarium colorem efle, 8c neque corpus, neqne incorporeum. adbuc non fatis video : utrum ille radhu, vc^i 'gratia, iolans, vel ocuferum animalium, corpp quoddam fit, an corporale, ae ibiummodo color circa corpora lenfibilis: ideoque definias optarim quid fit radius. M. Radius tft, ut opinor, igneum quiddam, fimplcx.tenuiflunum, purum, velox, mos bile, lucifluum, ex quo iplendor procedens loca Si corpora quz penetfat, illuminat atque declarat. D.-Talis definitio verifimilis videtur. Sed Quorfumiftlixc ? XII. M. Nonaliorfum,nifiut intelligas quomodo multorum & innumerabilinnt hominum, leu egteroru m auimalium, videndi lenius capacium, vifiis circa aliquod vU fibilr uno eod^mque momento temporis volvatur. Verbi gratia, aurea Iplixrula in fummitaie altiflimx. turris poCu, umul ab omnibus undique circumflantibus poteft videri: & unufquifqne illam afpicientium obtutus fuiiadios in ea infigit; & nulloa alii dicit, tolle tuum vifum ut &egovide4m quod vides • quia fimul omnes pofliint afpicere. Si ergo tot radii in unum confluunt, & nullus alteri confunditur, vel mifi cetur, velcomponitur ; quum finguliintuentium quique proprietatem fnanwibtinent, dum circa unam eandemque rem mirabili quadam adunacioneverfiintur; quid mirum Ctota humana namra in unitatem qn^ndam ineffabilem rediptur,proprieutibusae corporis. & animx, & intelledusincommutabiliter permanentibus ? Aliud exonplain ex fenfibilibus intuere, quod etiam Beatus Dionyfius Areopagi» de talibus dilputaaa introduxit. Ponamus veluti in quadam Eccldk multas lucernas fimul ardentes, & ex diverfis icdibus lampadum fiil^nces: nonne unum lumen efficiunt, itautmiUos cotporeusfenfusfitquiproprieutemluminisfingularumlampadnmab alterius lumi» nepofht difeemeref Eo autem argumento incundanter aMrtiflimum eft mul^im lampadum lumina nnllo modo elfeconfula, lol folummodo adunata. Nam fiqnis, verbi gratia, lucem unius lampadis ex ipla domo in qua lucent, fubtraierit, Acaliorlum duxerit ardentem, de fuo proprio lumine inter ccteramm lampadum fplendores nihil rdinquet, nihil aliarum luminis iubtrahet. Sic de ceteris omnibus lamiiadibus leiH tiendum. Nara fi & ipfx fubtraax fuerint, nil alieni luminis fecum fubtrahent, nil proprii dimittent. XIII. Num fimili modo de humanis oiganiciique vocibus intelligitur ? SiugPu queque vox, five humana, five fiftnlaris vd lyrica qualitatem fiiam habere non deC- ftit; dum unam harmoniam inter fe plures unitatecongma analogia efficiunt. UW etiam apertum argumentum de fenis oatur, quod in fe invicem non confunduntur, lea folntnmodo adunantur. Nam fi aliqua vox ex ipfis filuerit, fola filebit, nec dc melo* diaffilentis inter adhuc fouaptes quicqaam tefiiltac, Bx quo mauifeftnin eft, qu^ LIBER QJV INTUS. r ido int« ceteru foaair, proprieutem fiue qualitatis oblerravit. Nam Ii cum confundemur, non poilet totam le filendo mbtrahcrc. Quod enim confunditur* Tcl nuTcecur, non facile in fuam pruprietacem refolvicur. His itaque atque hujuf- modi renim intelligibilium & fenfibilium exemplis facillime pofTumus cognofeere, adunationem humanx naturz fieri pofle, proprietatibus lingularum Inbftantiarum ob> ferratis. Sed quoniam de reditu lermo m, neceflarium quxrere quod corpus in ani- ma reverlurnm fit, ut tiat cum ipia.licut Gr^rint Theologus ait, «nur & ff intus & ttmus & Dtns : vel ut fermcuttnsr ia Baaw tuemfufaum, ut beatus Amhrolius edocet : A rubftantiaipfius corporis dico lemper incommutabiliter abfque ulla commutatione permanfura fit. Idem iuque fandus Gtegorius prxfatus paucis verbis hanc qnxftio- oeroioivit, dicens: yUifarftt i vira &umtub crfiuiuti. Ac Ii aperte diceret : dum abfbrptnm fuerit h vita quicquidniortade & finuile eftin corpore. Quod etiam A- poftolns ma^ifefiilfime aocet- Aitenim : Smiudtur ttrpus uusuuU, furgtt fnfus fpi- ritUdU. Item. Oum turrupttUU ktt induerit itumuptioneru, & nurtuie hec induerit im- murtdlttdteru. Moles itaque terrena, morcalis, fluxilis, qux exdiverfis qualitatibus ' f^ibilium elementorum & aflurota & compofita cft.lub forma hac qux fcnfibus cor- poreis fuccumbunt, licutin prxcedentibus libris tradavimus; quum merito peccati naturali corporis fubftantialiquefuperjdditaeft,folvetur, 6e in melius mutabitur, in fpinturo,fabilemquelubllantiam, qux nelcit fluere vel mori, relurredionis tempore reverinra. Sanifbma namque & Catholica fide credimus, divinorum virorum. Theo- logi videlicet Gtegorii & Maximi, de talibus inconcufias rationes reddentium, dogma- te imbuti : quod conditor humanx naturx totam fimul eam creavit, nec animam ante corpus, nec corpusanteanimam condidit. Ideoque non irrationabiliter tenemus, in ipla prima conditione animambmul & corpus solque ulla corruptibilitatis & mor- tis capacitate fubllitille, . Non enim redx rationi convenit putari,conditorcmna- turx fimul fadx, partem ejus immortalem de incorruptibilem, animam dico, partem mortalem & corruptibilem, corpus videlicet, creafle. Ideoque totam naturam homi- nis, animaro & corpus, immortalem A(^corruptibilem ergatam fuifie, non incongrue, nt arbitror, xilimaiiras. Nam &angdos tales creatos fiiilTe lapientes tradunt. Eos fiquidem rpiritusincorporeos.&fpiritualiacorpora, omni corruptionecarentiacon- Aitutos eflc nhn diibitant': hominibus vero & praevaricantibus angelis pcena peccati, tertena & corruptibilia corpora aereaque fiiperaddita efie, terrena quidem homini- bus: aerea vero angelis. Sed quod nobis fuperadditum eft, quum ex redemtoreno- ftro aflumtuffl, qui leipfumexinanivit^feirmam fervi accipiens, movebitur in fpiri- tum, &in iplam Inbftantiam primitus h Deo creatam, quuude dbftrMituf mrt in riUt- TfumtSc totus homo, exterior videlicet & interior, fenfibilis&intelligibilisin unum adunabitur. Si cui autem incredibile vMenir, corpus quidem terrenum mutari polle in fpiritum ; videat quomodo lenlibilium-rerum qualitates in femetiplas tranfmutan- tur, nuncntil us fubftantiis quarum qualitates funt : videat quomodo aquatilis qua- 'id, Utasin igneam vertitur qualitatem: videat quomodo nubes de aere conglobatx in aera purillimumrelblvuntur ; itautnihildedrafitate earum remaneat: videat quo- modo dcipfe aer (ut Ixpediximusj iblari claritate confumitur ; videat quomodo fu- mus in flammam vertitur : videat fbrtilfimam ratiocinationis virtutem. Si anim qualiutes rerum vifibilinm incorporales funt, unde nullus redtedif putantium dubiut : & fiomnia terrena corpora ex iplarum qualiutum exaggeratione conglobantur^ quid miram vel incredibile eft, quod cx incorporalibus qualitatibus conficitur res incor- porales poffidere? D. Plane inAentibus rerum fubftantias & qualitates, transfulio- nes quoque & compofitiones, nec non & adunationes & progrelliones ex primordiali- bus caufu, inque ealdem reditus, fortalfis nec mirum nec incredibile videbitur. Mi- hi autem nullius fencentiam prxfcribenti, vel iitigiofe refellenti, etfi de talibus aliter lenierit, fatis aftnm. Non enim plus quxro certis rationibus luaderi fubllantia- rnm adunationem abfque ullis confulionnm, vel mixturarum, compofitionumve per- turbationibus, feu tranfmuutionibus, qualitatum quoque ex quibus hxc omnia fen- Abiliacompa^fnnc.redinim&folutionemii^las lubllantias, fine(|[ujbus fnbfiftere non poAunt. Nulla enim qualitas, fini quantitas, feu quodcunquealmd accidens per fe valet liibliftere. Ac per hoc non temere, ut arbiiror,dixerim ipfum reditum de quo nunc traAamus, non fubllantiarnm, qux immutabiliter & inlolubiliter in fe perma- nent, fcdquaUtatira & quantitatum, aliorumque accidentium qnc per fele mutabilia G g 3 funt ajg DEDIVISIONBNATUR^ lunt & tranfitorii, locis temporibafqne fobjefta, genentionibos Accormptioflibo* obnoxia futurum cflc. Etliiucft, ut vera rati* loadet; non uanlauuia, leil diii* genti confidcrationeinTcftigandafequiturquteftio. M. Dic quzfo qux & qualis fit illa.acuta inquifitione inventioncquc digna. XIV. D. Utrum rerum conditarum lubftantib,&eflentis>& rationes, ex primor- dialibus caiifis per generationem in locis temportborque, diverforuroque accidentium capacitatem procedunt atque delcendunt; ot itentm finitis temporibus, hoceft mun- dolenfibili terminato in cmdemcaufas ex quibas profluxerint rraeant; an fero per in fuis caufis ultra omnem generationem & Iblutionem, ultra omnia loca & tempora, & futbrcviterdicamj ultra omnia accidentia incommutabiliier permanent : ita ut ipia* rum fola infita eis naturaliter & funeradditan/ultaiun, hoc en accidentia quse rationa- biliter lapientibus pofliones lolcne appellari, ab eis progreJliantur materialiter ari hunc mundum vifibilem procreandum : ut eo iceram foluto illa folvancuf, & in fuas fubftantiasreTertanturucin eisquielcanc, terminumque fux mutabilitatis conflitu- unc, omni fluxu generationis & corruptionis per incrementa dedecrementain locb temporibus libera, fuirque fubjeftis fiibdanciis unita : ut ccemaliter unum cum ipfit - inlcparabile & incommutabile ineflabili adurudone efficiantur. M. Nimis illain- quiutioalu, ac nondum in civilem animi conceptionem promulgata. Sed quia abs tecauciflime & ordinate propofifa eft, non multa & laboriola referacionc indiget: fere namque i te ipfo foluca eu. Caufu itaeme omnium rerum io fapientia creatas, & lubllicuias in ipla xternalicer & incommuiabiliter non dubitas, ut opinor, permane- re, & ab ipla nufquam nunquam recedere, vel fluxum aliquem pati, aci ea qux inferi- ora fune : non enim per le fubliflerenc, fi aliquo giodo ab ipfa recederent. D. Dc caufarum omnium incommutabili perlinrerantia tn ipfa divina lapientia quod eft Ver- bum Dei Patris, in quo & per quod & fa^ (iint & lubfiftunt, nullo modo dubitarim. Illud fiquidem & divina feripeura, & fiinftorum Patrum tradido incun^nter afleric. At Quid ubi videtur de fabftandis rerum qux in prxdicftis & faftx Sc lubftitutx fune 7 num verilimile, imo verilfimum ut credamus,^etiam ipfas fubftantias dico in luis ct^ fisfemper & incommucabiliter permanere, & ab eis nunquam nufquam nullo modo recedere? Ut enimiplx caulx primordiales non deferunt lapienciam, ficiplxfui^ ftancix non delerunt caulas, fed in eis femper fubfiftunt. Et quemadmodum caule extra fubftantiam nelciunt elle, ita fubftanrix ex tra canfas non polTunt fluere. D. Nil verifimilius,&ad intelligendum facilius, & veritati propinquius, quam ut ita & cre- damus & inconcuflc teneamus. M. Keftaritaquedequaliutibus fubftantiarumfqna- Utates autcnNico, ficuci lolent lapientes omnia qux fubftantiis accidunt appellare, quia mutabiles funt,& circa fubftantias fuas volvuntur;) hunc mundum fiibricacuro compaiftumquefuille, &in eafdemrdblvendumfore. Omne enim quod temporaliter per generationem incipit elle, necelle eft eflendi finem habere : nec Cc tamen prxdi- ^s lubftantiarnm qualitates fuas fubftandas circa quas volvuntur omnino oui ratione (bluto muo* Sieniminuniverfiute^ „.m.'„rMtfine interitu. Snnt autem pattesqus focus & tem- Locum nunc dico, nou atium quo corporum quaiw ^ ndcfinitioncmquxfempcr manet in animo, fed ^tiur a, A /Iii9c iniiDui Dari rcrumdchnitioncmqu*Icm^r^« iUas’ mumfi partes, locumdico& tem- titas extenditur. q pjttes effe non poWnt appellant: tarodiu il- pus m tt«»i r*, tvmerediverlm in eis praevalete, quamdiu cotum illud ciijus ijap- lud vocabulurancm temw^er^^^^^^ «.p^cabUr. Cum cntaTon fiscrit^uod locari & citeumferibi indigeat, quom^o erit locus > S poristerrainannegare non portent. fotam informem mate- Sl materiem ejnsesfonnam) attribuentesl ricmaftruere conati funt i perfeiplam fiibftitiflci Dei Mmeo materiem vero ejus attemim, & costemam Deo p« « spiam s.’SKXS:; TamMKKtHtiidTHmfuiit ceti : M fcrUunt pcrmMeet . Ille lutetn iperte dixh, ftriinnt: uc imclligas c]aid tictricrijittiif. Si latem cati trxe/iiaitt ; quid de his qo« intra ambitum ejus continentur exiftimandum ? S! enim exccllentiiEma pars mundi peritura fit, nunquid putandum inferiores remanfuras elfc ? Et fi quod continet & ‘ ambit, perierit ; nunquid quod continetur & ambitur, ialrabitur? Non enim verifi- mile ; quod melius, obire, & quod deterius, falrari : przlertim cum Propheta non dixerit, opera manuum tuarum funt coelum; iplum peribit : led opera manunm tu- arum funt coeli ; ipfi peribunt. Ubi aperte datur inteliigi, qntxl non Iblum il- lud afirigcrum ctelum, quod uniyeriieatem fenfibilis creaturx circumlcribit &' am- bit, verum etiam crglum zihereum, in quo leptem planctz cnrfns 1'uos peragunt, 8e aereum coelum quod inter terram &lunam coarctatur, periturum fit. Aer nam- que corpulentus terrzque proximus, aliqtlando nomine coeli vocatur, ut in Ge- nefi quando volatilia lub farmamento coeli, terra, mare fafta funt ; aliquando no- imnc terrz, ut in Pfaimo : Lduiatt eum de terru drtienei. Si igitur omnia mundi ■tervalla, tcnuilBmaque. corpora peritura funt; putainc aquas terrafque manfo- ras i dum illarum natura paffioilior fit^l|f£ ad corruptionem holior plusquam ig- nis & aeris; {ohannelque^heologus in 'Apocalypfi Iba dixerit, de confummatione mundi prophetans: Primum euim eelum, & ftim* lerru uiiit, & mure jtm utu eft. Salomon item, •«•«/, inquit, ^aad/air, iffum qued^it, & utn eft ume receusfub fele. Ac fi aperte diceret; (olus Deus, omniumque in ‘eo cauiz, ance mundum fuit, & ipiepoll mundum, & in eo eundorum cautz, Iblus erit: iplcvero mundus quHnb Iole eft & ab xterhiteaufisonum accepit, & in eafdcm caulureverlurus eft, non erit quod nunc eft. Omne enim quod incipit cfle quod non erat, fic definit efte quod OTi jam non eft. Animadverte apercilfimas 'divinz feripeurz de interitu mundi fentencias. Dominus generaliter extremjutes ejus colligens, rir/«in, inquit, & terra tranftbunt. Propheta interiora fpatia,aethcris & acris . tfer* nunuum euurum fuui ceti j M peribuut, Evangclifta johannes, mure, inquit, /am aai> eft. Ex his incundanter aocemur nullam mundi partem rcdnqnfdram cfle, quz interitura non fit. D. Quid ergo dicemus? Nam 6c idem Salomon ait : Generutie veuir, geueruiie rudit ; terr uvere ta uteruumftut. Si tranfierit ; quomodo ftat, Sc flabit in zternum ? ' Af. In his ver- bis Salomonis non illam partem mundi quz media & infima eft fquoniam infra eam nihil eft) in qua genus humanum adfluc mortale 8c corruptibile polfidee, gencratioiA & corruptioni obnoxiam accipimus: fcil illam terram dequa Propheta dicit ; Qui fandjfti terrum fufet ftubilitutem fuum : neu iucliiiubitur in feeulmn fetuli i incommutabi- lem vidilicet naturarum omnium ftabiliucem in eftcncialibus & fubftancialibus caufis, 2 aarum|immobilclundamcntum lapienciaPacris,quz non inclinabitur in leculumlecu- . Solet namnuc Scriptura facra terrz nomine naturarum ftabilicatem incbmmuu- bilem fignifi|||^ : & maxime humanz naturz ibliditatem- Hinc Apoftolus, muriift- €Mte,\n<\u.tt,menbtuvefttuquufuntfufer terrum. Tanquam diceret : Mortificate vitia Tcftra quz iunt 1'upra foliditacem naturz: ut eradicatis eis, virtutum germina cref- cant, lj>la eft terra rcpromiilionis ; in quam populus fidelium de. ^ypto, hoc eft de b^te fqp tenebris (nam utrumque ^yptus interpretatur) liberatus, & permare ^ptifmacisintrodudus,&in deferto prz/oitis vicz exercitatus, reverfurus elt. Ipfa eft terra quam filii fpiricualis lirael poflidebnnt, quando'Dcnm facie ad faciem con- templaturi funt. Eademque Abrahamo patriarchz figun^' monftrata eft, & in zter- nam poftiKlionem data.. Sed fi tibi przdidz divinarum ieripeurarum fententiz de interitu hujus terrenz molis, in qua nunc vivimus in fimilicudinem jumentorum pro- ereati,non fufticiunt,aliz ex eadem fcripturaaddendz funt. Venex Apoftolorum, Pe- trus videlicet. In 'iecunda fua Epiftola, Ceti uutem, inquit, qui nunc funt, d- terru eedem yerh refofiii funt, igni refervuti iu die judicii &■ ptrditienitimpiuum beminum. fohannes jnApoc^pA: ndi.inquiCtCttlumuerum&terrumnerum.primumenimealun cf- primu ierruiubiit, c*- mute jum ntn eft Catum uutem utrum & terrum aerum, vel, ut ait Petrus, meret calet & aerum terr uni; Beatum Gregorium Nazianxenum theolog im fequentes de xitftauratione humanz naturz in priftinnm ftanim, dequeejus in antii^am digni- 242 DE DIVISIONE NATUR® XX. M. Miror quare hoc interrogas ; dura tu ipfe ^ulo fuperius incundbmcer de- finieris finem mundi, luas videlicet aeternas caulas, in verbo Dei aeternaliter & in- commutabiliter lubCflentcs : Sc in iuperiortbus internos confedum eft. in omnibns. quae in ftatu vel in motu iunt. vel certe, ut ita dicam, in mobiii ftatu &in motu flabi- li, non aliud elle principium, aliud finem, fed unum& id ipfnm. Si ergo principia mundi funt caulae ex quibus ortus cft : nonne fines cjafdem, eaedem caufae in quas ra- verfurus ? Non enim in nihilum reddetur , (ed in caulis fuis motu luo finito perpe- tualiter falvabitur & quiefcct. At fi verbum Patris in ^uo & funt & ft£ti ‘lunt om- nia, cauia omnium caularum elil vifibilium 6e invifibilium : nunquid ipla caularum caula finis ell mundi, in quam detinet quando omnm qux in motu funt, in eo quod ap- petunt, in ipfo videlicet Dei verbo motus fui finem conlUtucnt, ultra quem finem nullus nullius creaturae appetituserit : non enim habet ulterius quo tendat, velquid petat ? Univerlidisquippetotiuscreatur:^ finis Dei verbumefi. Principium itaque & finis mundi in Verbo Dei fubllflunt, & ut apertius dicam, ipfura verbum funt, quod eft multiplex fine fine finis & principium ; 'anapxox, hoc cft fine principio prae- ter Patrem. Hinc etiam breviter colligere polTumus, quod multis rauocinatiunibd^ fnadere conamur, ac fic definire ; 4^ if/i& «di^ion «Msi« ;eft enim principium& finis: quod etiam Apoftolus aperdlTimeconclnfit, dicens: Qiunijm ex ipft, et ptr ipfHin, et in ipfi, et ed ipfum mnie ; Se boc etiam naturarum omnium que f»£tx funt quinquepartita diviCio, que eb JpeffilieeeKStriteteJnt Maximus in Ambiguis, tricclimo feptimo capitulo feribit ) tredite^, lucidimme declarat : rcdimfque iterum & adunatio ea- rundem per caidcm diviCones et convoludones totius creature in unum, et poftre- mo in ipfum Deum. Prime fiqnidem omnium naturarum divifio eft, quz creata ^ non creata quz eft Deus, fegregat. Secunde creatam dividit in Icnfibilcm Se m- telligibilem. Tertia fenfibilcminterccelum difccrnit & terram. Q^artn ieparat para- dilum & orbem terrarum. Quinte omniumque ultima divifio eft hominis inmafculum & fixminam. In quo.videlicet homine, omnis creatura vifibilis & invilibilis condita eft. Idcoque «jitinaemniam dicitur; anum in eo omnia qn«Mft Deum funt continentur. Hinc etiam medietet lolet appellari : extrrina fiquidem longeque ^ fe diftaii^ , f]>iritualia fcilfcct & corporalia in le comprehendit & in unitatem colligit, corpore & anima fubfiftens. Ideoque inconfummacionc rernm omnium fabricationis ipfnm divina introduxit hiftoria, fignificans univerfitatem fiftamm remm in ipfo conanerL Proinde ex adunationc divifiqnis hominis in duplicem lexiim, prsdi&arumdivifionum incipit afcchfus& adunatio. In rcfurrc&ione enim Icxus auferetur, & natura ad- unabitur i Se erit folummodo homo, fient fieret, fi non peccaret. Deinde orbis ter- rarum in paradilo. adunabitur: & non erit nifi paradifus. Deinde coelum’& terr* adunabuntur: & non erit nifi folum coelum. Et notandum quod lemper inferiora iu fuperiora tranfmutantur. Sexus quippe in hominem movetnr , quum inferior eft fexus homine. Orbis terrarum qui inferior cft, in paradifum. T erreflk quia inficri- orafunt.in coeleftia muubuntur corpora. Deinde totius fenfibilis creatura aduna- tio, & in itttclli^bilem tranfinutatio fcquifur : ita ut univarla creatura intelligibills efficiatur. Poftrcmo univerlalis creatura creatori adunabitur, & erit in ipfo fic^cnm ipfo unum. -Et hic eft finis omnium vifibilium & invifibilium: quum omnlivifibi- lia in intclligibilia, &incelligibilia in ipfum Deum tranfibunt^ initabilioc inelGibili adunationc. Non aurem ut fepe dixitmu eflentiarum aut fubftantiarum confufione autinteritu. Et hoc totum Dominus & Salvator nofter JcfusGhriftus relUrgcndo Emortuis infeiplofic perfecit, & exemplum omnium qux futura funt prxmonftra- vit. Refurgens quippe nullum Icxum habuit, ((^amvis mimin ipfo fexu, mal-. culi videlicet, in quo ex virgine natus, & inter homines quouique adpallionemcon-^ verlatus, poft reuirrcdtionem difeipuiis fuis ad confirmandain illorum fidem appar ruit ; non enim aliter ipfum cognofeerent. nifi in habitu illis cognito fe ipfum nu-: nifeftaret.l Nullifidelium licet credere, autuUomodo cogitare, ipfum poft refur- re^ionem nilo lexu detineri. In Chriftt enim fefu neque mefculut efi neque ftpmtui hxk*lblum verum & totum hominem (corpus dico, &aninAm, & intcUc&rm.) abC- que ullo lexu vel aliqua compfchenfibili forma ; quoniam h*c tria in ipfo unfim lunt, ScDeus^Aa, fine proprietatum tranlmntatione vel confufione. Totusnam-. que Deus eft. de totus homoj una lubftantia. vel (ut ufitatius dicam) una perlona,; locali & temporali motu carens; dum fit Inper- omnia loca.de tempora Deusde ho- mo, a o o ' E I B E R. dU I N f u S. • . m mo, abfqae nlU forma, cum fit forma omuj^m & patcrnx fubt^rijs charae*, abfque ulla fimilinuline, duro omnia eicfle appetunt limiiia. Humanius Cquideia Chrifti unum cum Deitate fada nullo loco coodoccur, nullo tempore movetur, nul- la forma fou (cxu circumfcribitur : quia fuper hxc omnia exaluta eft, & non lolum fupcrlucc, verum etiam fuper irnnts yirtutei & petefiaret, ceterofque fpirituales ordi- nes, quia feitt ui dextrum Puttu , ouam lelEoncm nulla creatura poieft attingere. Proinde non immerito redarguendi funt, qui corpus Dominicum poft refurrc^io- ncm in aliqua parte mundicon^ur adruere, & localiter & temporaliter moveri, Scincofexu in quo apparuit mundo intra mundum detineri. Quomodo enimintct omnia poteib efle corpus, quod^n uniute diViniutis fuper omnia exaltatum eftf Deinde confiderandum : quod iplc refurgens ^ mortuis in paradifum reverfus eft. Non enim credendum eft aliquod fpatii temporis inter reditum ipfius ik mortuis & paradifi introitum fiiifle: nec ipfui^ paradifum in quem H mortuis refurgens ihtravit iucalcm efle, vel in aliqua parte bnjus mundi fenubilis cqntinerL Neque quando manifeftabac fe difcipulis fuls, credendumeft extra paradilum (uifle: fedflrout& in f^ paradifo erat, & fe ipfum fuisdilwulis dcmonftrabat. Ille enim jam in paradifo ^at, quia in i pfo hjpiana natura (jiCnirata eft: illi vero quibus fe manifcftavit non- &m in paradilo, hoc eft nondum t^urata in natura erant. Neque quando eva- nelccbat ab oculis eorum, localiter ab eis recedebat, Icd io rubtilitatem fpiritualis corporis carnalibus adhuc Apoftolomro oculiBfinconlpicuam occulrabat. Hinc da- tur intelligi ; non aliud efle paradifum in quem relurg^ regrefliis eft, przteripfam humanz nature integritatem quiun in feiplo reftauravcrat, & in qua primus bomo, non peccaret, gloriofus permaneret. Ipleeftparadifus qui fandus promittitur, in quem ex parte, anims videlicet jam.ingreflx, eiC parte, corpora dico, extra adhuc Ium. Adunavit itaque in le orMm terrarum paradifo. Ipli iiqpidem orbis terra- rum paradilus erat. Totum namque quod deorbe terrarum acceperat, nuterialem videlicet carnem cum fuis accidenubus abfque peccato, & virilem habitum , in fpiri- tualemin leipfo muravit naturaira^j^deindenon folum humanitatem quam acce- perat & renovaverat in feiplo, iitwq^lltatem angelicas naturai exaltavit, Sc r^uxit, 2 uod per alcenlionem eius in cccliim fignificatum eft, quando videntibus difcipulis levatus eft in aiira, nube eum lufcipiente ab oculis eorum, quae & cla^atcm ipflus te fpiritnalitatem indicabat; f dixit enim priufquam pateretur. Puter tUrificu filium ruNW:) verum etiam fuper omnes angelos & virtutes coeleftes, & (ut breviter dicamj fuper omnia qus funt & qnae non font fublimxvit. Et quod in feipfo particulari- ter perfecit, generaliter refurreftionis tempore in tota humana natura perfedurqs eft : hoc eft, non Iblum omnia quae ipfa poft peccatum de hoc mundo materiali at- ttucerat, convertet io fpiritum; verum etiam aid aequalitatem coeleftis gloric quam auigeli poifdrat perducet. Ei ne mireris quod de talibus in aliis libris hujus noftras liifputatioalnnnlta tradara funt, &nunc iterum recqpitulantur: quum licordodt neeelGtas inveniendarum rerum, quas inquirimus, exigit, ut eafdentfenteotias & ar-' gumentationes multipliciter repetamus & revolvamus; & velnti quadam amxtfuxu» •HM^ibemoriara revocemus. Hocaqtcmdico, quoniam in fuperiqribus libris mul- tas ie reditu naturae B. Maximi fententias introducendas praeguftavimus, fednunc plenius traSare debemus. Idem jraque Maximas noQ fotum in Ambiguis, verum edam in feboliis de Adunatione creaturarum difputat, quadragcGmo oAxvo capitu- lo, ubiAurrium, quas Ozias aedifleavit in [emialem, tneoriam expofuit. AuguUt furtufu, inquit, fermt Scripture dixit ipfui per CbriftumfuSue 'difereutesfepuruturumcreu- tmruTum udututitnes. Muuurit enim htmiuem, ipfum fecundum ttufculum & fetminum dif-> ferentium mjfiice in fpiritum uuferens, & preprietutiim cjut perpi^unei funtinumtehu, Khrumnuluru rutrenem ttnfiituent. jidunurit uutem & terrum i/uu efi fecundumfenfibi- iempurudifum, & triem terrurum fepurulitnem expellent. Aduruiit es- terrum & calmm, efiendem unum upud ftmet ipfum rifiiilium nuturum. Aduuurit fenfiUtiu & iuteltigUilit^ mnutmiie •fitniittxifientem enumt/uu fuStfurtt nuturum ({uudumtfjfiuu retine tuupeutem. Jldunuritptrrttitntm fupetuuturulem ut medum creutum nuturum ntntrefiu. D. Qj^ igitur dicemus ? qua ratione vel fimilitudine credendam eft Dominum ^Iquo ullaira- Itbili&circumferipta forma, & maxime ablque illa quam nalcendo ex virgine acce- • pit, refarrexitre> Et quoniam ille exemplum genen^‘ atque foturs refurieddoms BceratBeeft, iiabfqaeoUofexn tefunexit, nece^iofequitur» utosqn*^ho^»*ai»: H b a refur- . Pt DIVISIONE NXTURyC tefarreWitAe ^poft rerarreftionem univerlaliter fexu careaot^ -M. Hoc fflperBu* , Kmeft cjuccerci quoaiamin fuperioribus libris multipliciter & ntibrie lualumeftj fcfentendis B. Grtgorii ^lqu< Expolicotis, Maximi dico, eft concliifam, quodlri fiinira vita poli rcfurce&ioncm, iiatura liominnm umnii^io (exu, hoc eft virili & fee> minea forma cirebit; quoniam in ipfam forqiam qns atf imaginem Dei fa<^elt,|fe- verfurted.' Imago autem Dei non eft mafculus neque fcemina ; illa enimdivifioaa> tarxproptfr Nunquid anf^os ex inielledu & fpirituali corpore conftare credimus ? omni tamen cirenm* icripta.formaeos carere non dubitamus. Nam quod liepe in bumana effigie appa- ruiUeiilot divin%narrat hiftoria, non nos cogis» zftimare eos tali effigie natnrafiteg detineri. Illud enim pro temporefiftum eft, 'quoniam aliter hominibus & cumbo- minibus‘ Ibqai aut impoftibile aut noniacile erat. Sfergoangel^ omni forma cir- cadhfcriptacarent, quid mirum homines dumzqqalcs angelis mefint, omniSc (exulMf & formarum circumferiptione carituros> Neque enim uiters^Oales eis erunt, ne^- que hoc incredibile .videtur. Quxdam namque corpora (iinc liquida ac fpiritaalit]^ circumferiptis formis carentia. Qudd autem liquidum ac fpiritaale eft purillimge- quefubftantiae, corporalibus quantitatibus ac iineameofis. Icu aliqua mom circum- ^ripu contineri polle non video ; quoniam vera ratio talia exiftiraaie nonmcliait. Quatuor liquidem fifflpiicia mundi dementa nulli^-cderftantur formis} ubique enim ia. mundo lunt, cujus nulla pars eft illorum concurlh carens.* Qsod autem ubique eft in muqdo, quomodo aliqua fbrma cfrcuimlcribi poiGe’?. Sunt igitur corpora.for' mis icniibiUbusJvrentia. (^d de radiis oculorum dicendam ? Nonyie & ipC cof- sptei funt, omni forma carentes i Si autem dixeris' angelos formas intdligibilcsh^ bere, omnino concedo ; ac per hoc homines enam poft tefurroftionem (imiliter Tn- telligibiles formas habituros eile nonfolum nondraego,- verum etiamaffinno. Sed qux & quales nunc in angelis iunt, & in hominibus ftiturs omnino me ignorare Jil- teors ieuee trunfent, ut ait Auguftinus, etrpus meumiutfeSnm lehtututit me*. 'Nod ignoro tamdfl multos magnoique iapicotes, qui omnino aliter de humanis corporibtts poft reiurreftionem ientiunt, quorum lencentias in proceilu hujus libri non pigebat inuoduccre ; nc videamur eos vd fpemere vel non IcgiHe. 'D. Cbnlqqucns dilputa- cionis ordo exigit, ut ‘quid quifque .Ecclefiafticorum 'Sfpieorum, quos Icgifti (noo cuim omnes te legdTe opinor, quod cuiqoam impoftibile cft„) detalilius fenferit p'to— feras, utinarbitrio legentis ponatur quod velit fcqui. Nuncadtcmh tequxroqm» lutionodicitur perire, quod in primordiales caulas velurtc in ipfnm Deum perluoe- turrererlurum : dum plus pronnuciandum (it viveres permanere, qium tntcrim& tranlirc. , , ^ XXL Hdk.tux interro^ioni breviter ac ficile rerpondeo,-. B. Dionyfii.Arco- pagitx propheticam Cmtcndam exponentis (eofum confiderans, preciefu in cenff^t Demini mert Sunfierum tjm. Samftorum (iquid^ mortem non aliam in hoc veffu pheum dixifte aft^Sit, pretet illorum traufitum in Deum contemplationis c^utu- dine, omnia vifibilm &iiuri(ibiliafapcrantet, adl^c in corpore conlbtuci. Num Sc Petrus ille Apoftolorum vertex mortuus erat omni cteaiurx & traniivit in Deum, quando Domino inteitoguti quem fecfte diceret, refpandit: TnetCbrifimttflimpd vivi t Numftmiliter JoMnnesEvangelifta omnibus qux (udarunt defundas eft; aL titudine thaorix cun^Cupe^ansdcclainant.- hprinfitte erat rertnm, 0-rertfnn rrtf . ufniDinm, & Dem erutverinm-, totaque ip(ius mirabilis & indffiibllis Theologi thl^ oria? Audi Apoftolum adbuc mortali coryte detentum, mortuum tamenT«&ciav> cifixum pronunciantem : ^AblnmH4m trneifixmeJ^, in<\mt,& egemnnde. Talis itaque eft iotentuc fandorum contemplationis virtute in ipfnm Deum tranfeantiuni, 8 e omnia qux (une & ,feiplps altitudine divinx gratix fuperautium. E«i>'Utu- que modo quo. ii qui virtute atque feieatia implentur, adhuc in bac vita conftitiu (olo animo intereunt, totus mundus quando terminabitur, interibit. In ipiiim enint qai propter (upcreflcntialitatem fuxnatorx nihil dicitur, lererfus eft, non ut tetua dci&etur, aut cum Deo/ unum efficiatur, utctxkftK vitcutas’& bunxotuniini ilia- • acnad, purgati petfcfti; ftituunum quod coram qmtedicooftituatut in(iws.i|i .. luip potll^qit p« Dmnium^x funt ablationem. In hoc sht & (npernaturati- ‘ illmvinaq cx beatillima cpm ipfo unitate, qux omnium quidem eft qux luiit ■ •'VlsMurai^ Jpfum.futcra Nibil.^nt onmibus'qDra'unt iupereiTenc^liter exalutum. ^ilAnipi^yCTtc nrxntum theoluguhi' quomodo fMunillaotcr liimmum lumen, Deum - vidqlici^ uiaopinem intelletiualem& rationalcmilluminatcreatuiam nomine, quod • Et iubjecit rationem cur nihil vocatur, quin fuftr mni* qut fuut u/rrVfca/rara(, Commune igiruromnium<|UxfaAa(uat,Velutiquodamin- S icuroji te 1«^ caldas, qux in Deo fablidunt ; Proprium vero intellectualis & ratio- jgi'ubiUu||jp unum cuiinDro virtute contemplationis, ft Deus per gratiam fieri. D.^Plane periplo ^n almd,efle mundo perire, quam incaul» fuas redire, &in Ingliui mptari. b^quu pafs fenUbilis mundi maxima eft corpns humanum, non liioleiie^ digniute rariomdis animal,- qua formatur & rivificanir'& regitur &con> ^nc^r ; de ipilu» aeditu traiftaie eido remm exigit & diiputationis feries, ni 4iDoV.a, ' ^ iWCXI^ Af^iihoc non faUeris;.^taenim inftans via carpenda eft. D, Ingredere tt)^c. M. Rcuitum iKundum Munani corporis (ivun primus inelementa (blucio cjuseft) rciucredioiiem ipfiusefle communiter omnis Eccltlia fatetur. D. Omnium jlfppcic re^mie^credpntinm communis ,^onfeffio_ cll, npu aliud efle reditum cor- ^jyruro prxtei^orum rcfurreiftionem,.dc ex quatnOr roundf aementls in qua folvun- ;WMP revocationem; Utrum gpro refuni^iftlo corporum fecundum gratiam an fecun- di apturam, an utroque co>nq|rreate fit, quxrendum ; nam fere paucos de boc ^traiftantcs reped. ^ » if XXIU.' .VI. Nooego f^rdor mc in Latinis, codicibus legifTe, non quod fortafGs de b|c quzftioDC tradanunll ouodam nobis adhuc incognito non fit, ut opiner ; non cnim^putanibun «ft Romanx lingnx auAores hanc magqara quxftioncm intafiam prrteamaiif^ aut notataoiuon tradafle, fcd quod in manus meas, fiquid inde delini* tunugft, non-prrvcnit. ideoqncdumdiu per m.e ipfum du hoc gpgitabam, nil aliud a|||(hi,occurrenac, pnrter quod rc(urrc£Uo mortuorum generaliter bonorum malo* .xnmquc non nifi fbla rodemtoris mundi gra^u futura fit, nulla naturali virtnteco- g/sav;, in tantum, ut fi Deus verbum cato fiiftam non fieret, & iotet homines con* xicrUtfts uoq cl1et,,.& totapi humanam naturam non recipiet, in qua pafluseft tc icfutKxit; nulb mortuorum refiirrcAio foret, & nc fic intelligcrem, eoquodiple ^^xic, aitrateseram, tgafum rtfurrritu & vira; ac fi per. fbiam incarnatiSnem ejus gemsu^c Jioc dqnum nullo excepto genus humanumacceperit, lefurreftionem vide- morbis, boc eft refticutionem & redimegrationem totius hominis natune, ^Mx corpore Ar^imaconftitutaeft. SiautemDei verbum humanam naturam non ',uitciparet..&:n>cacx mortuis nou refurgeret, nuUns omnino refurre^onis gratiam ;i^bcrec, fed fient ceterorum animalium cadavera, iu terreno pulvere perjietualitcr huaiana corpora permanerenc Hoc etiam putabam audiens Apoftolum dicentem, quod Dtm rertum fit ftimitU mrrt utrum. Hxc erat mea de refurredione mortuorum opinio, Sedpoftquam Sanfti Epiphani! Epifeopi Cooftaotiai Cypri Ancoratum feo- monemde Fide legi, magniqueGregoriiT^logidelmagiaediiputarionem, mutavi leoteotiam, ut illorum audoritati confendens meamque opinionem parum pendens, lefurredioneaviaiortuoram naturali virtute futuram efle concederem. Ideoqn* . conuKtem verba Jiuic noftrx prxlenti dilpotadoni ioierere non incongnmm judi* H b j tavi. DE DIVISIQ;^E NATURA c«vi. PrzEicus iuque Epiphaniut dcRerurte&ionedilputans, GtKCoIqae re{arre- &ionetn omnino negantes convincens, bxc ait : Greci quidem penitus icTurr^iov “nem negant. Dominum ignorantes cjulque qaandata; ycruntanm refulgent eti«m "nolentes. Ipfa enim creatura plane eos redarguit, manifeftans quotidie relurr^o- " nis formam. Occidit namque dies, 8e mortnormn imitatur modum, ablau noAe "oritur dies, nos inipirans, & relurtedionis (ignum iniinuans. Colliguntur, frumas ‘t&ftatus prxfentium fccatur, noftrxbinc traufmutationis definita Ibecie: ifemina* " tur terra & producit;, quia depofiu femina poft,melIcm, id cft pqft colledionem “ frugum refurgent. Locufta mortua &lepulta, quod exta projedtum copfpicitur. "in terra, &po(t tempus terra qux ei commendata innt reddit. Semina germinj^ " feminantur, & primummoimntur ; fi enim non moriuntur, non vivificantur. Sigiia- " cula in nobis Ddus fixit relurrcffionis per ungues decem & decem, reltimonium " perhibens de noftra fpe. Sed & Gc per corona^ capitis pCfque capillos noftram “ refurreflionem ^rxdicat. Quod hum videtur in nobis mortem coipus f hoc. “eit) capilli quotidie fccati & un(^es iteruib crefeent, fignificant^a reiurrcdiiOBis "rpem. Et non. eftfabulofuro di 9 l^ propter Tnc^ulos exempl» natur?. Talum* "besaves animalia non * fimul velociter volantia moriqntnr fanenfires, &poClqu«A " draginta dies f ontinuo reviviicunt. hoc eil fcabrones fiitu()un.fui mor- " tem ientientes in fphxram fimi' icipfos abfeondont, fepclientes in^am iM^ran^in " terra & obruentes ; acficexfuo humore iterum in vemuqtur exTuis,raiq|iiis re- " vivifeentes. De Pluenice ave Arabica fuperfiuum mihi elT dicere ; namque ia " aures multorum venit fidelium & infidelium. Hxceft autem ipGus,caufa, quin; ‘‘ gentefimum annum peragens prxnofcit tempus mortis fux, tnftam ■ repulcru^e- "nira operatur fromatibus, illudc^uc ferens venit in civitatem ufigypti«rum qp«' " vocatur Eiiopolis, id eft folis civitas, & plantis fuis peAora fua multum percu- "tiens, ignemdefuo corpore proferens, incendit fubjedtun in,loco fepulcri mato;- "riam. ac fic ieipium totum comburit, ac totas carnes fuas eug offibiis. J3iviiiA " autem adminiftratione nubes mittitur & pluit Jc^tinguit corpus avisconfumep- "tem flammam; mortua quj^cm jam cxiftent<||^r, & penitus ardente; cxcipda "autem flamma reliquiccarhisejus confumue ri^nquunrar, dc.per unam diem non “ apparentes, vermem gignunt, qui vermis plumalcit & noyus fit, vertia die foli- " datur, & lolidatus Idciim inquirentibus & miniflrantibus loco fe i|dum manifeflat, "& iterum in fuam recurrit pitriam undc'Venit, & copibuftufjuvcnefcic. Audifli Epiphanium. Si ergo in reftaurandis ri^us bum^que corporis partibus natura- lis vis operatur, inque animalibus irrattonabilii|ls reGilcicandis, ut prxfaci au^ri* . approbant exempla ; quid mirum C vitalis & naturaJis .victus qu* nunquam fubftan- tiam humanorum corporum dderit, 'in tantum prxvaleat, 'ut ipriusoperarione. ipU corpora ad vium reftituwtur, & ad totius humanx nawpt int^riutemf Cetero- rum namque animalium^niuroque rerum fenCbilium diverfa & fpccialia corpora,, quum&inipfis vijadis motus, dum formis fuis continen^ir, viget demovet, dum, iolvuntur, filet ; fliquaquam 'tamen cotum fubftantiara deferit, generaliter cu|p mundo tranfibit, eo modo tranfeundi de quo plura fuperius traflaiviinus. Et quum, eunda ienfibilia tf iutelligibilia in humanx naturx plenitudine condita lunt, mi?^ rationi rcfilUt, G totum , munium cum omnibus fuis partibus , tempore refiitutionit ipfius naturx in qua totiu contioetur, generali mudam refurrediOTis fpecie tefiir* . redurum aelibcremus ? Prxfertimcum omnium fcnfibilium, duminfeipra conlide-r ratur natura, una eademque peripicitur, & in hoc mundo non magnitudinem cqrpo- rex mqlis, ^ incorporalium fubftantiarum adunaijonem abfque. omni cumulo panium exaggeratione vel compofitione veta confiderat ratio. Sicut in' monade sS] in centro non qoancitatero vel qualiwtem numerorum & linelruui, fed folam virtu-,- tem qux nulla mole, nullo fpatio, nulla quantitate & oi^tate circumferibitut» perfpicit, Eft enim tou pet totum in feipCi nullo loco ambita, nullo tempore 'mo- ta. Proinde fi in univerfitate fcnfibilium humana prxcellit uatura, &lupcriora ftribatio/quam IdpeteGeatialis bonitas qux Dens unirerlaliter omnibus largi- »4$ DEDIVISIONENATUR* tur k fummo nfque deoHum ; hoc c& ab intelleftuali natura quz fumtna omnium cK> aturarumeft, ufque ad corporalem qux imum& extremum univerCucu polfidct lo- cum. Summa igitur bonitas dat univcrix conditz naturx ede, quoniam ipliun ez non exiftentibus in exiftcntia adduxit. HincBcatusOionyfiuscapituloquanodecoe- leiU Hicrarchia. *' Primum, ia^air, omnium illud dicimus fecundum veritatem, >< quod Deus omnes creaturas bonitate, non necelCucc liiblUtuit. Eli enim hoc “caulx omnium & fuper omnia Dei bonitatis proprium, ad communicaiidnem “ea qux lunt vocare, ^uxu analogix cujufque dchnitionem.- Omnia igitur qux “ funt,, divinam participant providentiam cx fupcreflentiali Deitate emanantem. “ Quomodo enim quidquam ergt, ii rerum caulam non participabant ? fexillentia “igitur omnia efle ejus participant: efle enim omnium cft iupctcilcntialis div^ '■“nitas. Haaeous Dionyiius. Et non felum fupe^flcntialis bonitas dat omni- bus efle. verum etiam xtcrnaliter efle. Omnis quippo edentia & futilantia non aliunde & c(l & fubfiftil, nid ab «a rupcrcflemiali & fubllkntiali bonita- te, qux per fc vere»eft 6e rab(i{U]t, Nullum namque fubftantialc vel ciTentiale bonum per fe eft, praeter ipfam iolam, cujus fnrticiMtio dat Omnibus bona efle, folis elcAis donat deificari. Nulla enim cflcntialis itibftantia ell divina bonitate' condiu, qux non xtcrnaliter & incommutabiliter permaneat. Ea fiquidem qux perpetno perlevcrarc nequeunt, accidentia funt iubilantiis luperaddita. St circa eas conglobata, inque eat reverfura. Efl itaque datum divinx bonitatis narata . omnis, qux in eflentiam dudta eft. & perpetualiter cuftoditur 'ne pereat. At vero quum Inter efle & xcernaliter efle medietas quxdam con^tuitur, qux dicitur bene efle, fine qua ipfx extremitates, efle videlicet S^femper^ efle, nec vere funt, quamvisfint; necrciM dicuntur efle: (cflecnim& lemperefle, fublato bcnc.eflc, ncc vere efle cil, nec vere femper efle. Illud enim vere &clt& fen^reft, quod bene ac beate lubfiflit.) Illa iniica medicus, hoc elt bene efle, donumdtvinx boniutis efl, li- bero ac bono voluntatis intellcAualisfic rationalis creatutx motu adjundo. His enim duobus efficitur bcnecirc, libeia videlicet volun^ie donoique divino, quod vrariaM iacrolanda vocat Scriptura. Sed illud donum non omnibus generaliter diflribuicnr. Soli quippe angclicK humanxque naturx donatur deiiicatio : neque illis uniferfaltter, fed folis angelis qui creatoris fui diledionc ardeutes, ftabiliti fn veritalis dbntempla- tionc permanent, (olifque hominibus yntak. Huc accedit quod donum gratix neque intra terminos conditx naturx continetur, neque fecundum na- turalem virtutem operatur, fed fnper^ntuli^ Acultraomnes creatas rationes ef- feftus fuos peragit. luquc fi per folam divinam gratiam refune^o mortuorum fue- rit; omnino naturalis virtus evacuabitur, vitalifque motus qui rcruhi fiibftantias nunquam deferit: live vi^ potcflatc filucrit. Ut in monadcnumcrijfiveaiflu &ope- rationc reperu iit, ut numeri k monade prxccdemcs,cctcraqucqux ex occultis cauGt. in apertos cfledus ptod^nu Et verum fi naturalis virtus tcfurrciiioniscffcaivaeft' abfque adjutorio gratix, quogliodo redemtoris 'bumam generis virtutem io refurro- ^onc momiorura prxvalerc polGbile efl credere; cum iple dixerit : Efafam rtfaneiH» Erunt enim omnia qui- eta: quando nihil per generationem in mundum veniet, nihH per corruptionem in mundum refolvetur. Mundus quippe peribit, nullaque ipfius pars remanebit : ac per hoc neque tutum. Tranfibitenim in fnas caulas ex quibus proccifit, in quibus neque loca funt neque tempora, fcd locorum temporumque fimplices finceracque rauones : in quibas omnia unum fiint, neque ullis accidentibus dilcernuntur. Omnia enim fimplicia, omni compofitione fnbftantiarum accidentiumque carentia, dc utfic dicam, unitas fimplex dc multiplex adunatio omnium creaturarum in fuis rationibus dccaufis, ipfarum autem caufarum dc rationum in verbo Dei unigenito, in quo dc fafta funt dc fubCftunt omnia. Habes igitur differentiam dc proprietatem naturx de gratis, dati videlicet dc doni, eorumque communionem. D. Habeo plane dc ni Mor intelUgo, ac per hoc breviter colligam, qux h te dida funt. Naturam dixifti efle datum, gratiam vero donum. M. Ita. D, Addidifti etiam utriufque proprieta- tem,dc natur* dedifti de nihilo efle dc feroper manere,grati* vero deificare,hoc eft, effi- cere hotnines in Deum trahfireieofq; affluentia divin* enicatis gratis abfq; natur* fbb- ^o, nul^ prxcedentibiu meritis, exaltat fuper omaia, qux iunt dc qu* continentur intra univenitatis condit* terminos. Commune vero carum, natur* dico dc grati*, intelligitureflehuman* fubftantiz refurredio, hoc eft mortalium corporum in im- mortalia tranfitus, dc corruptibilium in incorruptibilia, dc animalium in fpiritualia. de temporalium de localium lo «tema omnique circumferiptione libera. Adi Rede collcgifti ; hzcenim fuadere volui, de ut video tibi fuali. D. Adhuc tamen h*fito, quoniam non tam clare contemplor, quomodo non fblum human* natur* refurredio- Jiem,^ verum etiam omnium rerum fenfibilium, quas hujus mundi ambitus compre- beodit, videris aflercre. M. Mirari non defino, cur tam fi«quenter de talibus h*- fitas, cumfuarum tibi («pe concefleris, omnia in homine el&creau, vifibilia dico de invifibilia, ac poft hoc refurredura. Verum derefurredione Invilibilium nunc tra- dere non eft noftri propofiti. De relurredionc vero corporalium fenfibilium, hoc reditu in luas caulas difputamus. Si igitur humana natura ex intelli- gibilibus dc corporalibus fenCbilibus compofiw eft, animo dico dc corporej quid Bunim fi univerfitas omnium fenfibilium in bumano corpore refurgat; dc quo- cunque tranfierit, tranfeat; in caulas tamen fblummodo dico, non inipumdeificado- nem, qu* folis puiptiffimis intelledibos donabitur? Et fi maxime aigumenutio- nem de hoc au^re defideras, attentus efto, dcin eaqu* reftant intuere. Ac vera ft- deiCatholic* fimplicitate difputare incipiam, ex qua omnis aflenfus in puriffimam rerum cogaitionem inchoat. Credis, ut opinor, omnia qu* fiint dc qu* non funt, 1 f bac »fo DE, DIVISIONE NATURA hoc e(^ qux fenru& intell(du fuccumbant, &qiue ienfuni omnem & intcUeduni fupcrant, & tantum poft Deum, ut& verbis fandi Dionyfii Areopagitx utar, circa Deum volvuntur, infcrioril}Us lena6iris incognite in verM Dei fada cllc. XXIV. D. Hoc incundanter & credo & quantum illuminor fuperno lumine in- tclligo ; audiens {aceam Icripturam diceptem : In friniif it fecit Dem aelnni (f tenem • pripeipium appellans unigenitum verbum inquo^er fecit omnia, cccli vero terrx> que vocabulis invUibilem & vifibilem creaturam fignificans. Et alibi Empliciter, hoc eft univerfaliter ait: Omma in fepientU fecijli; omnia dicens omnium creatura- rum univerlalitatem in verbo Dei fa^m conclulit. M. Putafne igitur omnia qnx infapientia Deifadafunt, vivere an vita carere, vel ut verius & apertius dicam, u- trltm omne(|nod in Deifapientia fadumeft, vita& lapientia ell, viexque & fapien- tix particeps, necne? EtC vita &fapientiaeft omne quod in lapientia ladum eu di- vina, .utrum temporaliter capit eflean lempererat, &non erat quando non erat ? Et fi ita ell; nunquam erit quando non crit;namftex tempore capit euc,neccl{e eft cum tempore Uniri. D. AbGt ll corde fidelium hoc exifti^are, ut omne quod in verbo Dei fadum eft viu non (it, & vita lapiens & xterna ablque ulla temporali inchoa- uone, abfqueullo temporali termino. Nam dcjcorpora omni^elcniibilis creatura in iplb, viu fapiens & xterna eftdta ut ineffabili '& incomprehealibiii. credibili tamen modo omnis creatura in iplb vivat & vita Gt ; & cum extra ipfnm nihil Gt, de Iciplb, velut extra, creaturas conditas produxit. Nam &intra iplum&excra ipfumuni- verlam creaturam dicimus ciTc, ea ratfbne ut intra iplumldicantur cauGe rerum & ra- tiones propter fimilitudinem earum & Gmpliciutem ; extra iplum vero, effcdns ea- rum caularum & rationum propter quandam difGmiiitudinem : l^isenim& tempo- ribus variantur, generibus & fpeqicbus, proprietatibus & accidentibus difeernuntur. idcoque veluti extra Gmpliciutem divinx fapientix dicuntur ellc, cum extra ipGun nihil Gt, & in ipla omnia, univerlalis & Gmplex vita eft. Quid enite in lapientia Dei ellct, quod vita careret, aut vita non elTet ; cum & ipla vera vita Gt, & plulquam viu, & nihil in ipla quod aut ipla non eft, aut lui GmiUimnm. Prxfertimcum The- ologus Johannes dicat: Omni* per ipfnm ftHnfnnt, & fine ipfe fnllnmifi nihil gnedfih I Sum efi: in ipfe vit* ertt, M. In verbo igitur quod eft lapienda divina, omnis ci%ii- tura & eft £c vivit, & omne quod inipfoeft, perire non poteft. Si enim quod con- tinet, femper & incommunicabiliur manet & vivit, imo edam viu eft devita xterna^ omne quod io eo condnetur, nccelTario & eft & femper manet, & viu eft fic vita x- terna. D. Hinc dubiure & impium & ftultiiGmum eft, cum omnis divinx hifto- rixauiftorius omnefquc Theologi perhibeant omnem creatunm in verboxtcmali- V. terefle. HineSandus Auguftinus in decimo lexto cap. duodecimi libri de Civitate Dei, evidentilGme ac breviter lentendam protulit de eo quod dominus non Iblum omnium creator creaturarum lemper fuit, verum etiam & dominus ; de Geut nun- quam fuit non ereator, iu nunquam non fuit dominus, difpuuns : " Quapropter, ‘‘inquit, GDeus kraper dominus fuit, femper habuit creaturam luo dominatui fer-' “ vientem ; veruntamen non de leipfo genitam, ledabipiode nihilo ladam, neces •' coxternam. Erat quippe ante illam, quamvis nullo tempore Gne illa, non eam Ipa- " do tranfeurrente, led permanente perpetuitate prxccdens. Sed G rcfpondero eis "qui requirunt quomodo creator femper dominus fuit, C creatura Icrviens “ non lemper fuit, dc quomodo creata eft, dc non podus creatori coxterna eft, Glem- " per fuit : vereor ne facilius judicer affirmare quod nefeio, quam docere quod fcio. Ac G aperte prxfatus Pater diceret, minus in xtemitate creaturarum capacium tar- ditatem redarguens : Si aflerucro quod Grmiffime fcio, dominum videUcet dc lemper creatorem dc dominum creaturx raifte, ac per boede lemper creaturam lervientem lubftitutam non defuilk. Nam G lemper creatura non fuit, fequitur neque creato- rem neque creaturx lemper dominatorem extitillc; at vero quia dc lemper creator & dominus erat, necellario lequitnr lemper creaturam lervientem fnbllidlle. Non enim accidens creatori omnium eft crcalle qux creavit, Gsi lola perpetuitate lemper afccndit dc prxeeUit qux creavit: vereor ironice luggillans ne forte judicer affirma- re quod nelcio, quam docere quod Icio. incundanter fiquidemintcUigo lemper de creaturam dc creatorem ejus, dc dominum dc fervientera Gbi intcparabilittrhiillc: flon quod creatura creatori , ut fcrviens domino, coxterna Gt ; creator Gquidem aroaturam, dc doiaimu lervientem xtemitate prxcedit, non tempore, fol ea ratione qua ( LIBER QV INTUS, 2ft qntcmtor & Dominus principiura creatura Se fcrvicntis eft, cteutor autem SeD<^ imnus A’»rxO‘> hoc cll carens principio: creatorem autem noftniin Se Dominum profuit angelis ad cognitionem. locomprehenfibile quippe erat verbum omni creacurx vifibili & invi- (ibU, hoc eft inteUeiftuaU & rationali, ang^ vidcUect fic bominibifs, priufqnam incarnaretur. LIBER Q.UI5ITUS. incaroorecu^iquoaiam remotum Sclecretnin fu per omne quodeft Bcquod noneft, fttper omne uuod dicitur & inteUigicur : incarnatum vero quodammodo defcendens, mirabili quadam Tbeophania & ineiiabili & multiplici iine fine in cognitionem an- gelice bumanxque naturas procelEt, Sc fuper omnia incognitam ex omnibus natu- ram, in qua cognolcerrtur afliimiit, mundum feniibilem dcintelli^bilem inieipfo incomptebeniibili harmonia adunans. Et lux inaccclCbilit omni creature intefle- Auali & rationali prebuitaeceiTum. Hinccftquod communiter angelicam hymno- 'logiam univerfalis Ecdclia in ccelo & in terra intelligibili & ieniibili voce cantare nondeiioit. Giariai* txcilfs Det, & ia trrrt ftx , bemiaitai haa tilaaMis. Ac per hoc breviter concludendam, inipfo vifibilia &invifibilia, hoc eft fenfibilis& intel- ligibilis mundus, ceftaurata, inque unitatem ineffabilem revocata funt: adhuc in fpe, in futuro vero in re: adhuc in nde, in futuro in i^ie : adhuc in argumento, in fu- turo in experimento : jam in ipib homine quem Ipecialiter Kcepit nffum, in futu- ro in omnibus generaliter perciendum. Non itaque quis parvipendat, quod Dei verbum inhumanatum fit, ac vrluti humanam naturam folummodo falvavit: iedfir- oufEme credat & purifiime intelligat, quod per inhumanationem ftlii Dei omnis creatura in ccclo & in terra Odvafadacft. Onuiem vero creaturam dico corpus & vitalem motum & lenfum & fuper hzc rationem &intelleftum. Extra qus putaf- nepreter I^m ullam naturam cflc ? M. Nullam- Totius creaturs nulla alia par- titm invenitur. &i enim eft ; aut intellcAus cognitus vel incognitus eft, aut ratio, autlcnliis, aut viu nutriens augenfquc corpora, aut ipfum corpus erit, &bxc omnia verbum Dei incarnatum accepit. D. Quid itaque diiftnri fumus ? Num irrationa- bilia animalia, ligrta etiam & herbx, omnefqne hujus mundi partes h fummo ufqne deorfum in verbo Dei incarnato rcftaurata fint ? M. Miror cur totiens eandem rem repetis. Nonne verbum aflumens hominem, omnem creaturam viCbilem & invifi- biran accepit, ac cotum quod in homine accepit fdvum fixit ? ' Ac fi omnem creatu- ram accepit humanam accipiens naturam, procedo omnem creaturam ialvavit &in sternum falvaturuseric. D. CQrporez igitur moles localibus fpatiis diftcntx mul- tis diverfifque partibus compofitx, nec non etiam vifibiles fpecies, quibus molet ipfx, ne fluant in unum, continentur, refiirredurx funt in generali refurredione ? Ac per bocii partes iplae in fuas moles formafque ficfoecics, quibus viGbilis mundus & or- natur & componitur, rcfiicganc ; feqaitur quod totus mundus non periturus fit, (ed in eundem ftatnm rcvcrfurus. Nam fi partes reftaurabuntur, cur non & totus f M. Vilibilium& IcnGbilium corporum moles Ac fpecies refurreduras non dicimus, fed ut fxpe inter nos convenerat, in fuas cau&s& rationes qux in bomine fadx funt, in refurredione hominis cum homine & in homine reverf urat : in quibus plus animalia omnia dicenda funt animalia cfle, quam in iplis effedibus corporeis ac fen- flbilibus. Ubi enim fubCftunc, ibi veraciter animalia funt. Similiter de omnibus (enflbilibut five ceeleftibus Cve terrenis intelligendum. Omnia Gquidem qux locis tempocalibafque variantur, corporeifque fenfibus fuccumbunt' non ipfx res fubftan- tiales vereque exiftentes, fed ipfirum rerum vere exiftentiuro quxdam tranCtorix imagines Se refultationes intelligenda funt. Cujus rationis exemplum eftvoxejuf- queimagoqnxaCrxcislx^ vocatur: feu corpora ipforumqne umbrx qux five in puro aereformatx, fivedeaqnis, fivedeqnalkunque re undefolent tefulure, refnl- unt : qux eunda non res, fed fallx rerum imagmes probantur efle. Itaque fient imagines vocum umbrxque corporum per fe non fubfiflant, quia fubftantia non funt : Cccorpoq ifta fcofibilia velutt rerum fubGftentium quxdam fimilitudines funt, Sc per te fiilwlfcre oefeiunc. Nam Sc humana corpora qux localiter diftendantur^ incrementis decrementifque variantur, demoventur, fpecies quoque illorum five ge- neralis illa quam omnia corpora humana participant, five fpeciaiis qua fingulorum corporum qnaqritas circumfcribituc, in tefurcefUone futura uonfunt: fhdinfpiri- tualem naturam,, qux locis temporibuique, propriis quoque fpeciebns' qux ex qua- litate Sc quandfatcrumuntur, nefeit citcnmicribi. tranfitura efle naturalis ratlb uo- ■cet. Hoc autem dicimus non prxfcribmdo fententiot eorum, qui aliter de refnr- redione corporum omnino dirpaiant. Affirmant enim hnmana corpora in ea quan- titate 8cfpecie,[ in qua unumquodque cecidit, fiitaraefle: fetnmque eorum, virilem dico fsxmioeiunque,permanluram autumant. De quibat poftmodom commemotabi- mut. Qgod autem animalia ea ratione qua diximus, hoc eft incaofis ibit iterum 1 i y . futura aj4 DEDIVlSlONENATTJRiS^ funtnfiint; ex verbis San&iDionyfiiincnnftanterpoffumnsirgmnenift.' Cspitnlb^ fexto de Divinis Nominibus dedivin» vitadifputins, Immnulihm, inqiiit, tnget»- rum liu& nnwvrf-dif* & mperditile iffnm fmftr mtuminx iffd difixa ride-' licti riu & ter iffdmtfi&fnb^itit i idiirce& ririuuiftmftr it immtrtdlii dicuntar : & Mnimmerulciiterm -, ijutmem lun d ftipfi btieat immttdlittr ege & tserndtitcr vim^ ftd IX virifitd ()■ tuim ritd ftUhice & iintiHXdtTice cdufd. Elfitut i» «n diitmm, bet ^ detentu ttdSdnttt (a exim dGidii tfftHtid dicifr. fitut & iiit,) quU&tjnfdem W? tdufdlu i fic & ibi iterxm, in ritd vidtlictt, quid O- ftt feitfdm ritd tiU^ W' tdlii& fubjidntidlu. &mnu ritd, &ritdlu nutm tx ritdiffd, qtdififKfer mmemrijim a- tmnt ftincifium MfiiuriM: tx iffd & dnimtbdbtnt imftrdibilt. C- dmmdlid tmnU& gernindftcundum MVifinidm cenftndntitm aninu bebent virere. Q^d dbUtdiumget^d- ti ridelicet riu qnem ffetidli & fnguUri, }»xtd ehqninm defiat ritd rmnii dd terrem, . terrenorum corporum conditionibus fimillimx funt. At fi ita eft ; quid mnim au incredibile eft, fi fimilia in fui fimilia, id eft in faperiora, quorum fiifalitudiq» funt. tranleant? Non enim naturalis ratio Cn»t fiiptriora ui inferiora iquun, riora vero fuperiora naturaliter appetunt cifque adunari. P«(piciat quoque ^f- fiones irrationabilis creamrx, quas propter cafum hominis i dignitate divinx iiM- ginis infertas fibi poena quadam peccati humana natura attraxit a quas inCmn^ turalifer ante lapfum non habdiat, moveri polle in his qui perfeAi funt, Ji^» naturales- PalKoncs autem dico voluptatem «c triftiti^, concnpifMntiam at^e timbrem, «cqu» c* his nafcuntnr, quas in virtutes pqffe rauuri dubium non Verbi gratia, concupifeentia quidem intelleaualis divinorum appetitus d^^der^- tium opcMtar motum: voluput vero innocuam htttntiv» ammi rriftIrS. utijm : timor quoque io delia» proridwn i^tiooU curam ; •s LIBER QJU INTUS. •»n corre^icem in pcxfenti malorum paniteutiam. Sicrgo palll()acs, quas ratioaaEi naroia ex irrationabili in icipiam dMuxerac, io oaturales animae poiTuut muuri vir- tutes; cur incrcilibilc fit ipfam irrationabilitatem in altitudinem rationabilitatis uanfmutacijl Nam & fuperbia quzveluti caput totius malitiae prohibetur, in amo- rem, coclellis^xccllentiz & in acipedum terrenz iaiirmitatis in bonis hominifa|;u venitur, dicente Apollolo : Qiu fiifum funt/dpitt, v ntnqiuifuptr tardm, Brqvi- t^rque dicendu^ nullum vitium elle quod in fapientibus, divina gratia operante, suttari in vir(utem non poliit. Ac (ic de malitia Iblct heri bonitas, de bonitate autem nequaquam malitia. VirtusCquidemboniutiscontrariumfui mutatin ieipfaq}, n^ litiz vero dedecus bonitadspulcritudinem decolorare impoffibile eA. ,$i itaque vi- tia in virtutes cum fibi invicem contraria lint, moveri non negamus: cur naturasin- ferio^ in naturas fuperiores dum fibi nullo modo adverfantur, mirabili quadam adunationc transfundi negaverimus ? Satis de his dlAum. D. Satis plane. ^XXVI. AI. «Quoniam vero de eo quod relurrcdio corporum naturali virtute, di- viiu p^atia cooperante, per lalvato(is mundi iuhomanationem futura fit. Beati Epi- ptianii'a-Aimonium introduximus ; neceilariunHtrbitror, ut magni quoque Theolo- gi Gregorii Icntentiam de eadem ratione introducamus. D. Necellarium. Nam& ucpcrqpfi[um, Scqttdinnf iiddmm iJutetriim ttpium ttdjlituitMr, iuCMcuffum egevidt- tUT. Vicffirao itaque primo capitulo fermonis de Im:^inc difputans.quod refur- redio non tantum ex pczdicatione lcripturz,quantum ex ipfa rerum necem tate fpera- tur. “ Sed non fic eft fortis» u)f«ir,malicia,ut bonitatis vincat virtutem : neque nactior neque fingularior cA noArz naturz infipientia, quam Dei lapientia. Non c- ** nim polfibilq^A^^nrerfibllc atque mutabile potentius eile atque fingularius, ‘^qu^m quod Icitfpcr fimiliscr le habet atque m bono fixura cA. Nam divi- *' niw quidem coniUium iemper & immuubile ubique Ic habet : converfibilc au- noArz naturz non in malo fixum 'manet. Quod enim Iemper omnino movetur, fi quidem ad bonum procelfionem habuerit ; propter eximietatem rei ‘^perquirendz, nunquam definet jbiplu, qui fiirluin cA meatu. Non enim inve- *'.qkc terminum quziiti , qui rtancifcentis Aabilhibit unquam motum. Sio ad id .quod contrarium cA motum iulcepcrit, ubi curfiim malitiz peregerit Bc in ‘^fubumilfimam'mali qienfuraitvpervenctic: tunc quod fumper impetu movetur, nul- *'Jum ex natura Aatum inveniens, cumfpatiumquod^n malitia cit, tranlcurfum fiic- *^it, iccundum ncccintatem>ad bonum convertit motum. Nara dum malitia in in- "Anqum non progreditur, fcd .ne^llariu finibus comprehenditur: conlcqucnter boni lucceffio finem malitiz cxcipSt. Ac fic, ut diAum eA, lemper-mobile noArz naturz ultimo recurret ig bonam viam, dum ex memoria priorum infzlicitatum “ caAigatur, ne in a wiia les recidat. Rurfus igitur erit nobis curfus in bonis, eo « quod finibqs nccellaciis malitiz natura circnmterminatur. Ut enim fuperiorum " pcrlsi luminis quidem omnem mundum plenum efle dicunt, tcnebiasverooppofi- ^ tiooc terreni corporis obumbrationem fieri, quum quidem^A fdKs radiis ^ tergo le- s^.cundum formam rotundi corporis umbra inAar coni claudatur. Sol enim multi- pliciter magnitudine terram fuperans, illaraquc radiis undique compleAens, in fum- miute coni conimiAuras luminis conneAic. luque fecundum hvpothefin II fieret «zlicui virtus traqjgrediendi menfuram in quam extenditur umbra ; omnino in “ lumine cAet, it xenebris illzliis. Sic arbitror oportere, etiam de nobis cogi- tfxasc, 'qaia .tranlcuntcs malitiz terminum, cum in fummiutc umbrz peccati luerimus, iterum in lumine converlabimur, fecundum infinium multiplicatio- *^em quantntn ad malitiz menfuram, bonorum natura abundante. Iterum ergo "l^tadifiis, i^am opine illud lignum quod etiam vilz eA lignum, iterum V imagtnis gratia & principii dignitas. Animadverte quam clare & rationabditer & ifldulAtanter aAruit, primum quidem malitiam non pofle elle perpetuam, led ex ne- ceflltate rerum ad certum terminum perventuram & quandocunque defeAuram. Si enim divina bonitas, quxfemper non iblum in bonis, verum etiam in malis bene ope- retur, zcema cA & infinita ; contrarium ejus ncceflario non erit ztetnum & m- fioicum. Alioquin non erit contrarium, nec ex adverfa parte oppolitum. y£tcrna liquidem qiialiute dilcrepant, fola ztemiutis zqualitate fibimet conveniunt. Ds- nitur. *j« DE DIVISIONE NATU».* Dinir. Malitia Itaque confummacioneni accipiet, & in nulla natura rcmailfebfc ; quo* niam in omnibus bonitas divina 6c operabitur & apparebit. Ac per boc naturam noftram non cfle in malo lixam, nec futuram ede fempcr malitia i^entam, 1^ ad bonum linito omni malo reverfuram przfatus audor aflerit. Sicut cniia' umbra ter* raa, quam noftem appellant, in aeris & stheris fpatia per infinitum non porrigitur, (ed intra centum &viginti In millia ftadiorum, ntp^fici perhibent, coardantifalu eam undique folaribus radiis circa terram dilfufis, inltarconi acuminatur, ita ut pe- nitus deficiat ; llc malitia, que velnti quaedam umbra deliftornm nollronim noftram occupat naturam, abundantia lupernz & zternz bonitatis eoariftabitur Ac omnino aboler >itur f dum irrationabiles humanx auimx motus ad rationabiles verita tisaffe- ftusconvertentur. Deinde noftram naturam lemper moveri, quod etiam fere omnis divini philolbphi approbant, incunftanter aflerit, & nihil aliud appetit nili fummum bonum, h quo velud principio incipit moveri, & ad quod veluti ad finem motum Ta- um accelerat. Totafi^uidem rationabilis creatura qox proprie in hominibus liibfii- terc intelligitur, etiam in deliftis fuisperverfilque anfra&bus dominum futuq, it quo cft & ad quem contemplandum condita eft, femper quxrit. Rationabilis quippe nar tura nunquam malum appetit: in multis tamen fallitur & decipitur, falfa pro veris approbans, quod proprium eft erroris, & non redam viamingredicntisadlummum bonum quod femper quaerit. Perverfus autem ipfe motus vocabulo malitiz non in- congrue appellatur. Malitia namque eft animx intellednalit naturalium bonorum oblivio, & ad finem infitarum naturx virtutuin operationis defcdns , naturaliuro- que potentiarum per fallentem judicationem in aliud uzter finem irrationabilis mo- tos. Finem vero dico eorum quxluntcaufaro.quam nararaliter appetunt onmia. Pro- inde ipfo irrationabili motu, qui totius mali& malitix &caura& plenitudo cft, bo- nitatis amplitudine circnmlcripto penitulque terminato, tadonabiliter l^undum in- fitasfibi naturales virtutes humana natura movebitur, furfum verfus credai caqTam' fuam lemper appetens, & in paradifum, delicias dico virtutum quu naturaliter fibf infertas peccando perdiderat, rediens, efcamquejmni Vitx, Dei videlicet verbi con- templationem ardenter dcfide^s, divinzque inanis ad quam fadacft, dignioiKm recipere feftinans. Sed quiod quxrit & appetit, dum rede movetor vel non icde>m- finitum eft omnique creacurx ititomprebenfibile ; teccllariaque femper quxrinu ac femper nmvetur per hoc quod quxrit, mirabilique modo, quodammodo quod quxrit, invenit & non invenit, quia invenite non poteft. Invenit autem per tbeo^ ^nias, per naturx vero divinx per Iciplam cMtemplationem non invenit. Theo- pbanias autem dico vifibiliumfic invifibUium IKcies, quarum ordine Acpulcritudine cognofcitnr Deumefle & invenitur, non quid eft, fedqnia folummodo eft quoni- am ipfa Dei natura nec dicitur nec intelligitur : fuperat namque omnem intclledum lux inacceffibilis. Et boc cft quod Plalmifta dicit : Oaarirr Dminum & (mfirwumi- ni : qutritt faciem ^ femper, Etbxceft fpiritualis UTavia, qua in infinitum tendit^ quam purx perleJEcque animx ingrediuntur. Dominum fnum quxrcntes. Nam & virtutes ccelcftcs Dominum fuum femper quxrunt, in quem femper perfpioerecuU'* cnpilcunt. Ipfa cft caligo, de qua Dionyfius Areopagita Dorot.hee Icribens, ait: Viriiucdlig» ef lumen inaccefiiile, in que bulitare Dem dicitur. Et cum quidem firiu- rifHluprepterfHperemiaentemeUritatem,&inufcefibiliiprepteTexuteT4tntiam/uptrejfentitla luminum ifujieim, in beefit emnii Deum fare & ridere dtgnm, eeque ipfe que neque ridet neque ceguefeit, in ille rere fuper rifienem & regnitienem feSm ef : boc ipfumfeitns, eUm in mnUmfeufibihbm & inteUigiiitibm efe, ir prepbetice dicens : Mirebil» feSe eft feienti» tue ex me, cenfertete eft, & nen petere ed eem. Quemedmedum etiem Dirinm Fenlm Dfr um cegnersfe dicitur, cqguefctnt illum fuper emnem intetigentiem & cegmtienem extentem : frepter qued & inrefigebilet ejfe riet ejm eit, & infcrutebilie judicie ejus', & inenerrebila denelienes ejus, & pecem ejus fuper entem emnem intelleSum,pc inreniens eum fuper emuie, bec fuper intelligentiem cegnefcens, quie fupre emnium emnium ceufelk exiftenc. Idem in epiftola ad Gaium Monachum, “ Tenebrx, inquit, quidem obfcurx funt io lumine. Ac magis in multo lumine. Ignorantia occultant luentix, & magis multte fcientix. Hxc ** enim luperemioeoter, fed non fecundum privationem accipiens, enuntia liiper-vere, <• quia latet, etiam qui habent incomprchenubile lumen, nefeiunt quid fit quod habent, « teftante Evangelifta : Et lux in tenebris lucet, & tenebrx eam non comprehende- " ruot. Ideoque divinum lumen tenebrarum vocabulo, quoniam incomprehenlibile «eft, LI6eR Q_UINTUS. 157 “cA, vociutar. Sinuliccr&gnoftiu virtus qontcmpljntium illud, quoniam ab eo " repercutitur , tenebrarum nomine frequens appellatur ; quia habentes lumen & '* rerum feientiam latet (ixundum Dominum ignorantia: & fupcrpofttx ipGus tenebrz “ velantur ab omni lumine, &.abfcondunt omnem icientiam. Et (iquis videns Do- •' minum, intellexit quod vidit ; non ipfum contemplatus cft, fcd quid eorum ab iplb “ exiftentium & cognitorum ; iplc autem fuper animum & lu^r cEentiam colloca- "tus, univerfaliter non cognolcitur neque videtur, ledeft rupereflentialiccr&luper “ animum cognolUtur. Et ipfa lecundum quod melius eft perfeftifBma ignorantia, , “ Icientia eit ejus luper omnia cognita. Neque hoc Evangelilla prztccmiUt, dicens : Dimiiiam nenu vidir Hnqutm. Et ut ait AmbroGus: Sicut nunqum vijihilii fuit, ita nunquam lijitilu erit. Et quod ipla veritas dicit ; Neme nerit Patrem niji Filius, nec Filium niji Pater. Sed utrum Dci^verbi humanitas, ficut Atejus divinitas, incompreheniibilis eftomni creaturx, omnemque liiperat intcllciflum, pollquam in Deitatem verbi aflumpta eft, unaque cum ipfa lublUntia fafbi abfquc uIla,confuGone utriulque naturz, divinz iolicct & bumanz, ex quibus unus Cbriftus Dominus noder atque Qlvator conftare creditur Ac intelligitur ab bis qui orthodoxz fidei participas funt ; an intra terminos 'univerfitatis conmtx rationabili & intelligibili naturz cognolcibilis circumlcribitur, hoc ed intra numeros qui cognoTci poliunt detinetur j unulquilque prout viilt fuam lentcnciam profgrat. Ego autemincutiftanterveftigia eorum lequor, quinontemete przdicant humanitatem Domini noftri Jelii Chridi fuz divinitati unitam, ita ut u- num, falra njMrarum racionc,in!p{a Ac cumiplafit : quoniam una fubdantia ed. Ac ut nlitatius dicil^ una perfona humanitas Chridi Ac divinitas. Ac quemadmodum divi- nitas ejus omnem liiperat intelledum ; iu Ac humanitas, quz (uper univcrfalitatem vlAbilis Ac intclligibifis creaturz, fuperomnia locaAc tempora, fuper omnem circum- Icriptionem Ac dednitionem, fuper omnes coelos, fuper omnes virtutes Ac potedates, fuper omnequod dicitur Ac intclligitur, fuper omne quodpod Dominum ed, cxal- tatacdAc fupeceircntialisfaftacd, omni crditurz incomprehenfibilis Ac ininvediga- bilis. Ac hoc in fuperiori hujus operis textu docuimus. XXVII. D. De exaltatione incarnati verbi cum carne quam de virgine accepit totoque homine copulato fibi in unitatem fubdantiz fuper omnia fupcr^entialiter, Aci te copiole fuafum Aci fandis Patribus ed roboratum: led utrum tota natura hu- mana, quam folam partim in cicdis liberandam putaveram, lemper partim in repro- bis zterno igne torquendam detineri Iblutis ipfius malitiz retinaculis pcnitufque difruptis, ut fuperior docet ratio, afcenlura e(^ quo primitiz ipGus humanitatem Chriltidico, afccndit; jamdubius delibero, co m inter fe mulca in bacquxdione col- ludantur. Si enim tota illuc alcenfura ed. Ac ut apertius dicam, reditura in eum quem pecc.indodeferuit ; (leam eoum redimendo fufccpit; quid diduri fumus, non- ne conicquens erit, nullam xternam mortem roileriz, nullam impiorum peenamre- manfur^? Quid enim in eis corqucbicur,,podquam tota natura cujus boni Ac mali partici^ funt, non folum omni morte atque malitia liberabitur, verum etiam in ipliim Deum revcrcct t Ubi vero zdus ille flammarum ignis zterni, in quem feveritas judillimi judicis malos miffuraed, dicens: Ite malediSi in ignem aternum, qui frapara- tm efi iiabtlt & augelu ryia^Ubi erit fupplicium zternum in quod ituri funtimpiidi nul- la pars humanz naturz remanlcrit, quz zterno fupplicio obnoxia fit ? Finita namque qpini malitia, quis malns remanebit ? Omnis enim malus malitia malus ed, ac per bocpercunte malitia, peribit etiam Ac malus. Deficiente quippe caufa necefTarium ed enedum Ibi deficere. Eadem ed ratio de morte Ac vita.Si emm aiferkeUtur meri a fita. quemadmodum 1 bonitate malitia Aci beatitudine milcria; quis 1 morte Acmifbria torquebitur, quando extra yitaih Ac iMtitudinem nemo refideoit ? Si vero quis affe- riierit parteiB numanz naturz in Dominum redituram, partem in poenis femper man- furam ; quanta incommoda verxque rationi rcludantia aflertionem ejus copfequen- tur? Cogetur fiquidem fateri divinum verbum non totam humanam naturam, fed {■artem ejusfumplifle ; ac per hoc neque Cotum humanum genus falvare voluifle, ne- que falvafle, quod abfurdum credere. Vera item ratio puraque rerum fpecu%io eum deridebit fimplicitacem humanz naturz dividentem, acvelutiex multis dw- milibus vel limitibus compofitam efie docentem s cum fit una Ac Gmplex, omnique cotnpofitione Ac didllbilitudine Ac multipliciute partium libera : alioquin non jam ad imaginem Dei fadaed, fcd ad mortalium Ac corruptibilium corporum multifor- K k ■ mem 25 * DE DIVISIONE nature fflem varietatem, quod cxiftimate & ftultiiSmum cft dcturpidiroam, & omnino kvff* riutc alienum. Forro, fi humana natura imago & fimilitudo Dei eft ; profedo & to- ta per totum in ipfa eft, & tou in fingulis eam participantibus, nullam in feipla vel io aliquo fiiz uniformiter iimpliciutis divifiooem vel partitionem feu poflibiliute dividendi vel partiendi Icu a^ & opere recipient. Si enim una & individua divi- nitas eft, ad cujus iibaginem humamtas faAa eft ; neceflario & ipfa una & individua eft, & omnes homines, nemine excepto, in ea unum funt. At fi quis humanitatis fim- plicitatem & impartibilitatem me dixifle, nulla lacromm Patrum audoritatc adju- tum exiftimet; audiat beatum Orionem in libro tertio io Epiftola ad Romanos, tg*. dixi Dii tfii & filii exctlfi, & addidit, mntt. Qua: adjeAio omne fimul fub hoc titu* lo humanum connexuit genus. “Denique io conlequeotibus dicit: Vos autem ut “ homines moriemini ; unde & illud qura fcriptumeft. Et recogitavit Deus quiafe- “cit hominem liiper terram, dcpocnituitio corde (uo; & dixit Deus, deleam homi- “ nem quem feci 2 facie terrz, non (olum pro excidio diluvii diiftum puto, led ali- “ quid ex hoc etiamfubm^fterio de futuris przdidum, ut eo modo lentiatur quod “ didum eft. Deleam hominem, quod & per Prophetam Deus dicit, Ecce enim deleo’ " iniquitates tuas, ut nubem : ut videatur delens eum lecundum hoc quod homo “eft, pofthzc facere eum Deum, tunccumerit Deus omnia in omnibus. Magnum quoque Theologum Gregoriumin decimo (eptimo capitulo lermonisdelmagincdif- putantem de humanitate legat, ubi ait : “ Quid eft quod de his cogitamus ? Icrmo “qui dicit, fecit Deus hominem, infinita fignificatione omnem humq|uutem often- *' oit ; non enim nunc connominatur creatura; Adam ficut in fcquentibushiftoria dicit, “fed nomen creato homini non aliud quoddam univerliilitcr eft. Non igitur uni- “ verlalis naturz vocatione ule aliquid fulpicari introducimus, quia in divina prae- olentia & virtute omnis humanitas in prima conftitutione comprchcnfa eft. Opor- “tetenimnil Deo infinitum inhisqux ab eo fada funt zftimare, feduniuscujuique ” eorum quz funt finis & menlnra fibi fubftantiz magnitudo eft, quae in fupcrficie '* corporis perficitur. Sic arbitror veluti in unocorporc totam bumaniutis plcnitu- “ dinem pro gnoftica virtute ii Deo omnium comprehenfam fuille. Hoc docet fermo ” qui dicit : Qui* fecit Domtnm bminem, fecundum hnuginem Dei fecit eum. Non enim in o parte naturz imago, neqnc in quodam eorum quz lecundum iplam confiderantur " gratiam eft. led in totum genus zqualiter talis pervenit virtus. Signum vero eft “omnibus fimiliter animum collocari, dum omnes intelligendi &confiliandi virtua, “ tem habeant, & alia omnia ex quibus divina natura in eo quod fecundum iplam *' fiidum eft imaginatur. Similiter fe habet & iple in prima munm conftitutione often- “Ius homosSt poft univerfi tatis confiimmationem futurus zqualiter in Icipfis divinam “imaginem ferat. Propterea unus homo nominatum eft omne, quia in virtute Dei “ nihil przterit, nihil inftat, led & quod fpeftatur zqualiter prxfcnticonmrehcnCva “univerfitatis optatione continetur. Omnis itaque natura quz il primis ufime ad no- “viflima pervenit, una quxdam vere exiftentis imago eft; ipfa vero in malculumdc. “fccminam generis differentia novilliine conftitutioni formationis adjeda eft. Pro^ inde fidei verbum humanitatem accepit, non partem ejus quz nulla eft, feduniverl^ liter totam accepit : & fi totam accepit t totam profedo inleipfo reftituit, quoniam in iplb reftaurata funt omnia. & nihil humanitatis quam eoum accepit, perpetuis pcenis infolubilibulque malhiz quam tormentorum calamitas Icquitor, nexibus ob- noxium reliquit ; in nullo enim damnat Deus quod fecit, fed quod non fecit, punit. Nam & ptzvaricandum angelorum naturam non punit, nec puniturus eft; illorum vero malitiam & impietatem nocivamque potentiam; quemadmodum & malorum hominum eis adherentium extinguet, &fortMfit illorum erit ztema damnatio, iiis malitiz impietatifque univerlalis abolitio. Inter bzc iuque libi invicem repugnan- tia, veluti inter zftuantis oceani fiudus cautelque quas allidunt afflidus, longa Sc inextricabili deliberatione fatigatus convolvor, nulUmque viam evadent reperio. Si enim ut breviter colligam quz lateluperius didafunt, totam humaniutem verbo ^■feo allumptam, ac per hoc in ipfo liuvandam naturali refurredionis virtute co- operatrice, quz nullam naturam perire finit, neque perpetuo puniri dixero; quid erit quod anernz damnationi attriouatur? Divinzque feripturz audoriuti refiftere videjsor, quz incundanter diabolo omnibufque ejus membrisj^beterna tormenta mi- natur elic fotura. Si autem neque totam hiimaniratem hChrifto aflumptam atque falvan-- L I B E fe Q.U 1 N T O S. 25 # (ilrandatn, neqae naturali rcfurredionis virtute totam liberandam, fed et parte in divinge imaginis dignitatem redituram, ex parte in xtcma calamitate captivam rc- manfiitam docuero ; nonne confcftim vera ratio di vtnaquefimulaudorins nic redar- guet ^ Ratio quippe evidentidime docet, nil bonitati vcrcquc bcatitudini ex diame- tro contrarium perpetuo ede poflc. Bonitas enim circumlcribit malitiam penituiquc confumit, iimiliter vita mortem, bcatitudo miferiam, virtus vitia monuorumque caulas, cacteraquc id genus. In hac acie inter luec tela veluti cx utroque latere coor fixus, ignorans quo tendam & quid potius fequar, anxius confido ; non enim levis confideratio cft, unum ex duobus eligere, au| zternas pcenas impiorum angelorum &; hominum dedruere, aut divinam boniutem&bcatitudincm, abibrpu omni mali- tia milcriaque, lAin ubique in omni creatura regnaturam. M. Patiensedo; aderit lux mentium, q&se illuminat ablcondica tenebrarum, aperit abdrula, incognita re- velat, fqgitiva revocat, incircumicripta circumlcribit, indefinita definit, ambigua ad certam quodammodo Icntenciam adducit. Ac primum quidem contemplari opor- tetquid inter nosconfedum inque inconcullam definitionem pervenit, quid adhuc' in fluduanti deliberatione aidaat, quid de cetero quarendum fit. D. Non aliam naturarum inquiCtionem ratio exigit. M, Multa definita rationabiliterque reper- ta in tua deliberativa theoria perfpicio, fed quoniam adhuc velati in ambiguo polita, ut 'u iple fateris, tibi videntur ; ncceliarium arbitror ea repetere in quibus titubare videris, ut fedatisanimorum fluidibus, firmam de his, qux inter nos quatimus, pro- feram lententiam ; ne diutius amphibologi videamur, nil ad purum dilcutientes. • Z>. Ita fiat. M. Divino animo omnia contineri nullus tc&e naturas rerum imclli- gens dubitat. D. Hinc dubitare ridiculum, dum'omnes lapientes nullo modo in hoc diflentiunt, audientes Apoftolum dicentem: Ex ifft dr per iffuni & in ipf» & dd ipfum funtomnid. Dionyfius Areopagita cap. lepeimo de Divinis Nominibus, mnit, inquit, dnimi efi rntienis &■ fenfns mnu divind/dpientid Cfi principium & Cdufd & JubSduUd & etnfummdlit & cufiedid & fons dicitur efe& rft. Beatus Ambrofius in Expofitionc in Lucam introducens Apollolum. in Demint, inquit, f efu mnid ctnditd funt incalu & interrd rifiUlid & ineifitilid, & ipfe eft dnte mnes & tmnid in ipf» confiunt. Ceterorum Patrum fententias de hoc ponere longum ell & non nccelTarium. Af. Si igitur in animo divino lubiiUunt omnia ; nihil extra ipfum conficitur, fupra quem infra vel extra nihil eft. D. Omnino. Af Itaque ipfe eft omnia. D. Omnino. Quid enim aliud omnia funt, nifi eorum in divino animo Icienda, ficut ait in przfato capitulo Dionyfius : Dirtnm dmimu emnid ctntinet, mnitm renutu feientiu, juxtu omnium cuufum in feipfo omnium [cientium pruumtiem: priufyuum ui^eli fetent, fetent udducens ungelot , “ ma tamen omnia qnx creau liint, id cft unircriam omnino creaturam bonam efle «valde, non quod boni fint in ea mali, (cd quod non efficiant malitia fua, utiub ••Deiadminiftratoris imperio, virtute, lapient», decus deordo uiOvcrfitatis aliqua «ex parte turbetur aut turpetur, cum fuis quibulque volunutibus etiam malis «tribMntur certi & congrui limites poteftatum & ^ndera meritorum, « ut edam cum ipfis convenienter Juftcque ordinatis univerutas pulcra fit : tamen «quia cuilibet occurrit & verum eft atque manifellum, jufUtix ipb efle contrarium, « ut nullo prxccdcnte merito, hociplumin quoquam Deus damnet, quodincoiple « creavit, ccruquc Bc evidens damnatio diaboli & angelorum ejus ex Evangelio reci- «wtnr, ubilediaurum dominus prxnunciavit eisqni iCniftris funt : Itc in ignem “ «eternum, qui pra-paratOs cft diabolo 8c angelis ejus, nullo modo in eo naturam qunm « Deus creavit, fed malam propriam volunutem poena ignis xterni pledendam efle « credendum cft, Dxmonum autem malitiam non efle perpetuam beatus Ambrofius in Expolitione in Lucam apertiffime docet, dicens: « Coepit orare dxmon, utin- « trocundi in porcos acciperet facultatem. Et primum clementiam Domini debemus «advertere, quod nullam primus iple condempat, fed unufquifque fibiaudoreft «poenx. Non mittuntur in porcos dxmones, l^ipfi petunt, quiacceleftis luminis claritatem fuftinere non poterant : ut qui oculos dolent, radium folis ferre non « pofliint, Icd tenebrofa eligunt, ut fplendenda relinquant. Fugiunt ergo Dxmo- “ nes fplendorcm lucis xtcrnx, & ante tempus debita libi tormenta formidant, non « pt^vinantes qux futura lunt, fed qux prophetata funt recordantes. Dixit enim « bobarias : Et erit in illa die, difperdet Dominus nomina Idolorum de terra ; & «non erit ulterius memoria eorum, &fpiritum immundum exuram de terra. Do- "cemurergo, quod non femper manebunt, nec malitia eorum poffit efle perpetua. « Nunc igitur illam metuentes poenam, aiunt: Venifti perdere nos ante tempus? Sed «quia adhuc efle defldcrantjam ab hominibus recedentes, propter quos peenamfei- «unt fibiefle fubcundam. petunt mitti in porcos. Etneforteexiftimes non Iblum in diabolo malitiam, verum etiam fubftantiam efle perituram: lubftantiam enim di- cit non ^ Deo feiftam naturam, fed omnem fux ApoftaGx conlequentiaro, id cft pro- politum fuperbix fie inimicam voluntatem &unmunditiam idolatrix. His enim & umilibus vcluti membris fubGftit omne quod l5iabolus dicitur. Poteft etiam intelli- gi de aereo corpore quod ei eft ruperadditum. Et quod non in omni rationali crea- tura mors aculeulque ejus, peccatum dico, omnifque malitia interitura (it; ledinpar- tecreaturx interimentur, in parce permanebunt : audi magnum Origenem diligentif- itmum rerum inquiCtorem in tertio libro ^AfxSrde confummatioae mundi, hoc cft de (ummo bono, ad quod univcrla rationabilis natura feftinat, ut Deus omnia in omnibus fit ; non enim alia confinpmatio mundi cft prxter Deum omnia iu omni- bus efle. « Qux fint ergo, i^mt , ifta omnia qiix Deus faturus fit in « omnibus requiramus. Et ego quidem arbitror quia hoc quod In omnibus omnia «efle dicitur Deus, fignificet etiam infinguliseum omnia efle. Perfingulos autem «omnia erit hoc modo: utquicquid rationabilis 'mens expurgata omni vitiorum « fiace atque omni penitus abfterfa nube malicix vel fentire vel intelligcre vel cogi- « tare poteft, omnia Deus fit ; nec iiltra jam aliquid aliud nifi Deum videat, Deum «teneat, omnis motus fui Deusmodus &menfurafit; & iu erit omnia Deus. Non « enim jam ultra mali bonique dilcretio, quia nufquam malum. Omnia enim ei De- « us eft, cui jam non adjacet malum : nec ulura ex arbore (ciendi bonum & malum « edere concupifeet, quia femper in bono cft. 8c cui omnia Deus eft. Si igitur finis « ad principium reparatus & rerum exitus collatus initiis reftituet illum ftatum, quem «ciroc habuit natura rationabilis, cum deligito fciendi bonum edere non egebat, nt « amoto omni malitix fenfu,.& ad fincerum purumqne deterfo, folus qui eft unus « Deus bonus hic ei fiat omnia, & non in paucis aliquibus vd pluribus, led ut In « omnibus ipCe fit omnia, cum nufquam mors, nufquam aculeus mortis, nniquam «omnino malum; tunc vere Deus omnia in omnibus erit. Verum iftam perfeAio- «rtemac bcadnidiiKm rationabilium naturarum ita demum quidam permanere iu «eoftatu, quo fiipra diximus putant; id eft nt Deum omnia habeant, &Deu$eis «fit omnia ; fi nullatenus eas fociecas naturx corporali admoveat. AlioqUin xfti- « mant gtoriam lifinnue beadtudinis impediri, fi materialis liibftantix incederatur K k ) « admixtio i6z DEDIVISIONENATUR^ “ admixtio. De qua re plenius ik nobis, quae in fuperioribus otcurrere potuerunt, “ pertraftata atque digefta funt, nunc vero quoniam Apoftolum Paulum mentionem " ipiritualis corporis fecifle invenimus, quater etiam inde Icntiri ddxat. de hoc tantummodo prout poflumus requiramus. Quantum ereo fonfus nofter capere “ poteft, quahtatem fpiritualis corporis talem quaudam elle fmtimus, in quo babi- “ care deceat non folum fandas quafque perfedas animas, verum etiam omnem illam “ creaturam, quz liberabitur h lervitute corruptionis. De quo corpore etiam illud Apoftolns dixit : Domum habemus non manufadam aeternam in coelis, id eft man: “ fionibus beatorum. Ex hoc ergo conjeduram capere poiTumus, quantz puritatis, “ quantae (ubtiliutis, quantae glorix fit qualitas corporis illius, fi comparationem “ Mciamus gus ad ea qus nunc licet cocleftia fint & rplendidilEma corpora.manufada " tamen (unt & vifibilia. De illo autem dicitur domus efie non roanufada, led seter- '* na in caelis. Quia ergo quz videntur temporalia lunt, quz autem non videntur '* zterna (unt, omnibus bis corporibus quz five in cerris uve in coelis videmus, & ‘‘ quz videri polTunc, & manufada (unt, & zterna non funt, mulu longe przlatione *' I^rcellit illud quod & vifibile nonell, nec manufadum fedzcernumeft.- Ex “qua comparatione conjici potell quantus decor,' quantus (plendor, quantulque '■ mlgor fit corporis fpiritualis; &verume(Ieilludquoddidamcll: quia oculus nec “ vidit, nec auris audivit, nec in cor hominum aicendit, quz praeparavit Deus eb *' qui diligunt cum. Non enim dubitandum eft naturam corporis hujus noftri vo- “ luntate Dei qui talem fecit caro.ulque ad illam fubtilKEmi & puri(Timi ac (plcndidiifi- " mi corporis pioiTe i creatore produci, prout rerum (latus vocaverit, & meritum " rationabilis naturz popofeerit. Denique cum varieute & diverfiute mundus indi- “guit, per diverfas rerum facies fp^idque omni famulatu przbuit (e maceria con- “ditori, uepote Domino & creatori fuo, quodiverfas coelellium terrenorumqnede " fimplicitate & unitate corporum poft refiirrefiionem ex ea duceret formas. Cum “vero res ad illud coepaint (eftinare. ut fint omnes unum, (icut eft Pater cum Filio “ unum ; confequencer intelligi darur, quod ubi omnes unum (hnt, jam diverfitas “ non erit. Propterea namque noviflimus inimicus Diabolus qui mors appellatur, “ deftrui dicitur, ut neque ultra trifte fit aliquid, ubi mors non eft, neque tUverfum “ fit, ubi non eft inimicus. Deftrui fane novilfimus inimicus ita intclligendus eft, non "utfubftantiaejusquz^Ddifaftaeft, pereat ; fedut propofitum & voluntas inimi- “ ca quz non ^ Deo, fed ab ipfo procelhc, intereat. Deftrueturergo non ut non fit, “fed ut inimicus & mors non fit. Nihil enim omnipotenti impoifibile eft, nec in* ** lanabile eft aliquid fadoriluo. Propterea enim fecit omnia, utelfent, ideo non “ elTe non poiTunt. Propter quod immutationem quidem varietacemque recipient, “ ita ut pro meritis vel in meliore vd in deteriore habeantur (latu : lubftantialem “ vero interitum ea quz ^ Deo ad hoc fafta fust ut eflent & permanerent, recipere ' “ non poi^un^ Itaque quod Arobrofius in ambigo rcliquerat,Origenes declarat. Nam quod ille ait, dtcmkr quti ntnfmptr Dtmimitm*neb»nt, ne nulitu eernm pefit eje per- petn*-, dubium eft quid velit, utrum fnblbntia dzmonumfimul & eorum inaliciz pe- riturz fint : an (olummodo malitia qua fola dzmonia vocantur, manente eorum in- corrupcibilicer natura. Ifte vero indubitanter adruit, quod in ipfis fubftantia h Deo fada femper permanfnra, malitia vero perverfa illorum voluntate reperta, in zier- num peritura. Talia fiquidem nomina Dzmonum, Dinhlm, mvifiimns inimienj, & mors, non funt naturz frapravz voluntatis vocabula. Audifti igitur SandumAu* guftinum dicentem, quod Dens in iinbolo non ^nioi fecit, fed quod non fecit puniturus ft : audifti Origenem affirmantem diaboli fubftanciam nunquam perituram, fed ejus (blum- modo malitiam. Et ut hoc firmius credas & cognoicas, lege magnum Dionyfium A- rcopagitamin librode Divinis Nominibus de eo quod in natura Dzmonum malum non fit, eamque nullo mo eis demptum, jtd integriutem & eUritdtem fnt nuturt femper nunere ; qnimyn nin in- tilbguut futu fptcuUtiyu virtutes quas ad contemplationum fui creatoris, fi velleilt, infitas babent, /«r^irarcri vtti lumme d- ctiiutes exeimuturulium fihi eplmurum ange- lorum contemplativa virtute, appetentes quod non eft. & hoc eft totum quod in eis malum & malitia dicitur. Vidifti ergo quod natura daemonum & bona (it Ach fummo bonofaifta. Ac quod non lecundum quod funt, (ed fecundum quod non lunt, mali dicuntur. Ac per hoc naturali nccemtate fequitur, quod in cis eft 1 Ibmmo Deo lacftum, folummodo in eis permanfnrum , nullo modoque puniendum : quod autem ex Deo non eft, hoc eft illorum malitia periturum, ne io aliqua creatura five humana live angelica, malitia fieri pollit perpetua Ac bonitati coaeterna. Similiter de morte Acmiferia intclligendum. ne vitx Ac mtitudiniquid contrarium atque co- xvum intclligatur. Porro, li nniverlaliter nfllitia Ac mors aculeufqneejus, quod eft peccatum, omniique mileria, infuper etiam novillimus inimeus, nequitia videlicet diabolica, univcrlalifque impietas de natura rerum abolebitur, quid rcftat nifi ut (bla univerl^ creatura omni fxce malitix Ac impietatis purgata, omni morte cor- ruptionis libera pcnitufque abfoluta remaneat ? Etbxc eft generalis univerfxcrea- turx, qux St ferv/tnte liberabitur, refurreaio, myfticxque terri, naturx videlicet, re*' vocatio. De qua Propheta prxdixit: Auftnt fpiritum arum & deficient, & in pulverem fuum rrvrrfrwfar ; emittet fpiritum tuum, & creeiuutur, & renivehit feciem terre. Qui etiem Uteri Dminum in iperiim fuit dicit, deficientibm peteeterihm i tetre "(f. inrjuit, ite ut neu fint. Quomodo enim quis peccator nominabitur, peccato non exiftehte ; aut iniquus, iniquitate deftruaa ? Sicut ait idem Propheta : Ninref urgent impii in ju- dicii. Nam quando humanius in reliirte^one reftaurabitur ; omni impietate Ac malitia Ac morte abfolvetur. Ac per hoc neque mali neque impii refurgent: Ibla fi- quidem natura refurget ; impietas vero & malitia xterna damni^ne peribunt. £>. Quis eft ergo ille xternus ignis, quod fupplicium, ardenfqueful^r &ftagnum ignis, vermis quoque nonmoriens, ceteraque tormenu qux divina eloquia diabolo omnibufque ^us membris futura efle pronnneiant ? Si lecundum hiftoriam' rerum- que vifibilium proprietatem putantur fore ; ' neceflario in aliqua parte mundi lenfi- bilis Icnfibiliter erunt : Acfi ita ; mundus ifte, aut totus aufaliqua pars ejus relerva- bitur, in qua damnandi perpetuo damnabuntur. Ac per hoc non folvetur omnino, neque confummabitur, hoc cftdn caufas fuas non reverfuruseft, quando Deui imnie in maibut erit. Ipfa enim eft, ut prxdiximus, confummatio mundi Ac non alia, Deum in onmibits eilc. Et quod gravius, quid punietur, li nullum fubftaatiale fubjeftum. quod puniri polfit nullo modo remanferit? Porro li totus mundus, nniverfaliterque Aota LIBER Q_U INTUS. ^(S^ ton xirciitara, quae ^ Deo £ida clly lin xternat caulas in qiybus rubfillit, noneftre- Tcrfora; ton xobuc noftf* ratiocinatio irrita ptinicufque oiiloluta refidcbic. \f- In Tamim laboravimus, fi ita fueric;‘lciitentixquc fandorum Patrum qiia4 introduxi- mas, redigentur in rilum; quodabfit> D. Succurre itaque ;dequcprxdidis torraen- tomm ipeciebue, quas divina non mendax promittit liiltoria , probabilem redde rationem. •>..! ' ' XXiX. M. Divcrlas fuppliciorum formas non localiter in quadam parce, veluti lotobnjus vifibiliscreaturte, & utfim{diciter dicam, neque intra divcrficatcm totius naturx i Deo condttK fiituras efle credimus; & neque nunc cfle, Senuiquam, & nunquam , fed in' malarum voluntatum corrupcarumque conicientiarum perverlis motit»s, tardaque poenitentia & infruduo(i), inque pcrverlsc poteftatis omnimoda ilibveifionc, five bununa five angelica creatura. Subvertitur autem quod omnino extingbitur. Extinguecur omnino omnis facultas peccandi , malefaciendi , impie agendi j iaeokaee autem totius malitix pcnicus fubtrada, nonne fola occafio rema- nebit velati extinda ? Utenim ftdtipnt tftrHuimTtUitji \ ita peccatum ablquepof- fibilitate peccandi, & malitia ablque maleficio, 6c impietas ablquc idolorum cultu. Quajpvis enim in perverlis .volunutibus perverfe agendi appetitus ardorque Icmper permanferit, quoniaip quod appetitur, perfici non finitur, & in nullo niliinlemct- ipfa fiainnia malevolx cupidiutis ardet quidalind relinquitur nifl foetida cadavera, omni vitali m itu, boc cft omni naturalium bonorum virtute atque fubftantia priva- ta > Et fortallis cales funt gravifiimi cruciatus malorum bominum & angelorum, & ante judicium futurum, & poil malefaciendi cupiditas, & perficiendi difficultas. Qi^ autem non in localibus I patiis camalibufve carceribus diabolus cum membris luis punietur,' fed unufquifque intra fux malae voluntatis terminos pernas luet; Beatus Ambrofius in- Expofitiooe iu Lucam maoilelle declarat, illum locum Evan- gelii exponens i '‘Tolletur manibus & pedibus ligatis, demittite in tenebras exterio- "res, illic erit fletus & ftridor dentium. Quziunt tenebrx exteriores? Nunquid V illic quoquecarcer aliquis latumixque lubeundz fnnt ? Minime. Sed quzeunque ‘‘extra promiila fune calcftium mandatorum, in tenebris exterioribus funt; qaia “.mandata Dei lumen funt: & quicunquefineChriftoeft, in tenebris e{l ; quia lu- “men interius Cbrifluseft. Ergo neque corporalium flridor aliquis dentium, nc- ^ que i^is aliquis perpetuus flammarum eft corporaliam, neque verpis efl corpora- “ Itf ; fed hxc ideo, quia ficut ex mulu crudiute & febres nafcuncift & vermes ; ita rfiquis non decoquat peccata fua, velut quadam interpofiu fobrietate abllinentix, “Icd mifeendo peccata peccatis, tanquani cruditatem quandam concrabit veterum “& recentium delidorura, igne aduretur proprio,- & fiiis vermibus confametur. “Unde& Ifiuas ait: Ambulate in lumine ignis vcflri, flammaquam accendiflis. “Ignis elt quem generat moelUtia delidtorum ; vetmiseft, eo quod irrationabilia ani- *>'tax peccata mentem rei (enfumque compungant, & quxdamezedant vifceracon- 1‘. fcientis, quz tanquam vermes ux unoquoque nafeuntur tanquam ex corpore pec- “ catoris. I^niquc id Dominus pet ifaiam declaravit, dicens: Et videbunt mem- “bra bominum prxvaricantiam in me, & vermis eorum non moritur, & ignis non “qxtinguitur. Stridor quoque dentium prodit indignantis affe^um, eoqaod fero unumquemque pocniteat, (ero ingcmilcat, (no iralottur fibi quod tam pervicaci “improbiute deliquerit- Vide igituc qu-Iialoea tormentorum przfatus deferibit Theologus. UbiJ^udas Salvatoris noftrt proditor torquetur? Nunquid alibi nifiin fna polluta confcientia. qua Dominum tiiulidit ? Q^om pcenam patitur? Seram proKfto pocnitemiam & inutilem, qua femper uritnr. Quid patitur Dives ille in in- terno ? Noune (plcndidarum epularum quibus in hac viu velcebatur egeilatem? Qua flamma comumitur imp&rilfimus rex Herodes, nifi iuo furore, quo in necem exarfit innocentium ? Hxc exempla de piavis malarum voluntatum motibus, quos in femctipfis vitiorum torquet juftillima vindi^, diverfarumque libidinum cicatrices fiifficiunc. Unufquifque enim impie viventium ipfa vitiorum libidine, qua in car- ne exarfit, veluti quadam flamma inextinguibili -torquebitur. De diabolicarum ve- ro perverfarum voluntatuAi fiipplicio quid al^ud Intelligendum, przterillarum-c- ternam refrxnationcm, fuxque impietatis zternum interitum ? Qux enim gravior poena impio, quam impie agere & neminem' lasdere pofle ? Hxc eft enim catena qua Dominus nofter JefusCbriftus dekendensin infernum diabolum ligavit, eosvideli* L 1 cet »< Diditi» &■ di^ilii \ ubi oftendit xtemoigne diabolum & angelos ejusarfuros. Et quod fcriptumcll in Apocalyph ; DidMutqti ftitttitt tti, miffmefi in fiqgttm ignit &-fal~ fburn , qt» & iefiid & ffiuitfttfhitt fituiditHtur itt tt ntOt in ftenU fnuUrum. Ubi vocabulo diti intelllgimus aperuro angelicis bumanilque puris intellcdibus im- piorum damnationem ; ntSit vero tropo, divinx fententix incognitam omnibus pro- rundicatem. Et animadverte quod nunc non quxto de qualitate fuppliciorum & localitatc ; fatis namque in fnpctioribus audore Ambrolio fualum eil nulla corporalia, vcl localia, vel Hmfibilia, vel temporalia fatura. Nec immerito; nam poli coulim^ roaiionem mundi, neque corporalia neque lenlibilia erunt, neque loca neque tempo- ra, in quibus tormenta incell^ntur cfle polle. Hxc enim omnia hnem accipient commundo, dum linis fiicric omnium corporum Ipicitualitas; omnium locorum fim- plicitas, omnino fpatiis carens; omnium temporum xternitas, idcoque xcernicatem iguis, de quo Dominut diduruscft, Difttdiu i memledtUi i» ignrm ttirmm : & ali- bi, Umtt ifi i in fiip/tUinnuttriinm: item in -ApocalypC, Et (riuijhi»tur dit ttUtqn» (II /t(»U ftiultrnm, non de diuturnitate deque i^mis temporalium rcvoluiionum pro- lixitatibus, verum de irrevocabili & incommutabili idiliffimi judids-lententia intel- ligere debemus. Eadem ratio elide xternitate bcatx vitx : in qua etiam nulla tem- poralia Ipatia intelliguntur, quum in Icipfa immuubiliter permanens, lupei omnia tempora, nullo principio fcu fine conclumtur. Hinc confedum, omne quod xter- num dicitor in Deo folummodo intelligi; peulla xternitas exillimetur extra cum, qui folus xternus ell & xternitas. Aut enim inconcullajulUlItmorum ejus judicio- lum feveritas. qua puniri finit in inipiis irrevocabiliter quod non fecit; auiinefia- bilisAcfupernaturalis ejus gratia, q\uqn»t pxtfiifttti prtdefiiiiAVit (inftmti fcumt- risi thi f»i, deificat ac luper «mnia exaltat, xtecnlutia nomioe redm raiiooisctw- tuita LIBER Q_U INTUS. x6j coitu «ccipitur. cum nihil Deo cozcernum eft< auccx diametro contrarium. Iple Equidem lolua in hisquasiaiplu 1'unt & feliciter vivunt, xternuseil per gratuitam gratiams in hUvero qu.e extra Jpiura fune, cumabiplb nonEnt, ideoque quamvis dicantur ede, omnino non lime, xternuscit perfeveram iententiara. Noniuquete nunc interrogo decorporalhate, feu localhate, lini temporalitate fuppliciorum ; ipi- ritualiter enim lutura impiorum tormenta incelligcntu funt ; fcd adhuc quero io qua re debemus ea credere, vel intclligere futura clie ; non enim putandum eli fub- j^o aliquo carere: accidentia quippe funt limplicia. Si autem nullum accidens eft nifi in luojedo, & omne fubje&um res aliqua eft wr fe lubliftens : fupplicia igitur in 1'nbicdo aliquo per Ic fubfiltcntc fututa clle necefle eft. Porro, fl omne quod pet fe fubfiftit, ab eo qui omnium fubliftcntiuffl caulaeft, fubftitutum eft ;*(omne quippe quod i caulii omnium fubftitutum non eft, penitus nihil eft, & in numero exil^> tium non. fubliftit^ lequitur, ut in aliqua fubftantia ^ Deo fubftituta, luppliciorum cqlamius cunfticuacur. Si autem hoc datum fiieric ; confeftim illa ratio vacillabit, qux approbat divinam juftitiamin nulla creatura quam fecit, punire quod fecit: quemiam omne quod In omnibus qux ab eo qui impalhbilis eft & incorruptibilis, fa&umeft, profoftoimpalTibile&iacorruptibileeft, oullifque palltonibus obnoxium. Pallioncs autem nunc dico, non illas qux naturaliter, ut corporei lenius, infunt; fed qu-T contra naturam funt, circaque corruptibilem materiam vcrlancur. in hac adhuc mortali vita ; iplius autem nacnrx trinitatem, qux eft clTentia, virtus, operatio, nec attingere ncc corrumpere polTunt, quamvis videantur appetere eam oppugnare. Hx autem paffiones lunt generatio ex corporibus ad limilitudinem irrationabilium animalium, incrementa & decrementa corporum, omnclque eorum- corruptiones, & extrema corporalis compaginis Iblutio; irrationabiles quoque anhnx motus, qui cx materia nalcnnturSc circa eam volvuntur: qux cunifta non ex prima conditione hu- manitatis, Icd cx generali ejus peccato initium lumlerunt, ideoque limul cum ipfa materia quam inficiunt, peribunt, quando ipfius humanitatis prima conditio ab his omnibus limilibulqne libipaffionibus liberabitur, igneque fpitituali divinx gratix& bonitatis purgabitur. Et hoc Propheu Ifaias fub figura Jerufalem prxdicens, [stiSi- inquit, rawiai^w dritute, et irrtdbu (itut fttnum nutaiem-, ignem app^ans, non impios torquentem jnftilfima poena, fed fordes naturx purgantem clemcntilft- Aa gratia. Ac li divina juftim in omni creatura non linit puniri omne quod i fum- mo bono creatum eft, non Iblum ut edet, verum etiam ut lemper impalfibile & in- corruptibile conctatiispadionibos permaneret ; quomodo puniri poteft aut luppliciis fubjeffum ede, quod omnino in natura cerum non intelligitur cdcj aut quomoao im- piorum tormenta natnrali lubjedo quod torqueant, podunt carere > M. Nodolh nimis difficililqne, ut dixifti, ad Iblvendum perplexio ; in hac enim qixtftione tria nobis occurrunt ; &onnmex iis eligere, & alia duo infirmare nccede eir Cogimur namque fateri, aut quod penitus non eft in rerum natura, per fcabfque ullo fubje- fto pode puniri ; & hoc rationi valde videtur tcfiftere. Quomodo enim punitnr, qnod non in aliquo fubfiftit 7 Aucqnoddam naturale fuirie&om fupplicia pati, quod non minus, imo plus rationiSc auAoritaci toncrariumeue vides. Qmno-quippe quodin natura rerum ll fummobono fubftitutam eft, five fecundam fubftantiam. fivefecnit* dum accidens, divina juftitia atque pieucc providaprobibetur puniri, nequidcriifte milemmve in univerla creatura reperiatur. Aut puniri quod non & tamen in iubje£to aliquo quod eft orouique poena libemm punitur. Horum trium elige quid fequendum. D. Tertium. & ex duobus prxcedentibus compofinim ; fi umen pro- babiliter poteft inveniri ; torqueri enim quodnoneft, & in natura rerum non inve- nitur, aut naturale iubjeiftom poei^tqiati, rationes prxdiiftx 'incun^ftnterrefelluat; :- puniri antem vitium quod non eft, in aliquo tamen quod eft & impalfibile eft, quo- niam pati poenas non finitur, credibile mihi vidptur, verique fimillimiim ; quamvis mentis mex contuitum adhuc fugete videatur, ncrumtaie quiddam ita fit. M. Ve- ritas quxrencibns fe pie ac devote amat occurrere feqaciplm aperire, &quxmeft- tes eorum fughint, prodere. Deniqueeam inter nos quxramds, rationabili incedii gnulientes, & vicilBm me prxcddencem .fequere, & ego te prxgrediencem fequar. D. Prxcede. XXXI. M. Deitdicu humanitatis omniumqne qux in ipfa & propter ipfamfiida funt, iu ipfa & 'cum ipla in principium funm traebunus. Non enim nunc defub- Lia ftantia • » DE DIVISIONE NATUR.C ftantia djemonniD, quam conditor omnium bonam & incorruptibilem in eis fecit, fa- rno nobis eft, utrum & ipfa purgau convertetur ad principium fuum, quod prsva- ricando defauit, aniemper^ contemplatione veritatis liia perverfitatc exorbitata fiet; hocimerim lolummodo ad purum de cacognofcimus, quod non punitur, nec unquam punietur ; & quod dignitas tax primz conditionis priulquam fuperbiret, hominemque deciperet, fempcr immutabiliter ablque ulla demtione in ea manet, ma- nebitque in aeternum ; & quod impietas quam fuperbiendo attraxerat penitus peribit, ne divinae bonitati coztema fieri pollit: de faute autem ejus, aut convcrfione, ieu in cautam fiiam reditu, propterea nihil definire praefumimus, quoniam neque divi- ne hiftoriz, neque lanAorura Patrum qui eam ezpofuere, certam de hocaudorita- tem babemust atque ideo illam obfcuritatem filentio honorificamus ; ne forte quae extra nos funt quaerere conantcs, plus cadere in errorem, quam afcendere in verita- tem nobis contingat. Proinde quod extra nos non eft, naturam noftramxlico, du- ce Deo querere debemus. D. Ita oportet ; nam non folum nos ipfbs non probi- berour, verum etiam jubemur querere, dicente Salomone, niji ttgnnnk ttiffum, ra- de in rim gregum. Non enim longe i bnds animalibus diftat, qui leipliim comma- nemque humani generis naturam ignorat. Mojfes item ; attende tiH iffi, ait, & lege veluti in libro, operationum anime hiftoriam. Si enim nos iplos nolle & querere nolumus, profedoad id quod fupra nos eft, caufam Icilicet noftram redire nonde- fideramus: ac per hoc in grabbato carnalis materie, morteque ignorantie jacebimus. Nulla quippe alia via eft ad principalis exempli puriflimam contemplationem, pre- ter proxime fibi fue imaginis certiuimam notitiam. Inter principale namque exem- plum imaginemque & fimilitudinem fui, hoc eft inter Deum & numaniutem, nul- lum intei^itium conftitutum eft. Hanc rationem intuentes Greci, humanitatem ib-' appellavere, hoc eft ind/triar, furfum verlusconverfionem ; velimnfsnoTio', hoc eft, lurfum fervans vilum. Ad creatoris fui fiquidem contemplationem, nulla alia intcrpofita creatura, humanitas creata eft. M. Age itaque, dicquzfo, putafne illam humanitatem, inter quam & fuum creatorem nulla creatura intercludatur, u- nam quandam fimplicem, in(eparabilem,in leipGi partitione carentem naturam fub- iiftere. D. Non aliter exiftimo; alioquin imago Dei non eft, qui unus & unitas feparabiliseft, &una elTentia in tribus fubftantiis, ad cujus imaginem crinitas quo- que hnmaniutis incelligitur, que eft efe, rete, (eire, ut S. Aaguftinus in libris CoA fmonumfuarum difpucat. Beatusautem Dionyfius Areopagita eandem triniutem, ellenriam, virtutem, & operationem perdocet. Nec inter fe diflonant, niiiin figni- ficationibus vocabulorum ; neque hoc in tomaibus ; ambo fiquidem efledicunt: unus autem velle, alter virtutem; necinboc inxu rerum fpeculationem inter fedilcre- pant: nulla^im naturalior Sc fubftancialior virtus eft bumaniucis, quam bene velle. Unus item ait fciie, alter operationem. Et que eft rationabilis nature operatio, precer feipfam & Eteam Inum quantum datur luri, quia fuperac omnem fcienciam feire ? Hec namque eft naturalis noftra operatio, que non extra nos, fed intra nos conftituta eft. Quid enim nofle appetimus, nifi caufam noftram intra nos ineffabili S rovidentia, & ultra ^os incomprehenfibili firtutO Ac de bb io fuperioribus libris Itis inter nos eftadum, ut arbitror. M. Satis profedo ; fed eadem repetere ut cla- rius elucefcant, non te pigeat nec pudeat. D. Nequaquam.^ M. Eft igitur huma- nitas fimplex quzdam, dc in rationibus fuis in infinitum mulciplex creatura; quem- admodum & lua caula in feipla fimplex eft & plufquam fimplex, & in occafionibus rerum ab ea faiftarum infiniu de plufquam infinita. Eft autem caufa qus fumroa de foia perfe bonitas, cui fimillima eft humanius. Ut enim illa tota ubique in ieipfa ' eft, iu dc ifta qitaro fimillima imago eft, ubique fafeipla tota eft. Et quemadmodum divina bonitas in omnibus participantibus fe tota eft, de nullius malitia, feu fiulticia feu ignorantia, prohibetur penetrarp nniverfitatem ab ea coodium : iu humanitas in omnes homines diftandicur, detouin omnibus eft, dctoca in lingulis, fivebonifint fivemali. Nullius enim ftulticia repellitur, nullius malitia detinetur, nullius vitio corrumpitur, lordibufve polluitur, pura in omnibus ; in- fitperbis non indatur, in paWanunisnon tabefcit, in majoribus corporibus non eft major, neque in minoii- bus minor, equalis io omnibus, equaliier in fjtos particip^.. proveniens, melior in bonis non eft quam in malit, neque deterior in malit quam in bonis ; in intttris cor- poribus non en integrior, quam in bis qui occafione aliqua integtitaton (uam ane perdunt LIBERQ.UINTUS. . a6f perdant aut non attingunt. Paradign» ; Solaria radias inunda penetrat & immun- da, dumCtin omnibus mundus, neque purior in mundis quam in (ordibus inconu- minatus. Eft enim in omnibus qux illuminat, lucet in tenebris ; & mirabile diftu te- nebras in le non (init, dum tenebrarum caufas intra (e comprehendit, non folun umbrarum, verum etiam ablentiarum ratione. Nullae quippe tenebrz funt in natu- ra rerum quji lumine non circumicribuntur : (i enim in corporibus (unt ; quamvis longiflimc protendantur, pollremouraenfolariluceambiuntur: ii in rpiritibus,quo- tum tenebrx ignorantia veriutis funt ; fapientiae claritate hnem accipiunt. Similiter nulla abientia eft, qux non ab eo cujus ablentia eft, cauliun naiixndt accipiat; naiu & lumen non prcceiierit, ablentia ejus qux tenebrx funt, non fequetur. Ideoque cx uno gijacte funt ablentix & res quarum ablditiae funt, ut lux & tenebrx, fonuf & filentium. forma & informitas, ceteraque id genus. Sed quis dignis laudibus ima- ginem Dei demonftrare, congruifveliroilitadinibus comparare pntcft ? Etnteognof- cas oequ.ilitatcm humanitatis in omnibus hominihus, intuere communem fpeciem hu- manorum corporum. Nullus enim homo alio homine humanior eft ; nam (i aliqua deformitas contigerit, vel formaram differentia j non ex natura evenit, (ed vel ex corruptione corporex integritatis, vel quibufdam accidentibus qux extrinlecus ad- veniunt, qualdainque lingulis hominibus differentias addunt, dum (it una fpeciesde generalis omnibus ex natura uniformiter imprella, unusfenfus corporeus quinque- partitus communiter omnibusineft; quamvisin multis organa ejus deficiant, oculos dico aurcfque, cetcraqueanftrumenta, in quibus exterior lenfus operatur. Quid di- cam de ratione dcintclleiftu? Nonne omnibus generaliter inlunt, quamvis non omnes eis bene re&eque utantur? multi (iquidem naturalibus bonis abutentes. attenueinx damnationis caufas invenerunt. Similiaque manifefta indicia communionis in omni- bus humanx naturx. Qijxcumita Cnt, quisrede philolophantium pureque natu- ras rerum infpicientium non continuo pronunciat, irrationabiles motus malarum voluntatum polle puniri in his, qui naturam bonam & rationabilem & impalfibilem participant } Et quemadmodum mala voluntas naturale bonum non contaminat ; ita etiam tormentum malx voluntatis naturale fiibje&um cui accidit & in quo conti- netur, non torquet. Ipla fiquidem natura ficut libera eft pcnitulque abfoluta ab omni peccato; ita univerfaliter libera & abfoluta eft ab omni poena peccati. Nam & fecularium caufarum judices, fi tamen non libidine vindidx, verum corregionis gratia reos fuppliciis dignos examinant, non naturam in eis, feddelidum torqueriap- petunt. Quoniam vero delifta per le, naturali fubjeSo fegregata punire non polEnt, propeerea corpus fimul cura delido puniunt. Naturammautem optimus conditor, piifumus proviior, jiiftilfimas deliftorum in bis qui (e fpermintac nefeiunt ultor, punit in natura quam fecit, ddidum quod nonfecit; liberans ex delido, (eparanf- que quod fixit, mcl&bilique modo ineo quod fiteit imponito, punit, & ut verius oicam, puniri finit quod non fecit. Non enim peccata naturalia funt, (ed volunt»- ria. Etenim caula totius peccati eft, live in anguo fivein homine, propria perverfa- que voluntas: iplius autem perrerfe voluntatis caufa in naturalibus motibus rationa- bilis & intelle^alis creaturx non invitor. Etenim bonum caufa mali ede qon poteft ; incaulitiis itaque eft, omnique naturali origine carens. Hinc illud miriH oile & inexpladabile oritur, quomodo mala voluntas prxvaricantium angelorum tc hominum dum fitincaufalis, totius peccati totiufque poenx peccati caufa efficax elL Etfiquis dixerit omnis peccati initiUm cfle fuperoiam ;.vidcateamin natura rerum non inbfiftere ; neque enim eflentia eft, nequq virtus, neque curatio, neque acci- dens ullum naturale ; eft autem intimx virtutis defedus, pervergafque dominationis appetitus ; ficut feriptum eft ; Qui i fupniit lerrt cum prt/ecit iutiuu fu* im nufu* ? Et initium dicitur, non caula; quia prima progr^o eft& manatio primor- dialis peccati, in quo omnes peccaverunt. At fi omnino nihil eft ; quis lapiens con- • ftitueriteam intercauliu, cura in nullo naturaliter fubfiftat ? Punitur iuque irratio- nabilis motus perverfx voluntatis in natura rationabili, ipfa videlicet natura ubique in feipfa, & in omnibus eam participantibus bona, falva, integra, illxfa, incouta- minau, incorruptibilis, impaffibilis, immutabilis participatione fummi boni perma- nente, ubique beau, gloriofiffima in cledis in quibus deificat, optima in reprobis quos continet ; ne illorum fubftantialis proprietas ad nihilum redigatur, hoc eft ne naturalium boaormo, qux ex conditione fiu attraxerant, patiantur interitum, gau- L 1 3 , de •V «o aE DlVlSIONENATURyt detcontemplatione veiiucis, in im qui pcrfeftam beaticudincm pofUdent j gaudet ad> miniftratione fubfbntialiutis, in bU qui fuorum ddidorum poe^ iblvunt ; in omiii» but tota, perfcSa, i'uo (Imilis creatori; eundis vidorum fordibus, quibus in bic mortali carne, veluti lepra cmadam deformari & violari extrinlccua patitur, pd^> ta, in prilUnum conditionis lux ftatum reftituta revertetur, redcmtoris& fulcepco- ris lui gratia revocata. Hinc datur intelligi, quodin natura rerum, poft mandi bu}fts fenfibUis confummatioaem, nulla malitia, nulla mors corruptionem inferens, nulla mileria fragilem in hac adhuc vita materiem inficiens relinquetur. Omnia quippe vifibilia Se invifibilia in luis caulis quielMnt, Iblavero illicita voluntas maiorum hominum & angelorum laudata pravorum morum memoria conlcientiaque, inidpia torquebitur, cumdehisqux in haeviu libi optaverat, dcfuturafibicogit^erat, ni* hil inveniat, /h slU die periiunt imnes ogitMunes etrMm. O^i/atira» dixit perituras, non autem lubftantias. ^d quas cogitationes aitl Vanas profedo rerum fenfibilium, quibus in bac vicainlano in^ot amore, phantalias, quas irrationabilibus obcsEcatx per malitiam anima afiedibus attrahunt, (^bus phantafiis ipfi qui eas fingunt, limilc limi erunt: nullam quippe vere veri foliditatem invenient, led veluti inanibus Ibmniis torquebuntur. Hin« Maximus decimo lexto de Ambiguis capitulo, fui di- vind, inquit, ftpieaier mediumur ytrkd, ferditunem & infernum & filits perdituum & pmilU nppelUnt eei, ^uiqned ntn ift, fibantt fecundum mentit nfeSumfnbjiSeutimf»- ciuttt, & fif pbtutdfn per mnU funiUsfiuut. (^d dicam de Sando Anguftino in doo- decimo libro Hexaemeri lui difpuunte de eo quod animx adhuc in came mor- tali confUtutx , non alibi nili in phantafiis , aut quafdam inanes Ixtitias, aut qualiiam inanes poenas patiantur : in futura vero vita receptk cerpnUut Iblida veriutis contemplatione jufti gaudebunt, impii vero inanes rerum lenfibi* lium imagines patientes flebunt, falva & impunibili in utriiqne lubftantia. Dua namque genera palEonum liint: unum quo deificati in conditoris fui pnrilTimalk cognitionem rapinntur, alterum vero quo impii in profiandiffimam veritatis igno- rantiam merguntur. Et quid mironf, fi impii, quod in hac vita adhuc in carne cot- rnptibili detenti per fomnia. Se polleam pnantaltice patiuntur in inferno, Ipiritua- libus luis corporibus rcceptiss ac veluti graviffimo quodam lornno evigilantes, et- prelEus patiantur per fiipplicia ; ita ut femper, ficut ait Angnftinus, vene poenx eis iint, falusvero imagines in non veris; vera triftina, vemsludus pavorque, lerapoe-. nitentia, urens cogitationum flamma. £ contrario autem juiU patientur; quibusre- edptis corporibus deificadlque mentibus, ver« beadtudines erunt in veris contem- plationibus, verum gaudium, veta Ixtitia, cum omne quod in hac vita per lideiir ac- cipiunt, in futuro per fpeciemconfiderabunt. Sedqu^siplaipeciesfit, nnufquirque inleipla videbit experimanto; Tu dane eaim, iuqnit Veritas, Pttrumeimdnftenesmni- tnfnnt. Utrifque tamen emnt phantafix vduti &cie$ qoxdam expreliie ; jullis qui- dem divinarum contemplationum ; nam non per Teiplum, fed per quafdam fitas ap patitionts fecundum altitudinem nninfcujnfque Sagorum contemplationis videbi- tur Deus. Hxc quippe fune nubes de quibus ait Apoilolus: Rapiemur lu nuMut viumCbriftni nubes videlicet appellans divinatum pbutafiarumdiverlas appaiitiones, , fecundum uninlcujnlque deificati altitudinem throrix. Impiis vero mortalium re- Tuin Icrapet erunt pbantafix, ac diverfx fallzquc fpecies, iecundnhi diverios mala- rum fiianun cogiutioniim motus. Et quemadmodiim deificati per innumerabiks divine contemplationis gradus afeendent, fient fetipeum eft : Ibuut jujii derirtuteiu uirtutem, in ouoibus vifionis raptis pideiunt^ue Ihum Denum inSien, hoc eft, non perieipfum, ledigi^ieculodivinie pbantafix: ita h Deo elongad femper dclcenduitt ' per diver^ vitiorum fuorum' deteenfiis tn profundam ignorandx, inque tenebras exteriores, in quibus erkfietui & fifidtr deutium. In urrili^pe tamen, juftisdico fit . impiis, falva, & integra. Se incontaminata, omnique contraria palfionc libera critft lempercrit humana natura-: atnfqueerit fimilis corporum ipintnalitas, oblata omni aniinalicace fimilis incorruptibilitas,- fubtrada omni cormpdone ; fimilis naturx gloria, quando auferetur omnis contumelia; fimilis eflenda, fimilis xternitas. 'Hxc untiu regeneratione generalia naturaliaqae bona todus bumanitads, omnibulqufe partkipandbus- eam communia. Hxclunt data de furfuuf» Butre lumiuum defeendeu^ tin, in etanes generaliter diftnfx, qnorum pardeipadone nemo excluditur, nemo pri- vatur, cum nemo fine hia fobfilUt, nullius mab merids impediantur; ne deota^ •nuIllM LIBER Q.U I N T‘U S. a/i Dulliiu bona racfiu pnrceduitt, quibus prafteatur; omne meritum prxoccupant; foladirina bonitatis largiflua plenitudine omnibus per omnia univerialitcr inexhau- ftaeflufioac mananti in nullo augeatur, in nuUo minuuntur; auijualiter omnibus in- func, flebonis &majis; ^ nullo retrahuntur, aternaliter io omnibus & fubftantialiter permanebunt, omni corruptione conttariaque paifione ablbluta. Attamen funt con- trariarum qualiutum, bonarum dico malarumque voluntatum, virtutis ignominiz- que capacia. Etbon.e quidem voluntates atque virtutes ex natura & gratia eis ad- lunt: pravz vero voluntatis €bnoxios motus, qui vere prnprieque fuperflua natu- rzdicuntui, ex nulla caula naturali feu (upematurali cis accidunt: ideoque extra (cfimulflc intrafeimpalGbilitereosrulHncnt. Non enim ex natura vel gratia prove- nit, quod per privationem nibil cft, cum neque lubftantiacfl, neque naturale acci- dens, i^ue virtutis naturalis quadriformis tjua rationalis anima ornatur, pruden- tiam dico, temperantiam, fortitudinem, juftitiam ; neque harum bicornis fons, cha- cims videlicet & manfuetudo; neque ulla virium qua: ab eis erumpunt, de quibus Duactra^rc longum videtur, propoficoque alienum ; neque fuperBaturalis excellen- tia ioeflabilis deiiicationci ultra omnem creaturam, quam «et kxIw viifir, net nuru au Jtvit, ui( iB (n hnmtm Aftmdtrt poteft. Non enim inter omnia, fcd fuper omnia comparatur; nec intra poteftaces naturas conditx includicux. Et ne mireris quod dixi humanam naturam contrariorum capacemelTe, ex quibus nihil patitur, nec luz iiroplicitacis ferenitos perturbatur. Accipe paradigmata aeris; de quo circumfundi- mur, &quo Ipirancia & relpirantia per pulmones veluti per fabrinos folles ignem cordis lempcrfiifflant, nulloque temporis momento Ibpiri eum natura (init anima- lium, luci^ fimul tecrafque fert nubes ; illas quidem folaris radii receptivas, illas .vero repulfivasi illo: ex luperioribus tenniucem fulgidam, ztherex puritati propin- aquam,qualuceiicaccipiuni;illz vero ex inferioribus deoCuiem tenebrolam terrenis for- oibus bmilem, qua lucem relpnunt, attrahunt : ipfe autem aer in omnibus fuz ieni- per fubtiliutis & lereniutis immobilem cuftodit qualitatem, nec in nubibus corpo- laicii, nec cum perturbationibus quasfuflcrt; peiturbatur lucis capax & tenebra- rum, dum lua natura neque luce augetur, neque tenebris minuitur ; calorem recipit Sc frigus, dum lubflancia ipfius nihil calore neque frigore patitur. Corpulentia (i- quidem quam cx terrenis & aquaticis vaporibus accipit, calet in eo aut friget, in nubes conglobatur, vertituratque movetur in ventos, denlatur in pluvias imbeerque, coagulatur in nives grandinelque, cecerafque fpecies quas ex przdiftis vaporibus (quosGrzci Ariia'J'a( vocant) nafccntes iimplex fle (piritualis natura acris donec in- ceran humidaque pondera graventur, fuftinet ; iple vero ut przdiximus, puritatem fuamfic fpiricualitaiem incorruptibilem polfidet, neque purior neque fpititualior in luce quam in tenebris, neque lubtUior ; neque plus inferiora fe corpora penetrat in fereniMtibus,quam in perturbationibus fuis. Hmc b pbilofophis Grzcorum voca- bulum Cbi attributum eft condignum. Acr enim dicitur, id cft fpiritus, ideoque Am- plexae fpirituale corpus b Phylleis vociutur, quod ab his qui Olympi monus verti- cem alcendunt, indubitanter approbatur, cum illic Aulla iriur, boc eft vaporatio, leu dc terra feu de aqua, poteft exaluri. Quod autem inferior pars ejus, aerisdico, vapores recipit ad morulium animalium utilitatem, quz abfque flatu aereo vivere nod valent, divnna providentia adminiftrante dirpoAcumeft. Si enim Gmplicitas il- lius abfque ulla bumiditate, quadamque corpulentia interpoflea mortalium corpp- mm pulmones inflaret | nequaquam ignea natura quz cordibus ineft arderec, ac per boc tO|tum corpus frigefeeret, caloris virtute defertum per quam vitalis motus mor- tali* membra miniftrac. Utergo fubtilitas aeris adjuniftisfibi vaporibus in pulmones intraret, fortioremque impetum faciens ignem cordis incenderet, propterea inferior para acris circa terras aquafque diAufa, bumiditatiscorpulentizcfue capax fa^ eft, abfque fuz funpiieifiimz fcrenillunzquc nacurz vel corruptione, vel detrimento, vel addicamenio, vel ulla mutatione vel tranimuutione. Propterea autem dixi ae- reum fblom fpiritumad ignem cordis incendendum, feu ad alia corpora fenfu caren- tia nutrienda non fuficete abfque ulla corpulentia intermixta, quoniam igneum ae- leumque elemencum perfeCbi invicem junguntur, ita ut nullum motum feofibilem efficiant, prz nimia fuz naturz fubciliutc, quz femper qnieu eft omnique pec tur- batione remota. Dum vero inferioribus (e aemeotis, cerrz dico fle aquz milceniur. in illorum corpulentiori qualitate vim luam exercent, motufque fuos quibus corpora * fenGuilia S7X DEDIVISIONENATUR® fenGbilia adminiftrant, manifeftos drarotnunt. Hoc autem paradigma proptkrea'iil'-* trdduxtmus, ut incunAanter cognoicamns humanam naturam in regeneratione ejm icreniiSmam efle futuram, dum in ea nihil terrenam feu bumidum feu ponderolum relinquetur, omnino in rpiritum converla: direriarum umen qua}itatum capacem foreabique uila rciUtutionis fux pnemutatione aut contrariafibi paffioiie Utenim aer ifte ex quo funilitudinem qnandam humanitatis accepimus, xthcreos defnper fpiendores, deorlum vero concretas ex terra & aqua recipit fumigationes: itaou- manitas ad iniaginem Dei fafta, irrationabiiibns autAn fuis motibus in amorem' re- rum fenfibilium, inquc corpora corruptibilia qua; eam aggravant milerabiliter lania, dum tempore regenerationis in antiquum revocabitur ftatum, divinis radiisiniede lupra fe Iplendentibus in his qui dciricabuntur fulgebit ; temporalium autem moiS tauumque rerum quibus in hac vita inGcitur, phantallicvu memoriam infiraic&eie- tra in bis qui omni bcatitudine privabuntur hiftincbit ; non utipfa in feipfa pceqdt luat, fedutilla quz contra voluntatem creatoris fui attraxerat, extra ipfamdamnenr tur, penicufque pereant : malitiam dico & impietatem, ceteraquc nequitis membraj qus ex operibus carnis hoc ell, camaliter animz viventis, merito originalis pec- cati occafionem fumlcrunt ; quz dum per fe quzruntur, nihil funt, quoniam in nu- mero eorum quz ll conditore omnjum fubftituta luat, non fun^ Ex irrationabilium n ' >pe animalium fimilitudine rationabili naturz fubrepfere ; ideoqueinea omnind nabuntur, ne ei perpetuo noceant, quamvis in propriis 'impiorum voluntatibus recordationes eorum quibus torquebantur pcrmanfuraselle non fit negandum. A- liud ell enim omnem malitiam generaliter in omni humana natura penitus aboleri^ aliud pbantaGas ejus, malitis dico, in propria confeientia eorum quos in haevitUti- tiaverat femper fervari, eoque modo femper puniri; quemadmodum aliud eft ean- dem humanam naturam in fuam gratiam quam peccando perdiderat, divinzvidclUoc imaginis dignitatem reditui; aliud uniuscujuique elegorum propriaro in bonis me- ritis confeientiam, qua in hac vita Deo fho in omnibus Icrvicrunt, fuper omnem bn- manitatis virtutem deificari, eoque modo femper ac beate vivere &luper omnia quz funt exaltari. Ibi enim erunt, ubi cd ille quem in hac vita dilexerunt, dc femper eum videre appetiverunt. XXXII. Hic occurrit quintuplex rationabilis creaturz theoria. Phmt enim' fpe- culatio ipfms ed, in genendi illa& communi fubdantialique virtnte qua omnCsbo- mines fimul & ftmel in prima ejus conditione eam participant, fiveboni fmt five ma- li. deranda, in proceffionibusipfius in hanc vium mortalem per fingulorum homt num ex corpotious ' generationem. Trrtu, in reditu ipCus generaliter perfeipfara in angelicum datum quem deferuk, in hunc mundum fenfibilrm cadens. QumtUi in his qui eam participanti &in hac mortali carne vivemes, feipfos Comrotlnemqtfe fuam naturam,'ac luper omnia creatorem omnium quzrentes, merito fuzpropriz ac bonz voluntatis ad communem fuz naturx iq^ritatem redire adepti funt : ac deinde dono divinz gratis fnper omnia podlc rolnquentes, omnia in ipfumDcutt transferentes. Qumu fpecumio ed, eorum qui univerialitdr naturs infita bon*, 3 UZ omnibus, ncniine excepto, divina largitate prsdantur fle prsdabuntur, poffi- cbnnt. Adfumma tamenilona divins gratis quz folia judisrepofita ac prsparata funt, pervenire non poterant, cum in hac vita Deqfervire nolueruitt, temporalium rerum amore detenti; quo videlicet amore in alia vita, fivein (olis animabas five receptis corporibus, vdut inextinguibili fiamma ardebunt, dum illic non invenient ea, quibus hic intemperanter 'inhiabant; fed eomm vanas falfaique phantafias vide- bunt, quas cum veluti veras tts comprehendere voluerinti umbraram indar evanefr 'cuftt, cum naturali fobfidentia non fulciuntur. Erum enim ficutfcriptumeft, Ke- tuXM vdmtttum & mnit vtmttu. Ipfz erunt cogiuttones de quibus Pfalmida air: fquod etiam paulo fuperius introduximus) iailUdie ftrHunt tumet cegitAtttnet torum. Ac fi diceret, omnes cogiutiones quas in hac vita de rebus terrenis temporalibulque animabusfuis 6c carnalibus defideriis dediti infixerant, iniiladie, hoc eft inapp»- ritiune veritatis peribunt, quando de his qus viventes in came, cogitaverant, rclur- 'refhiri in fpiritu nihil invenient. Quid enim perfidus Judsus, arrogans Ifmaclita, exorbatus impietate paganus de falialelicitate, quamfibi vana opinio in futura viu promittit, inventuri lunt; aut quanta triditia, quantus dolor, qualis flamma perne- tus cgcdatis' eos torquebit, quando nihil terrenorum capiditatum mortaliumque do- Ikiarnm . L I B- E R Q_U I N T n S.. . liciirumquJt f|icvan« imbiberant, r^erturi,' nihilquc dt remanebit pneter Tact^ incomprcnduCbilem^QC renim, quas imi futuras eile crediderant, umbram fugitivam t Quam Icmper c Ut chim quod foepe diximus, ultra omnes naturales viilbtcs ,^pIlorum bcatitudo per conditoris gratum exalulycur, ita infra omnem naturam im- piorum luppliciorum per\:|Uliicm conditoris juilitiam deprimetur. Quidenipin- ferius eft, extraque omnem naturam demerfius vanitate vanitatum falmque iMagi- nadonibus rerum 'qux icmper peribunt ? hinc illud mirabile & inexplanabile na^- atuf. Attamen vera ratione, divinxque Icriptura; auAoritate ita fieri & non alitor probatur; quoniam ultra omnia naturalia bona beatificatur jufti, ac veluti' ex con- ,trari3 parte iiifm eadem naturalia bona puniuntur impii : gc quomodo natura illa quam & boni participant Acmali, mcdicras quxdam conllituitur, Ita ut neque beati- tudinc honorum augeatur, neque infelicitate malorum minuatur, nis (bfummodo naturalibus bonis lubnixa ' contcntaqye omnium fubllantias continens otnnia fua omnibus participantibus fe minillrandx bonis naturalibus. Siquidem indecll genera- lis omnium forma, qui eam participant; inde fingulorum fpecialifEma fpecies, plu- ralitatifqdfinfinitus nflmerus ; ipde numeri incrementorum corporalium perlocadC teni;fcra. Tempora nunc dict^patia quibus corpus humanum ad perfcAum (oi in- crementum pervenit, loca -vero Icdes ungulorum corporis meitifirorum, inde natu- ralia a^identia corpo^-um animarumque procedunt. Et quid dicam f Ita illa huma- nitas onlniiim generalis ii conditore luo intr^duas fihi invicem oppofitas extremita- tes, inter felicitatem dico clcAorum 8e infelicitatem reproborum libraueft, ut in his qui boni lunt, quandam ineffabilem pulcritudinem ultra fuas virtutes gratia lar- gientede furfum accipiet ; irt his autem qui mali funt, nullam turpitudinem deorfiun jultiiia prqhibcntc in feipfam attrahat. Inipla fiqmdcm nullius turpitudo turpi» cll, nec malitia nocet, nec error errat. Suas conditor omne quod in et fecit, exor- nat, & nullo modo punit; omneaAem quod ineafion fecit, ineafuftinet definit, & impunitum fieri non permittit, Sed illa poena dupliciter intelligitur ; aut enim deli^ in his, qui ad principium^ruum revertuntur, per indhlgentiam puniuntur; aut in his qui a principio fuo femper fugiunt, perpetuo torquentur. ' , XXXIII. Siautein^ me quzris, qua ratione eaquxl Deo fafta non.fitnt, intra ea quz ab eo faifea funt continentur ; aut quomodo ea qux extra humanam naturam .computantur, intra eam puniri^fTunt j primo tibi refpondebo juxta fimplicitatem catholicz fidei : Q^iscogturit ftnfum Dimmi, aut ccfihm fieri quisnegarit? Nam dum corpora noftra mortalia; ipfum dolorem qui repentina fanitatis corruptio definitur, patiuntur, ea puniri fentimus. Animas quoque adhuc in cis detentas, eirquecompatientcs quo- dammodo puniri nullos ambigit; cum ratio doceat fimpiicem animte naturam neque corrumpi neque puniri, neque paflionibus corporeis infici ; compati tamen dicitur, dum congenito fibi corpore & compaginato auxilium przftare laborat, ne deftruatur. Seroper enim appetit corpus Cbi lup^radditum in hoc colligere in unoque, ne fluat Sc corrumpatur, continere. M. Anima itaque ad imaginem Deifada, Ccut nun- quam coTTumpimr oer feiplam, ita nunquam ponitor. D. Non aliter prxfata do- cet ratio. Si enim nulla fpirituiflis fubftanria per feiplam puniri poteft ; quanto magis illa qux ad imaginem Dei fa^cft. M. Quid ergo dicemus de corpore? Numquid cumcorrumpitur, punitur? D. Puniri non dicimus, nili quod fiiam poenam (entit: idcoque fi folus animz fenlus eft, quod ex mortuis cadaveribus damr inteiligi ; cor- rumpitur folummodo corpus, non autem punitur. Nam & corpora rerum omni feofu carentium, ut funt ligna & lapides, berbarumque germina, corrumpi dicimus, non autem puniri. Sed fi fenfiis exterior non Iblum ad animam, verum etiam ad corpus pertineat ; non magnopere negandum corpus mortale & animale & corrum- pi K puniri pofle. M. Corpora igitur mortalia fi reofusfint capacia, corrumpi & S iniri; fin vero fenfu carentia, corrumpi fbluoamodo videntur pofte, D. Itaexi- mo. M. Omnia itaque corpora mortalia, five folummodo corrumpantur five fimnl & corrumpantur & puniantur, i Deo fa^ non funt. Praedidis fiquidem ra- tionibus confeduni eft, omne quod fi fummo bono fadum eft, nullam corruptionem, fle per hoc nullam poenam recipere. D. Mundum Iftum vifibilem lenfibilibus cor- poribus maxime fiibliflentem^ DeoAdum efle, quisnifi infipiens negare przfumat? M. Quomodo erp illius corpora corrumpuntur vd puniuntur ? D. Duobus modis corruptionem diciinus : quorum unus quidem ille qui generalium elementorum coi- tum ^r vifibiles fpicics in generationem procedere docet, fle iterum fpecialium corporum refolutionem in catholica elementa ex quibus compada funt reditum ; alter quo nullius creaturz effentiam fle virtutem fle o)>erationem pofTc vitiari affir- mantes, rationabilis intelledualifque creaturz voluntates irradonqbilibus motibus corrumpi approbamus. Et primus quidem modus temporalium localiumque rerum fle ftnfibilium plus videtur docere in fo invicem transmfionem tranlmutationem. quam corruptionem ; cum omne quod divina providentia ordinatum eft, pulcritndi- nem infert univerfitati, non corruptionem. 'In bis enim omnibus fle naturalium fubftantiarum integritas, fle qualitatum naturalium mutabilitas cuftoditur ; quibus duobus fenfibilis creaturas plenitudo componitur: ac per hoc abufive temporalium rerum varietas per incrementa fle refolntiones incrementomm corruptionis nomine appt^atur. In hac forma locutionis intelligitur Apoftolus dixifTe, de fragilitate hu- mani coloris difputans : CnruftihiU btt inHutuT nctrruftitntm, itmurtdli- tdtem. Et alibi. ctrrumfitHr Mggrtrtt tninum, & tirretu bdiitAUtitfri- mir fnfMm ma/ra tTgttdbttM* Quibus verbis non fblpm humani corporis adhuefitagilis M m 3 atque *7* DEDI'V1SI0NENATUR« atque mortalis folutionemin elementa fimplicia quorum qualitatibus invicem coda, venientibus componitur, verum etiam ex iplis iterum revocationem inquefpirituales incortuptibilelqucq^litates reditum fignificat, terreni corporis mutabilitatem cor-^ ruptionis vocabulo appellans. Non enim propterea illa leniibilia & temporalia {pernunturab his qui Ipiritualia deGderant & zterna, quufi mala Gnt ; 1'edquiain- (tabilia & mutabilia funt, finemque tranlmutationis luz in ullius exppdant, & ia comparatione (labilium iramntabiliumque nullum tranrmutationis fux hnem in me< lius expedantium vcluti contemtibilia penitufque deferenda & pollponcnda Judi- cantur. Secundus vero modus non in rerum mutabilium transfuuonibus intra natu- ram verfatur, fed in propriarum voluntatum perturbationibus quz extra nataram lunt ; quum quz ex Deo non fubfiilunt, corruptiones quz vere dicendz lunt, per- vcrlz voluntatis vitia confiderat. * Proinde hujus mundi corpora non corrumpi, led in feipfa naturali motu ac varietate transfundi exillimanda lunt, ac per hoc neque puniri. Naturales fiquidem palTioncs poenarum vocabulo juxta proprietatem rerum nullo modo appellandz funt : & fi quis dixerit lenfibilium corporum in femetipfis transfufiones per generationem & lolutionem propter peccatum humanz naturas fieri, ac per hoc veraciter corruptiones polTc-vot^i ; videat totius vifibilis creaturae ordinem & pulcritudinem non nifi in viciStuflinibus rerum per loca& tempora conflare, iilarque viciffitudines ac varieutes non aliunde nifi divina providentia & adminiflratiooe caufas ducere, & plus ad humanz naturz eruditionem, 8c ad crea- torem fuum revocationem flAas fuifle, quam ad peccati ultionem Eo enim modo (piritualis medicinz imaginem fuam Deus voluit dcinfeiplam &adfeipf'am revofa- re, ut rerum mutabilium taedio fatigata & exercitata, immutabilium ziernorumque flabilitatem contemplari defideraret ; ardenterque verorum incommutabiles fpeciet appeteret, in quarum abfque ulla varietate pulcritudinc qniefceiet. Hinc conheitui quod etiam in fiipcrioribus przfentis difputationis plurimis locis cfl conclufum at- que definitum, nullam aliam fedem corruptionibus ffotnifque pofTe reperiri preter rationabilis & intelleflualis creature perverfbs illicitofque proprix voluntatis mo- tus, qui nec ex Deo, nec ex natura condita iQ^ocoimimpieC)» erk & impiiut, qundo &lfoni«i Ueonuo cultus omnino ottiu- guAur, & unus Deus ab omnibus ei(^:iis Sc rq>iobis in omnibus cognofccmr i Ini- quims quomodo rqputnebit, quundouemo le^ divinss pra:varicat*p|Kcrit ? Etboc upcrtitTuiu: dirina cleclgrac Scriptum. quK dicit < terru, &iniqiit lUHtnoM fittti noucnim lubftanticm illorum, Icd peccatum & iniquiutem defodu- ra elle credqnduin eH : & quod B. Hieronymus in expoCtionc EzccWl ablfaiapro- pheu dc generali * totius Uuuuns naturs in figura |crulitlcm introduxit, ftncimcdii» ttmmigne dr dente, & devtrdkt jient fatum mdieriem. Quoniam in iplo locoaupU- citer materiem intelligimus j aut enim maceries informis quz de nihilo fada cft, 6c ex qua diTcrlitate formarum libi adjundta hujus mundi IcnCbilis componitur ftro- dura. fignificacar. qux videlicet materia Ccuc foennm ardebit, quando landiiicabi- tur, ided purgabitur ipla natura ad imaginem Dei fiida. ita uc nihil in ea materiale, vel temporale, vel terneaum, vel vibbik, vel tranlitorium muubilevc remaneat, quo- niam unapino in fpiritualem vertetur ^iliuttm & uniformitatem ; aut eundorum vitiorum & malefadorum uccalioncs, hoc cB malitiam, impietatem, iniquitatem matetiz vocabulo Propheta infiiwaoe. Quomodo ergo fupplicia erunt, quando ni- hil dignum iupplicioin natura rerum relinquetur? M- In juperiotibus ludicienKr de his adnn cll, & ad pumm (uc arbitror} delinitum ; ideoque nunc breviter quoniam exigis, colligendum. Siquidem inter no|iubtrada omnicnntroverlit conlidcratum, omhemmalidam malolque, omnem impietatem impiofque, omnem iniquitatem ini- quolqiK iulliSuna divini judicii lenientia, ne naturarum integritati iemper impe- ount, ^iuti qualdam lordo purgandi penituhquedc natura rerum adimendas ac- tori ; & hoc non loktm audoritace Sandorum Patrum divinzquc Icriptnrx, verum etiam xede ratiocinationis in vciligaliunibas cft firmatum : vanas autem cogitationes hominum in fallit terum temporalium phantaliis,^in eorum animabus qui folummodo integritatem nature recepturi lun^ non autem in gloriam immutabuntur, Icmpei maniurat Icraque pienitentia dc rebus quas infaaevita iUicice atqpe inordinate con- cupiverant, vcluti quadam incxtingniblb fiamma arliiras. Proinde non mihi viden- tur cunrenjcns poiuillc exemplum, qui rationabilem naturam & Iemper manfuram, & fuppliciorum dammis Iemper arluram docere volentes, asbedum lapidem fempee manere Icinperque ardere dicunt: ttautSc AlbUancia ejusde quantius & qualitas nullo modo minuatur xel corrumpatur, dum flamma in ea non extioguiiur. Hac enim limilicudine rationabiUus uti potient ad fuadendum quod non lolum naturalia bona ucionabilis creatnrx Iemper abfque ullo detrimento permanebunt ; verum e- ciaqid" bis qui purgati & landificati 'lucn omnia nacuraUabona. deificationcmac/- cipienc, ccerux bcautudi.iis glorum, velati in excinguibili divias gratiae flamma fulgebunt i 'iuut in cii^nicuralis pulcritudo pofpctuo maneat, de dculicationis clav- ritasfupct omnia eluceat. Difeernis iuque, ut opinor, inter ea quz penitus perir bont, de ea qux jecernis attribuuntur luppliciis. D, Dilceroo; video enim quod vitia riddlumqne occalioncs de natura terum penitus delebuntur, pbanufix autem rerum temporalium quibus imperfedx animae io came conftitutx i^ucuntur, aeter- nis liippliciorum artioribus attributi manebunt, ut in cis pravx torqueantur cupi- ditates pravorum. Sed adhuc non parva mihi obAat qoxltio. Si bonitati de cicudimeeteriique divinis virtutibus qux de Deo predicantur, nihil erit coxternum; cor veritati aliquid coxaTnum opponitur, hoc cft falfuro de Hllicas ? Uc enim ni fal- lor, Tcriuti opponitur falfius, ica vero fklfum. Si igitur omnis phantafia falla eft, ac per hoc Sc falfitas, quis pbantaliam. veritati elle contrariam negaverit ? At fi piumtal^erum cempora.ium liippUciis diftribuicur xcernis; peofe^ xcemx erunt phancalue, perpeiuoquc opponentur veritad. Af. Non immerito labs caligo tibi occurreret, fi prius clariflimo iplius veritatis de qua quxflio cft, radio iiluminacui, ad purum dinofecresij iprumetic, abique uUa differentia, rnunquamcoim Dxdalus volavit, narigallc autem de Creu in Euboeam fertiu.j fidium dc pbaacafiam, ia st omnis phant^ fit fiilla, dc omne fallum pbanaliaT Nunc autem quoniam magna diiiccendacft incet fallum dc phamafiam, rdinqiiitui u| illud quod proprie dicitur fiilfum lolummodo opponitur veritati, [phanauam venati elle contrariam] D. Ex. pqnei^xlo qusfic illa differenda qux talliim fegiegat h phantafia. Af. Suisdefi* aidooifaasdilcerDnBtar. Eft enim fidium quod appetit dte quod noneft; abtere* aimrultfi: videri qoamcft, quia non ita en ipla tes ob qua ptxdicawf. quomodo de r 280 DBDIVISIONENATtJRff de ea praedicacar. In <(uo genen quzdam BiboJaruro Cnt coijflica^x, ut voIafiu' JD£- dali, qus fabula nec vera cR; nec veri limilia, ied falfa omnino opinio, quz iStlit infipientes, ideoque falfum dicitiirquia falli^, &d<^;ipitjudicii)ro eorum qui fallun- tur falfa pro veris approbantes, quod cft propriam erroris ; & hoc cft qugd vere di- citur fallum, quamvis Ixpe in diale^cis propofitionibus negationi falu nomine vo- citentur, Izpeque affirnuttiones negationes quidemt ut omnis bomo ammal non eft, fdfumefti affirmationes autem, utomnis homo juftus eft, falfum ell. Phantaliavero eft imago quxdam & apparitio de vifibili vel invifibili fpccie memori;; imprcik. Dum enim nulla res corporea vel incorporea per feipfam mortalibus adb^c Icniibus confpicua (it, natura rarum conftituit ut inlenfu exteriori fenlibilium rerum itnagi- ' nes, in interiori vero intelligibilium exprimuntur : ac deinde veluti ex duobus fon- tibus, fenGbiiibas dico & intelligibilibus, duo quxdam flumina in ipemoriam con- fluunt, & unum quidem flumen ex inferioribus per fenfum corporeum, alterum vero per eum (culum qui (olus animat cft, meatum trahit ; &omne quod eae eis roe- roorix infigitur, phantafia proprie nominatur, hoc eft apparitio, ut fuperius dixi- mus. Siquidem phantafia ex verbo Graeco quod eft fuira, cujus interpretatio eft ap- pareo, etjrmolugiam ducit. (figitur ratione phantafia vesitati opponetur, cum& ipfa veritas per feipfam incompicua in fuis'’ obanufiS qiuEcentibus le occurrit, fic ineflabilt modo manifcftatur ? & dum omnj; pluncafu quaedum tuturalium rerum (1- militudo fit animz imprefla, cur quod ex natura procedit veritati contrarium jhdi- carecur, cum nulla natura veritaa contraricfatis ratione obfiftat ? Et hoc approbat vera ratio quae firmUEme aftruit, nullam phanufiam de eo quod intra njkrarpm numerum non continetur, polle in Icnfibus Icu memoria exprimi. Omne quippe 3 nod omnino car;^ fubftantia fle forma fle qualitate, nulla poteft imaginari fimilitu- ine feu apparitione, ac per hoc n^Ua phanufia. Siquidem phantafiae qux de fallis fidifque corporibus immundorum Ipirituum iif lenfibus hominum, quos deludunt, effigiantur, umbr« proprie appeUandae fun;, non autem phantafix. D. Phantafia igitur aliquod bonum cum natutaliam rerum iroagiyio cft. M, Illud negare non polium; omne fiquideaq qdod ex natur^ibus caufis oritur, bonuqaclle non de- negatur. D. Puniri ergo boilnm polle cogetis fiiteri; dixifti enim retum tempora- lium pbantafias fupplicBs xternis clle diftribucndas. M. Nullatenus; non enim dixiipfas phantafias fuppliciis torquendas, fedinipfis irrationabiles motus perver- farum voluntatum fuppueiit anernis lubigendos. Confideravimus enim quw non eft non polle puniri, nifi in aliquo bono quod eft. D. Recordaris, ut opinor, fua pradidfae ratiocinationis tux, qua incunftanter conclufifti phantafias rerum teapo- ralium animabus infixas, fivein hac vita live poftmodum in altera, omnino nihil ^e ; ideo in eis perverfx voluntates paoiilntur, quoniam cum ^mprehendi* polle in ali- quo putantur, fugiunt ie comprehendere cupientes, 8c evanefeant. Recordor; . nec me penitet talia dixifle, quoniam phantafias fubftantialebon^ non efleomnino dixi, fubftantialibus autem' bonum adbxrere, fle ex eis nafei indubitanter p^^bari : fle fivein eis impiorum fupplicia, fivejuftorum prxmiadifponentur, ubique tamen bo- nas ede non dubitavi anerere, quoniam fle beatorum felicitas qux in contemplatione veriutis conftituitur in phanufiis quas propter diflerentias aliarum phantafiamm Theologi theophanias appellant, adminiftrabitur; f^Ipfe Deus enim perlcipfumlem- g :r invifibilis eft fle erit, qui ftlmbthtt immntuUttatm, & luftm hdiittt inACtefiiiUm. ico autem quod fidfum fle falfitas non perpetuo vero fle vectati opponentur, ne * coxterna fint, nullas lapiens dubitare debet. Quis enim futurx vitx ftatum redis ratiocinationibus inquirens, dixerit falfitatem efle futuram, quando veritas.^ omni- bus apparebit, ^ omne^fum non folum de natura rerum, verum etiam de judicio totius ration^His fle intellcdualis creaturx auferetur : ubi nemo fallit fle fidlitur nemo, dum natura rerum in fuas caulas revertetur ; in quibus nihil aliud conlidcra- biturprxter verum flc veritaten^ in quantum unicuique cledorumjuxu donationis fiix altitudinem contemplari eam permittetur. Quamvis enim non eodem modp, led multiplicius in infinitu^ divinarum vifionum afcenfionibus fle delcenfionibus julMs 8c impiis apparebit ; omnibus tamen apparebit, quando- in omnibus injuftis, fbla injnftitia punita fle interemta, ipla purgau fle intemerata relinquitur natura, in ipfos gradus de quibus pedando corruerat reverfura: de quoeeditu, quodrd^ dHuiticiidi tempus cft. D. :Tcmpus piate ; prius tamen nofccre velim, quoniam me t valde 4 .. t L I B E R Q, U 1 N T U S. . a*i ' vilJe perturbat, quomodo univsriitui naturarum omnium, Ij ia Deum reveriitra^, uUu fupplicU intra Ii: contineri patietur. Non pnim lu^plicium in Ptmefle credibile eft. M. Dic quxfo, num omne quod inferni & fupplicioruiu nomine vociucuf, - ellan non eft. D. Courdor undique. Si enim dixero, cft^ confeftini tum diifturus. eris, quid mirum tibi videtur, li quod eft in eum & quo luiit omnia inter cetera quis lunt, reverfurum Iit. Sin autem dixero, non eft i relpondebia, cur computat inter omnia qu.^ in Deum reverfura funt id quod non eft. Et iterum C dedero omne ■ quod inferni nomine ligniiicatur, extra univerfitatem efle; abfque mora concludar omni ratione defertus, invitufque cogar fateri, non ede niirum quod intra ea quz funt in Deo non'eft. intra iplum quoquo Deum non cfte; & deridebit incrawR, qn.e incunftanter prtrdicat, extra Deum Sc univerCtatem ab eo conditam nihil cogi- tari vel inceltigi polle. Omne enim quod eft St quod non eft, creatore ambitur Sc creatura. Si autem dixero, intra : coa^ut fatebor non folum ca quz funt, verum etiam qus non funt intra terminot divinz bonitaiit &juftitiz & providentix & ju- dicii cuntioeri. Nonenim foluromodo ca qu« lunt, vc. um etiam ca qm non funt, five per fupercxcellentiam ultra omnem intelleauni, fivc per privationem eorum * qu« funt, infra omnia qu* intelligbntur efle, divina virtute credimus & intelligi- mu( adininiftrari, extra qnam omne quod eft & quod non eft, egredi non poceft. Nam omnia qus extra bratorum ordinem expelluntur, extra divinas leges inqnas continentur, evadere non poflunt, &quah fuperioribus ordinibus cadunt, in infe- riores ordines decidere inque cis detineri coguntur. Omnis enim ordo, fivefummus lurfum rerfus, flve extremus deprfum verius, five medius & h Deo eft conftitutus Bcintraeum cuftodicur, extra quem nihil eft, & intra nucmomuc quod eft &omne quod non eft, mirabili & ineftabili modo comprehenoitur. Sive ergo dixero inter- num efle, quod Scriptura ceftatuc divina, Gvc negavero in natura rerum non efle ; negare non potero intra ea quz in Deum teverfura funt, contineri, ipfoque qui omnia ambit, ambiri: &extraquem nihil poteft vcl cogitari, vel credi, vel intclligi. PtaEfcriimdum inconcufle intclligo tenebras in luce contineri, Alentium intra Ioni- tum, umbram intra corpus, ceteraque funilia, qus caulas fuas io bis quibus i contra- rio rcfpondent.conftituunt. Sive enim abfentia rerum Gnt, five dete^us S( priva tiooes, fiv» oppollta a^ue contraria, ablque bis quorum abfimriz, defe^us, pri- vationes & oppofitiones, contrarietaces funt, npllomodo efle intelligi poflunt. Eflh autem dico ca ratione qua non Iblum fubftantialM & naturalia, verum etiam qus ex cisexadverfa parte reipondcot, efledicuntur. Nullum namque vicium eft, quod non ex pofitione virtutis cui cz diametro refiftcre conatur, concinetur. AJ. Lxtor vaJdequando retia qu» tu iplc tecendifti ui» contemplationis viribus iUzfus, miUo modoque detentus cvafifti; & jam ni fiUor intcUigis, non fblum omne quod ab uno Deo creatum eft, verum etiam omne quod irrationabilis inocuf rationabilis &iiir tellcduaiis creatur» fiipeimacbinacus eft, fcnunc intra ordinem divin» providen- ric contineri, & tunc poft univerfalis creatur» in fuas caufiis reditum, inque ipfiim Deum ordinandum fote, quando cotius univerfiutis condit» plcnifllma perficietur pulcritudo. Neque hoc mirum dum nulla natura aliam naturam punire, nullum vitium virtutem qua continetur polfii corrumpere; & oon Ibium hoc, ledexhis omnibus incra divinas leges ordinatur omnium plenitudo naturarum, & fbrmofita^ complebitur onmium vilibilium & invifibilium, confona ablque ulla diflonantehar- nonia modulabitur, D. Non falleris ; nam retia qu» tetendi, hoc eft problemata que propofui, propeerea h me tenfa funt, nediutius in cis caperer, (ed abeisablb- itttus libero mencU contuitu clare perfpicerem univerf» natur» adunacionem cz df- veriis libique oppofitis coopuri, muficis rationibus admonitus, in quibus coDfpicor nihil aliud animo placete pulcricudinemque eficejx, oifi diverfarum vocum ratio- nabilia iutervalla, qu» inter le invicem collaxa muGci modulaminis efficiunt dulce- dinem. Ubi mirabile quiddam datur intclligi, &folo memis contuitu vix compte., henfibik; noneaimlooi dlvetfi, verbi gratia, filbilarum orgaai vcl chordarum lyr», icu foramuiuin tibi», qui quodammodo l^fibus percepti, innumero icrumellc vi- dentur, barmonicam efficiunt iiuvitacem, (ed proportiones Ibnorum & proportio- ^ anli^tcs quas fibi invicem coUatas, (piius animi interior percipit & dijudicat fen- fus; qus videlicet proportiones dt proportionalitaies Vocumlcafibilium, foaorum- que merito dicuntHr e(k, quoniam non folum luhil abriscprpprep;: fenius paritor, , N n verum 2«2 DE DIVISIONE NaVxJR>£ Tcrum etiam ultra omnem foifum acutiffimis rationabilis animi obtutibus velati iu- ' pra rerum naturaip conlideraatur, & dum inter eaquznon funt computantur, his quz funt honefiiflimam prxftant & adminiftraot concordiam, live*inteUigat, ineft tamen omnibus interior lenfus quem rata rerum ratio, convenienlque adunatio noo latet. Quis enim fenarii numeri virtutem, qni totius harmonix intelligitur funda* mentnm ; quis collationes ipGus cum fuis rerquialteris,(erquitertiis duplilque intra na* turas rerum po^ft cognofcere, dum rerum omnium viiibilium & invilibiliam nni- verlitas in eo veluti in quodam principali exemplo conftitnta fit ? Quid etgo mi- rum, fi ex his qux funt fubftantialiter, & naturalibus accidentibus, & ezifisquas non funt five per excellentiam five per defe&um & privationem tbtius creaturx har- monia componatur ; dum in omnibus qux funt & qux non funt, nulla malitia vel malum, quod bonitati omnium, nulla turpitudo vel deformitas, qux pulcritodini de formofitatiin caulas fuas conditoremque fuum reverfnrz reflat, omnino non rema- nebit. Ac per hoc non me movet, dum audio ex fuppliciis malarum voluntatum de przmiis bonarum pulcherrimam harmoniam futuram efle, quoniam lupplicia bona funt, dumfintjulla, deprxmiadnm fint plus gratuita t^uam bonis meritis retributai quando video graves acutofque ionos eorumque medios quandam lymphoniam in- ter Ic invicem proportionibus de proportionalitatibus luis efficere. Etuquisadhsc objecerit perverfas voluntates malorum hominum de angelorum quibus debentur fnpplicia, malas ede | ac per hoc in reflanratione ac reditu naturarum malum femper ede remanlurum, fuppliciaque paflurum ; de fi ita cil, fequitur non omnino pulcri- tudinem naturarum turpitudine malitiz non omnino non iniedam elle : buicrelpoii- debo duce Deo ac vera ratione, primum quidem intra rerum naturam vel extra eam nullum malum inveniri, ficut Dionyfius Areopagiu in libro de Divinis Nominibus multiplicibus aftruit rationibus, quas nunc introducere de longum de fupcrfluam videtur. Deinde perverfos perverfarum volunutum motus malos non efle, fixi illi- citos; quod enim ex libero rationabilis creaturx arbitrio proceffit, quis malum efle dixerit? Si enim libertas naturx rationabilis ad imaginem Deiconditx h Deo data eft, non enim imago Dei ullis legibus detineri debuit coada ; neceflario omne quod ex ipla libertate evenit, n^lum len malitia rede dici non potei^ ne in aliquo malam de malitia concludatur. Et fi libera voluntas rationabili ^ intelligibUi creaturx non ideo concefla fit ut per eam peccaret, fed ut per eam pulcre de rationabiliter con- ditori fuo in lerviret ; tamen in fuis licet veluti captiva irrationabilibus motibus ad illi- ciu attrada fit. non inde malum naicitur, fed aliquod corrigendum divina juftitia de revocandum diviiu mifericordia, fi correAionibus fuis de emendationibus liberx voluntatis arbitrium fuerit obediensj fin vero contumax fm>erbia inflatum in fiiis |>erverfis motibus perfeverare voluerit, impetus ejus libidinolus retinebitur, ne quod illicite appetit, apprehendat. Et hoc eft totum quod dicitur liberx deperverfx vo- lunutis lupplicium ; hoc eft ab illicitis fuis motibus prohiberi, ne ad finem lux cu- piditatis poffit pervenire. Hoc autem dico nebeatilfimi Dionyfii Areopagitx au&o- riuti refiftere videar, qui non folum in aliqua natura' feu lubftantia, verumetiamin nullis irrationabilibus ratiotubilis naturx afleAibus malum finit inveniri, Icualiqua ratione concedi. Nullam enim rationabilis creaturx vitium eft, quod non in aliqua irrationabili bonum fit, ideoquequod ubique prohibitum non invenitur, ledin ali- quo in eo in quo prohibetur non malum. Ira illicitum vocari oportet. Et ut de hac ratione pauca introducamus exemjpla, fuperbia (ut ait B. Dionyfius Gregorinf^ue Theologus) in equo bonum eft, in homine vero illicirum Bt inconveniens. Feroatas in leone bonum eft, dc fine qua leo dici non poteft, mitis enim leo non eft, perdita qualitate naturali : ipla autem ferocitas innatura rationabili vitinmeft deinconcef- lum. Spurcitia porcorum eft proprium, in homine alienum; dcfimilia, in beftiit-confiderantur, suturalia bona fInt; in homine vero de angelo vitia contra naturam pugnantia : in nulla tamen mala. Q^od enim (ut diximus) in toto maluia non eft, malum fieri in parte non poteft, quamvis videatur efle illicitum, atque pur- gandum feu refrxnandnm. Nihil ergo ceunquitur quod plenitudinem de pulcritn- dinem totius univerfitatb minuat vd dehoneftet, five hic dum adhuc lenfibilismnn- duscurfum fuum peragit, five illic dum in caulas fuas reverfus fuerit, inqueeis quin- tus permanebit. Sol ina theoria paucis rede fapientibas nunc perfpicua, in futura vero omnibus erit patefa&a. dum feritas per omnia an omnibus elucelga, qnxnatii- raroa . LIBER Q_U INTUS.' i8j rirum omnium fecreta incundancer ubiquoulla caligine aperiet. Non enim fcrhoc (ut ait Apoftolus) voluntuti tjmqu»refiftitt Ut fic totius per- verfx liix converlationis immutabiles caufas divinis prxdeftinationibus aferibant,, non valentes occxcato & infipienti corde intueri fummam bonitatem & pulcritudi- nem, Sc ut expreflius dicam, totius bonitatis & pulcritudinis & honeftatis inex- hauftum & non deficientem fontem, ficut nullius mali vel malitix, ita nullius turpi- tudinis vel turpis, nullius inhonefti vel inhoncftatis auabr eft vel pr.xdcftinator. Haec enim omnia irrationabilium cupiditatum inventa funt. Nam fi ex divina prx- deftinatiotie profluerent ; neceflario in natura rerum femper permanerent. Omne quippe quod divina prxdcftinatione e^ifpofitum, quis dubitarit femper efle man- furum? Hxc autem in xternum peribam, & univerfalitcr de natura rerum abolebun- tur : non igitur ex xternalibus caulis divinx prxdeftinationis profoda funt. Eadem blafphei^eft dedivina xquitate. Dicunt enim Deum inxqualem. ut non dicam in- juftum cflc.quoniam (ut aiunt j non xqualiter bona fua diftribuit j quofdam exaltans, auoldam fpernens, alios pauperes relinquens, alios autem divites magnificans, alios ftulmix caligine occ.icans, alios lapientix lumine illuftrans, quofdam dominos, quqfdam lervos faciens, &cxtera in quibas humanx conditionis diveria & infinita varietas in hac adhuc monali vita perfpicitur : ndn intuentes ptimum quidem wm. N n 2 poralia . -84 D^EDIVISIONENAT-URyt poralia Secranfitoria hujui vicz boiu vere bona non c(Te, qiioniamnon poiTuncfenv MVinanere, 8t plus amatores iuos decipiunt quam cis profunc; umbra quippe inanes lunt, ideoque bonis & malis diftribuuntur, quoniam ab omnibus auferuntur tam in- ordinate, & confulc omnibus dantur. Non tnim folummedo xtrrna perpetuoque permanlura, rerum etiam temporalia & caduca certis ordinationibus fuisdilpcnlan- car, in quibus puIcritudo& xternorum& temporalium conftituitur. Deinde con- fiderant quoniam juftilTimus omnium conditor lapicntiffimus ordinator unicuique fecundum providentix lux leges impertitur largillimx lux bonitatis donationes, Se in nullo fallitur; mortalium vero falla fune judicia de divina prxdeilinatione &ad- miniftratione, dum quid in bac republica univerfiutis villbilmm & inviltbilium aga- tur nefeiunt. Inliipcr etiam iniipicntillimos eorum animos fugit, quod xquilGmus bonorum omnium largitor naturalia bona xqualiter omnibus partitur ; naturalia e- nimbona eodem modo & bonis & malis tribuuntur, quxinhis Icnfibilibus tranlito- riiique rebus pullo modo poflunt apparere, in intimis autem naturx finibus adhuc occultantur, donec in reflaurationc univerix naturx in manifeftum procedant, quan- do veritas in omnibus apparebit; prxfatxquc vanitates & falix mortalium de crea- tote & creatura cogitationes peribunt, quando Dt«i mnia in ommbnt erit ; nullum- que malum vel turpe vel inhoncllum vel injuftum in ordine & pulcritudine rerum omnium invenietur; & omne quod vanilllmis mortalium opinionibus machinatum eft, evacuabitur ; ideoque penitus interimeretur, quoniam nihil cft. O qnantum beati funt, qui fimul omnia qu.e poIlDrum lunt mentis obtutibus vident, &viluri funt ! quorum judicium in nullo fallitur, quoniam in veritate omnia contemplantur; quibus in univerfitate naturarum nihil offendit velinfcftum eft; non enim de part 9 judicant, fedde toto, quoniam neque intra partes totius, neque intra iplum totum comprehenduntur, Icd fupra totum cjufque partes altitudine contemplationis alccn- dunt. Nam fi in numero partium totius, feu in iplb toto concluderentur ; prolefto necmede partibus neque de toto roSc pollent judicare, ideoque ei quidc partibus ac de toto reifte judicat, neccflecft. prius omnes partes omneque totum univerfita,- tis conditx mentis vigore ac puritate liiperare ; ficut ait Apoftolus, fftrirntUs hem» judicAt emuii, iffe nutem i nemine jnilicdtiir. Sed quorlum afeendit fpiritualis ille ho- mo, quidc omnibus judicat, & de quo nemo judicare poteft, nifi iple (olus qui fecit omnia? In ipfum itaque Deum afeendit, qui univeriitatem creaturx fimul contem- platur, & difccrnit, & dijudicat ; neque ejus judicium fallitur, quoniam in ipfa veri- tate qux nec fallitur nec fallit, quia cft quod iplc eft, omnia videt Virtute fiqui- demintimx fpcculationis fpiritualis homo in caulas rerum de quibus judicat, intrat. Non enim juxta exteriores Icnlibilium rerum Ipecies difeernit, omnia verum juxta interiores earum rationes, & incommutabiles occafionts, principaliaque exempla in quibus omnia fimul lunt, &unum funt. Ibi ergo fpiritualis homo judicat omnia, ubi omnia unum funt, & vere& immutabiliter vivunt &fubfiftunt, &quo omnia qux primordialibus fuis caufis profeifta funt, reverfura funt, & quorum nihil extra relinquetur temporalibus mutabilitatibus (ubjcdiim, Icu localibus circumlcriptioni- bus inclutum, quando univerfitati naturx luper omnia localia & temporalia fpatia •in caulas luas, in quibas omnia unum funt linito Icnlibili mundo revertetur. Nam &iplaloca & tempora cumomnibus qux in cis adhuc in hac vita ordinantur &mo- SFcntur ficcircuralcribuntur, in luasxternas rationes redire necelTc eft, quas rationes tcmi>ora xterna divina vocat hiftoria. Quomodo enim remanebunt tempora lecola- tia, quando nihil erit temporale; quom^o loca, ubi nihil locale ? Ethxceft ratio qux nullum locum fcnfibilcm & corporalem in natura rerum inferno permittit, va- nafquc opiniones eorum deftruit, qui infernum vel fub terris, vel terrarum in gremio fallacibus fuit cogitationibus autumant, ignientes quod ipfa terra fubtus quam vel intraquam infernum conftituunt, penitus fi^critnra. Si autem terra pe rioit, pro- fofto nihil fub ipfa & in ipfa quod inferni vocabulo dignum fit, relinquetur; acpbr hoc nullus locus intra lenlibilem corporalcmque creaturam inferno datur, neque x- temoigniin quo impii ardcbnnt, neque vermibus nunquam morituris. Hxcenina omnia tormentorum nomine figurate in fanda feriptura polita funt. Sando Am- brofio attcftaotc.Grxcifque vocabulis qux (ut prxdiximusjexpreifius informant quod divina Scriptura inferni nomine infinuat. 'AAr quippe dicitur, htx: eft ut paulo lii- perius cilpoficum, ablque deliciis v^ablque voiaptatiout, rei infiiavitat. Itera rnrmt .... vocatur. LIBER QJJ INTUS. sCf vocatur, cujus interpretatio eft triftitia, vcl m*ror, rei laftol 'ax©- quoque fol«( appellari, hoccft delpcrationis pravitas, qu* denwrlas oppreflalquc malas cupidita. tcs, cgcftutcs temporalium rerum quas in nac vita mtemperanter concupiverant, af- flidtas veluti in profundiflimam quandam voraginem inque vanarum phantaiiarun rerum Icnfibilium caligines in quibus cruciamur, obruit, divina-que icutentiat in-, commutabili mole perpetualiter calcatas & irrevocabiliter contemptas. Qu* cun- ft.e fignilicationes apud Grateos infernum cum omnibus fiiis fuppliciis non me loca- lem vel temporalem vel Icnfibilem, leu in aliqua parte quatuor elementorum, quibus ifte mundus conftituitur, neque in totoipfiusconftitutum ; led quiddam lugubre Ia- crimabileque graveque, delpcrationis plenum inevitabilemque carcerem, & omniunt bonorum cgeftatem in phantafticis vaniilimilqne viiionibus incundanter pronun- ciant. f). Ue inferno, deque tormentis fatis eil aiffum. Nam luculentiffime fua- fum eft non eljb fubllantialiter eum in natura vinbilium& invifibilium ; quoniam nequeeorpus ell, neque fpiritus, (ed juBiflima damnatio pravi & illicitz cupiditatis abutentium naturxbono. hoc c(l libere voluntatis arbitrio, iplamquc damnationem bonam ciTe, non lolum quia juifam, omne fiquidem juftum •onum ; verum etiam quia intra divinas leges & comprehenditur & ordinatur, intra quas quicquid eft, bo- nam & juftumefle &honcftum neceileeft, ipfz etiam phanuiix in quibus erit bonz funt. Nam & umbras corporum quas vanascllencmoambigit, iplcndore luminis un- dique coarftari & oriri videmus, nihil turpitudinis feu inhoneftatis pulcritudini lu- cis inferentes. Vide quantum ornamenti laudi ique perfeAarum animarum virtutibus comparatur, dum intra le vitia coambiunt atque coardant, luoque dominatui (ubi- gnnt & refrxnant, legibufquc divinis ordinant, ne in profundum malitix, animas quas conantur corrufapere, mergant. Szpc etiam penitus ea vitia extinguunt, Ixpo in fcmetiplas transfundunt, ita ut & vitia in virtutes vertantur. Qiix ratio docet non omnino vitia mala efle, fcd illicita. Si enim malaeflcnt, nequaquam in virtu- tes matari poflfent, cctcraque fimilia, qux cum contra naturam cx pervcrlis motibus abufionis libera voluntate rationabilis naturx feipfam fponte fua captivantis videtur inliirgere; univerfitatis tamen ordinationibus non (inuntur nocere, magis autem or- nare eas coguntur xternis legibus divinx providentix atque judicii ambita. Qua dumitafint, remota omni ambageae deliberatione, luceconfpicor clarius & univer- fitatis conditx plenitudinem in caulas fuas inque ipfum Deum in quo omnia lubii- ftunt, reverfura, & Juftiftimas irrationabilium cupiditatum xquiitimi judicis fcnteis. tiisillatas (eu inferri permiffas inconcullcque defuiitas intra ipliim plenitudinem per- petuo permanluras ; quoniam non iulum in aliquo non nocebunt, verum etiam laudis ipfius& pulcritudinis ineffabilis adminiffrabunt occafiones ; ac per hoc non temere quis dixerit pocn.isac prxmia non localibus fpatiis, fed diverfitatibus qualitatum dif- gregari, ita ut fimul fint, quoniam ex ipfis duobus refpublica toduscreaturx ordi- natur ; & fimul non fint propter diveribs eorum efie^us. Peccatorum quippe ef. feftus finit luAus, gemitus, triftitia, fera poenitentia, ardor infariabilis cupidicatis, qux in aliquo nullam inveniet quietem, fcatcnsdelidorum putredo ac vermiculatio, profundx ignoranti.x dcnfillima obfcuritas, in qua nu'la verorum vcl ipfius veritatis cognitio, id eft eafnicndi beatitudo, ligatis pedibus difficultas in divinis legibus am- bulandi, ligatis manibus difficultas bonorum a^uum qui fecundum virtutes funt, per.igcndi, hilque fimilia qux enumerare Sc longum eft & impolBbilc. Meritorum vc^ cifbftus funt , gaudium, Ixticia, pax, beatitudo, felicitas, gloria, bcadffimis angelis xqnalitas, ac breviter dicendum, theofis, id eft deiheado ; inquaDnii fedili- grntihe t/Mt net »cuIk ridit, net jttri andirit, netintn bmtmk nfcendtt. Ubi autem Caufarum effeCfus inter fc invicem contrarii funt, ibi ncceife eft, &ipla$cau- fas difparari. Et fi quis dixerit, quomodo H fc invicem longe diftantu, fimul & in uno coadunari poffunt ; videat in magna domo atque regait divcrfilque omadbus conftniifla, fanum & imbecillem, orbum & videntem, lxtum& trifteni, iccurum & cnriofum divitem & egenum, verberibus czfum, utfervus, honoribus exaltatum, ut dominus, c rccreinclulum, iitrcns, omnibus vincuiisabfoiutum, ut innocuus, omni- que crimine abiblutus, citcrofquc (imilitcr uno eodemque loco ac tempore fimul poffe contineri. Quodfiitacft, omnibufqucferexqualitcr patefadum, quidmirom credamus & intelligamus in una harmonia univerfitatis rcitauratz inque luas cau- fas reverfx totam rationabilem creaturam gratia r^emtoris lui, qui eam cotani acce- N n j pit. aS< DE DIVISIONE NATURA pic, lanam fiftam ; languidam Tcro pervcrlx rolnntacis imbecillitamm qusipli vide- licet naturz excrinlecusadhxlerat, iiiis congruis ordinibus dirponendam,condignaT- cjnc fuis ojieribus retributiones pallaram; quidliipla natura non Iblum lanata led etiam illuminata, excitas malarum voluntatum perpetuis ablentix naturarum rcftau* ratoris obftruatur tenebris? qiiid 11 natura adiaiagincm Dei condita, non folum la- nata & illuminata, verum etiam in paradilum quem 1'piritualium deliciarum locum lapientes interpretantur redu^, Leprolitas qux merito peccati eam deformaverat, omnibus deliciis privata, xtemis pruritibus exardeat, & extera quibus difccrnitur meritum & culpa, prxmium& poena, dum mirabili & ineffabili modo natura omni- no libera phantallas fuftineat, in quibus culpa quod deliquerat luat. ,V1. Hxc omnia verifimilia, probabilibufque argumentationibus comparata videntur. Sed occurrunt nobis in hoc loco qui carnalitcr fpiritualia tradant, dicentes ; quid ergo oberit Pa- ganis fua impietas, qua idola colunt, verum Deum ignorantes? quid ludxis Itu per- ffdia, qua Dei verbum incarnatum Dominum noffrum Jeliim Chriffum confubltan- tialem &coxternum & in omnibus lecundum fuam divinitatem Patri fuo xqualem elle negant ? quid ceteris nationibus veritatem relpuentibus lita lupcrlUtiola ndlllfi- raaque machinamenta nocebunt, fi in futura viutota eorum natura lalvabitur; ita ut neque corpus neque anima, neque ulla pars naturalibus xternis poenis torquenda relinquatur? Quibus fuaderi aut difficillimum clt aut impollibilead iiiffitiam Dei nullo modo pertinere, led omnino ab ea alienum elle, punire in omnibus qux fecit quod fecit, fuum vero efle punire quod non fecit, quoniam omnia qux in malis omnibus redarguuntur, xtemifque luppliciis digna judicantur, non ex natura, fed ex proprix voluntatis uniulcujufque malorum praviffimis motibus quos dilcretiva rerum fpeculatio naturx vitia folet appellare. Nec immerito ; quoniam naturalibu* affedionibus reludantur, profluxere & ab originali peccato in quo generaliter, ex- cepto humanitatis redemtore, omnes homines peccaverunt, quod etiam naturx attri- buitur, ejulque peccatura vocitatur, non quod ipfa natura ad imaginem dei fada il- lud commilerit, fed quod liberx voluntatis qux h Deo dataeff, rationabili bono ir- rationabilis abulio, & in amorem Icnfibilium converlio ipfam naturx pulcritudinem in qua ex principio conditionis fux fubffituta eff, dillimulavit, prnpriamque digni- tatem abfeondit. Nam li culparo referas in naturam, in ipfum naturx conditorem eandem referre videberis- Si enim culpx caufa attribuitur naturx ; ipfms naturx caulx qux eff Deus, peccatum naturx neceflario attribuetur. Natura liquidero ad imaginem Dei fada non omnino principali exemplo luo fimilis eft, li caulam pec- candi in leipfam recipit. Utenirn principale exemplum nullius peccati vel malitix caufa fubftllit ; ita & natura ad imaginem & limilitudincm ejus fada. Ridiculolilli- mum quippe eft dicere humanam naturam imaginem & limilitudincm creatoris lui,pri- us perdidiffe ac deinde caulas peccati in le liilcepifle. Qjiifquisenim hoc dixerit, cogetur quxrere quo peccato natura imaginem & liroilitudinem creatoris lui perdi- derit; liquidem non eam perderet, li in aliquo non peccaret. Porro, li humana na- tura imaginem & limiiicudinem creatoris fui perdidit, imago quippe & fimilitudo inter naturalia bona & data computantur; naturalia autem data & bona non folum ab humana natura, verum etiam ab omnibus qux largitore & lubftitutore omnium bo- norum 6da funt, nullo modo auferuntur, in nullo minuuntur vel augentur : quis, nili amens dixerit naturalia bona caufarum peccandi acceptiva elle polle, vel ab eis peccata oriri ? Si enim acceptiva, naturalis in eispulcritudo corrumpitur, dign^as minuitur, immutabilitas vacillat, ordo titubat. Hinc conficitur nullam rationabi- lem naturam caularum culpx capacem efle, nec creatori liio difiimilis redarguatur* Sed merito quxritur, fi proptcrca peccati caufa in naturam non refertur, ne iterum per eam in creatorem referatur, quoniam omne quod ab ipfoeft, nullius peccati vol peccandi caufx receptivum eft ; cur non quis dixerit eadem ratione neque in libe- rum arbitrium peccandi occafio referenda eft, ne in eum qui illud naturx concellit culparum caula referatur. Qui enim naturam dedit, ipfe & liberum arbitrium in ea creavit ; & quemadmodum natura bonum & incorruptibile bonum, ita & liberam Voluntatis aibitrium ; ac per hoc neceflario fequitur, utCcut culparam caulx in na- tura conftituuntur, ita nec in libero arbitrio ; in nullo quippe bono caula otali con- ftitucndacft. Proinde, fi nullum peccatum ex naturalibus oritur caufis, quxrendum unde accepit occafionem ; & fi quis terponderit quod verum & veriCmdc eft pro- babilibulque LIBER Q_U INTUS. . babilibafque argumentationibus approbatur, non aliunde originem fomerc pecca- tum, oili ex irrationabilibus motibus rationabilis naturx, abuiione^ue liberi arbitrii bono, continuo ridebitur irrationabilismotus occalionemin natura rationabili con- ftruere. Relative iiquidem xftimabiturpronunciare irrationabilem motum ratio- nabilis naturx e&, ideoque ex ipfa occationem ducere. Quod ti ita ell, cogetur e- damfiiteri irrationabilium motuum caulas^ Deo proceffifle. Nam fi omnis natu- ralis caufa rationabilis naturx in Deo fubftituuell, neceflario quicquid ad eam re* fertur, adeaulam ejus referetur. Sin autem rera ratio irrationabilem motum non relativo modo ad rationabilem naturam referti, fed omnino b contrario opponi con- tendit, quemadmodum irrationabile rationali ; telinquitur ad inquifitionem, unde igitur ille irrationabilismotus, in quo caula peccati confUtuitur, originem ducit? ^o in loco nihil aliud verifimilius occurrit in quo caufa irrationabilis motus imel- ligatur prxeer naturalis boni abufionem divinis legibus prohibitam ; quod proprium eftperverfle ficillicitx cupiditatis uniulcujufque liberi arbitrii, bono male' utentis. Cujus abufionis exempla tam late patent, ut nullus ferme tit, qui non ipfa in reipfo uberrime probare polut. Sed notandum neminem fiimmis naturx nofirx bonis ma- le uti valere : naturalis fiquidem virtus efientia, virtute & operatione nullum fi- nit abuti i ficut neque fapientia & intellcAu 6c ratione, qnoniam hxc fiintqux prin- cipalem naturx noftrx poffident fedem. Mediisautem naturx bonis, ut cft ingeni- um dcfcnliit corporis, &ipfo corpore extrcmifquc bonis, utlunt ea qux extra nos funt in rerum fenfibilium ordinibus conIUtuta, & bene uti & male potefus datur. In- genium quippe naturale bonum cft, hominibufqu^ Deo datum &ad cogitanda Se invenienda utilia fichonefta; eoumVn perverfa voluntas abutitur, quxrens nocivas & pemiciofas occafiones, quibus decipiat & perdat quot decipere & perdere cupir. Oculorum fenfnt (ut de ceteris taceam) naturae bonum eft, <Deodanunadcorpo- xalis lucis receptionem ut per eam & in e^ rationalis anima formas & fpecies nume- rolque fentibilium rerum dilcerneret, inque licitos fuosufus ex eis accipiet verum, Sc ipfo male abutuntur qui libidinofb appetitu vitibilium formarum pulcritudinem appetunt, ficut ait Dominus in Evangelio: Q^yidnitmutieTmtdcncufifuniumeM», itm macbdtm^ inetrde/ho, mulierem videlicet appellans generaliter totius fentibilis creaturx formotitatem. dicam de extremis bonis fenfibilibus ? Nonne luce clarius eft, quod in eis boni^ne, mali vero male utuntur? Boni quidem ad laudem de fervitutem bonorum omnium laigitoris; mali vero ad perficiendos impetus lux per- verfx cupiditatis. Caulas autem illicitx abufionis atq; perverfx cupiditatis tiquis vult invenire, Ibllicitus quxrat. Ego autem lecurus ium incun^nter profpicicns quod nemo eas poteft reperire. Ut enim malum incaufale cft, de nullo modo invenitur unde cft, ita naturalis l oni illicita abufio ex nulla naturali nafeitur caufa. Hoc autem dico B. Dionytiam Areopagitam in libro de Divinis Nominibus, de S. Aurei. Augnftinum, in libris de Libero Arbitrio lequcns. Stultum quippe eft eorum cautiu qnxrere qux nullo genere, nulla forma vel fpecie, nullo numero bonorum qux b summo bono de conditore omnium de fa^ de ordinata fiint, continentur ; quoniam pmtus incaufale de infubftantiale eft omne quod ab eo fadum non cft. Hinc mihi sridentur redius rerum proprietates confiderare, qui dicunt libidinofum appetitum, Bon autem malam voluntatem fuppliciorum caufam efle, nequis exiftimet < auas vo* lontttcs in ant cademque natara comprehendi, una<)uidcn] bona, altera i^ero mala $ do m no a voluntas humanitati ineft, (juamvisixpc in bono, izpe in malo accipiatur £ libido autem non Iblum naturalibus bonis omnino excluditur, verum etiam aut vix aoc nunquam tn figniiicacioae boni in divina Icrlptura repetitur. Nam & primut homo in quo omn^ peccaverunt, libidine dominandi 6c luper omnia exaltandi de- ceptuseft, atcjucp^cavit fuadence diafaA>lo ac dicente: in quocun^Me die fomederitit gx ea, prohibito videlicM ligno, Mferiuntur $(uh vr/?ri, & erine fitut dii ftientes hentm O quanta libido fuperbix in illo erat, qui fua virtute Deus efle ca- piebat! NonetM Paganorum impietas, vel judeorum perfidia, vel aliarumnatio- nom fabuloiadeliramcnca ex natoruibus caufis, icdexlibidioofis cupiditatibus vana* nun cogitadonnm profiuxere ; ideoque in nullo eorum natura punietur, libido. Omnia quipM vitia qux virtutibus contraria lunt, naturamqv corrumpere appe- geneimiter libidinis vocabulo Iblent appellari. Turpimma itaque libido tm* piorum in falfbrom ^rum cultu, perfidorum in oegacione vericads, aliarumque genuum 4 jl8 • DE DIVISIONE NATOR/® Mntiaia io falfamin libidinum J fonira fingunt, dum nibil incit iorenienc prxuir incomprchcnlibiies umbrae, fupr pliciis relinquitur torquenda, unircriiute naturalium bunoruiii tutiuique natur« i Deo creatz integra, pleniOima, impunitaque permanente. Casterumgencraiisomni- um impiorum poena erit, ut Ixpc diximus, ludus & triditia dcabfcntia& perdIdD> ne rerum quibus in hac vita delcdabantnr, quarum pbantafiar lemper vcliiti prz ocu> lis habebunt, quas comprehendere ardenter cupientes nequibunt, quoniam nihil funt, cupientes conlolationem habere cx his qux defpcrationcm ingerunt & inquietudi- nem. Hinc oritur fera poenitentia, iaucilifquc coufblationis pofluiatio ; quod per linguam divitis guttulam aqus de fummo digito pauperis Laxari petentis & dicentk, tfuU rrariar la hac fitnmid, fignificacur. Lingua quippe poflulationis auxilii, flam- ma tards de dolidis panitentia;, aqua refrigerii, digitus diflributionis roeritornin qua creduntur Sandi poft hanc vium pofTe prxflare auxilium his qui io poenis fune, typum ^erit. Ex hoc enim loco datur intclligi non fblum viventes in came adhuc, verum etiam Ijxiliatas carne animas auxilium Sandorum petere poflc, iive ut penitus liberentur ii poenis, five ut minus crucientur in eis. IncafTum tamen petere fi in hae vita in profundum malitix cecidere poenarum omnibus impiis communis qux omnia vitia in hac vita perpetrata, &in quibus ufque ad feparauoncm corporis & animx abfqiie ulla poenitentia aut aliqua occaCone purgationis poft corpus perlbveratux in trucibus horribilibufque veluti feracium beftiarumfpecicbus ad cumulum tormen- torum adminiltrat; ut qux hic delcdabilia impie viventibus arrident, illic terrfljt- liter appareant jullifEnio puuieq^i modo. Quid enim aequius efl divinaeque ordi- nationi congruentius, quam ut ea quxinfaac vita illicito amore ardentes fequunatr injufti, in alia vita qux redius xccrnx mortis vocabulo fignificacur, iugend pavore territi fugiant puniti, nec tamen evadere valituri > Haec autem omnes ccterxque ia- effabiles & innumerabiles varietates, in ^hantafiis rerum Icnfibilium fiitnrx funt. Phantallx autem iu latiffimis memorix capis five hic five illic ordinatiflimi difpo- nuntur : quorum primus cfl, carum qux per Vifum, Secundus, earum qnx per AH/- ditum, Tertius, earum qux per Olfa^tm, Quartus, caram qnx perGuftum, Quin- tus, earum qux per Tadum, vcluci per quinque portas civicattan animx iocraoc. Quarum pbantafiarum dux fornix funt. Una carum in quibus his qaiin hac vita bene, fed non fumme vixerunt, prxparanturprxnua; aliam quibus his qui male vi- vunt, difpenlantur fupplicia. Quidem Cm^quiadhuc in carne cocfticuti, virtute •dionis& feientix mundum carnesnquc fcque ipfos luperantes ufque ad ipfum Deuni altitudine coniemplacioois oiixndcriinc; non in phantafiis rerum fenfibilium, fed ia theophaniis divinaram virtutum laboris fui mercedetu, infuper etiamdcificationisgt*- tiam accipient. Aliud eil-enimiutra naturx bona manere, quod generaliter oxnu- busdivina largitate prxflabitur; aliud autem omnem naturam ejulque bona fupera- re,'& ad ipfum Deum pervenire, quod proprium eft divinx gratix. Via caim ^erk (vrpw,- hoc efl Verius, lUut ctccgrcgalmttitT mjhiU, hoc eilanimi qui cam contempi^ turi -funt. £t iterum corumqui temunos uacuralium boBorumnon cxcefltiri funi; Informis rpecukcio e(L Aliter enim coofulerantar in faisqni merito boax converf*- tkmis flmpiicifque innocentix aon folum omnes poenas evafuci, verum etiam pex- luiafibi condigna ac Ibli Deo oogniu rcccpcuri, itant aaturilia bona pofladeant; A raperafSuentis divinx largitatis quodamnuxlo participes flant, non tamen drifirari j aliter in bis in quibus folummodo naturx integritas tcflaatabitur, mideficiavero ■Bc libidinofa carnalis oorumvicx incempetantia xcerois punietur fiqipiiciis. Qux vi- delicet fupplicia divinis legibus ordinata, natnrx, intra cujus virtutem flefuflinaB- tar Ac comprehenduntur, nurquam nunquam funt nocitura, qiifve puicricudiaem nec in toto neciu parte tnfc&uia. Unuf qiufquc itaque in fna confeiemia intrafe. netiplnniaat praemia recipiet, aut poenas luet ; iplavero natura in omnibus Libera p^manebic. Hadtmas dc bis; nunc ad reditum creaturx in priflinum Ratum, fle quo principaliter fcimocinatio eft, redeundum. D. Redeundum fime, ac toni^ esrigit prolixitafquc difpntationis. Et vereor ne forte bis qui leRori littir, malti- piev pcrplcxaque eainndem rerum repeeitio faftidium gignar. M. Perplm materia cMtciUimarumque rerum anfradnstnuiuplicem perplexamque rariocinataonem exi- gunt. Erfortodis non deerunt quibas magis placcDitfrcqucns eamndemTenunte- peritia,quambtcviscinriiqaq,ingrcdiensde bisqnxifxpe oaeq|is actea fiigtuat, joci- — . inatio. LIBER Q^U 1 N T O S. * ily raptio , qux lolet facilius eludere obtrufa quam aperire, & amphiboliam inferre S uam expellere. D. Ingredere quo & quali modo vis ; tantum ut principalem qne> ionem qux de reditu cll, abfquc ullis incidentibus quxftionibusdilcutias. Inciden* tes quippe quxftiones iiiicm difputationi impediunt imponere. M. De generali totius (eniibilis creacurx in caufas fuas reditu finito mundo docuimus, & nunc ite- rum fpecialiter de reditu humanx naturx docere debemus. Totaiuque humanitas in i[*fo qui eam totam aflumfit, in priftinum'jt»erfura eft ftatum, in Verbo Dei vide- licet incarnato. Qui reditus duobus modis conGderatur, quorum unus efl, qui to- tius humanx naturx docet in Chrifto rellaurationem j alter vero, <^ui non folamiplam rcftaurationem generaliter perfpicit, verum etiam eorum qui in ipfum Deumalcen- liirifunt, beatitudinem & deihcacionem. Aliud enim c(l in paraaifum redire, aliud de ligno vitx comedere. Legimus quippe primum hominem ad imaginem & Gmilitu- dinem Dei faAum, in paradifo poGcnm fiiille; fed non legimus eum de ligno vine comedifle. Efus fiquidem Kgni vitx prohibiti ligni prxoccupatus dulcedine eft ex- pullus ; futurum quipi>e erat ei de ligno vit* edete, it divinis prxeeptis voluiflet pa- rere; feliciter tamen vixiikc etiam priufquam de ligno vitx comMcret, C abfque mora poftquam creatuscft, non peccaret. Ubi datur inteiligi, quod tota noftra na- tura, qux generaliter vocabulo hominis ad imaginem & fimilitudinem Deifa^figni- ficatur, in paradifum, hoc eft in priftinam conditionis iiix dignitatem reverfura (it : in his autem, qui folummododeincatione digni funt, ligni vitx frudum participabit. Ligni autem vitx, quod eft Chriftus, frudus eft beata vita, pax xterna in contem- platione veritatis, qux proprie dicitur deifteatio. Efitnim bett* vira, ut ait Augu- ilinus, gdHilium de reritate, qud efi Cbrifius ; & fortallis hoc eft quod ait Apoftolus : O- mnes quidem refutgemus, fed ntn omuet immutibimur. Sic enim multi & pene omnes hunc locum Apoitbli de Graeco in Latinum tranftulcrunt ; ac (i aperte diceret, omnes nos qui homines fumus, nemine excepto, in fpiritualibus corporibus & intCCTitate naturalium bonorum refurgemus, & in antiquitatem primx conditionis noftrx re- vertemur ; led non onmes immutabimur in deifteationis gloriam, qux fuperat omnem naturam & paradifum. Itaque Ccut aliud eft generaliter refurgere, aliud eft fpecia- liter immutari : ita aliud eft in paradifum redire, aliud de ligno vitx comedere. In uno quidem naturx fignificatur reftauratio ; in altero vero commendatur elodorum dcificatio. Hoc autem dico, non ignorans hunc locum Apoftolicum aliter ab aliis efle tranllatum. Quidam enim interpretati funt, tmnei quidem dormiemus, fed non omnes immutubimur, quidam cx quibus eft JohannesChryfoftomus; omnes quidem immutubi- mur, fed non omnes dormiemus. Quorum interpretationes ad prxfentis t^ris negoti- um non pertinent, ut opinor. D. Cur non pertinuerint, ignoto, (^i enim de creaturx lenGbilis reditu difputat, nunquidnon de reGirredione corporum tradat ? Profedo. Non enim aliud eft refurgere, aliud redire. Namci mortuis reGirre- dio quid aliud eft, quam in ftatum naturalem recurGo ? Expone inque breviter cutfunque, quid volunt prxdidx interpretationes, quas penitus inta^s prxterire voluifti. Af. Qui interpretati funt, omnes quidem dormiemus, fed non omnes immutubi- muT, videntur mihi Apoftoli verba ita intellcxifle, ac G diceret; omnes moriemur. f^^enim quiririe, &non ridebit mortem •, fed non omnes immutabimur. Nam qui ab initio mundi ufqne ad fecundum Domini adventum, hoc eft ufque ad Gnem lecu- li mortui funt, & moriuntur, & morituri funt, non continuo abfque ulla mora, verum interpoGtis temporalibus fpatiis refurredionem corporis communem expe- dantj prxter eos qui cum Chrifto refurrexerunt : illi vero, quos in carne viventes finis mundi Adldventus Domini inveniet, non folum dormient, verum etiam immu- tabuntur : 'nullo quippe temporali fpatio interpofito Gmul dormient & evigilabunt, hoc eft morientur & refurgent, ficut, ipfe Apoftolus dicit, in momento, in idu oculi. Ita ut plus immutatio in eis, quam mors perficiatur. Quomodo enim mors in- telligitur, ubi nullum fpatium inter exitum de hac vita, &tranfitum in alteram in- terponetur ? Qui autem tranftulerunt, omnes quidem immutdbimur, fed non omnes dor» miemus, nihil aliud videntur velle, nm quod omnes homines in lefurrcdione futura de prxfenti vita in futuram, alii morte corporis interpofita, alii non interpoGta, im- mutabuntur ; quiudi ut idem Ajioftelus iil,corruftibile boc, videlicet corpus, induet iu- torrufttonem, & mortdie boc induet immortdlitdtem, & dbforbebitur mors iu riiloridm, Cf" nerifime iiiitmcd deftruetur mors: fed non omnes dormiemus, hoc eft non omnes mor- O o tem ■ 7 ' . * ^fo .DE DIVISIONE NATURA tem carnif patiatur, priulquam de vita temporali in vitam imnittcntttr scentuk Ili^amquos adventus filii^bominis vivos Jam in carne repcricc, mors corporis nandil- Ib]vet> nec repacatipnem corporis & anims patientur j fed {'olummodo in momento, In bftu oculi immutationem habebunt t.idcoquc non dormient, led femper, nulla mortecarnis interpoflta. vivent. Cuifcnlui omnino favet SandusAuguftinus &Jo- annes Chrylbllomus. Fides etiam catholica videtur hoc approbare^ qiiac incumfUnter credit Dominum npllrum Jefum Chriftuni judicare rivos & mortuos venturudf: vi- vos ijuidem. quos adventus Judicis manentes adhuc in carne reperiet ; mortuos vero, qui jam folutionem corporis & animz perpedi lunt. D- Nonne ergo omnes, qui in paradifum redituri funt , hoc cft in priftinam naturx hununz conditionem, ligni vita: frudum participabunt ? AI. Non omnes plane, Ibdloli, qui mundum decar- nem vicerint ; deue in Apocalypd fcripium etl : VmctHti itbudcre de ligtu Au, tjui •fi i» ptudifo Dei mi. Et gratia (iquidem & natura, ut in Inperioribus tractum cll, omnibus hominibus conununiter prxftatur^ in paradifum rrairc: folavero gra- tia folis deiHcatisde ligno vitz Cilere. D. Cur itaque in medio paradili lignum vi- ts eUc Scriptura tcAatur; fi non ''omhibus, qui in paradifum redituri funt, defiru- duejns edere permittitur &pcrdonatur? M. Attende, quod divina Scriptura non fimpliciter lignum vits in paradilb efie tcllatur, fed expreifius in medie ptruAfii nt vocabulo paradifi totam humanam naturam, quam omnes homines dc boni & mali participant, inteliigas; medii vero ejusTignificatione fixrctifiimos intimofque ejul- dem naturx finus, in quibus imago & fimilitudoDei exprella eft, ubi lignum ritx. hoc efl Dominus nollcr Jefiis Chriftus, planutum, cujus contemplatione nemonifi pur^tiflimus fide deadione, &illuminatiffimus feientia, & pcrfedilfimus lapientia i8c divinorum mvfteriorum intelligentia frui finitur. Et hoc, ut arbitror, inmyllien Solomonis tetppli sdificationc prxfiguratumeft. Omnes fiquidebi, nemine exclufo', boni Sc mali, circun]cifi & incircumcifi , mafcnlt & feeminx, omneique totios mundi nationes, five orationis five negotii caula, undique illuc confluerent, in ex- tremas porticus intrabant, ibique negotia fua peragere finebantur : /bii vero Sa- cerdotes & Levitx in porticum Sacerdotum 8c ia porticum Solomnnis ingredieban- tur. Deinde Sacerdotes loti& purgatiiu maripneo, quod erat in porticu Solomo- nis, in Sandum templum exterius, ubi erant panes propoCtionh & candelabra, in- troibant t nulli vero ultta velum in Sanda Sandorum, ubi erat arca & altare thy- miamatis, & propitiatorium, & duo Cberubim, nili fnmmo Sacerdoti introire lice- bit. Ex hoc datur intclligi omnes intra terminos naturalis paradifi , veluti intra quoddam templum, unumquemque in fuo ordine contineri; ibii veroinChriftofan'. dificati interiora intrabunt, & iterum in Sanda Sandomm, veluti interiora interio- rum, ipli qui in fummo Pontifice, Chriflo videlicet, funt, &unum cum ipfb, &in iplo fadi funt, introducentur ; ubi Chriflus ell, qui fignlficatur per altare ; quoni- am fnx foliditatc iulUnet omnia, &nonfolum altare, led thymiamitis altare: odor Cquidcm illius, hoc ell laus & gloria, implet omnia. Ipfe efl arca, in qua omnes the- iauri lapientix & feientis funt ablconditi. Iple efl virga, qux regit & menfurac omnia; & manna, quia pafeit omnia. Ipfe propitiatorium, quia femper pro nobis intercedit ad Patrem, oflendensei generale lacrificium, & mundi pretium, humani- tatem videlicet fuam, quam laetificavit & tradidit pro purificatione & redemptione totius generis humani, nemine excepto. Nam quemadmodum in nullo venit ablqhe peccato, quod non acceperit ; ita in nullo reliquit, quod ndn redemerit, & rrai- mendo fiilvarit & fandificavic ; quoniam ipfe cfli redemptio & lalu^ purgatlb, 6c illuminatio, & perfedio univerfia huinanitatis in omnibtis & fingidiJ^ circa quem' Cberubim, ordini^ videlicet Angelorum difeurrunt; per quos vifibilia dc' invifibilia ordinau difponit. Et forcalfir ideo bini Qberubim circa arcan^ id efl, Chriftnm' delcribuntur ; quia Angelica natura fenfibilem & iotelligibilem mundum adminillrati quamvis non irrationabiliter unus Cberubim in ^uraintwedualis in Angelis ; alter arcrojn typo rationalis nature in hominibus^ipiiltir. Inteiligibiles quippe ritlo- qahilclque lublUntias proxiqjas efle Chriflo ^mo lapicntum dubiut. Videfne er- ga quam altum Sc fuper-naturale ell tale lignnm in mhdio paradifi, humane videli- cet naturx plantatum, audire, coque frui ad hoc remotum ab bmhibus lignum, fo- Ufquedetficacia eoncclium? Paulus raptus efl in tertium naturx noflrx caelum, hoc efl luperomoc corpusfle fpiritum vitalem, inipflaaintclleftiim^ in quo Dei verbum. I LIBER Q_U INTUS. »j>, quod eft lignum rits, ineffabili modo fupcr omnem effcntiamA rirtutem & opera-, tioncm in luce habitat inacceflibili. ultra & intra naturam ad imaginem Dei fadom. In iplum itaque paradifum, vcluti in ampliOimam ferenillimumque templum omne; homines, nnulquHque fecundum fuam analogiam intrabit ; & habitabit in cis ipfc qui dixit: E^t tm in nudit earum. Hinc Propheta, vata me* (fnquit) reddum in un- fpeUu amnis fafuli ejus, in atriis damus Damim iM media lui. ]erufalcm fiquidc;m vlfio pa- cis feu templum pacis interpreutur, &ipu eft d*mus Domini in monte fupernzcoa-< cemplationis xdificata, ad quam Propheta hortatur omnes homines per virtutum gra- dus & (peculadonum altitudines afeendere, dicens: Eeuite, afcendamm *d mantem Da^ niRi d- *d damum Dei fatali. Non enim alibi habitat Deus, nifi in humana & Ange- lica natura, quibus fnlis donatur contemplatio veritatis. Neque has duas naturas vcluti duas domus debemus accipere : feoi unam eandemque domum cx duabus iu- telligibilibusmatcriis^nflru^i^ Dehaedomo videtur Dominus dixiffe, in dasn^ Patris mei manfiaues iiiun* funt. In atriis domus hujus omnes homines manfioncs pofli- debunt, dumincaufas luas redituri funt, fiveftene in carne five male vixerint. Nul- lusenim pulcritudinem ejus poteft dJrrumpere, neque honcftatcm turpilicarc, neque «mplitudinem minuere vel augere. Extra quam quid effe pofln, intra quam quid efle non valeret? in qua nullius turpitudo turpiseft, nec malitia nocet, ncc error errat. Cujus pulcritudinem immundorum Spirituum nequitia, feu hominum impiorum ir- rationabiles motus non folum non contaminant verum etiam adaugent. Nulla e- ntm pulcritudo cfHcitur, nifi cx compaginatione Cmilium &di(Cmilium contrario- rum &.oppolitonim; neque tantx laudis efict bonum, fi non clTet comparatio cx vi- tuperatione mali. Idcoquequod malum dicitur, dum per fe confideratur, vitupe- ratur ; dum vero ex ejus conliderationc bonum laudatur, non omnino vituperabile videtur. Quod enim boni laudem cumulat; non omnino laude caret. Nun qi#d omnium bonorum conditor, malorum ordinator, in univerfirate, quam condidit, malum lineret, fi nihil utilitatis conferret ? Quod etiam cx collationibus rerum fen- fibiliumaut ex humanis moribus facillime conjicitur. Ex inTruduoIo quippe ligno firudiferi laus amplificatur, cx libidinofo homine calU. In paradifo itaque huma-, nz naiurz unuiquifque locum fuum fecundum proportionem converlitionis fux in hac vita polfidcbit; alii exterius velutiin extremis porticibd^, alii interius' tanquam io propinquioribus atriis divinx. contemplationis, alii in amplilfimisdimorurn my- fteriorum templis, alii in intimis fupcr omnem naturam in ipfo& cumipfo,-qui lu- j^-eflcntialis & fuper-naturalis eft, Theophaniis. Beati funt, qui in abdita intrant lapicntiz, qui eft Chriftus; qui accedunt in obturillimas tenebras cxccllcntilfimi lucis, in qua fimul in caulis fiiis vident omnia; ubi non locorum vel tempo^^uo in- tervalla bonos ii malis, fed meritorum diffantia fegregat. Non quantitas Sc pulcri- tudo corporum, fed honeffas & magnitudo virtutum laudatur ; non perfonamm, fed motum dignitas & nobilitas quzritur ; una omnibus communis natura, diverfa autem gratia; ubi omnes fimul funt, & fimul non funt; fimul funt fimilitudine fubftantia- rum, fimul non funt diffimilitudinc affe^uum. Simul erant Dives & Abrahamin fpiritualibusfubffantiis. quas una cademque humana colligit, & iufcparabiliter jun- git eficntia; fed non fimul erant per differentiam Ipiritualium qualitatum. Chaose- -%iim magnum erat intercos; Abraham quippe in xterna quiete gaudebat, Dives in flamma in extingtflbtli lug^t; propterea vidit de longe Aorabam. Quis verbis po- teft cxprimere.-quantum-ioterllitic inter triftitiam & Ixtidam etiam in hac vita, quanto inajjlb in altera ? in qua nulla triffitia IcquetuHufforum Iztitiam ; neque ulla lititia Ruetur impiorulkrTiff^am. divina fcntcntia<3ignas lingulis incommutabili- ter actribucntcirctributionis. ^r hoc eft chafma magnum & impermeabilis hiatus, tlividens inter ptxmaSi luppIT^. DiVes autem non delonge, fed juxta loqueb-a- tar, utintelligas eum ifen natum l^regatum fiiille ab Abraham, fed culpa. Una flquidcm eflentia Jungit, qiiot-mcri&m diffimlledividit, Paulo priufquam Dominus pateretur, fimul in uno cucnaculo fiidas IlcariotesAc Simon^etrus cum Chrlftocoe. nabant; fed unus juxta CImffum, alter Jonge erat SThrifto. Oiius qui cum Chri- fto incingebat manum in parOplidem, humanitatis Chrifti erat traditor ; alter qui non legitur intinxilTc manum cumChriffo in paropfidrm, divinitatis Chrifti erat con- templator : unus avarus vendidit hominem Dominum, alter Theologus cognovit Pominum hominem : unusofculo corporiscorpu "eia. Ignem quoque in quo ardebunt, corporeum Icnfibilemquc efle non dubiunt. ® Similiter dc vermibus non morituris, dequellagno lulphureo nelcioquid Ibmniant.- Corporalia tamen atque localia hxc omnia efle incunftantcr affirmant: mafculosJa' fexu nulculino, fccminas in fcxu focminino, propriofque fingulorum habitus refur- refturos publicc^lamant ; nec non & fingulorum membrorum officia,- led non ne- cefla^ia, non defutura, ceteraque, qux vera plus deridet, quam aftruit ratio. Duo- bus enim commatibus concludit cos Apoilolus, de generali onaiium huroanorunMv corporum refurreftione prxdidtns : Seminjtur iit (ttttxmtlt*, futJ^Ainglori* : ftmiit- tur in infrmiute, fargtt in virlutt. Si ergo omnia corpoijt^'^gent fum rclurrcfiio Jutlorum; led univcrialitcr, eg» fum rtfurre-' His. Si ergo ipfemrefurredio;afro^p uniformiter his quos reluCcitat, leipfum przllat; quemadmodum iple^feuj|[|^^us, fiUm triri fxcit fnptr i»nu &mxUh LIBER dP INTUS. a*| fluit /Kfcr infidos. £tIbrta(Es ipfecft fol quloilinibiu rimiliceroritiu, $s pluvia qux doiilicer faper omnt-s pluit ; ^neraliter quidem omnibus refurredianis &vitx gratiam prxllans, Ipecialiter vero in fe credentibus, nonfolum mortem car- nis, fcd etiam mortem mentis, qua Deus ignoratur & qux maxima impioriim pee-, na cll, auferens. Ita ficut xqualitcr dedit omnibus hominibus efie, i» xquafiter daturus ell refurgere, & Angclicx naturx limilitudincm podidere. Superiora vera mundi fcnCbilis fpatia, qux dicuntur xtherea. Ii luna videlicet iurfum verfus ulqiio ad extremum ftclligerx Iphxrae ambitum corporibus Sandorum in pofleflionem fe- gregant, rationabili, ut cis videtur diftributionc, infimas tjui Jcm caliginolafque mun- di partes dignis filpplicio, fummas vero lucidafque prxmio honorificandis ordinare. Ipla etiam SanAorum corpora localia fuilque quantitatibus corporalium membro, rum, propriilquq ftaturis circumlcripta , lexu quoque virili fixmineoque difereta futur-a efie prxdicarc non trepidant; mutata tamen in Ipirituales qualitates lubtilif- fimafque fubllantias, xtbercorum corporum inftar; ita u: qux hic terrena &caduca, illic cixicflia & xterna; qux hic gravia & corruptibilia, illic omni pondere carentia, omnicorruptione libera, ut mirabili celeritate quorfomcum^uc velint, motum fuum oculorum radiis fimillima exerceant; omnia tamen corporalia organa, ideft, corpo- iqlia membra fuis dilcreta locis habitatura, oculos fcilicet, ccteraqne fenTuum in- ftrumnt^ caput humerorum tenus, brachia, thoracem, pedes, ceteraque membra filis lembus dilpofita. Sed dum talia in libris Samiorum Patrum lego, ftupcfa.^s haclito n|aximus;ue horrore concullus titubo : & dum intra me iplum cogito, cur fpecialilSmi viri ultra omnes operationes localium temporaliumque cogitationum afccndentes, totumqui lenlibilcm mundum virtute contemplationis fuperantes, hu. jufmodidi(^ fuis Icriptis commendaverunt polleritatiquc tradiderunt; facilius du- cor cxiiUmXc non aliam ob caufam ad hxc excogitanda & feribenda attrados fuifie, nifiutlaltem vel fic terrenis carnalibulquc cogiutionibus deditos, fimplicifque fidei rudimentis nutritos ad fpiritualia cogitanda fublevarent. Nam qui ultra hunc mun- dum fenfibilem nihil elle excogirant, promptiores funt ad neganuam quam ad con- fitendam veridicam naturarum fpeculationcm : audientes fiquidem neque loca, neque tempora, neque corpora, neque corpoi^a poft finem huius mundi ellcfiuura, con- fellim inflammati erumpunt & proclaftnt, dicentes; nitiil igitur erit, u nihil tali- um remanferii ; dcinfultant his, qui foia fpiritualia promittunt, rerumque fenfibi-> lium auferunt opiniones. Hxc itaque, ut opinor, magnis diviniique confiderantibus, timidilquc fidelium fimplicium cogitationibus confulentibus utilius vifum efi prx- dicare terrenorum fcnfibiliumque corporum tranlmutationemin cocleftiafpiritualia- que corpora quam penitus corpora & corporalia & fenfibilia omnia nunquam cfle futura. Tolerabilior quippe camalitct cogitantibus videtur ad credendum terreno- rum corporum in coelcl^ tranfitio, I|bam totius corporalitatis negatio. Eodem coodelcenfionis modo locutus efl Apoflolus, ut exiflimo, de refurreftione terreni corporis difputans : Smiiutur, inquit, torfm mmdlt, jurget cotfut fpirituele-, aefidi- corpus terrenum & animale, quod feminatur in mortis & corruptionis folu- tionc, furget corpus Ipirituale & coclefle, terrena videlicet quantitate & qualitate incoclcflem qualitatem & quantiutem tranlmutata: & ut breviter dicam, uc multi ac pene omnes hxc verba Apoftoli volunt intelligere ; de terreno erit coelefte, de corporali erit Ipirituale, (emjier tamen corpus etit; de ponderofo in fubcile mutabi- tur; nunquam tamen xtherca corpora traniceniurum, neque corporales qualitates amiflurum, led terrenis qualitatibus in ccelcflestranfitumm. fient fumus vertitur in flammam. Quilquis autem Sandi Ambrofii Gregoriique Theologi, necnonexpo- fitorisejus, Maximi dico, diligehuusdiAa infpexerit; inveniet profefto non muta- tionem corporis terreni in coelefte corpus, fed omnino tranfitum in ipfum Ipiritum, non illum, qui xther, fed in illum, qui intelledus vocitatur. Ambrofius fiquidem omnem compofitionem aufert, ita ut poft relutreaionera corpus & anima & intel- ledusunumfint, &unum fimplex, nequeex tribus conjundum,) fcd in unam ineffa. bilem harmoniam compadum, & qux hic tria videntur, illic unus intelleftuscflicitur. Gregorius fimiliter & incunftanter aftruit mutationem corporis tempore relurrecftio- nisin animam, animx in intelleCfum, intelledusin Deum; ac fic omnia in omftibus Deus erit, ficut aer vertitur in lucem. EthocApoftolus, fiquislubtiliter verba ejus intimavetit, non filet: ait enim, Semnttur cnfm tumule, furget terput fpiritutle, hoc • O o j «1^ ^ 9 ^■ DE DIVISIONE N A T U R /E ctl corpus, quod aninule femintcur, id ipfum corpus fpiricuale, hoc eft mutatum furgct in fpiritum, & ut apertius dicam, de corpore erit fpiritus. Quod edam 'aperte declarat, mccns: Seminatur in tintumelin, furget mgltru -, feminatur tn infirmitate, /ur- get in Virtute. Qiu enim gloria eft leu virtus, terrenum corpus in qualitate hde- rura & fubtilitatc xtherea 1'urgere, leuceleriute moveri ? Nec obftat quod idem Apoftolus ait : “ Alia claritas folis, alia claritas Iunx, alia claricas ftcllarum ; ftella “ autem ^ ftella diftere in claricate ; ita Sc reiurte& caput perfeftiflimum & intelledualc elt lui corporis intcliedualis. qui eft finis omnium 6c cofciummsuo. Intuere 'Apoftolumad Epbefios dicentem: “Omnia dedit fub pedes ejus, & cum dedit caput iupipt omnia membra “cc^lcfix, qux eft corpus ejus, & plenitudo omnia in oftnibus implentis. Etpoft aliquanta; Iterum in eadem Epiftola intuere, quibus mmbris Chriftus corpus libi kdificare voluit &xdi£cat: “ipfe dedit, inquitt quordam quidem Apoftolos, quof- “ dam vero' Prophetas, quofdam Evartgeliftas, quoldam Pallores & Magiftroi! Vi- difti membra, vidifti materiem; interroga eundem Apoftolum ad quidfazc membra parantur. Rcfpondet ; " ad perf^dioncni Sandorura, in opus adminillrationis,4n “ xdificationeza corporis Chrifti, donec occurramus omnes in unitatem fidei Sc cogni* tionis filii Dif. Vide itiWm xdificationis, uniutem quidem fidei ; zdificatiohis perfedionem cognofcc, unitatem videlicet cognitionis filii Dei. Hic igitur incre- ‘ menta corporis Chrifti incipiunt, illic perficientur i quando CKriftiis cum toto &in toto fuo corppre quidam perfedusfic unus vir, caput in membris & membra in ca- pite apparebit: quando menlura & plenitudo xtatis Chrifti non corporaHbos ocu- lis, Icd virtute contemplationis in omnibusSandis fuo capiti adunatis clarilEmc vi- debitur : quando fpiritualisxtas.hocctt^Wrtutum pl^itndo, quxin Chrillo& ec- clcfiafua conftituta cft, confummabitur, 'cetera qwedcxterna feliciute& perfo- dionc bcatitudinis in l^i filio intelligi polTunt. In relurredioneautem humanorum cbrpornm, quod unnrquiiquc' in ca ft^ra & magnitudine, ad quam perfedofui corporis incremento pervenit in juvenili xtate fiverobore pcrvcntnrus fit; Boatus Auguftinus in librisde Civitate Dei incundanter affirmat, t^od vero immortalia Sclpiriiualia corpora nullis corporalium formarum lineamentis, vel qualitatibus, vel quantitatibus circumlcribentur propter incftabilem eorum fpiritibus incircumfcripds adunationemiudifcretamqucfimplicltatem. Beatum GrcgoriumTheologum, Sandnm quoque Ambrofium, nec non & Maximum venerabilem Magiftrum certis rationibus approbare fxpe diximus. Caufam tamen erroris eorum, qui in ftatura corporis Do- minici omnia humana corpora refurreduradogmatixanr, non ignoramus ; minus enim inteliigentcs quod inCtxco cft feriptum, ixiav, hoc eft inmenfuram aca- tis; exiftimabant iMiuar proprie ad perfedam corporis xtatem pertinerej: Cum'asi- ■ XIX plus animx in virtutibus', quam corporis per localia & temporalia incrementa ' I. Hinc eft quod Philolophi animam rationalem «A- periedam Cgnificat menfuram. Jax<« filiam, hoc cft pcrfedx xtatis in virtutibus afferunt clle, veluti Enaon id eft interioris Itas. Ac per hoc nemo fanc intclligcns prxfata Apoftoli verba de ferf^tonc Itatis, corporis, ledde plenitudine ecclefix in capite fuo, quod cft Chri- ttus, grad.v& befititudinis & incomprehenfibilis 4dunadonis accipiat. Et miror de < ! fiis, ^italia nofeis opponunt, de amplificatione corporalium mundi luminum, curJ-'' non Intci^unt, quod in Evangelio de defedu totius mundi ienCbilispa defcduaq . partium ipfius Dominus ipfc prophetat, dicens; “Statim autem poft tribulationem •' dWhim illorum, btc efl peijicutienem Anticbrifii, fol oblcurabitur, & luna non dabit ^'Jurocn luum, & fteUx cadent de coelo. Quibus verbis intclligimus Iblem & lunam pofidefcdura fui luminis non remanfuros, neque ftcllas deficiente xtlierc & fphxra, in quibus diipofitx funt. Neque enim in hac dominica Prophetia allegoricum fo- , lummoduicnmm. verum edam totius mundi dcftruaionem foludonemque corporum accipimus. Quamdeftrudionem dico, multi uolcutes credere, adfolius allegorix leges recunint, & per defeaum folis titubationem fidei edam perfeSiffimorura vi- rorum, qui tuite temporb, quando filius iniquitaris apparebit, futuri funt. jQnjus pcriectutoin tantum tenebras erroris & perfidix inducet ; utnon,folum inccfiloec- clefii carnales. qui per lunam, verum edam fpiritualior^ qui per ftd|«s, furnmi quoque & fpiritaalufinii Doftores dus qui per folcm myfticp prxfiguranW, lume^ oVthodoxx nJpi aut ad ,tcmpus abicondent, aut terrid minitent,’ ant ab eo penitns labcncur. Q^>n theoram ni^ue nos refellimus : veruntamen audiendi non fint,- quihunc locum cvangclicum violente^ fccunc|nro hiftori^ cbtuntur aftmere, ta- rTr1i-nrtum'£bniortim luminis infinerminHi ritntrn^^t** Adduut.. edam^Parfidign fideibm obtundet, imo icspricntis loUs radi^, qui impetu fijo fulgorem aiiorutq tm ab Afiriret: ftfe namque ipfisIuHo- ' * . 'Tiiihit a LIBER CLU INTUS. tpf nuiiit Tibraum indiminutum fetn^r cuHodiant; qnoniainfbl i quo lumen acdpL uiit, Idnper praefens cis clL Nec obilac, quod aliquoties lunari globo interjeftas terrie lolares aufert radias. Erroris autem eorum, qui talia Ibmniant, caufaeft, ut opioor. ArbicraoturCDim judicium futuram in aliquo loco intra Septa hujus mundi agendum fore, judicem quoque cum luis Sanftis Angdis deliipcrioribus fenlibilis naturx partibus localiter & corporaliter delcenfurum. Hinc ell quod quidam fedem judicii in confinio aerLs 6c ztheris, quo Phyfici lunarem circulum deferibunt ; qui- dam fudxis confentientes, in valle Jolaphat delirant, non animadvertentes virtutem nominis, quod c(l Jolaphat: compofitum quippe eft ex itagcompir. Et iaa quidem mulcas haMt interpretationes; interpretatur cdim vifibijis, aut Dominas, aut gloria, autexillens, aut erat, & eit, & futurus eft; C*^t autem vertitur in judicium: |o- faphat autem invUibi te judicium vel Domini judicium, vclgloriofum judicium, vd erat, &eft, defututus eft, qui judicat. Videns itaque Joci prophetico Ipiritu illu- minatus, divini judicii profunditatem Scinvjfibilcm virtutem, omnibufque remotam, typice vallem introduxit Jolaphat, dc pcrlbnam Domini, cujus gloria in altitudinem judicii fui apparebit, qui erat, dceft, dcfuturuscft, accipiens & in leiplum infun- dens proclamat ; C 0 nfttrgtnt & tfienittit genttt in vnUrm ftfnfhat, quia iti ftdete, ut (udicem mnes gentci in cirtuitu; ac fi dixillet, confucgancomnesex mortuis, dcalcen- ' i dant in judicii mei altitudinem, arcanumque profundum, quod fuperat omnem in- ccllcftum. Hos itaque, qui talia lomniant, clara veraque deridet ratio. Quomodo enim Dominus nofter Jclus Chriftus, cu) Pater dedit judicium, localiter dc tempo- raliter movdaitur, poftquam humanitatem fuam (uper omnia loca dc tempora, fuper omne quod dicitur dc intclligitur, in uniutem luz divinitatis exaltavit; ubifedet zternalicer dc incommutabiliter ad dextram Patris, dc Icfluniscft, unde regit dc ju- dicat omnia, dc refturusde judicaturus eft. Nam quod in ccclcfiaftico Symbolo fi- des catholica confitetur, dicens: Indt veniunt judicart vires <$-mertuts; non ita de- bemus cogitare, ut localem motum ipfius, leu ex intimis naturx finibus in hunc mun- dum procelfionem quandam intcliigamus, donec vifibilibus membris, corporeis len- libus judicandorum appareat ; led adventum ipfius unufquiique bonorum dc malo- rum intra ieipfum videbit in fua conlcientia, quando aperientur libri, dc revelabit Dominus abicondiu tenebrarum, dc unufquiique luanim aftionum dc cogitationum judex erit. Hinc Auguftinus in vicefimo libro de Civitate Dei, decimo tertio capi- tulo. “ Quxdam, inquit, vis eft intclligenda divina, qua fiiic ut unicuique opera “ fua vel bona vel mala, cunfta in memoriam revocentur, dementis intuitu mira ce- “ leritate cernantur j utaccufet vel exculet fcientia confeientiam, atque ita dc omnes “definguli judicentur. Qux nimirum vis divinalibra nomen accepit ; ineo quip- pe quodammodo legitur, quicquid ea faciemo recolitur; licutaitApoftolus: “O- *‘mnescnim liabimus ante tribunal Domini, ut ferat unufquifque, qux per corpus “gelEt, live bonum live malum; tribunal Domini appellans mm^atis eius excelfir tudinem, qux omnibus ubique in omnibus apparebit, qua manifeftata videiunt impii II* quesn fupugerunt, & plangent fe omnes trilim terra. Ac fic lignum filii hominis, hoc eft honor dc gloria crucis ejus cunctis fulgebit; dcfortalfis illa eft flamma ultima, qux totum mundum & implebit de confummaUt ; apparitio videlicet Dei verbi in omni creatura, quando nil aliud bonis dc malis in omnibus rplendebir, nifiintelligi- bilis lux, qux nunc implet omnia occulte, dc tunc aperte impletura eft. Illa eft flam- ma, ut opinor, qux de leipla loquens; ait : Ege fum igssit tonfnmens : confumet enim omnia, quandoomnia in omnibuserit,'dc folusin omnibus apparebit ; in Evangeliq quoque luo : Ignem vetsi mittere in terram ; quid volo, nili, ut ardeae ? Terrx voca- bulo omnem fenfibilem creaturam ; ignis vero ardentis, lux manifrftationis clariu- tem in omnibus futuram, fuique judicii fitrventiam typice lignificans , dc cetera, qux typice de futuro judicio divina tradit hiftoria ; de quibus nunctraftare longum eft. D. Longum quidem ; vellem tamen breviter audire, qux fine nubes illx, in qui- busSanifti rapientur obviam Chrifto inadra; dc quis eft ille aer, in quo cum Chrifto inipfis nubibus lemper erunt. .Aitenim Apoftolus;'-'' Nos autemqui relinquimur, ‘‘qulrefidui fumus, hoe eft qui nondum in alitudinemdcificationisalcendimus, ra- -*f:piemurin nubibus obviam Chrifto in aera, dc fic lemper cum illo erimus. M. De his nubibus dc in prioribus difputationis libris Beatam Maximum lequentes prxfari pauca ftimus ; dc nunc iterum ^uAi Ambrofii lenliim addentes, dicemus; Unulqnif- qucigiott Sanftorum, ot ait Maximas, fiiamhabebic nubem, propriam' videlicet lini P p X contempla- 300 DEDIVISIONENATURyC contemplationis virtutdn & altitudinem ; in quantum quippe quifque coghadoiu veritatis appropinquabit, in tantum rapietur obviam Chrifto in aera, hoc ^ in pu- riOInue intclligcntia: altitudinem & claritatem ; acCcienmer in nube contemplationis iiiz in divinis theophaniis & erit & gaudebit. Item iecundura Ambroiiura nubes funtPatriarchz, verbi gratia, Abraham, IGuc, & Tacob; in quorum Ede &adione &fcientia, veluiiin quibufdam nubibus clariilimisbzredes novi Teftamcnti obviam Chrifto rapientur. Similiter legillatorMofesccterique Prophet*, Apoftoli quoque, qui ipfius Domini virtutes & doftrinam przlentialiter perfpexerc, nubes /unt j in quorumfidei&a&ionis, i^i quoque & cariutis^ icientix&lapientix, ccterammque virtutum exemplis, veluti quibuium nubibus, qui in hac vita iliorum veftigia lo- quuntur, rapientur obviam Chrifto, Ccut&ipfi, Eve viventes adhuc in came, rapd, uve carne foluti. Dic, quzfo, quo raptus eft Enoch, quo Elias, qui adhuc in came conftituti, rapti funt. Nonne obviam Chrifto, quem fpiritu cognoverint venturum efle in mundum ? Quo Abraham, de quo dominus ipfe dicit ; Vidtt jibrahtm diem me- »n>, d-g*vifiu ejl. Quid moror? Quojob, qui dixit; Auditu aurieeadivi te, uiiie au- tem oculus meus videt te. Quo Mofe ^endensin montem Sinai. Quo ceteti Prophetz prxvidentcs verbum Dei in carne venturum, eique fpiritu occurrentes. Quo Petrus raptus eft,Domino fuo refpondens: Tu es Cbrijiut Filius Dei viri. Quo Paulus in tertium coelum afeendens. Nonne omnes ifti, eorumque Emiles obviam Chrifto juxta uniuD cujulque propriam communemve theoriam rapti, cum illo funt, & in illo in ipiritua- li acre virtutum 8c contemplationum ? Has omnes ceteraique limiies intelligibiles nubes illa fenTibilis nubes przEgurabat, quz tempore atcenbonis Dominum accepit ab oculis dilcipulorum, quando elevatus eft in coelum. Non enim indigebat ipfe cujufdam vehiculi ex nubibus conglobati ad fe fublevandum in aerea zthereaque fpa- tia, cum fuerit ille poft relurredionem purior leviorque omni vifibili & invifibili creatura, nullumqne localem motum in Ipiritualitatcm iui corporis poft regenera* tionem receperit, autftneret remanere: typice autem voluit fuis dilapulis vinbilitcr oftendere modum, quo invifibilitcr iple in cordibus diligentium fequentiumque fe alccndit. Ipfe Equidem alcendit in contemplationibus alcendentium adfe: nullus quippe ad illum une illo poteft aExndere. enim, ut ipfe ait, efeeudit iu etelttm, tsifi qui de calo de/ceudit ; nec coelum deferit, duro in Sanflis intelloftibus eos iecum lublevansad feipiumafcendit : propterca fublecutus, Ftlius, inquit, hominis, qui eft i» calo, calum appellans Patrem: ^quo exivit per incarnationem, &ad quemrever- fuspoft rclurrciftionem. Ubicunque legimus in Evangelio Dominum iublcvaflc ocu* losin coelum. Patrem luum intelligcre debemus, qui iolus major illo eft: ea ratione, qua Pater prxcedit, caufeEliL Tribus autem modis Sanifti in puritate contemplatio- nis cum Chrifto & in Chrifto fieri intellignntur. Fiunt enim & adhuc in carne de* tenti; fiunt h corpore foluti; fiunt cor{>oribus receptis. Horum trium modorum manifeftifiima exempla, in transformatione Domini in monte manifeftata funt ; vi- ventium fiquidem in carne Elias, folutorum corpore Moles, refurgcntiumipfe Do- minus typum gcftabat. Relurreiftionis Equidem omnium formam in transfiguratione iui corporis difcipulis oftendit. Et ne exiftimes Eliam adhuc in corpote luo viren- tem dc locali aliquo paradifo , ieu Mofen de lede aliqua animarum, feu recepto corpore ad Chriftumtunc convenifle, peradoque transfigurationis myfterio, ad loca illa, unde venerant, rcverlos fuifle; verum incundanter fidelitcrque crede & intel- lige non aliunde proceilUle, nili ab eo, cum quo apparuerant in monte. & in quo priufquam apparerent, erant, Aequem cum apparerent, non defemerant; & in quem finito apparitionis facramento, reverfi funt, non aliorlum,,iedin ipfum, in quo 6e cum quo unum funt. Quod apcrtiffimefignificatum eft per illos tres eledosdifcipulos. in arcana transformationis, qui elevatis oculis neminem viderunt, nifi lolum |efum. Et ut credibilius hoc cognolcos, lege Sandum Ambrofium in expolitione in Lucam. “ Cognofcc, itsquit, nubem iftam non fumigantium effe montium nebulofo humare " concretam. & coadi acris caljgincm piceam, quz coelum tenebrarum bcrrore'fub- texat; Icd lucidam nubem, quz nosnon pluvialibus aquis. & humentis alluvione ‘fimbris.ilmmjdidet; icd de qua mentes hominum voce Dei omnipiotentis emiflTafi- (' dei ros rigavit. Aedum fit vo;t, inventus eft Jclus iolus. j^queeum tmelTenc, u- « nus eft fadus ; tres in principio videntur, unus in fine : perfedx enim fidei unum '••Innt. Denique hoc edam Dominus orat Patrem, ut onuiesunum limus; necfoltim .'■Moles & Eliiu in Chrifto .«num funt, ledetiaffl nosnnUm corpus Chrifti fiuuus: ^ _ '‘«go J, 1 B E R Q_U INTUS. 301 *‘ergo& illi tanquim in uno corpore recipiuntur in Chrifti corpus, quia & nosu- “num erimus inCbritlo JC.u. D. DenubiWs in quibus San^ obviam Chrifto ra- piuntur latis eft adum. Sed quales lunt nubes ille coeleftcs, cum quibus filius homi- nis venturus eft, merito quxritur ; ac per hoc eas vellem, quales fint, curfim cdiiTeras. M. Nubes coeli, ctim quibus filius hominis venturus ell, non alias efle dixerim, nili ipfas cceleftes fubllantias, quse femper virtute contemplationis circa Chriftum vol- vuntur. Quum vero incomprchenfibilem omnique intelledni invifibilemlummam acfanifUm Trinitatem, quslupcrat omnem intellcdum, non per leipfam alpiciunt, fcdin Theophaniis comprehenlibilibus fibique connaturalibus ; propterca nubes coeli dicuntur. Ex ipfis fiquidem apparitionibus divinis, in quibus Deum vident, coelelles fubllantias nubium vocabulo Dominus iple fignificavit, cum quibus &in quibus ad- ventusejus, hoc eft majeftatis illius clarimma omnibus bonis & malis amplitudo de- clarabitur. Nam & coelcftes liibftantias localiter moveri fpiritualis fua naturx ra- tio non patitur ; moventur autem Cpiritualicer, cum quod in caufa omnium lacien- dum efle pcrfpiciunc, in ipla natura qux per eos adminiftratur, & cui prxfident, peragunt abique fuo locali & temporali motu, loca & tempora omniaque, qux in eis circumferibuntur, difponcntes. Dicuntur etiam venire, quando in aliquo vifibili, his qui digni funt, apparent ; recedere vero, quando omni fenfu corporeo omnino removentur. Necte moveat, quod dixi Ipirituales fiibUantias temporalem motum non pati; dum Sandus Auguftinus proclamat: Silum Deum pue he»& tempere * ftipfa matere, lenditumvero fpiritum per lempm pne lotii cerput autem per Inum & tempus ai II tfui movet imnia, motum pati. Hoc enim dixi Grxeorum audoritatem l^uens, qux incundanter adruit, omne quod localiter movetur, temporaliter moveri; omne autem quod locali motu caret, Icquitur temporali etiam carere. Hxc cnimduo, locum dico& tempus, autfimul erunt, aut fimul auferentur, quum i (fe invicem di^regari non patiuntur. D, Deaudoribus utriufquelingux non eft noftrum contendere; fe- quaturquis quem vult, nulli derogans : &quum de nubibus intelligibilibus quamvis breviter, eft didum ; redi, quxib, ad reditum, noftramquc lluduantem navem fef- fofqne nautas ad portum dirige. M. Reditus omnium, qux in fuascaafasreverfura funt, quando mundus ille lenlibilis folvetur, & mundus ille intclligibiiis, qui fuper noseft, in Chrifto implebitur, dupliciter intelligitur. Eft enim generalis, &eftlM- cialis : generalis quidem in omnibus, qui ad principium conditionis litx redituri funt ; fpecialis vero in his qui non folum ad primordia naturx revocabuntur, led etiam ultra omnem naturalem digniutem, in caufam omnium, qux Deus eft, reditus lui finem conllituent. Exempla autem ac limilitudines utriufque rcverlionis ex divinis Scripturis comparare debemus ; & quum naturali ordine genus prxcedic fpeciem, prius de generali reditu dicendum. Exemplum itaque generis praecedit in populo Dei, qui de jugo lervitutis intclligibiiis Pharao, hoc eft Diaboli, lacellitumque ejns liberatus, duce fpirituali Mofe, Chrifto videlicet, luis pedibus mare rubram tran- ficns, folidam fcilicet humanx*viam difcilEs rationabilium raothuracalis deambu- lans, rebellefque gentes, vitiorum videlicet turmas fuperans atque profternens : de- fundis luis corporibus, carnalibus dico cogitationibus, in delerto virtutum, quo omne mortale &corruptibileconfumitur, fpiritualiterfolummodoin filiis bonorum operum in terram repromiffionis reverfus eft. Quod autem duo ex omnibus, qui venerant de lEgypto, vivi adhuc in carne, in terram promiflam intraverint, m^ice infinuat duplicem noftram naturam, corpus videlicet & animam in Salvatore noftro. quem prxfigurabat Jefus filius Navx, hoc eft pulcritudinis eorum, in terram, quam Mccando deferuimus. reverluram, Calcb comiunte, hoc eft libero noftro cordis ar- bitrio. Caleb quippe interpretatur, ficutomne. vel omne cor; ut enim uniufcujuf- que cordis devotio divina gratia adjuta fuerit ; ita Salvatorem litum in regionem fe- quetur viventium, naturalibulque bonis utentium. Hac autem ratione ducimur ad intclligendum totius humanitatis reditum adpriftinum naturx llatum per Ifraelitici populi de /Egyptiaca captivitate revocationem intelligere ; quoniam Scriptura nul- lum de populo Dei in ai^ypto remanfiffe commemorat , fed omnes unanimiter er fugiffe, & nemine excepto de manibus cradeliflimx poteftatis liberatos fuille. Quod autem nullus eorum, qui de afigypto reverfi funt, obrutus eft fludibus yei merfus, fed omnes, ut ait Apodolus, /ui uuie fuerunt, fub divina videlicet protedio- ne, (i-mneimare tranperunt, &mues fub Mofe iapriiatt funt innube & in mari, prx- figurabat generale illud baptifma, quod in finemundi perficietur, quando myllicus p i> J Molet JO* DEDIVISIONENATUR* Mofcs populum fuum nniverfum videlicec genus humanum ianguine Tuo redemtum omniquc impicutc atque malitia deterlum de morte ducet ad vium ; quando in nullo homine nihil prxeer fimplicitatem naturx apparebit, merito ipiius qui eam totam accepit totamque fanavit ■, quando intelligibilis rex a£^pti. Princeps pro- fero hujus mundi cum innumerabili exercitu malitis fuz omnibuique vitiis, quibus imaginem Dei in homine creatam cmtivam detinuerat, fiudibus rubri maris, hoceft profundidlma copioAdimaque at in^iu cflulionc gratis, qux in pretium (anguinis Chrilli humans naturx difTufq e(t, obruetur. Ut enim hominibus ianguis Chrifti profuit in redemtionem, & proficiet ad priftinara naturx lux rellaurationem ; itai Diabolo & Angelis ejus nocuit ad eorum dellrueodum imperium , & nocebit ad augendum liipplicium. Inundatio fiquidem Rubri maris, hoc eft diftufio Dominici cruoris, quemadmodum humanam naturam ab xternx mortis profundo in vitam e- merfit sternam ; ita Diabolicam malitiam in perpetuam fufiocavit damnationem. Nulla quippe majorem poenam Diabolica patietur fuperbia, nullamque graviorem triAitiam, quam humans faluti invidiam, pedifl»]uamque ejus delrcrationcm. Non quod & ille, (i vellet, ad creatorem naturx fux converti non pollet : fcdquod ma> levolcntix fux nexibus ligatus dulcedinem bcatitudinis perpetualiter in odio habe* bit, lapfosde manibus fuis alliduis cruciatibus dolens. Ifaias quoque Propheta lidu. tem humani generis generaliter inChrifto non ucet, fed clamat, dicens: TVrraZrC* bule», & terr» NtftbuUm, vi» nuru trtnsjndune» Gutile» Gentium pofulut, qui fedebtt iu tettebtit, lutem vidit nuguum, & fedentibm in regione umbru rnortie, lux em ejl eit, £c quis cA iUc populos, qui fedebat in tenebris, & in regione umbrx mortis, nili infi- nita folique Deocogmta humanitatisnumerolitas, qux poAquam lucem paradili de-^ feruit, in tenebris ignorantis & in regione umbrx mortis ledebat, non Iblum ipfius,''' qua anima legregatqr ^ corpore per corruptionem ; verum etiam qua Deus animam aela-itpcr peccatum; ex qua duplici morte totum genus humanum liberat lux illa, qux omnibus prtaeA, qux de feipla dicit: Ege fumluxmundi. .Nunc quidem partim idolorum fervitium, deltruens in his, quos m cultum & agnitionem veri Dei con- vertit, Ibrdcfque vitiorum inundatione' baptirmatis diluit, & infiammatione poeni- tentix exurit. Infinite autem non folum generaliter mors corporis, verum etiam mors mentis deAruetur, ac penitus idololatrix ritibus omnibufque omnium nationum fuperAitionibus iniquitatibufque ventilatis unius veri Dei cognitio univerlx prsAa- biturcreaturx. Cundi fiquiaem boni& mali quando Aabunt ante tribunal damini cognolcent, quia unmDem.^, & »t» *lim frtttr tum. Tunc quippe erit generalis omnibus unius Dei confelSo, quando nul^ erit veritatis negatio. Nam & cxci In- cem, quam non vident, negare non pofiiint videntibus lucere. Quod autemin Chri- Ao totius noArx naturx falos iam perada fit, ex.imerpretationibus prxdidorum no* minum quilqnis voluerit, fiicillime cognofeet. Zabulon quippe habitaculum viren- tis interpretatur : illa itaque lux, qux fedentibus in tenebris oru eA, virtus & lq«. pientia Patris eA ; &quod ejus habitaculum, nonne noAra natura, in qua per incar- nationem habitare voluit ? Audi EvangeliAam : Et verbum (inquit) ture fuduru ejl, & bubiuvit iu nebit. Proinde fpiritualis Zabulon humanitas CnriAi eA, in qun-nos omnes ialvi fiidi lumus, & lalvati habitamus, & in xtcmiim habitamus : ipTecA enim virtus noAiafic fortitudo. Nepthalim quoque latitudo dicitur. &qux lati- tudo noAra, nili ChriAus ? cujus charitas & clementia totum genus ampleditur hu- manum, qui pro impiis mortuus c A, eum f re bene ferfiuii quit uudett meri t quia omnes homines xqualiter dilexit, quando pro omnibus feiplum tradidit j hxccAenimam- plillinu lex naturx, quam in- feiplo implevit, mortem pro omnibus fubiens. Lex quippe naturx eA communis omnium hominum diledio ablquc ulla perlonarumac- cepuonc, qux in ChriAo pcrfedilfimc impleta eA, & ^ Patre procellit, qui frefrit jilie tten pepercit, fed pre nebit omnibui irndidit eum. EA etiam alia ratio, qua ChriAus latitudo intelligitur ; latitudo quippe eA apparitio & fuperficies , ideoque Graia fignjficatione Epiphania dicitur. ChriAus itaque eA noAra Epiphania, hoc eA ap- paritio 8c liipcrficies, quia cum tres lunt fubAantix fummi boni, una illarum in bo- miiK ChriAo, verbo videlicet, incarnato, nobis apparuit , lenlibulque corporeis cpmpxebenribilem Ic fecit. Nemo enim Patrem, nemo Spiritum landum in unitate fubAantix, cum ereata, vidit. £t E-/ekiel quoque fub figura trium civitatum redi- tum rotiut bumanx naturx pcophetice denuntiat. Dicitur enim Jerufelem, cE tu uufuudere, & pum ^tumiuUmruiim, futtj^ftifitttfitfarfret ttut i ac deinceps fiibjungitur : » Et LIBER Q_U I N T U joj *'Ec tu & Elia tax rcTCrtemini in antiqanm ftitum; & conTcrUm rcftlcuensets “ converiione Sodomorum cum Hliabus luis ; & convcrEone Samaria & Eliarum "(jus; & convertam revcriioncm tuarum ia medio earum. Ex quo ^ut aitSanftus Hie- /unymus) pcrli>icaum cft, noaieflc naturalem iram Oci, ied noltris vitiis clcmcntilC- mum 8c manfuctiflimum Deum ad iracundiam provocari. Sequitur, " Bc Soror tua " Sodoma & Filix ejus revertentur ad antitwtatem luam, & Samaria & Filis ejus “ revertentur ad antiquitatem luam ; &tu dJFilix tus revertemini ad antiquitatem “ vcftrara. SeftHdgim * : Et Soror tua Sodoma & Filis ejus reftituentur, Ccut "fueruntil principio; SeSamaria &Filiscjus relHcnentur, licut erant k principio; " & tu & Filix tux rcfticucmini,licut fueritis in principio. Hsc verba Propbetx, imo Domini per Prophctam,Beatus Hieronymusex ponens ; " Judxi,iHfair,inter ceteras fa- " balas Ac interminabiles genealogias Ac deliramenta', qux fingant, etiam hoc fOmniant " dc adventu Chritli lui,qucm nos fcimus Antichriftum;Ac in mille annorum regno So- •‘domam redituendam in antiquam ftatum; ita ut fit quali paradifus Dci,Ac Samariam •• priftinam recipere felicitatem, ut de Allyriis revertantur in terram Judsam ; Je- " rulalem quoque tunc cfle fabricandam. Et p*nh pift, nos autem, inquit, horum " perfedam Icientiam Dei judicio relinquemus, imo liquido confitentes dicimus “ polHccandum adventum Domini Salvatoris nihil humile, nihil futurum cHe ter- “ renum; fcd regna cocledia. qux primum in Evangelio promittuntur. Ceteraau- tem qux de his prxfacus interpres exponit, -propterca incermifimus, quia mortalia iunc, Aedereditu Gentilium Hatreticorumque Ac peccatricum folummodo animarum ad catholicam fidem dilputant. Mydicam quoque Icgalcmquc Septimanam, quam Quinquagcfiihus Ic^acbatur annus, qui Hebraice johet, hoc cd libertas vocabatur, quoniam in ipfb omnes libertatem accipiebant. Ac unuiquiique ad pridinam habita- tionem revertebatur, omni lege qua detinebatur abfnlutus, hunc reditum de quo dgRur. aperte fignificare non incongrue quis dixerit, finita Septenaria prxlemis vies revolutione. ^David-rex Ac Propheta renovationem natu expromittit, dicens: £mif- U fptritumtnum, & crettbHntnT, C^renty/Uiii fiuirmlem. Quid dicam dc cvangclicis Parabolis, dc prodigo videlicet filio, qui in terra aliena partem fubdantix, quamh patre acceperat dillipans, egedate coadus leipfum rccognoiccns pomitcnciaque dudus ad patrem fiium rcvcrlused; k quo piilErac clemencilfimeque receptus non folum prilKnam adeptus cd gratiam; verum etiam pro reverenda lui vitulus faginatus oc- cifused? Qnised ergo filius idc? Nonne homo ad imaginem Dei faftusf Pater fi- quidem calcdis duas naturas ^ Ic cognofccn^m creavit. Angelicam videlicet Ac humanam, quibus duobus filiolifins gratiam donavit; fedhomo adolelcentjq:^ filius dicitur, an^us vero naajor xtacc ; quum prius Scriptura conditionem angdi, po- flcrius hominiscommemorat. Partem iuquc Angciicx munerofitads, qax nunquam conditorem 1'num deferuit, major filius, adolcfeentior tOtum hominem laplum Ac k creatore fno pcregrinantcminlinuat; podmodum tamen ad Patrem fuum reverfums, & primam dolam. idcd primum habitum naturx recepturus. Inlupet etiam ambi- ' tum virtutis, qux per annutum ^ificacur, prxmium quoque mortis Chridi, qux . per calceamenta in pedibus fomiacur, accipiet, sternam videlicet vitam, qux uni- verlalitcr humanq generi merito mortis Domini rependitur ; Ac tunc vitulus fagina- tus adducetur Ac occidetur. Et quis cd ille viculus, uifi bomo Chridus Septena San- Ai fpiritus gratia plenus, vel certe pingiicdinelicerx vifibilifquc naturx incrailatas ^ HUenim duobus, litera videlicet Ac vifibili creatura vcluti quxdam Chridi corpa- leatia apparet ; quum incis Ac per eas inCcllimcuc, quantum intcUigi poted. Spiri- tusenim legised Chtilhis, & invifiiilU Dtipnt* qutfdSd funt, hitelleli* amfpUinn- tur, fmpiternd qntqiie ejta rinm & dt er tutu ; Icu ut Beatus Maximus dicit, exponens Gregorium Theologum in Sermone dc Nativitate dicentem, verbum craflatnr: " Verbum, inquit, dum fitfimplex Ac incorporeum. Ac omnes confcqucnterac fpiri- " tualiter nutriens divitias in coelo potentias per luam in came prxiratiamex nobis '•propter nos Iccnndnmnos fine peccato incrafliiri dignatum ed. (^od autem idc hUushgurara generis Immani gedat, ut non dicam Johannis Cbryfonoini Icntentias ' de buc Parabola, quoniam prolixxluni, tedimoninni Beati Ambro^ in expofitione in Lucam fated ponere. “Poted, i»««ir. in uno, jifia viife^rryreifiga, fpcciesaccipi *• generis humani. FuitAdam, Acin illo fuimus omnes, pc^tAdam, Ac in illo perie- •• runr omnes. Homo igitur in illo homine, qui perierat, reformatur; Ac ille adfi- •■ niilitudinem Dd fadns. Ac imaginem divina pao^cia Ac luagnanioiitat^Teparatar, Videfn* 304 DE DIVISIONE NATURAE Videfnc igitur quod ifta ParaboU non partem gencria humani, (ed totum reftau- randumeiTe inChriflo typice doceat ? Eadem interpretatio eftde drachma perdita; &po(l ercriionem hujus mundi, rcluticujurdam domus inventa it muliere, Deivi> delicet lapientia, quzeam fecit & pofledit. Decima etiam ideo computatur, quo; niam humana natura non fblum novem ordinibus angelorum: aequalis fafta cft; ve- rum etiam nullus Angelicus ordo cll, cui humana natura poil reftaurationcm luam juxta intelligibiles gradus non interferatur, donec perfedum denarium cceleftis com- pleat civitatis, teftcDionyfio Areopagita in libro de CoelelU Hierarchia; quod etiam ei futurum erat, (i non peccaret. Simili modo de ove centelirna intcllige, quz eria- i verat cceleftem gregem deferens, quam bonus Padof, qui eft Cbriftus, quxlivit & j reperit, repertamque inque humeros fuos acceptam ad gregem, quem errando defe- Tuerat, reportat. Qux proptefea centeflma connumeratur; quoniam poft lapfum humanx naturs perfe&io, qux ^r centenarium numerum innuitur cceiellis jerul^ lem, qux ed mater nodra, diminuta ed, cujus numcrofitas, vcluti centenarii nume- ri latitudo ad incegrujn implebitur, dum humanum genus in capite fuo, quod ed Chridus, in eam revertetur. Quo in loco illa non parva quxdio oritur, jam divul- gata, (ed non jam, ut arbitror, foluta ; & li 1'oluu, nondum in manus nodras vcnilfe fatemur. Quxrirurenim, li tantus numerus hominum in confortium cmledis civi- tatis, hoc ed locietatis bcatx multitudinis fub uno Deo degentis reverfurus ed, quan- tus prxvaricantium angelorum inde lapfus ; (equitur ut aut numerolitas humanx , multiplicationis k primo homine ufque ad Enem mundi tanta Iit, quanta Apodatarum ! angelorum ; ita ut illorum cceledcs fedes, quas fuperbiendo reliquerant, ad totum j genus humanum ca|)iendum illic redeundo fulfecerint: autfinimor cd cadentium I angelorum numerolitas, quam humani generis multiplicitas, pars humanx natui;x% non necedaria, qua labentium angelorum numerum exuperat, remanebit extra lu- pernx civitatis confortium. Non enim illu( poterit alcenderc, qua fedem non Eiu- tur invenire. Pars autem, qux eis, lapfis dico, xquiparatur, revcrliiracd: aepee ! hoc incundanter dabitur non omnes hoi^nes redemtos fuifle in eo,'qui vult omnes ^ f^vosEcri&in agnitionem veritatis veniit. Et quidem pene omnes au&orcs utriul- quclingux indubitanter adruunt tot homines in ccciedem civiutem intraturos, quot «ngeli fugitivi ab ea egredi funt Et fi itaed, unum c duobus eligere cogemur, aut xqualcm numerofitatem ede omnium hominum numerofitati malorum angelorum, aut numerofiorem humani generis multitudinem apodatx multitudinis numerofitate ; ac per hoc non omnes humanitatis participes ad principium fiix conditionis reditu- ros, quod prxcedentes’ rationes de lalute totius hdbianitatis in Chridoincunftantcr roboratx omnino prohibent adiirai. Et quoniam de hac ratione, hoc cd redituendo- rum hominum & lapforum angelorum comparatione Sandorum Patrum fententias introducere prolixum ; unO Sanfti Patris Augudini tedimonio contenti fumus, la^ f irimo capitulo vicefimi fecundi libri de Civitate Dei, de natura Dxmonumeorumq|e apfudifputans: "Natura, in^uir, qux frueretur Deo, optimam fc indituum docet '■«dam ipfo vitio, quo ideo mifera ed, quia non fniitur Deo, qui calum angelorum ' "voluntarium judiffima poena fempiternx infelicitatis obdrinxit; atque in eofiun- ^ "mo bono permanentibus ceteris, ut defua fine fine permanfione certi edent, tan- “quamipfum prxmium permanfionis dedit, qui fecit hominem etiam ipfum redtim " cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, fcd coelo dignum, fi luoco- " hxrcrct audori : miferia fimiliter, fi cum dcfercrct, qualis naturx hujufmodi con- •' veniret J quem videlicet ptxvaricatione legis Dei per Dei defertionem peccaturum " ede prxfciret j nec illi ademit liberi 'arbitrii pqtcdatem, fimul prxvidens quid boni " de malo ejus edet ipfe fadurus, qui dc monali progenie merito judeque damnata, " tantum populum gratia fua collegit ; undeluppeat & indauret partem, qux bpia "ed, angelorum; acficilla dilcdbi& fiipcrna civitas numero citium non fraudare- " tur , quinctiam forulEs & uberiore Ixtaretur. Qux fola conclufio fandillimi j magidri fuffeccrit nobis ad intelligendum uberiorem numerum humani generis in ' lanftam civiutem cieledcm re verfurum eo numero, qui ex ea lapfus ed. Etidipfum arbitror Davidem Prophetamdixidc : inquit, &Uiumfum, multiflict- ti fuHt fuftT numerum. Dc his enim dixit, qui per facrificium corporis Domini pur- gati & redemti funt; qil'multiplicati luntluper numerum Angelicum, per ruperbiam unius refugx dc beatitumnis gloria ruentem. Quod apcrtilEmc lequens verius infinuat : Srurifittun^ inquit, & uiUtitnm mluijti ; mpu nutem ferfetifii mibi bihenufium ; ac ♦ tz LIBER Q.tJINtUS. ’ 30 f E difcem. ftcrifi^ium legis & oblidimem ^ro purgatione Si re^eintlone peccifl'ge‘ nerishumani dare nolutiU, corpus autem Cbrilii pcrfccifti mihif hoceil promeho- locauftum igne paffionis in altare crucie: ac per boc. pro peccato nodro nihil aliud poduIallL Superabundac enimgratn delicum incomparabiliter quippe pias nobis contulit Cbrifti paflio ad vitam, quam Adami tranlgrcUio ad mortem. Sive iuque «qualis (It numerus pr*varicantium bon^nm& angelorum, IItc uberior & multipli- cior, nilobftat credere totum genus humnum & in Chrifto redemtum^ &incale- ftcmjerufalcm revcclurum. Si enim squalis lic,' uc multis, qui dc talibus tradant, videtur; ad iaudem‘redemtotis fui iuifeccrit; cbjiisprovidentia tantum bumans nu- meroCtatis [(rsordinavit, quantum podut mundi hujus Principi infultare : hquonon lolum cotum regnum nollrs nattirs abftulit , verum etiam ejus hsreditatem, ex qua inflatus lUpetbia dejodus eft, nobis in sternam pdllvflioiiem diflribuic, ut duplicis triftitis pccna torqueretur : una quidem, qua regni fui, quotf primum hominem fedu,-tndo adeptus juftc, amiffioue; lecun}luni hominem occidendo injufte : al- tera 'UT inimicis ftS'calellcnr Aumbareditatem, quam deferuerat, poffidentlbus invidrado cruciatur. Sin vero uberior, uberiorem profedo laudem gratis ipfius de- beremus folvere ; qui non folum poAelliones antiqui noflri hodis nobis inccelodi- vifit, verum etiam numetofiores nos ad habitationem cceledis Patri prxparavit, his qui ea lapfi lunt. De generali reditu in paradifum prsfata fufliciunc paradigmata, ut opinor. D. Sufficiunt plane: omnia enim talium lymbok, qui fparflm (acri Icrip'urs infitafunt, in unum colligere & longum cd, & fottaffis (adidiolum. Vel- lem tamen Icirc, quid leniaris filii invidia adverbiis adolelccntiorem ad patrem litum revertentem, vituloque (aginato occifn epulantem infinuat. Multum fiquidem mc movet. Ii duo illi fratres humanam Angelicamque naturam ligqificant, qualis invidia bonorum angelorum dc falucc hutnani generis intelligitur, dequcejus reditu ad Pa- trVn fuum, cujus lubdantiam, huc ed imaginis gratiam in villa mortalis hujus vits ferviens Diabolo didipavit. Legimus enim landos angelus de interitu hominis con- dolere, ei autem invidere nequaquam: concives enim funC cceledis civitatis, pater- nzque fubdantis &hxreditatis pollcllores. De reperta quippe ove inque humeris padoris fui rcdufta Angelicas ^ircutes congratulari Dominus iplc tedatur, per unum peccatorem genus humanum infinuans ; & fi lenior filius univerliutcra bonorum an- gelorum lymboliaat, quomodo dc agro legitur venifle hsdumque podulads patri fuc- cenfuille, ceteraque Angelici charitati repugnantia? Af. Nodum hujds qusdionis ad folvendum difficilem, uno modo aebitror enodari pude, qui parabolarum tranfi- tus vocari poteft. parabolarum ficiaidem dui fpccies lunt, quarum una elt, quas continuum vigorem uniformemque de una cademque re abfque ullo tranCtu in aliam figuram obtinet: altera, qui tranfitum in diveflas conformat figuras, 'qua^fpecie multos (anftorum Patrum maximeque Beatum AmbroGum hanc parabolam ftt^lu- iiie comperimus. Prima itaque paraboli pars, quz in' divlGone paterni fubdantii & lenioris filii cum patre perleverantia, adolelccntiorifquc peregrinatione, partis qnoque fnbdantiz iiii, quamii Patre lulceperat, di(lip|tionc, ceteriique incommo- dis, quz caufiun humanitatis Iccuta funt, complafmata cd, duplicem incundanter nataram, intellc&ualcm dico in angdis, & rationalem in homittbus fpecificat : in reverfione autem prodigi (Ilii parabola inchoat tranfitum facere. Ipfa fiquidem re- '^.verfio biformem iiycrprctandi recipit modum : intelligitur enim generaliterdc redi- tutotius hununi generis propter viculi laginati occifionem, Chridi videlicet pro 1^ lute totius mundi pal^pncjn ; & fpccialiter, ubi tranfitus parabolicz figurz incipit, de reditu Gtotilj^opuli, junioris filii per fidem Chridi ad Patrem coelcdem, V cujusf imaginem Hololacriz (ordibus mcndruofifquc 'imaginationibus contaminavit propte^invidkm Judaici populi, veluti (eoioris filii dc converfionc gentium ad fi- dero pef Apoftolteam pridicacionem-i QuiVidcIicct populus quamvis fipilfime cultu Dimonum (perit 'Corruptus dc prii^icatus, nunquam taitien omnino Deum Patrum Quorum, ut ei videtur, abnegCvit r.pbpegavit autem, & adhuc abnegat Cbridum fili- um Dei elle, ac per boc & Patrem ejus. .^^i enim Filium neg^t, npgat & Patrem, quia Fdio negato Pater non ed. Hxdum ^'^itrdCbril^ quem negat, perfidus fiigitat. Sm it Patre Chridi haulum non 'accipiat j afcipiec autem it Patre luo, dc quo Jelus ebridus, quem Qlium Patris ede nent, aite.K«r tx tjliii deque fide Gentilis populi 4n eum torquetur. Ideoque noi^siculum fitginacum, id cd Cnriduro domini petit ^ Pqj^ad epulandum, fed hidgm (cUbdOm petulcumquc in ^nemqne UbidioempcodfapLAntichiidumdico, inquole ^ulq;uninr& regnaturum vaailfi- ^ " Q__q * , * ms jotf -DE DIVISIONE NATURE jne ftminiat, poftulat & eicpcdat ; ac de agro hoc cft de terreniKopJ^bas bopoleqjtf colend*Jegis, fecundum literara fetvitii audi?it Ijmphoniam & chonun» toceft infernam uq^ique convehentem Get»tili5^P«ih flfUhrifto epulantis Sc ad Pa- trem fuum redeuntis catholicam infide, pecfcd%mque Ipicituaii cognitione veriutis harmoniam, aede libertatis & tedemtionis munere fxtitiam j«&ob hoc invidia commotus fratri fuo fimilitudine naturx, inmiico vero difiimilitudinejudaicxpufi* dix & C^/iilianx religionis iralciiur, 'pau^que fuum de r,Mcptione Ihi, qui bona paturx /iix perdidit, increMt, datjBjplusipfe naturx fux divitias diflipat, qui unicum Dei Filium creatorem &lalvatorMi omnium negat. Perfidi fiqujdem Judxi per invi- diam, nationes autem inctedulx per ignorantiam verbum Dei abnuunt e & quoniam tolerabilius peccatum cft ignoranux quam invidix, mi»us Gentilium quamjudxorum populus naturales perdidit thefauros. Ideoque receptx funt Gentes tenebris ignora^ tix abibjutx, & in lucem veritatis rcvocatx ; Judxi vero pe^di Filium negantes, in paflionibus ignorainix invidixque gjaviffimis doloribus reli^ funt ; donec in fine muEd* ineffabili divinx bonitatis magqaoiWa^ re^piuntur, mando raavrrtfarar ad vifpetMii, & famem patitntm, ki cancf,tff^tumibuHtfivilatem, locietatem videlicet ca- tholicx fidei, volentes in eam recipi ' & quod alibi idem ait Propheta, implebitur: CtnfandamHr & revertaittur tmties $mmi(i mei, cmvertaMtur retrarfum & {aiduniantiir aal- de velactter. Hac igitur parabola pro paupertate ingenioli noftri Ipiritualium pbilolb- phorum Icmitas carpentis, expoCta, de Ij mbolis f[Kxialis buraanx naturx reditus bre- viter traiftandum. U- Tempusexigitiu fieri ;noftrxque difputationiscurfusjamdu- dtim finem expedat, & mihi valde arridet duplex ifta Evaqgelicarum parabolarumfpc- cies. Non enim folummodo in parvolis, verum etiam in multisdivinx Scripturxlo- cis falis fornix locutionis divinum nedar cru&at, facilcmijuc interpretationis viam ftu- diofis nj;. fficorum Icfibonum tbeqrix priftant. Non cmm alio modo fan&orQm P»- phetarum multiplex in divinis intclleaihifs contextus poteft difccrni, nili per frequjn- tiffimos, non folifm per periodos, verum etiam per cola & commata tranfitus ex diverfis ienfibus in divcrfps, & ab cildem iterum in cpldem occiilci/Iimascrcbrillimafquc rever- iiones. Sxpiflime caim unamcandemque expolitionis iMciem abfque ullo tranlitu io di- verfas figurationes fequentibus aut error att maxima d^cultasinnafcitur interpretan- di : concatenafus quippe cft divinx Scripturx contextus, dxdalicifque div«rticulis& obliquitatibus perplexus. Neque hoc Spiritus Sand^ invidia intelligondi, quod abfit cxilUmari, fed ftudio noftram intelligentiam * ludoRlquc & inventionis prxniii red- dendi ; prvmiuro quippe cft, ioRacra Scriptura laborantium pura perfcAaquc intelli- gentia, O Domine Jefu, nullumaliifd prXmiiim, nullam aliwi l^atitudincm, nulluip aliud gaudium i te poftulo, nifi ut ad pirum abfque ullo errore Mlacis theorix verba tua. qu* per tuum Sandum Spitituifi infpirata funt, intelligam. Hxc cft enim fumma felicitatis mex finilquc pctfeaxcft contemplationis; quum nihil uTtra rationabilis ani- ' ma etiam puriffima inveniet,'quianibil ultra cft : ut enim non alibi aptius tjuxrer*», quam in verbis tuis ; iu non alibi aptius inveniris, q^uam in eis. Ibi quippe babitas.de illuc quxrentes & diligentes -’ videamur. Af. T otius ratio- nabilis creaturx, quxfpecUliterln hojnin* creat* eft, & cg» naturaliter ineft aflwftus bcaiitudink & cognitionis fummil^ti f^cqltas. hoc cft excclfiOimx trinitatis, ex qfta manatomuc-bonun^ ipfUJnminus in EWingelio decem virginibus alEmilavit univerfi- utem ; qux aceipienteslnnpadas fi|K, hoc elrtapacitatcm xternx luais cogoolcend», exierunt oWumfponlo & Ip^fatfhrifto vidaUcet & qpxjawincqjQeft. partim iu kn^s angclin parup i7p%rgawl)iPis bqminum aniraal:M||| quibus pruair « * ti* V, »■ • LIB B R QtJ i N T U S. 3«7 tixnjtura, qux adhuc ia capt^riuttcft, morcalii vitz fragiliumque mcilbrorum coe- leftispatrix civibus infctTiitur. fScd quare obviam? qviUvidcliccc redemtor & Ipoa' fus racionalis naturx ineffabili clememix fux q^todelcqifione & (olcicia fctnperad re- cipiendus nos rpiricualicer venie, coelcfUbus virtutibus aninubus fanffis ei commeanti- bus, afteftionc lalutis noflrx commotx. Ille fiquidem fponlus in adVe cq^is genera- liter univerib generi humano ciamat.d&ns : VcMeadm mms, ^ui UbnSu & asarali tjitt, a- tgo refiium ros. TolUte /ss^um meum fu/urvfSs &difcito i me, ejuUmtu fum & bumslu corde, & inveuieta requiem tmmdlusrejrt». Venit ergo obviam omnibus cum iponia fua, jerufalem videlicet cuelcfti, qui rccijwrc ompes devotus efl in conlortium lux civitatis. Et animadvertc,quod tota humanitas denario numero comparatur, quo- niam decimam in xditicatiune lupernx civitatis poffidet regionem. Decem iuque vir- gines, hoc efl tota bumanx naturx numeroiitas naturali appetitu obviam diligenti fe& adeam venienti exit, non grciKbus corporis, ^ afleSibus mentis. Sed quamvis iqua- lis motus Ct rationalb naturaead finem luum, qui efl Chrillus,xqualilquc xterni lumi- nis, qux per lampades fignificatur, aope^Wo r-mon tamen xqualiter lucem illam, qux illuminat omnem hominem venientem m nunc mundum participat. Vuum eft enim, ut Beatus Diony fius Areopagita ait, quod omnu «diuruliter furtiafdte uppetunt ; fed non uqudUter omnu unum ptuicifMt. N ullum tamen eft in natura rerum, quod ejus par- ticipatione omnino privetur; ideoque non xqualiter fponio & rpuiilx virgines exi. hunt. Nam qui non folum capacitatem veri luminis, verum etiam & ipfum lumen, ■quod oleum conformat, [«ilTidenC. ad ipfum franfum pervenient, & cum iplo in ipi- rituales nuptias intrabunt. Qui vero lolam luminis capacitatem, nonaufemipiblu- mirtt illuminantur & coronantur, obviam Chrifto procedent; hoc efl non ibium na- turaliter in fuo appetitu, Icd etiam rcipfa &experimcnto ad Ibla naturalia humanitatis Wna, quxinChriHofubriilunt, afeendunt; non autem ad lupcrnaturalem dcificatio- nis in eo gratiam &lxtitiam pervenient. Et hoc efl quod daiarixquantitatisdivifio infinuat. Ait enim, quinque tutem ex eis ertnt ftlut, id eft imprudentes, & quinque prudentes. Sed fatux Iblas lampadas, non autem oleum fecum lumleruol : prudentes vero non folum lampadas, verum etiam oleum in lampadibus fuis acceperunt. Vafa iuque fimilia funt prudentium & imprudentium vicinum ; quoniam ratio qux reluti naturalis divini luminis iedcselL uniformiter integritati naturx incorruptibilis, qux in nullo auget vel minuit, diflriban eft, quam non uniformiter divinum lumen accipiat. Nec hoc in culpa ipfius luminis aut invidia, aut inopia conftituitur ; quoniam omnibus prxfens eft, omniliufque xqualiter liiperful^ns, & inexbaufta effuiione omnibus x- qualiter profluens, fed quoniam non eadem virtus eft oculorum, quibus Iqx mentium percipitur ; lequitur ut alii plus, alii minus ea fruantur, alii penitus ab ea excludantur ; nt immundi fpiritus, qui ad eam nolunt convecti : non quod 6c ipfl fecundum intcllc- dualem rubftanciam, in qua h lummo bono creati fune, participatione vere exiftentis luminis iccludantur ; alioquinad nihilum penitus redigerentur} omne Tiquidcm par- ticipatione ejus privatum omnino in natura rerum non eft j in quantum vero irratio- nabilibus pen'crtxfux voluntatis motibus contaminantur, verx lucis excluduntur par- ticipatione: non enim ad illam, fed ad Icmeiiplbs, hoccftad nequteiam luamcotivdr- tuntur. Si enim ad naturam jfuam refpiccrent, & ad ejus creatorem, piofedo beati ■flerent. Etfiquis dixerit; quare xqualiter intuendi divini luminis univcrfxrationdli naturx non dalvtuBoflibilitas, non autem Intuendi illud data eft xqualiter vinus & a- dbofive inbacviia, in futura vifa ? interroget illum, qubftupcfadus & inacceC Cbili luc^epcrgsfTu^lamac, dicens: O tltiludo dirilitrnm feientit & ftptentit DH \ qum inftrntiilityisnt juditu f('«» in omni rmptre ? f'"’ cognorit (enfum Domini, tnt ^uk eonjihtrim^ fuit quis phn dedit ilh, ut ret^utlur eit quouitm ex jpfo, &per Ipfum, ^ sttipmt&JdJpfnmfiliitkmnit. Interroget etiam, cur omnium bonorum lar- gitor non xquuifbr omnibus ordinibus Angelorum virtutem contemplationis fuxdi- llribnerit ? Altius fiquidem liquidiufque propinquiufque illum contenqiUntar Sera- phim & Cherubim tf Throni, qu«m'Vif cutes & Eoteftates & Dominationes ; & ipfx Iterum excellentius clariufque, quam Principatus 8d Arcliangeli & Angeli. Ecquis ■huicincerroeatianirefpondcbit? Nemo.nificogiuos intra leipfam.quodfcriptumeft, onuiit in menfurt ef; numero & pondere, id eft ordine fecit Dens^fc qualis pulcricudo u- Divecfimtis il Dap conditx foret, fi omnia Deiis xqualiter cdmtituerat. Nara & lenS- bilisbarmunix dulcedo & pulcritudonon exlimilJliosfbnis^fedcxdiverCs.ratis tamen proponionibogrifti invicem corapadis ordinatur. Proponat item : fi primus bomo non peccareCidlG pdccad ultione per mafculum & fOtminammultiplicaturgenus hu- Q_q.a manum. 3o8 D e D 1 V I S 1 0"N E N A T U R ^ manam, (eJ*fcx intimis natur* finibus aut fimilil&o^cs homines in finies proprias nurocrolquc prodirent ; quemadmodum & omnes Angeli cx fuh caufis limul prodiere, aut ordine temporum conllicuto, unuiquilque abique ulla corruptione. Se fimilitudine generationis jumentorum in hunc mundum procederet ; num omnes homines xqualis ejurdemqiu,viriatis Se ordinis qflent : an ficu^ngeli, ita Sc homines filis ordinibus' le- cundum mvinam providentiam Sc iapientiam oilponerentur ? Refpondebit illi credo, qui promittit hominibus poft refurredionem, quod erunt /itut Angeli in cate. Angeli autem propriis-ordinibus dilponuntur : difponentur itaque Sc homines diverfis virtu- tum ordinationibus. At fi iu futuri funt, licet poft peccatam, profedo faturi cflent, fi non peccarent : hoceftnon eodem modo contemplatione veritatis fruerentur. Por- ro primus homo, ut ait Sandus Auguftinus, in prima fua conditione, priulquam pec- caret; neque lapiens erat, neque infipiens. Si enim lapiens, non Deum defereretytat uxori faxconlcntiret. neque incaute agpret, ne Diabolicae aftutiz luperbiam imiure- tur; non enim-fedudus eft, fcd fuperbia inflatus: fi autem infipiens, quis crediderit Deum facifle hominem infipientem ad ima^nem Sc fimilitudincm luam. Profefto qua- dam medietate libratas inter fapientiam Sc infipientiam conditus eft, Sc faturum ei erat fapiens fieri, fi mandatum Dei Icrvaret. Non enim ait Scriptura, faciamus hominem imaginem Sc fimilitudinem noftram ; fed *d inuginem & fimilituiLnem nedram : ac fi pla- ne diceretur ; ad hoc faciamus hominem, ut fi prxeeptum noftram cuftodierit, imago noftra Sc fimilitudo fiat. Non ergo fapiens fadus eft, fed capax, fi vellet, fapientiae. Potuit eniip Iapientiam capere, Sc ad ejus habitum pervenire, fi divinum confilium no- luilTet fpernere. Quoniam vero non lurlum verius percuftodiam mandati ad lapien- tiam fe erexerat ; 1 m pronus, ejus per tranfgrelfionem, in libidinem temporalium Se lenfibilium rerum fua propria voluntate corruerat ; plus infipiens atque imprudens exi- ftimandus eft, etiam priulquam pcccaretjquamfapiencia: Sc prudentis appetitor: pra- celfit enim infipientia Sc imprudentia peccatum. Neque hoc accepit cx caufis conditio- nis, Icd mutabilitate propriz voluntatis, quz ex naturalibus caufis nequaquam nafei- tur; infipiens igitur erat Sc imprudens ante tranl^liionem mandati, pcrfeipfumfa- duscft. Attamen fi mandatum non tranlgrederetur, foitadls neque ex paradifo ex- pelleretur ; fcd folis naturs fu* bonis, qu* in prima conditione lui acceperat, fmere- tur, inque eis quadam felicitate letaretur, quamvis pomeipatione fummz lapienti* Sc prudenti* merito fu* ftultitix Sc fiituitatis privaretu^Multos fiquidem ac pene omnes improvidosSc infipientes l*tos Se contentosefle audimus de nobilitate generis, de plu- ribus confanguineis, de honeftate corporis viribufque Sc limicate, de almtia mentis, de verborum lepiditate,de pulcra Sc morige'ra uxore, de facunditate prolis.terrenarumaue rerum affluentia ; ut non dicamde dignitate Sc honoribus,. cetcrifque, quibus mundus Ifte arridet i in tantum ut optarint perpetuo fic vivere, nihil de Ipiritualibus deliciis audire vel cogitare volentes. Ad hunc itaque ftatum primorum hominum ante deli- ftum, hoc eft ad fola naturalia bona abfque virtutum ornamentis, partem humani geai neris unam, qu* typo fatuarum quippe virginum configuratur, reverfuram ; adiplam Tero excelfitudinem, ad quam homo, fi non peccaret, afccnfurus ellet, hoc eft ad par- ticipationem fumm* lapienti* omniumque virtutum, quam participationem dico, dei- ficatio Sc contemplatio veriutis fequitur, alteram human* pumeroCtatis partem, cu- jSs fymbolum eft quinarius prudentium virginum numerus, fuhlimandam ultra omnia txina naturalia, Sc ad fpirituales nuptias fpoofi fui in naturam non^incotBgrueexiftima- tur ; ad quas nemo intromittitur, nili fapicnti*"^uee refulgem^dlvinique amorisT' in- flammationibus ardens ; qu* duo, Iapientiam dico Se charitatem. pinguedipe lapienti* Sc aSionis nutriuntur ; Sc ad eas nuptias nullus fcienti* Sc aftionis expers.qiumvis na- turalibus bonis integerrime Sc pulcherrime floruerit, finitor alcender^led omnino ab 'ST eis lecluditur. Nt>° enim illuc natura humanam mentem fublevgt, fcd^tia Se-manda- lis Dei obedieniite purilfim*, quantum in hac viu datur. Dei per lirfram Sc creaturam cognitionis meritum fabvehit. Intuere itaque hujus patabol* medullam. Sc quomodo tranfitum facit de genere ad fpeciem, quemadmodum io przftta parabola de cluobns fi- liis patris fui fabftantiam inter le partiontibos. in ea fic|uidem totius generis humani generalis reditus primo , deinde fpWialis Gentilis populi conformatur : in hac autem fimilitudine per decem^rgines onviam fponfo exeuntes, totius human* numerofitatia generalis ad priftinum nitur* ftatum reverfio; fpecialis autem per quinque prudentes omnium Sanftorum. Speciesenim humani generis eft eledorum numerus, nonlblum ad antiquum natur* principium reditus in generalitatem human icaD|||s verum etiam ul- tra naturapi in ipfum Deum in Tpecialitate dcificauonis,ine&bilis ilffiiuatur afcenfiis ; omnes m 1 1 B ETt IJJJ r N T U S. itp onmes quippe in paradirum,,ut pranJ^imus, (nnt reverfuri ; (ed non omnes ligno vitz fune truituri : vel cene* omnes de ligno vic«^unc accepturi, fed non zqualicer. Nam & naturalia bona, quorum omnes xqualiter pafticipcs erunt, frudum ligni vitx clTe, llultusqui ignorat. tUirSi^n quippe.ut in Mpcriojybus tradavimus, id Womne lignum, vocatur Cbriftiis ; quippe omnium bonorum lignum cft frudiferum, ^'nla ipfe cllomne bonum omniumque bonorum largitor. Fruentur itaque omnes homineslpii* ' us frudu participatione naturalium bonorum generaliter; fruentur eledi fui excelutu* dine deibeationum ultra omnem naturam fpecialiter. DeilicatiOnes itaque quas foli julU participabunt,lpiritualibusiigurantur nuptiisun quas prudentes intravemnt.Non enim omnes lupernaturalibus fruentur bonis, led illi foU,giiiiiu,ut Gr^orras ait Theo* logus, licctfufeT*titmaUtt*(p- tdtne, vtlutinnihHfiimnuhiimd-itUmiuiimtrAnfttnftftt r*litnrm& (sntempUtimmiKm Det fieri, & furifme lumine teneri, qnnntum ptfiiile eft bunum nnlurn. Ifti liint beati, bincafeenGone, & illic dciiicatione. Sed hujus nomi- nis,deiGcationis dico,in latinis codicibus rarilEmus eft nrus;intclledum veto ejus apud multos & maxime apud Ambrofium invenimus: (ed quare hoc evenit non fatis nobis patut. An forte fenfus ipfius nominis, quod cft TheoCs, (quo maxime Graici utuntur, iigniiicantcs Sandorum tranCtura in Deum, non folum anima, fed etiam & corpore, ac unum in ipfo &cum iplb lint, quando in cis nil animale, nil corporeum remanebit) al- tus nimium cafus', ultraque carnales cogitationes afeendere non valentibus incomptC'' heniibilis St incredibilis, ac per hoc non publice prsdicandus, led de eo inter fapientes tradandum. Multa quippe divina myfteria i Sandis Patribus intadaob hanccaulam prxtcrmifla funt : infirmi liquidem oculi claritatem luminis lufferre nequeunt. Suffi- ciunt, ut arbitror, hzc pauca paradigmata cx divinis parabolis alTumta, ad generalem fpecialemquc humani generis reditum in principium fuum, primordialem dico condi- cionem, ii^ue ipfum Deum, in his, qui fincerimiM qns partici^tione digni funt fcui, deque totius lenfibilis creaturz, qux in homine & propter hominem fabricata eft, in caufas fuas reverfione. Qiundo erit non folum generale fabbatum in omnibus divinis operibus ; verum etiam & ipeciale labbatum fabbatorum in fandis angelis, landifque hominibus; & implebitur domus Dei, in qua unufquifque ordine libi congruo confti- tuitur: alii inferius.alii fuperius,aliiinfublimitate naturx,alii fuper omnem naturalem virtutem circa ipfum Deum. Ac fic dotna illa magna ordinabitur, & celebrabitur ; ex qua nullius fubftantia,quiaexDeo fadacft, refpuetnr, nullius vitium, quia cx Deo fa- dum non eft, introducetur. Purgabitnr enim natura, ventilabitur vitium : recondentur (ilbftantialia grana, fiamma divina: ientcntix delidorum ardebit palea ; illuminabuntur abicondiu tenebrarum, omnia in omnibus videbitur Deus. D. Sufficiunt fanc : led hujus parabola: refidua breviter exponas flagito. M. Quas funt illa ? D. Mora fpon- fi, dormitus & dormitatio omnium virginum,ceteraque quz intada reliquifti. M. Mo- ra (ponli eft, nt exiftimo, temporale interrallnm,quod inter primam Domini & lecun- dum tranfeurrie adventam ; vel cenc ab inido mundi ufque ad finem ejus. Nullum e- oim tempus tranladum eft, vel tranfigetur per lex mundi ztates, in quo virginitas, hoc eft integritas humanz naturx, in quibufdam fatua, in quibuldam prudens, in omnibus conditoris fui fupernxque patrix, quam delouerat, appetitrix, (appetitus qnippe bea- dtudinis omnibus lapientious&inupientibus,bonis& malis communiter & naturaliter ^eft) in prxfato intervallo mundani curfus perornata tempora quidam dormiunt, quidam dormitant. Dormiunt quidem, quij^ihbrtui luat, & adhuc morituri: dor- miurc autem dicuntur, quos finis mundi vivos In carne inventurus cft, qui non dormi- ri led dormitare perhibentur, quoniam perleda morte non funt morituri; nullo vero Ipatiq temporaliin ea erunt d^nd, Ud velati gravad fomno, non autem proftrad, nulld morte intcrpoliu;in aliam vitam mutabantur. Quo in loco videatur Sandus Au- guftinus coniendre hirqui didint, tantillam monem in ipfo velocilEmo raptn eorum, quiin fine mundi vivi futuri lunt,elle futuram. Ait enim : SiSaadvr, qui referientur Cbrifitveniente rireutet, eique in tbvium rufieglur, crtdiderimm in eidem reptu de mtrtA- liiut corptribut exitum, A ed eedem mex immtrtelie reditum ; nullei in reriii AftfltU pe- tiemur eugufiiet, five ubi l^cif. Tu quid feminet, nin vilificetur, nifi mirietur, five ubi dicit : OaMrr quidem rtfurgemm, eut emnes dnmiemui ; quie nfc illi fer immirtelitetem vivificebun- tur,nifi quelibet mirte peululum temen ente nurientur, elfer hie & i refurreSiine niH erunt elieui, quem Hirmitiine preeedunt, quemvii brevifime, nin temen nuBe. Media nox, in qua clamor fadus eft, & Iponfus venit, incertam mundi finem remotumque ab omni Icien- tia fpiritualis fponli infinaat. ^cut ipfc dixit, de die entem iBe & bere iBe nemiftit, ne- que eingtlJintich, neque fiiimbminii, nifi Feter film. Etinfineprxfcntis parabolx: Vi- JIO D E D I V I S i O A T u R gtlgtt itJUKti jMi 4 ucfiitu dittth ntt^ue bsr 4 )w» j^^Hinoril^iTgnificat apcrtifllgia fign^t qmcprae^dcntdcftruaioncmnm^ &ailvcflfum DonillS; de quibus iplefedcnslu- pcr monrciD olivarum difcipulispTopheuvit. Surreaio omhlura virginum regenera- tionem totiiis humani generis prxlag»t. Prudentes virgines lampadas luas, rationabile* videlicet motus, ^naeoaionis pinguedine, purxque conicientii clariutc exornant ; quibus duobus, aau dico & feientia, fatua: virgines carent. Quod autem prudentes vir- gines deoleofuo fatuis virginibus impertiri abnegant, nil aliad veriGmilius, ut opi- nor, typice conformat, qui»m prudentes animas, quibus vilia & non fulEcicntia in illa «iie intdkauali, in quo unulquilque profunda conlcientias fuae rimabit, meriu appate- bunt,‘®ternaque felicitati nullo modo comparanda, Gcnt ait Apoftolusu A'»» fnntctn- iligM fijfiQnts bujm temfotii di fuftntHtHTdmghrUm, tjud rtveldtitkr i» ntbit. Hinc do- minus ipfe ; bidtiFuuferts, inquit,ftirifi», hoc cft beati, qui &feipfos & mcritajuapro nihilo ducunt, & omnino le in divitiis virtutum egenos judicant; quuiiumi^nkm tfi rtgHum calcrxm. Idcoque diaurx lunt ^tentibus h fe auxilium, ne ferte no» fnffciet na- bii&vetie. Quod duplici modo intelligi poteft : aut enim negative ponitur ne & pro- ducitur, aqt hxGtative & corripitur ; ficut in libro Genefeos : Ne ferte extendet nuninnt fudm, & fumet de ligne vite j & ne torte viderentur quadam invidia meritorum iuorum paupertatem impertiri fatuis noluifle, abnegantes oleum, dant eonGlium,refpondentes, . ite fetius ei vendentes, & emite veiis ; hoc cft ite ad cos. qui eximietate &afilucntil*; fuorum meritorum non loltimlibimct fuliiciuDt, verum etiam his, qui eos in hac vita honoriGcare poterant, poflent praebere auxilium, futurxque bcatitudinis meritura. Hac autem tarditate & ncgligcntia interpoGra venit Tponfus, & paratas virgines, inqne fuo adventu ornatas prxoccupavit, & ad fuas nuptias introduxit; hoc cft in fnimdei- Geationem, qua perm&ilGmos anime» fupernaturaii contemplationis fux gloria glori- Gcat; ceteris in naturjlium bonorum plenitudine relidis, & excelGtudinej^eftabilis dciGcationis, quem nee esulusvidit, nec euris euiivit, necincer bminis efcenist, excluGs. Ethoceft quod ait: £rr/4x/a^/an«4,introitusvidclicecdivinxcontcmplationis facie ad faciem ; ad quam incaute in hac vita viventes. 'oleumqueadionis fiefuentix in ratio- nis fux receptacula non infundentes, etiamG clamaverunt, fera quandoque pecnitentia compundi, non intrabunt, dicentes : Domine Domine, eperi nebis. Ifta autem geminado dominici nominis, aut afliduum humani iiatudfMpetitum ad contempladonem condi- toris fui nulla ignoranti* nebula interpoGta in His, qui in hac vita nullis bonis conver- fationis GibGdiis fuffulti vixere, vel certe Gmplicium Gdclium nimis catholici hdeial- dnidinem conGderandum ignaviam Ggnificat: putante* Dominum noftrum Jefuin Chriftum duabus fubftantiiscflccompoGtum,dumllt unafubftantii in duabus naturis, & petunt, qu* Gbi non conveniunt. Ideoque rcfpondebitur eis ; peritu & neu ectipitiei ' quia male petitu. Quanti funt, qui divinam cllentiam in tribus fubftandis. Se tres fnbfl:an4 , tias in una eflentia aut penitus ignorant, aut penitus abnegant, & per fuas falfas cogita- tiones carnalis opinionis ad internas divina purxque contemplationis nuptias poftu* lant intrare. Quanti (lint, qui Dominum noftrum jefumChriftum iu fegr^nt, ut ne- que diviniutem illius humanitati, neque humanitatem diviniud in unitatem fubftan- tix," feu ut Latini ufiutius dicunt, in unitatem pcrfbnx adunatam, vel credant, vd in-i telligant ; cum ipfms humanitas & divinitas inieparabile unum Ght, lalvautriufqne na- tur* ipfius Ggniheatione. Gemin^gbus iaque fubftantiam Chrifti &dicentibus, Da-i mine Domine, eperi neiie, jufte congmnjimue refpondetur, jlmeu dsee rebu, nefeio vos : hoc cft intimas fccrctafquc mex divinians& humanitas nuptias, quas meispurilHme intelligentibus priuiquam fieret mundus, praparavi, & ad quas tiuito raundcxl^ troduxi, nefeire vos permittam. Non enim dum adhij^n camc viicilKs.dignos r^s il- larumlidtia priparaftis. Intra tamen naturalium bonorum, qux in vobis creavi, ter- minos relidere vos concedo. Similiter prqniittit le refponfunfm his, qui in die judicii clamabunt. Domine Dmine, nonne in tuo nomine virtutes mult,u fecimus: meetur enimeis^ rufiio vos, recedite eme : & alibi, nonomui^ qui istirmibi Domine Domine, iutrehitin re- ' gttum catorum. Verbum itaque adunatum carni,.& caro adunata verbo in iiniatem in- fcparabilem unius cjuGlcmquc fubftantixcx duabus naturis, divina videlicet & humana non alios recipit, nifi eos qui Gmplici perfeAx contemplationis oculo um'tatemfub- ftands fu* intuentur ; ia ut& Mbmo in verbo vere filius Dei,& verbum in homine ve- re filius hominis abfquc ulla creaturarum tranimuudone, sinus idemque filius Dei & hominis Dominus nofter lefusChriftus intelligacur : celerem paraboli expofitiunca- Um juxta quod nobis vifumeft, verifimilqmhabes. plane. M Qgld ergo icftat, & finem operi impedit imponere } D. Nihil, nt video, nifi ut totius operi* mate- L I B INTUS. 912 dc, hoceft uniMCrralisnaCuis «tli^uanotlam cKjuc«W«r» liiijldas. XXXIX. AI.Quadriforn)ipliniT.crMunaturs,qaiein Deo&cieacunioteUiginir,' fecimus diviliuncm. Cujus prima fpccieseft, quje nttaramcreacricem & non crcaum : fecunda, qux naturam& crcaum &creatricenK tcd&, qux creatam & non creantem : quaru.quK neque crcaum neque creatricem conlider«afi^cdilcemit. Et prima qui- dem & quaru forma de Deo I tJu mm odo prxdicatvr ; non quod ipfius natura.quzfim- plrx& plufquam Cmplcxcfl, diriduafiti fixi quod dupUostheorue mbdum recipit. Dum eniip ipliun efie rerum omnium principium & caulam intueor, occuxritmihi tc- la ratio, qux fiducialiter fuggerk divinJiudIentiamvellut3tantiam,faonintem,vuni- tcm,lapieotia£ unum fint ;) feqaentnr alii tres afcenfionis gradus, quorum *»«», traaCtos unimi in fci* entiam omnium, qu* poft Deum funt : ftcuniui fcientidrin fapientiam, hoc cft contem- plationem intimam veriutis, quiantum creaturx conceditur : tatius qui & fummus, purgatiflimorum animorum in ipfum Deum liipematuraliter occafus, ac vcluti incom- prehenlibilis & inacceffibilis lucis tenebr*. in quibus cauf* omnium abiconduntur : & tunc nox ficut dies illuminabitur, hoc eft fecretiffima myfteria beatis & illuminatis in- tellcaibus ineffabili quodam modo aperientur. Tunc perficietur odonarii numeri ve- luti rupcrnacuralis cubi perfeftiflima foliditas, in cujus typo fextui titulatur Plalrau*. Pfdlmus Ddrid per eCteee. Refurredio quoque Domini non aliam ob caufam odava die fada cft, nifi ut beata illa vita, qu* poft Septenariam hujus vit* per feptem dies revo- lutionem eft futura poft mundi coniummationem, myfticefignificaretur, quando hu- mana natura, utprxdiximus. in fuum principium per odonariam afcenfionem reditvm , fit ; quinariam quidem, intra natur* terminos ; ternariam vero, fupernaturaliter & fu- perellentialiter intra iplum Deum j quando quinarius creaturx numerus, ternario crea- toris adunabitur ; iu ut in nullo appareat, nlfi lolus Deus ; quemadmodum in acre pu- riflimo, nil aliud nifi fola lux. XL. Hxc eft itaque hujus operis, quod quinque libris includiqir, univerfalis mate- ria. De qua fiquis nos invenerit incognitum atque (uperfluum aliquid Icripfifle.UoftraB intemperanti* incurizque imputet, pioque corde humanx indigentis, carnisadhu^ habitaculo gravat*, humilis contemplator indulgeat. Nil enim perfedum eft in huma- nis ftudiis adhuc, ut opinor,in hac caliginofa vita, quod omni errore careat j qBandode jufti non ideo jufti dicuntur jam in carne viventes, quodjufti fint, fcd quod le juftM efle velint, perfedamque juftitiam futuram appetentes, fblo mentis affedu denominati. Non enim crediderim ullum morulibus membris carnalibufquc fenlibus gravatum, ex- cepto Chrifto ad perfedum vittatis habitum verzque contemplationis-qjjitudinem perveniffe, johanne Evangelifta atteftante, Sidixerimus, inquit, quod pecedhim rien b*~ temus, nos ipfos [educimus, & reritm in notis non efi. Sin autem in eo utile & ad xdificatio- nem catholic* fidei pertinens arriferii, foli Deo, qui folus abfeondita tenebrarum re- ferat, & quxrentes ad ie ipfum nullo errore deceptos, ird ab erroribus emendatos in- troducit, deputet; unanimilqueincharitate fpiritus gratias univerfali omnium bono- rum caulz, une qua nihil poflumus fecere, nobifeum referat, nulla reprehenfionis libi- dine attradus, nullis fecibus invidi* acccnfus ; qu* fola pr* ceteris vitiis charitatis & fettemitatis vinculum rumpere laborat ; in pace autem omnium, qu* inter nos con-^ feda fiant, benevole recipientium, puraque mentis acie intuentium ; fcu malevole rcfpu- entium,& priuiquamcognoluntquid &qualiafi4t przjudicantium, hoc opus primo omnium Deo, qui dixit, prti te & detitur votis, quurite & invenietis, pulfute &*perietur votu ; fubinde dilediflimo tibi, Fruter in Chrifto, & in ftudiis fapienti* cooperarori, Sc examinandum ofRroBc corrigendum committo. Nam & tiiis exhortationibus cft in- choatum, tuaque folertia, quoquo modo fit, ad finem uique perdudum. Si autem de his, qu* in contextu hujus, gravitate materi* rerumque exponendarum copia coadi, prxtermifimus, deque eis quangilamcunquc quandoque rationem nos reddituros pro- mifimus, .(oliciti fius, ac vcluti promiflbrum exadores fueritis, pperccurlo, omnibus promiiEonibus repertis, inque unum colledis curfim capitulatimque pro viribus noftris tradabimm, Interim de his. qu* jam dilcuffa funt vos contentos effe flagito : non mei ingenii virtutem, qu* vix parva, aut nulla eft, fcd veftr* folicitudinis mexque infimx, devot* tamen, circa rerum inveftigationes facultatem confiderantes ; quam non minus viribus acutiffim* veftr* intelligentiz, quam me* contcmplatiunisubtul* lucubratio- nibus non dicam cum amulis, idtem cura xmicis & veritatis inquifitoribus defendere debetis ; nec multum in hoc, ut opinor, laborabitis. Mox enim ut talia in manus rede philofopbantium pervenerint, quoniam illorum difputationibus conveniunt ; non fo- lum libenti animo recipient, verum etiam ut fua olculabuntur. Sin vero in eos, qui promptiores lunt ad reprehendendum, quam ad compatiendum incurrent, non magno- pere cum cis colludandum. Unufquifque in fuo fcnfu abundet ; donec veniat illalu^ ^* de luce falib phllofophantium facit tenebras, & tenebras rccognolcentium con- vertit in lucem, • ; — Explicit Liber nspi «TSEnN MEPI 2 MOT, hof eft, DE natura DIVISIONE. I H/> . <3 1*0 R I O S i-s S I M O ' 1 ? II ^ IMI . ; <■ Dl^jlTA Pitov lUfNTf^-ATtJII» Ao/ByANtB'' CtiAttA ; . E I: O ^ a,Q E s * ;'. f^cyortlili ’ * - , . Chrifto ^ ; titplaruuiomas tomp^vi^ m^tl^tjniim.va^ jubenti^ dificUHmum pl^orfm mrtbochxig^iA^eQun^ ^rvtt(o_ ■mjm mheettli val^ etrdk in L4r liter, ^inmci‘in0gps^m Grtfeis'., hborem h^unf^itfy j^i^er etibfa iBtcpifra^vetutPefuSto umufqut lin^ citime- p^ere-h^ra^ '^li mei (sr aceelerOT^p i*f Dhitu ditiwft fc fititntpaj^9e autem qua- t^lk^e apoS^ia defer^j^ nmtam denfae Jubitrim caligbtts^ nije vide^m'^i^9fum Bfa Maximuen ^flfim^inpfdceffu jtti oper^po^tlid/Jeirt$s The^log^ ^pnyfir^Areopa^ fen- tentias, cu^Ke-Jy^^eticos^t koltmeof^nnfu^apet vobk (imilittr ^ubentHllfl^ Ipjltf^uri^^othx^e, Hnirmlique mock dS^idtjfe^ natiuMuthulio modo ^itafm diviniith cle^entiitm^ qutu ill»M- fiat abfcondita tetieirarum , fua ineffabili pravidemifl hoc difpe- fttjjfe^ ut ea ^idtm quee nobh^maxi/nt o^lrkfffin^jediBk Beati Diony[ii libris' aut vbt pervxaif-fenfufqutmjimf^ere videhktnm apjiriret , /apmtiffimo preTO boc maxima, tniiltiphcutmp^mifiina ,^nt^ qu^ ' U0ej^ mnimi ' mukiplicatioflf^ ma^n^^iptutti ,j^ d j ciy^a7flu!> is’^nfxIi*Mi dicim <« rdfhiihik ‘f M % # ,• cfanr putGrkque aperit, yfu^^^^0niiHtMtYe^(^ r^, igitur R^uim, tp^ qiM ad Commnei/Cc^ iiomm .juMis^^ri^ aU'^^yiuHbrtfaih ^atmerdi/^Ttif ^ iuid^ ^tilifi ]ima^o^^xri^umer»a^^ Cia ex prida^mK-KjfJfcorum foittibus\non duBbetHi-ider^Ofi; in quihns f( quid. incf>gnit4i adhuc nobis dcSUdfdtiiniiiniatui^ *au- dIoriius‘ijdis dcpc^Ofidum, quia^ nemchaUuet in hec^ opere 4kGis%’J.\ mihi debet iribUfere, tiiff folummqdo fimplicitn t/anjlulife .V.-d^in I. .* ^ :.'l i-yi*® ? _i4-v7 *•■£?: j* * ' . . / •. • * % .'■•:•'/■•.' V-Vv;..* l . n p <5 s r. A A -M N H K V # K T Z I K O T U 'A -s I M O S I • # tf E N ■ KUPia XAIPEIN. J Sanctissimo acv]BE a.tissimoi ^ Mie^/copQ 1^^ o A N N MA XI MUS Humilis C H V S yoanm Erigtna Scoto interprete. L 'S. nAINDTNTAI tiiisuaf to^fj/LTOhlut ^ fiAo- Audantor quidem, & ab omnibus. fortafSsjufte, , aui bona) ('propter ftudium dodrins' promptiores) a- -a V.C* Jt.) ~ ./a_ doctrin» promptior # «I T? xsiAafi ^ e» «.-reis «i- mant, & difdplinim quae in 'ShfjiAmoA arvSku-ngyi , 'itTr follicitiores cogitant, ad me I t _9 P/* A Ap tn Aimftim evolVao^o J. feiseft ad meliores , , y , \ i , «udplinam reverenter acci- o» ttn )Of»»/«»oii V' Ti«/ pientes, leipfos ab ignorantia J i^mt^uoivts (rtpAt eur^t imperitia, & earum opprobrio Ii-' 1^010« . ,xsti dmteCi J(jti nt^'£>idf ^ant. Vos autem quis digne lau- c,^ i{„', i, ^ • V / • ft / ♦ ‘ntcliigentiae experimedtuia Xov@^ »1 -nfargi^TO* .xii accipiens, vcftrae virtutis magni- a^ioiA ‘lifi^a-Cui u/iZf Ts «liis cipeiMS tudinem idoneus inveniet ^ nveni^ tibus eram, redditam' tunc rati^ nen^cripturx commendo, yos mirat quiaern*. merito virtutis Ium, 5c in ipfa claram atque excel-. tus fam Chrifto placentem veflram hofpitalicatem laudavi, magis ve- ro per omnep modum per^s & in vobis gk>rl%^tum Dommum, qui fecit vos aa hoc dignos fieri, donacamque ab ipfb virtutem, qui fuis fervis pervcftra opera ve- ritatis aperte piilcritudinem ma- nifeibat, u%ue ad me puvum &<* q|tllo dignum S( indicum & omni nudum omnino virtute St fcientia. Ac per hoc hnmiliatos confiderans , meipfum accipere vcfl^nmprxceptunmcundum vir- tutem cohipulcram t dum in nullo tem^arius XiHmabor multis, ve- ftri,pacia. faciens lermonem, fed i} 'n>~s aa»ju«is '&h- axfui, ifamiy^ iyui&s iii^ioi. Aii xif/yi itui 'nfilai u/uai 'Qt. qoXlti, rmei 'ruslrv iknfn^tiitii •SuTi Tinpajju^ac^ -tcTs Tvkjiv feB?^iyv 'S&t Si ^iAotisiFu» oua^T^iihsii^vilJJtl «SroJkSai» T» 'rlu^iKxum Asy»! ru- Ai^ oms ^ij^oso .Jtjf nes^iatenta^ confuete donabitis. ut Chriftus Dominus qoieftpara-' tuin timentium fe adjutorium, ve- niat mihi fermonis adjutor; ma- gis autem dicendo totum pie, ut verbum largiatur verbum. Pofco autem vos poftulantes, ne orna- , ^ V . , , , „ quxratis i me didtionem, v»f- qui ornantes auditum fern^nes s Totj"* t^i^yus Tvfifis i/t7n&tti~ non habeo, & curiofis bombis am- a^ov»5@-'. vTQ/iCnt^ ai , Talium enim A«7 ws «j^fTorre* i- tl tTBi/ui -pSir ^oCvfuiiiii eMi /3i«5tia 'i\- tt/ fui\ 'V^ jjya ^paMot Ji •f V a\o* ui aiCcis, os nt X»)*». «^laf w/i*< ci-ivi^o»^, HM V 'Qn^rlui 'OS^ifiS Ae^i*, 5 hf^Aslli, et •? 2^mas v iviV T»TV ^ ^ cr 5 TV7D';reija« fJm •s^ “rnMyii^o r i^nyiasor ’£hn>r^uf- o 9mX»/^ ^ fres «s isi, /Sgpt^Xe- 7 @- u' !raj>;)*» i^-^urvs, ^siyidw Si^iuci l^x7t\Vt 8v\ofuia ■? «u5 sxsTrt», x«f » ^nTBe/xdm?©-* 5 ^iAo0s^(i&7B$2^' ‘TnM.dr letoip, ^ tfiot 't^ ilidry, «yi’ u/utu nw«^s e xioMiint “Ofos -n aulmuas JVs to jfaupQ/J&iix [ulxMfJuaw^, « ^ 'f >v» <1 Sas» tup^meda/ ^fls to dodrinarum dum fim iiifcius, & Curas qu£ in eis eft magnitudi- nem non confiituens, diledliiB- mum reor atque optabile, fi ien- fum fan^i hujus & magni magi- llri, etfi contufa explanatione ; & hoc aliquantulum confiderarim, non tamen multiplici verfu expo- fitionem honorificando. Theolo- gus enim iftevir, fient fcitis, bre- vis ^monibus dum fit Sc multus intelledlu, neceffitatem dat expla- nare volenti ejus intentionem, etfi fiicundiffimas Sc fapientiffimus in multistifit, Sc magis mihi indo&d : fi^vero vos confuete Deo an^bilis moverit zelus dum ad breve fimul ac planum ea quas • feripta funt de- ferimus nos magis quam totum in- telle&nm erigimus ad id, quod /ataSn a^?(Ai) A»4*e^. tusv JjofflooV ■/. « “ - • _ Jeyn • 1 •< 1 exesus eft, mercedem per feper- ^fss r 7^ oA«y a,, accipietis deiferi, ilhus^i- avyyfi/plKrajjts tcdvutol^- commendavi, bonos atque miferi- ^ cordes vos eorum quas di(fta lunt judices fieri deprecans. a 2 • CAP, S. MAXIMI Scholia CAP. I. Ex Sermone de Hofpit^itate. In hoc ; Parco ut cooperato- - ri, ist non habeo quomodo fu- ^ giam fuperventum, aut quo- modo non a Deo cadam, gra- vatus pueris deripientibus aut detinentibus in terram. KE*. a'. Ex. V 'ofeJ us To • ^u,- n9e(; r^s Xji 7 B,£ominqs >! tis-ti^uojus «s t- Sn4i@'. ^ N C^ id ipfum deripi quod eft detineri vifum cft beato huic viro ; neque fic arbitreris, pro- batiiEme, fi quid tibi intellige|e ipfius magnanimitate dignum fol- licitudioi nt. >Jam fuperflnus ver- bis & intelleAum fermbnes luper- eminentem non habens manife- ftaretur, fi non o'mni fere fyllabai decentem inferens notitiam ad pulcherrima & utilia fequentes du- cqndo uUo modo difceptandfire- iinqueretur. Non fic ha:c habent ie longe, fed & intellcdhii fermo- nemfapienter conftituunt, & fer- monem excelfum excelfus'‘fuper- eminet'intelleau5, ut excelluseK- celfo annuncietur, Cc vetitatis ali- quantulum ex ambobus**interim multis aut etiam omnibus invia magnitudo oftendatur. Ut vero manifefta noWs.fit omnis eorum qusfe diAa funt <&fcuritas, ipla Ut le habent Beati confiderabimus verba. Farco linquit) ut^coopera- tori, (3 non habeo quomodo funam fuperveiitum^ut quomodo non a Deo fadam, ^ramtus pueris di^pienti- bm aut detinentibsuinterrami Haec dicens, non de leipfo omnino, led per fcipfum de communi humani- tate difputat; ridens quia omnis qui ftlutem amat, aut adfioni pe- nitus aut contemplationi attendit. Ablque enim virtute & fcientia nulli^ ullo modo aliquando con- iequi falutem potuit. Si ergo per contemplationem, inquit, collo- catorum Deo 2c beata pulcritudi- O T xgLmazncQxtj -n Xlt' mori^ TO /ioLXSseia TV- T» fiU VTO nfuaifi tvu/xamt-a, eSrfif 'ti aoinSt ^eurrv /u^aAoniot^iot husTViht^eq, vto tbTs Ao- f >?» TO Aoya /VI iipifd/S/ioi ?- cvui^outioi^, MTOp TnwM ouAAixCy ilui ot^i/tul^ moiJti, -Ofls vH xaMiri Ti ^ ts/s a- ihiyat vani t^ovo Sityratitoi '\lasnA>i^9>i. {Ito A' “^jjT t^i Tsi- 8n,'’uA!t % sa \Syn ^01, yta lyj tS ' /MCVCUt9‘S*- ia- Grcgonum Theologara. § a* u^ltlVui xrxmLTBun ^ kyuue^ili in i/tcumi kT^Kaaan iSi- «^p^T« tUi ^tifiUo '^irririrr, ”5^ ^ «Xflyvs S^ifius •? >u;\*5 -re w ^iyv 'O^yoKyct- yui oitii^atudui, 9t/cu»-Ar)« % ’fih- Jb/jtkf/j, T /£p «5 iywda/, 'Atii eis fumCiMai, uTttf ^^S ($ oxipm» % 45Ai«^XJimT ^ f«t5^a4 '♦»(y«ipwttf T» laanJa/, ■? /Ufjccf »A)i6mo( 4 5 K-Hfu- KstSt‘!ra(Irij ■? «C«7 dJ_ y /.Ss, aS ci ^ TVTil Cf^^to/tttOS, ^ 5to Wf ;(T;' laittlui tnev/ufnfol JV cudfwtni, asc/X, pty^of uAnut$ 7n£-i- Ki^ T c» 701« vtn» lyx^u- ‘iUoftaoi tvt^\ttnms Xoyn, ^ tvt’ it irtf Sai rajs Ia»aw« •)^ai. vg^ ipiiiei 5" /uiA\o»)©^ oJai©- Jk^o# -n ^ i 'Ath Itis User eunii ^aSs l^itdx, /uxJTttt V^r Slaipif^ ilfitfa an.ttTJ^)(;li^/iS , auyxfiniJ&tni « spiiaa. h ji Jiaat? ris n-Tstiaaji- ^ Ttt)« pfio», ^ 0 9io« «I y Oa^AiiV, utipiAat^(i«sr©'citi- ^ *7V -T' * cTUttTi», e*7r«p VI a? «fifj TBitrro? t? 5 u« xop^ ^ c^ix.T>l$ euOpa^niS t!iu JiapSci^o ^atul i7rt?Ju» JtlsLs )i8aS Totjs Wf- Jk(5, «TBI T«j« pJJfTKTI, ^ iTTO ytoS »- anaoi os -Ati tsie) &daiAuasT V^icSi lAeJIoAp T» tf tjuTliaUf. y ne fruentium unos confticntiu funi, pacem habens in omnibus & £ini2ificationem, qaippemeipfom applicans Deo infeparabili per co- nitionem (imilitudine, irraciona* ilcs virtutes animx cogitando decenter, & menti per rationem adducendo 8t (aniiliarcs faciendo, furorem dico & concupifcentiam, eam quidem incharitatem,--cum vero in gaudium mutans ; fiqui- J em 'gaudii ■ proprium cft exultare fviartusftc Ixtari, (icut praesul* tavit ex matre johannes magnus veritatis pr*curfor acpraidicator» aut ficut, dum quiefeere fecit ar^ cam,^frael Rex David- In matre eniih fetfi difficilis ratio, quippeinr viamjultis, fed tamen vera) Senos & Ceus verbum lumus, qui univer- litatis elb fa(5or & domiiiuS} qui quidem in praifentis vitx ftatu oc- culte vcluti in matre, & vix 1'enfi- bilis huic mundo apparet. St hoc, his qui funt fccunaum Joannem in fpiritu ; homines vero veluti ex matre, materiali videlicet circum- dantia, etfi; tantifper in his qute funtv occultum perfpiciunt ver- bum. Et in hoc tortaffis fint, qui gaudiis Joannis ]a:tantur ; ad in- effabilem namque 'futuri ixculi gloriam &claritatcm,& vitas, quas in iplo el^roprietatem, nil matris diitat iufficio laitantis comparata pr*fens vita, in qua propter nos in- fantes lenfibus, Deus, qui elb ver- bum perfciSum & plufquam perfe- rum, ut raifcricors, jiifansfarus eft. Si ergo fut dirum eft) talis quis fum, poffibili hominibus fecundiim ra;fentem vitam tranlltoriam in ivina fumraitate ; neglexero vero deiformem habitum meipfum ad corporis libens inclinans deiideri- nm, dereptus fum gravatus pueris, id cib curis Deo cecidi, utpote de fblo Regno coelorum cogita- tionem & iuquifitionem, cui non liqi^t, terrens dico vitae, attri- a t buens. 6 S. MAX buens, & fenfibas cooferendo.quam ad Deum ferendo animam aeho- ncftans. Si vero adhuc per' adivam vitam bellator contra armatas paf- llones fum, nondum , per eas acci- pere volentium inimicorum pure effugiens dolos, & dilexero indif- crete corpus, detentus fum ab eo : videlicet ad illud habitum virtu- te leparari praefumens. Deripitur itaque contemplativus, immodera- tus jam per habitum advenieps corpori, divinarum negligens con- templationum : detinetur vero a- Aivus corpori pugnans datus ad i- pfum ludfationi, laborando pro vir- tute, qu£ elt animx Ubertaj, fei- vus cfTe paf&onum eligens. CAP. II. Ejurdem ex eodem Sermone. In hoc : Qu^e erga m fafkn- iia, isr quod magnum Myjleri- um ? At vult partem nos ejfe Dei, Et de/ur/um gentes ut non per dignitatemSexaltati, Et caekjiia contemplantes de- fpiciamua creatorem in luSia- tione ac pugna qude contra cor- pus eft, ad ipfum fimper afpi- ciendum is conjunUam it0rr mitatem nutritur amtffe digni- tatis. H JEC quidam conlequentes verba, nullamque, ut opor- tet, pro labore inquirendx verita- . tis mercedem accipientes, ad id quod facile eft,& multas habtf jam ex Crxcomm Dominis OdBSo- IMI SchQlia Ytftislui, rji yoA, ^ Tscjs «i ifute tirrett ftiif, ’ K«j iiuSa 'fwaa/}a.f, ha. fir! S\i KaL]eLp($iJ/iu TBif x7iWvte«, ci Tf «fos 70 mfuL Waii, ^ 'Ofat aanii ael ^inw ^ 'Ai auut- ^AynhUu om0»hi4o T oJ «^l«pM.70f. ' T O T T O I S 7i«s WTvyjjMoiTss tsTs As^is, fuihia, ci( «aixtf uarif ToJ TTOVUT Ttlf t^nyiatUS luiul 7®(f ttAo- Ovs fucdla c/a^^eiuiti, •ofas to «uxo> Ao» HjiiAxT EMiu/i>iSt Sbyfitr t la^jrcgoriam tclf .fJuntentf,T Tt 'mi iadp Xfijtl ri vuriii^ «>i/k x$:9 Zu/ 7v/t^uu( ivm 'dui Cf «iiT^ xliwit^ 0 ^ ^mtShiSt’l^lil$li^ifas«st} «"fis >«to»* 'T?(rt/M«.Tij(^ W- TV xeaj i^ J - Jut IJ^ui •: 4 RpVlV«n curmca/tMii 'CM-n- tta^a» 5 ^V 3 i Touitn cuti-Ac&ttf T \S-)oit f A^ Ms ct J^a‘ 5 t 'C»»- •nSSltf, yr ia^,W(>6liT fu-m-ni uTiiiwi Ay^. u aMi^Tsir, et^^a»Tt|yjffrA -a f ii i ^i ir; TO»^i iBc&>i *h<» tA" AstCs», xiiwTit . ft*,tsrfoS 'niAijaii'iilT'^t(Sf^o'i f^-n^,' w- SSjffi , i»a pi Atx** Jpiej^S, 71 * it 'ra.J 0 UI 7 ZX* ’i 5 ti tw* eul- 7 sT« iV.*a 7 rii£s» «^ty ■T»Ao>m?, W finfi /uti 'i^tti i eATn^eyy jSxojy et/«7w9»7By TTis cV TU xaAa aa>, & faeffum qiocum, ex quo dif^rfa fnntdif- fer^ter rationalia ad generatio- nem cQ^rporalis hujus mundi, De- uiivque' holceas prxparatam Gra- tiam ligare ea corporibus in ultio- nem eorum qu® ante^commilTa fh^t, -Kt hoc per hic inflnnalTe ver- ba^ arbitrantur Magiftrum. Sed ignorant quomodo itnpof&l^lia fe- quuntur, & inopportuna 'confide- tan^ ficut -procedens poftlrac conwjneolque ac vera approbabit ra^io. Si enim De^ immutabilis .^mputa omniuih plenitudo j ^ Ine antem quod ex non exilfen- tibus cfle accipit, movetur , me- rito' ad quandamy omnino fertur caufam: Nondum vero quod mo- vetur ftat, jure extremo ad quie- tem virtutis motje, qu® fecundum defiderium eft, nondum largito. Nihil enin^adiud fillcre, quod fer- tur Jecundisfi» naturam, confuevit, quam illud oftenfum ; nullum ita- que motuo^iiat. utpote noviffimo uan^iyn'Jjll(^il» vifb: qdoniam neqne illM alicubi appnrcns; eo- rum qu® circa fe fetunctar motum ftabilllavit. ^i autem hoc aliquan- do fuifle ex pneeptojobent, Stex- in noviffimo videlicet 8c perma- nenti dato^coUocatione & manfio- nc.pmmotata ratio^ajailia difper- fiqnem acceperuntr ut non fuper- flila dicam qualis improbatio, eof- dem in feiplisininfiuitam habitum rationabilia bpfus ex neceflitate jnfte fuft inebunt, i nullo enim per experimentum fpernendi Yemel corroborantur, neque in xternum corroborata erdnf,nuHa prohibens erit ratio : ferri vero lic rationabi- lia 8 c nullam habere vel fperando Bafim immobilem in bono hxurx. quid ■1 8 S. MAXIMI Scho^ quid aliud fieret miferabilius: fi ve- foi, « „ num eft, & amabile, 3c omnem ad .*'’ ^^** x«aJ», ^ ww, le non attrahens 'motum, non eft ili xajix^fcw^wxows i-xi^fSbkf proprie bonum. Ac per hoc n^ ih/Aiai ^ Aoi^ que attrahat iufte deleiflantiuin le ',^ 5 , ' . /k aJ( Jefiderium. fed & Gratias reftat jaca. confiteri eos, malo, qui talem fc- rmw ro ipfSirifui, us^ auv roJI^fiifis- qiiuntur fapientiam, merito pet. Sii^tiris^ ^ ipfum, quod neceffe eft, difccntes ' ^ in bqno fcihcct fixuram quoquo „ „ .,JTT ~ inodo habere pocnitehtes, &j^eqp- *“i«s *», «■j# rationem ab Co necellario' dixe- '*Ji/jr 4 *ativ, ^ -raj aorHi i^fi^ S/S"“r— utiliorem, jute dum fit proficua v»a» «^tiw v Tmrairtfua^ lecundym eorum dodlrinam &o- ris -iyimis \f)c/, jiilir; mnium pretiofior poffellio. Ex ri6>c^ chantate dico generationem per , ^ a / _ “*' WlaiJLdl>C UlV-U l£CllC*di.lWiiwlll g fV quam naturaliter ineft omnia ex yvo^l^, us ^n^nmiytcQaf (miftMt Deo faifta in Dcuo^i/tongregari aio^^fTUas^ , /ii »r — — '^smr C 7 .«» perpetuo atque inconverfibiliter. Et iterum j eoru^ qu* ex Deo ; K«l f ^ imfutciiion-rat fafta funt, & intelligibllium & fen- n \ xwiioiwv fibilium generatio ante motura in- ta^niKafy v ofnt n gtfi piatas telliRitur-r (Non enim poteft ante t- c < / > < a „ “ \ ' tij >byw8jU0<»rii xiiwjt ?Ti generationem' motos efle gprum '' ^ ~ . , enim qusf^ funt eft motus, five lormi, lorrni, ii-n ^a^pw», «)«5vw. intelligibiWnm 'intelligibilis, five iSii jb ym/xiiai vo «^jiirAr fenfibinum fenfibilis ; nullum c- ^ aur^ Xeyu cumiutsv, nim eorum qusfaaalunt eft omni. ^ ^ no eadem rauone immobile, ne- que 'eoruiq anima carentiuM & Qt^O^titfols t «*ia* lenfibilitim, ficutftndiofioribuseo- %MUtQof Ttwra, 'i^xa^, «,xar’ tu- rum' qiis fufif contemplatoribus vi- w' 'iCttTO XUll^OI i f\iMuSSs.- Ium eft : moveri enim omnia di- ~ «• , • _« xerunt aut per rectam lineam, aut , ^ a. V/' “ • ' ” per circulum, ant oblique. Omnis 9«Tajs^if;^3 ?»x«. u rvniw enim motus fimpli^i & compofito {Tniouiai 'ns ai lS5l xo>i?t«s n' ybj. continetur modo.; Si ergo intellj- 'Eh^iapwnti A’ -ms 5» '/«i gitur generatio ante motum eo- . < . . » ’_i < •' ?umqrarum eft, infpicitur profe- ^o eorum quorum eft motus per vra, x^urUu A ■r xlnwi» Suua/ut i 4 In Gregoriurti Theologum. 9 fuicifuf ts)»as 70 Jtot,'?’ gencratiopem, utpote dum fit pofl aiihZ iv\©- imiyifwluf , !r «a® Iccnndum notitiam. Talem aurem mot^virtutem vocant na« , , _ ' ' oj ad fiium ffhem feftinan' /iiiUo )» of«p- tem, /aeram ^divinorum nabts ytua J}f)(KWnt 'Wa©' ^ fxyftffi^rum /dentiam /acre intn- -nAli- vSi, Si r yinrn^ iourrvn- aut paffionem.id cft mo- A©' »Ti aoTwrno», tira ^ * / «I/ I * / e «Ly^nmt ^ ^ axiiF)«7Df , •Of Jt iJtMSii TOS i;^e» )u»)iSr»ctf, o*S«j- »M T ormi tW (pivi», »« tn- TU 1 oy, u-ySf *A)i 9 )i« i etuy ojxv- fus, xtti *A\a‘Hri©’ M i m- A©> V Kixty m mm, dctiTs ir7cy ■asA.upef, ^ uealsrai /unjkjuc^if 'n •;?_ osTs-nAt; jap TOJ, 5 tt»a|no». vn^t, i-yeu ^ ^»0» ^ aTnipo», ^ i-Jfty^oy, y tum cx altero venientem' ad alte- rum, cujus finis eft imparilitas ; aut operationem adtivaiQ^ujus fi^ niseftper fcipfum perfedio’. Nul- lum vero eorum qua; fji^&a fiint fni- met finis eit, quoniam neque fui caufa cft ; alioquin & ingenitum & carens principio &,incommotabi- le eflet, merito ad nullum^uoquo- modo habens moveri,' tranlcende- ret enim eorum qua:funt naturam, utpoto pro nullo eflet ; fiquidem vera de iplo definitio, quamvis alie- na, qua; dicit, finis eit pro quo o- innia, ipfe vero pro nullo. Neque ^ -^uyes Kcefi^y -r^ ia«9,W alioquin non effi- , .r» « ~ ^ / ceretur jure plenum ;& fimihter, furr t^y aMVf^^^yucQof -aj^os oMo ^ nullo cflS haberet : per le enim 71 xaH tipiiny 0ti f yaima* perferum quemadmodum & in- TUiV/tan jj 5 », «s Titr ipapaTTi* ^ /uriis <^*hlale. Neque impaflibilitas,alio- qui & manens &inhnitnin& incir- «j-nos, « 7 . .g V7, -aSi..nr ?umfcriptum eflet. Non enim (jJmi -n^oy, 4 f ij^TV M7BS yno- OfUcTSf, (* dx. 'O^Jiyti/utns vi- a nay axiSho/iis tcam^ T aufuLiuy yiymy a.yu\y)as atwuexo- /unes yo/u^ri. Koi) /ucfmifim Mauaiis 1^ Afnn 3 ^ patrtiaturaiiter inelt qupd univer- laliter imp;^bile eftquod neque amatur ab' mio aut movetur ad a- liud quid per amorem. Nullum igi- tur eorum, qme generkta fun^mo- tiun flatjUtpote primam 8c manen- tenveaufam, ex qua eflehis, quas funt, ineft, nondum comprehen- dens, ant intra uqyilfimum fadbim efil^tum, aut ex primogenita uni- . taterationabilium fparfor fibimec corporum generationem oonle- quenter coaptans arbitratus cft. Et Teftimonium perhibent Moyfes 8c David & Paulus Sanifti; & eorum fyai^of 'RjS flv, DominusChriftus. Moyfes quidem, n' ■^‘^/Cit •ofit •f 9 * 0 * % ex li^o, vitae primum pa- «/jj^opo. f ijSntt. -jum ?^o.-^o>3n'- rentem defcnbens ; Et alibi dicens, *>on enim venijlis ufque nunc in quie- ttm (3 in hireditatem auam Dominus Deus vejler dabit vobis. David v^ IO, /atiaboT clamans dum afparue^ mihi gloria tua, (3 Jitivit anima mea ad Deum fortem viventem, qunndo veniam (3 apparebo vultui Dei f j. b Paulus S. MAXIMI Scholia Paulus quoque Philippeufibus qui- dem Icribeus, Ji quomodo occurram in K^urreSionem qui^Jf ex mortkit, non quod jam 'acceperim s aat jam perfiSm fim, ea^eSo vero fi forte comprehendam in quo (S comprehen- Jus fum ab Jefu Chrifto. Hebraeis i- rem i Ipfie enim intrans in requiem Jham {tf quievit ab operibus fuis, veluti a/upropriis Deus: Et iterum iu eadefc cpiftola, neminem ptrve- nijfe ad promifiionet affirmat. Chri- ftus vero, lenite ad me omnes labo- rantetjd onerati, (S ejio quiefeere vos faciam. Noadum ergo ullo mo- do uUu ni eorum qua; fadia Tuar, na- turalem virtfitein ad finenTmotun ftabilitavit, neque operationem quiefeere fecit contendentem fe luo fine, neque palBouis qux Ic- cundum motum eft' fructum mei- fuit, impaffibilitiltem dito & im- mutabilitatem. Solius enim Dei eft, finis efle & perfedfio & impaffi- bilitas : Eorum vefo qua radia lunt, ad finem principio carentem moveri & 4 tanto perfedto fine quietam ^Kere operationem ; & pati, fednoneflb, aut non fieri fe- cundum q^Tenyaro non eft delwfta- bile. Omne enim fadtum & crea- tum non immcnlum profcdlo i fi- deliter autem palfiooi ;au(pultan- dum, iion dnim ea^^Tecundum conveifionemSc cow^nonem vir- tutis eft, hic declaratur paflio#fcd ea qua: per naturam fubfiftit in his, qme lunt ■, omn ^w im qutccunque tada lunt, patimltur moveri.j^t ea qua; noii fuutperleipfudrrao- tus aut per fcipfam-virtuS lunt : Si ergo qua: genita funt rationabilia lubfiftunt, omninp etiam moven- tur, 'utpote ex principio fecundum naturam per efle j ad finem, fecun- dum cognitionem ger bene efle. mota i finis enim eorum qute mo- fentur motus ipliim, ineo, quod (prapo-eft, bene efle eft ; ficut & principium eft iplum efle, quod " <70g3lf ? 9«?, » Ji ^ lA(^ '' sncnMS fi ms luilcumiau us " ^ T hxj(A " 'n'n\uan3j. Siaxct Si u yt " i

, vSi V* >wtm xiixolf 7 ra 9 vf' -f «111101 ^ xHiret VJt 0.0^1 J^Aoictt, tuyra/sjiias Si J" xe^VS xx.vqior, « to xa.7» ^ooris S p 8 »£jfv SUiu/uius iiiAumi xMa. 70

vou^^nium ^ 'oao, 'fiytn, xa^i 70 xa- is fM oria, aunoxivms 0 euiTs- Su/MfUS’ tt Tonuu >«»l| 7 » TOfc Ao^fXj^, ifibpaitf) Tianas, aS jutTot ^uai» hjfi 70 IV ir xoim yriuSu! a/^S to tu XJW- llhtia* 7»A(^ tvs ¥ xav/iioa) %i- / > \ \ * P » » » » }nmas, «oTD 79 c* 'J& cLU Uf Ufet^ ^uiKrtp j xf^, «toTD 70 «Joq ’aif 0 jtos ■ 0 x«i tS I 1 .1 1 I 4 (Jto cciain^fclti«at:fi fAinat.omui'- no etiam intendit valiiTuiu mo- tum; ii autem 4^^dil^vaiidun> motum, 'non (lat qji^rque to>- tu|nintotoamatp,.Jt?i’toto com- preUcndaiur i li&enter totum' fe- cundvun volutitatem falutarcm ac> cipiens circulnfcriptionem,* ut fb- tnm t^to afficiatur circufutcribcn-» ^ te, ut mihil omnino reftctVelle ex In Grcgorium Thtojogum. .* iX ^ quidemeftDcus, quiatciS; dat,»^ bcneclTedoaW.jurepriqcipiun»^ . - , • ~ , 1 - 1 fiiA: cx ipfbjaim & abfohitcmo- verin‘o5ut^?dncipio. & quoquo- auToi M TiA@^ Wf. et (S eav;:? MtfKi& wAfo», ^KeTa»- elt. Siautemmowturcprrationa- TOf-«.re\3d, ^ ie^aiTOsF,o.>S.',l@-- -biJItcr fibitnct inCelledualiter in-^ . ■ , ^ , n \ •' I tcHeuuale, omnino etiam intelli- u J\ r- ^ci . autem inteIligit,cj|ninoa. . ai i^TOfj ixftfojr • 11 /i .1^1, l^iAow-n* quod intcliigic ; fi axQt, pati- cur ^nino ad ipfum un|hiabiltf •nw -To' oVi^ ^ xln<3ir, fii- ^li iy p^oe.ciflAa "tS e^je?» (& up aA« sA*» xoene «aiyxifioj»' T n 2As» cA^.Tipial^T^ e Ti, a$ Aoi^air .0^ e- ¥'""^ , ^ - '‘“*'“A‘‘"Ae.Fvyy- valeiido circurolcnptum.ied cx cir- paTt^-i^ •kvci oA®-^ «A« m- cumfcribenrde: ficut aetpct totum ■mtcyixlaiuiK )( etiwwr!) t -Wf^» ,’^r: illumjfatus lumine & igne ferrtiin Ef 5. rovt 9 wS«, f *aa’ V - tbtofiquefa -H, . jac V cc ' .* aliud talium-elt. Ex®ibus Ipe- futuramfed uTi^jamfa-* tvt futvnu xaI uxamu a^vt & incorruptam dignis boni- jupfoi Ptf «nilst '^l^arlp TO awm Tti «Am^o/teia ai 0- Fjlaos o»T» XA-m 'ti ^ ■ a/l#Toin 0 liasT-o- A©' poed merCA •f qo*. xjsnmaxit (>Tys. • ixvows Si^ofjSivs 'n 'Cja^gaa~ •o*c8cq, xVi e 6fls'.xd.i«rP7ei^ 0 3a*«d©', »« §^'ip' n'/M» ?5P«t< ? ttim$v : halfcrui> exceflum iutelledualem, ut unde }*>ff/uxUv, 1 * o^t» tiftu osap-' fc* nobis lubfiftit effe, l!c irtftveri acci-' v _ > . v ~ y pere jjtfidercmus, veliit imagine X- - Y’ T' ^edeunce=ad principale exemplum, <^'s -r a.YtAcvovs<''o^ & compadti .1 6c*(igni' iig ^r^p er figaram bene 11 »«^;^^™' ] compadti piWS^li forms.fli alior- a^»fyi'Tv^ ' fum-terri neque habentede cetero ~ V =.• -j fum-terri neque habente de ceieru ~ v j." ■ ^ altius dicen- i IICC^UC Vftl^UtC^ (111 u.^\#4 ^ 1 ' -k ' *J_ ' A jy* verius, neqifepoflc yolep* ^ ^ i3s5*p3V' tjpne, fcagis ^utem Deus pjr Dm- •fleationefn fa^ta, ife pluidueitaTS(k>Y r, , scrY'' . -«-i i_i's cxcefTt/abhisquginaturaliterin^r f f ' liinf Xr’aK* ViU "ua^Aintiutltelli” xA/ians T5,o«TlflBiT j fiiqt & ab>his quatiunt ii;^Utelli- ihfwyii guntur, per funerantem le «a^iam tSJs I pfritus Scdolummodo habentem operatio Dei & dignoram De«f. nja- i wf>^«r « gis autSirf folias Dej^ ut^te toto gTa|<*» .jES, /u^o»J31.am'vv 9»5^ o; ,iotos dignos«bene ac pulcre aifibi; ente.. Omtti enim n^:^elltfat<: per > omniitcircValin^ia^ quiefccnt pOtelktivo motu' ffl^fecundum defiderium eft noviilimo app^n- te ,dato ■& par^gpato & pbtratio- • nabiliter par^Bantium virtuti {hcomprchedllji0|^^> ut ita dii|^, cajHo; adquoobmnis ftftinaTOfln- • verfatio exceffi St i ntelledtus ,• (£ in fuedo^nifjlahil/tutnr appttifat, & SXv ?Xo«S tll T fatUpfifien lUwtj«u.cri(- 9>S nn'lki>uivf^t>:i rt 9t« ep«4ai,A'; uluis feftintf uti4 motus, ^ a qae ve- 'tiientilins an^ tontemplationis guiif. Ut .ait 'Ccatiis ille magifter. Neque erit quid extra Deum tunc manifelbitum,. aut Deo h contra imaginari vifuta ut alicujus defide* ; * Alsura, iS» Tl XO/TO 4* otu. TV cx^cuen ^ •9^«», i> i'J' «»'x'/w- fOt, TO S TltaS)»! »- ( 5 af£/T@' "lisS "TreMa (^ V 9 wtoT; rJ xat- ^ S*» tiTif ^Ct^ifVJrx. E) 9 i 3 si ^ ■sA*»» ?«»» ax-nj-v s a-Tnifot ri fitevf In Qlpgorhjm ■ Theologum. 1 3 rium ad feipfiim fixietc erroris fit ‘omaibus aiubitfs ab iplb uitclligi' bilibus & faifibilibusiecuadum iu' pffabilcm ipfiys manitRtationem ^ prxlcntiam fieut neque in dic fy- derea lamina Sc ipiaiwra fole ap> «areate nAiltq^ inctunpafr.-^ilflu- _ -mine ete qdo eis lumina^fi^ccul- tara K..acgu(^ quia fnnt quantum fenfuirCognjfa. ImDeo vero plus^ “ Sc' qu^um^,, inter non-crea?iim 2 _ crea|nr^ii3init.i medietas eft & , ,1 differcntni. Tunc enim per effen- i yqf, b ^tiain bbrum qux funt fublift(>ntiatri lcC}iaiditn»t[uod, quid, 8t quqjao-' ^'^CiJ^sfor. Tatt ^ T Kxr^ •»P,;u T C.1-WT xx-ia. ' f ito^ -^4 aS-liii^sf^ fx tVif si Iptwie jjicici» vtyntSii- do, & ili quocllejfUt^bitroril/ci- cia.X * V.^ntes.l^uidapp5tifSmadhulpcr , , afc"’ , ~ ■ 'cogniuonciii noa movebimus um- ysai jraoiSs , x^i ji "rtn»-' i^mjxJquc & i u unoqucvqumamum jlJ- Jutg i Deum funt cdgH[^nc ttiaAojsrf rt cbnfiunmrfta & infinita 'ac ixim i Ka) divina & incdmprpncnfib^^ , , . , *, ~ , ofe nobis proportionaliter «ropo- 1S «V xam tvtb. t manfione& MrticipjYipudfet " 'b7hry<»<7!:QT*/ X- hoC||ftquod val^Sdiijpfopliatuni *' ^u*s '9XT1 ooB» e^ireiAw 7*jr'.'?elt ^eundum Deiferum hunc ma* " 9 mW^'s , i?7D ‘licc^Si. cognofeituros n»s ., , , A "? , . , « /■# auandoque fumuc, -n X, aV, ^ ta^-^/jormc^^MinumnoIlTum ^ HKM o.n?Aifpfli aui>Mm'& ratipnem proprio afitntjie-. •70 ctp;(«'iiniiT « vaiS»o;iaf. ilatus dii^m eiUi^enusaleco ve~ ro^gmodo dum^pag^ Dci^fi^s;! Ded reiiaximas L^alucc,hinc lei' , mone m faciam, t f\t n^a intria. ' ' Qu« cnim ratione confidyans dxc T/iA iVr®^ ^ %^ 'us rlu-. & f^tu ea.qux funt.ab ^ 'nr r o,^ x- dufta. fi per naturalem eorum qux «ipa a/,jqp«ij« T« '!TOix«Aiai fiint infinitam differentiam & va- rietatem pnidenter anims con- inqui- f • '4S..C,/. •« fitiva' coadifcerneret ratione per T xx 9 ICI? intelligcntiam, fecundum quam b 3 . • , cream -‘^/^l7*T’TV “• V AUUV LUIIUlLaUl UUiCXCUVl«tm c »4X5 4 u; 5 * Vr'"’’.'» rietatem pnidenter animae .rerap|ativum adduceret & ir ? * • ' •' lifivri rr\nnifcr>*rnt*r#*r rorir»n/i Yt ^4 ' S. MAXIMI Schqlia creata funt- canfaih, npn multas a«7Vs !** Xiy>f, cognofcecet canfas unam caufam rum.ugajn uiultaSjOpnittm^iliim . -y tomo», aia^opa S^-ceurTor dinifyu~ relatione per leipium inconrnle „ . .v ./ fubfiftensnuum-eQeivtiale^unum- . ,..0^ , < o> , . fubftantiale Dei & ^tris, .deum ^ verburtT merito principium &^cau- «J-nca ^ o\»i “i» S ix/ncOv-vl lam omnium, tn qito creata funt 0- ^ j, wTsvesirt?5 ij- ’iA'£-n mnia aua in ealts f 3 quxinterra jive- ~ r > „ >/■ '. ,. yifbilafve invifib)liajve throni, «.t. _^aa£^m ,.r. Jivej^DotninationtJ, tjiye principatus, £iT<^Bt<3‘wT«f,«iTf ec^^, ti. fivea^otejiatu 5 omnia ex ipfo t 3 per « re «w ipjum&inipjo A»'yvs enim cotum qu* faaa funtliabens „ ' i ~ 'jBfe.. ~ ant€«l*cula prallibftitutas v(^n-: T tat^bona fecundum eas vilibjleSi a/S^.JiiaT cyi^S Tfu re & fiivifibilem ex non exiften?e‘*!Sb- ogjtifw ^ do^not c/x. ? /«'1 orc@' i- ftituit«(^aturam ratibiie Srfapien- ^ , \ . m? tia omma fetundum opportunum . ; < « iv'* / •./ - . m lutTOrT 4H>7a.'4^gi(i> ‘aiNwsis Tt^ teflipus^ac fecit &iacit & quae uni- vcrlaliter fuitt'^^JIfquaE per^fiimula. Trwift .-nt xaJcAv >n ^ xi9ix»t-ci. a»_ Caufam enim Angelorum charis-. ryn ayyit^ai^ ng^yxaStu- prxduxiffe crediinus caufam uni- l^s /r .5^^. ufcuiufque • complentium mun' ^ « f- ’ , - ,1 duJn.quifupernomeffcntiaram virtutum; ratiopem Hominum ituai’ ‘>^epi ai^^Sytif hoyi iBaiau t' ^ ratibnem uninfciljufque ex Deo et c>« Jiif -r J' "ij) aeSor-w», IW ■jel ■fe vcipicntiumj til tfbn ‘per fmgjik -f dicam, fiquidem iplc inbnitc per .. . » < _ o - ~ . feipfltofuVtniiientiadumfitin- ^ ««?•;' «, effabilis & inintelUgibilis, & omnis axam>iof^ ioeacw i /uioito ^ xt- mota participantDcum':omnia e- ivfusa. ftvn^i imm fa nim participant, eo quod exDep t 5 c>* 9«? ytytn£xt\ “«atem,ut magno & divino ma- „ r . . s • ' nlfeftatori Diony fio Videtur Areo- «V 5 V, oiw r mftfof* V5 M^Mot wrc vellet, neque reflueret i Dcy; % ^ s A‘l‘nW‘^fvamquxadeume(h, futcft 'Bcjo*- ' ‘J^j^grcjur 'participando conna- xa-joi ftv ai juLrS^i£ati nipJi n ^ tSh||tar Deum, utpote fecundum AcAojwi^cfMS S» tuvft^s xitimat w nam’a'm fapienter ac ratioriatali- liU( ^ A P'*' . rf , !./, „• 1 * . cepturfts principium S caulam, Ao.:to m I- habens aliorl^uu de cetero ptift lidfj a^Odff S V ■ofifrKii 'it Urted» fuunyiriucipiun# ad rationem per Aa)P» ttroA» t% X, 'iiiww.TwVeun», ju- quam crearetur afcenfum & refti. ■ i - cipiente, iViAoT jy 0 iyi(^ /3am\a^ "r? «V declarat in interpretatione i iy, 0 f Ho«;« ^Phetara Ifaiam^i- / ,/ .c. ffi/o fd ' r.^ ▼ “C : Sabbatha autem vera junt Ai>»i «iBK • ^ ^GGttTo, A * repajtta requiet populo §ei, qutf qui- “ ^Jaextr/eVn itirtauats Ast« v'')’‘2> (iem eo quodvera fint recipit Deus (i " i^sSf a/^1 10 «Ax^ %, in^O * ■»»a»^r//ar fumma S*ibatha quietis, "his ^ q>^tuyt tV ixStx vl^- ersuifixus ejl, difee^- G»T»'77isa>iW»s^«i*o^@' /’«■“'? jpintualu quietis jc- ' JtavB<*3» ^5s»n»s i^4»oTi xaoTti- curfens, in quo fadus non jam mo~ i'Qcir Sw» TD-ani t5s -xikjfui,- vehitur a Juo loto'^t dum jit -fil^n- " n-,vZt ^ r/rta illum Jlatum. 0- TixJi» ctiA;ntv^M$ 3uirar77f0X$, CT iV o . < , . ,, ar / ft ^ » »/ n/ t mfitum tfttur locus manorum 4aU ^ er. ifatitudine Deus ejl , fecundum iJw TOTO, omyipts y u£i feriptum eji, tjlo rmhi in De- " 4^ «.TttfavH vtiltluj uor^y^m, mu- «w proteSorem e# in lotum muni- oli/ tioc^ T^rf T« tumfalvamU me s apud quem fir- " Touumt /ucxa.eMTnT@' 'Ult o !jtis ‘‘ xjfi»TOyt/pxji^(»o»- yvivfiM Ut 9io» yjs^axa^fiix, tU to-?tb* ^fo» Tvcfiai ftt, trP mitet t6 S. MAXIMI Scholia mitcr omnintn rationes fixas funt S(otSa\»s-ximtio}\S‘)fi7n'iti)«nfT(gtj' per quas etiam cognofcere omnia ante generationem eoruiJi'tlicitur merito in ipfo St apud ipfum exi- ftentibus per ipiam veritatem O' vs % yiT«& ■of)i yuiatai eumn en t» ^ ’ omi^ o». ■an eiuTn t? d\n6t!ef. r vanyi* jy?» mnibus, etfiea omnia 5c quae ^nt d aim -m to tt orm,'^ 7 x90- & quae futura liim, non fimul fuis - vy a/tec 7 b 7 s ifuiTot Aoyis if caufis ut cognita fdnt a^Deo, mcl- ? % . < <> ~ » \ * fentiamadSudla funt,/ed fingula qua:que opportuno temere fecun- *^*AP*t’ ixa7~x oninSiiu dum creatoris fapientiam pnlcr^ igiipS jw,to f jy^pyy xAxo^aajuj, ^ 'tbw firmantur per formas, & exiftenti- 'outuL vet t X^ir TSfu^fSiix' bus eorum qus ext^inlecurl^unt^•^^„f,^^{,„ ^ ^ ^ circa eam rationibus continentur: ^ 9i,Ao>Wrr«t«’ 2^' vi. XtftTiti Ut ins«Tcu vti S cu»o- Ao»,Ti T ttM«» 1 Mi^oiT ou^6ufl«:^iafi ^ «< acarm awjx- yet')fi, *Tt 'e! iroMet. fuilssf- fublata itaque fumma & abdicati- va verbi tlieologia.fecuudum quam neque dicitur neque intelligitur, neque eft omnino quid alicui co- gnitorum, merito fupereflentiale, neque ^ quodam ullo modo in ali- quo participatur ; multae caufa; u- na caufa efl,& lina multae. Nam fe- cundum bonam ac puferaminea quae funt unius & fabricem & con- tinuatricem proceffionem multae una : Per vero in unum multorum converforiam & manududricem relationem & providentiam, velut in principium omnipotens aut cen- trum reStarum ex eo linearum principia prasambiens, Sc fic omnes In Grcgoriom Theologum. i 1^ 5^S S Tvs V «Twt} \oyvt \i 'T!^ 'atSfjpvptiWi' fiumnu ii anaHtt naMi i\o- Ti fMi mA '»» yryali/u’)a, Asjp» f it 7^ fla 'agJ3*T« MKItifuJlt. Koq Ka9' t-nest Si 'Siit ai- fta.^ luBiCsJs 'ShCttMut wf T oVt«» Xi')fM SiS\S)».y/Lttet T "1^1 TVTV A» 5 P» itt^eA?^», «I \sdv. ■? e» «x?Va ttft‘ns 0 1 ?« Aoy®' 5" ^5 /M ct,ft) Siflpa^rl^,) 5ra« JVAomti itSfcitr^' •iftriif xaS’ «|i* wxjiw fwn^t «9svTa ii,, is *«,t’ cu,tIu/ ytafif 7t x, r •■Wf- irroT ^ -afss au-Au ATtKauck a/)prm, O^turnm SfifJtmt arvlvs x«6’ ai cS 5««S *x y9»5, ro %os tttx{ >^fiCx- \ * t I t I , T«T uS ra xcLT tixota, xoAa, X/ xmejoufiai -V ji apt"™' 'OC«3^ tulaait, •? in^ryra 'OfsS ¥ ISiott ,’^-u: congregans, una nlultac. Pars igi- tur lumus& dicimur Dei, eo quod ei^tix noflr|s rationes inDeo pra> fuoftitutx (int j fluentes vcip dc fut- fnm iterum dicimur, eoqqodrion fecundum in Deoprxfubliftenfem 'caufam per quam fa<3i fumus mo- ti fuimus. Secundum alterum quoque mo- dum facile cft pie amare eorum qux funt caufam erudito, de hoc rationem percurrcre.Si enim eflen- tiam unicuique virtutis unum fub- flltere verbum non dubitatur, (nam eflentia omnium virtutum mfe eft Dominus nolter & Deus Je- ms Chriihis, 'llcut feriptum efl, qui faBus ejl nabis a Deo fapientia, (£ ju» ftitia, £? fanUsficatio, tJ redemtioi f irofceiu hxc-qux didla funt abfo- ute ia feipib habet, jure qui cil: per fe fapientia St juflitia Sc famflitas, 6c non fleut in nobis cum definitio- ne, verbi gratia, ficut fapiens ho- mo aut juitus homo :) omnis pro- fe«flx> homo virtutem fecundum ha- bitum fixum participans, fine am- biguitate Deum participat, elfen- tiam' virtutum *veluti naturalis fe- men boni fideliter per voluntatem colens, & id ipfum oftendens prin- cipio finem & principium fini, ma- gis vero id ipfum principium efle ac finem „,,guafi fecurus Deum conflituen^ coucionator ; fiqui- deg^ uuivcrfx Rei principium Sc finem ani in feipfo videt lubfifte- re credit ; principium quidem, qimfi inde acdipicus, Sr eflen- tiam wr participationem [natu- rale] bonum: finem vero, veluti . per cognitionem ipfius principii &c appetitam, laudabilem ad i-' pfum fine errore ducentem cum ieftinatione perficiens^urfum, per quem fit Deus ex Deo, Deus efle accipiens i merito fecundum i- maginem naturali bono volun- tate per virtutes addens fimili- tudinem per infitam ad proprium princi- c S. MAXIMI Scholia principium afcenlionem & &mi- liaritatem. Et impletur de cetero in ipfo Apoftolicus Icrmo dicans, in ipf» tntm vivimus ti movemur (i fumus, fit enim in Deo per excel- lentiam ante-exiftentem in Deo ef- fcntix rationem non corrumpens & movetur in Deo fecundum prx- cedentem in Deo bene efle ratio- nem per virtutes operans, & vivit in Deo fecundum praecedentem in Deo femper efle rationem. Hic quidem jam fecundum impaflibi- Icm valcle habitum id i^um fibi- met & incommutabilis elt : in fu- turo vero fxculo fecundum datam theofin, id ell Deificationem, prx- didasin Deo antecedentes caufas, magis autem Deum, inquocaufx bonorum prxfixx funt, in caritate amans & falutaturus; Cc eft pars Dei, ut eft per efleutitt fuxinDeo rationem, & ut bonus per bene ef- fendi in Deo rationem , & ut*Deus per femper eflendi rationem,nteri- to eas honorans & fecundum eas o- perans, & per eas feipfum quidem Deo loli per totum inferens ■, De- um vero felum libi met per totum & imaginans & formans, ita ut tf. ipfe Iit gratia & vocetur Deus, & Deus (it condefcenfione & vocetur per fc homo, &c mutuo in hoc affe- dfu oftendatur virtus.qux & homi- nem Deo per Divinum amorem deificat, & Deum homini perliu- nianum amorem inhumanat, St facit per bonam converfiqnem De- um quidem hominem per hominis deificationem, & hominem Deum per Dei inhumanationem. Vultc- nim femper & in omnibus Dei ver- bum & Deus (ua incorporatione operari myfterium. Qui vero fuum rehnqucns grincipium pars Dei conftitutus per exiftentem in ipfo virtutis rationem fecundum reddi- tam caulam, ad id quod non eft irrationabiliter fertur, redte de fur- T>if dftrtis ftrret Aoy» xjo.ia. autCioias nt ^ ^ mKHfVTzu MiTiii ^ tar AiXfl» “Vto» Ta Retaxat, “ 1» ««af ^ TUfU/iipt iiifi.ii. h ina. ? ttrof Ko^i jlu) ^ M Jutt» T 'zacyirra, ? ij tT»«4 Aey», T ttptiS» ««P7V- /«i»®- • S ^ )tam m (> ' 1 ^ Jta ^ atitTiw) Ae^i. irrw- fft jSi XAm. ■i' aTafljftt-riw “^urai loun^ ^ axtnrr®- at, aSii^ /ueMaiTi c^i xcim 4-' ii^ovfiiiUv Jic$- ffii -Tslis tlftiftiivs ^ b Jta tocySi- ^ AoyVJ, Si T ^«a» h 2 01. Aeyi T xctAel an7n»)«ffn, et^acmtrinSs ^ eikoa^o/itt@', ^’i«9e* 4' b f eu ut^atiS ^ is %3r JtS f «II «»a| «ii? Aajp» is tVTVS TipWs eior^s iitfyims, ty Jt «utS» iourb /& fia fiiia Si «Av.bJi/KI»®', a’ ^8* yuaiol Icuii^ it aAv invorims k ^ fuf^ians, Int ^ «urat fT>«) T« ^ Ka^uicQoii ^tol, X, T ^lai »tr«| n avyx.a.mCa.ai ^ xa- AeToDoq it «UTM av9f»3re», «mitA-. fiim 'da rircf s^9iai«s Ai;^9»i»ot) -P SuuSLfW 4^ 5 eLiSpaim nS Jtu ^5^ 3^. Ta ^lAeSioi ty ^ Jtat «iSpa-ir» a^ Te qiAtt'»9p«7JW a’»9|)a»an^<^, "i-JrJi- x«T«T ««An* «iTis^oqb, T «rOpirTrw a/^ 4^ J'«’«9p«aiV 9«««»* t A «TOpanof ^to» a/ji 4^ »9x5 «'rcaSpiiTOe-i». B»AlToq 7 & «’«i ^ b tiwrii e f 9x» A»/®* ^'9to( ■faufb au/MWiaS i*tpy5!8«)Tl , fiutfiejioi. Ims si •? !Sia.s «V«a»*@' »p- ^s /ua%s(. 'tvyy^i^iu\ ov, err@- txai* urm!^ci^a.To. Twtvs Jti vs ipUu AoyVS, 0 A' *P«5* •xxT^xni iyi@' Aio»wtfi@^ iaKU • i/xei^s Si gi' 1^1 ^^ilTo^l(^» T ytii/uiot Ka^ytiTwli ? f^a/MtiuS /uy^V KA»;Utrr@- %?* ^x/utTo. Tm ip, srJ$ yiianut TU otru T^» ;yi9icu’ol,u7niA>ipaTa» tMiiat loif^ is!.»o)iik, a\c5ifuxus tu gqa3»TO yi*a?jte4» etuTo* to orra, )'W TOix)aS»TO, /wm hcp^ TO ioxtbL V ^T^a^ i «m’ a'« iSu Ji\)i/ja,ra yttarxM aiirlt TUatra pa/Jet, '3iya9aflts ^ V Aayvra tuXoyt, u ■)bfi\li/uaTt to murtt TtvTOdW, vJtis ennp^ Aoy@' yiTunceo JV'' tt 9«A>i/«t. f ')■«», tunGis Tt \iyui ctii ^ txar ot fi T >t^»0Ta»9iA«» TisWiiM*, 5^ «« rjlx ft^yiftuTu i 5'*w TO otra yitanu, «TrtiiSi ^ JsAu» to orra rmiiith *£.', HTtiSi» cfii iffiaftttl^ 'iyait »o.TO ri-ns «pJcQiu TM yeyipx rvs yjyyf ti, "iytuti attg^xa/^-ofos /xuveii, », T^firitat. tS, *‘ »yr« rJju^ __ ^ fum defluere dicitur : non ad luuni principium Srcaufam, kqua ficin qua& per quam faiftus eft, motus j &eflin meatu iultabiii 6c iiiordi* natione fluxili animaz & corporis k non errante & fimilitee habente caufa, ad id quod malum eft vo- luntario momento expulfloncm. fuam peragens,- ex quo & fluere proprie dicitur, eo quod in fe mo- t£ ad Deum inieparabiliter anims grefllis faciendo valido potentise, quod deterjus eft & quod non eft pro meliori volens mutavit. Has autem quas dixeram ratio- nes ipfe quidem Areopagita fan- dhis Dionyfius praedeftinationes & divinas voluntates vocari i divina Scriptura nos edocet. Sirailiterque 6t qui fint circa Pantxnum Magni Clementis amicum, qui fadfiiseft magiftdrStromatei, divinas volun- tates i.Scriptura vocari dicunt, in-* de interrogati i quibufdam fuper- bis in eorum eruditione qux ex- trinfecus funt, quomodo cognof^ cere ea qux funt Deum xftimanc Chriftiani, fufeipientibus illis in- telldlftualiter intelligibilia Sc fen- fualiter fenfibilia eum cognofeere ea quxfunti Relpoudemus neque Icnfualitcr fenfibilia neque intel- leiftualiter intclleiftualia.Non enim efle pof&bilc eft, ut oftendit ratio, eum qui eft fuper ea qux funt, per ea qux funt, ea qux funt accipere : fed ficut fuas voluntates cognofee^ re eum dicimus ea qux funt, ad- dentes etiam ex caufa ratiocinatio- ncra;flcnimvoluntateomnia fecit, &nuila contradicit ratio cognofcc- re autem fnam voluntatem Deum, femper pium dicere & Juftum eft, unumquodque vero eorum qux faAa funt volens fecit; igitur ut fuas voluntates Dens cognofeitea qux funt,quoniam 8c volens ea qux funt, fecit, Hinclc cgoafpiciens cenfbo fecundum has dixifie feri- pturam rationes, hoc, cognofctbam • c a tt 20 S. MAXIMI Scholia te fuper omnes ; ad Moyfen, & de " rvs «»@4 cm, ^ mXsf 'Oe^ nsia^ quibufdam hoc, cognovit Dominus qui fuutfui-, & iterum hoc,ad quot dam, non novi vos. Sic profewo u- numquemque aut iecundum volun- tatem & rationem aut contra vo- luntatem 5c rationem Dei volun- tarius motus divinam audire vo- cem praeparavit. Haec & nujufmodi Deiferum hunc virum arbitror intelligentem dice- re, cum Dei for me hoc (i divinum no- Jlrum animum d rationem proprio admifcehimiu fS imapp revertetur ad principale exemplar, cujus nunc ha- bet appetitum. Ac per hoc limilitcr, per pauca haec verba, quodcunque aliquando, eorum quae funt tetigif- fe menfuram arbitrantes aelliman- dum doiftrinahter retrahere, & ra- tionem quomodo pars Dti fumtu de- clarare, Sc futuram beatx quietis proprietatem inlinuafle, & ad im- mobilem ipfius & quietem ; & nul- lo modo cadentem fradlum inci- tafle in ea quae in hoc eft Ipe purga- tos & feftinantes. Oportebat enim quemadmodum ad hoc habemus & in elTentia Sc ratione notiones per rationem [& naturam] re(%c quidem ingredi lymplo ordine, & nos fine omni qualicunque qux- (lione, circa quam folam Sc pecca- re eft Sc falli, Deiformiter, quan- tum poffibile eft, omnia cognofee- mus. Non jam per ignorantiam ab eo, qui circa ea eft, motu detenti. Merito magno animo & rationi & Ipiritui noilmm animum & ratio- nem Sc fpiritum, magis autem, toti Deo totos nos ipfos, veluti princi- pali exemplo Imago, accedentes, licut etiam in lermonc qui eft de Grandine edocet,fic dicens: Et tios quidem ineffabilis lux accipiet, d fan- aa ac J^alis contemplatio trinita- tis illuminantis planius d purius d totius toti anim%mixtte, quam etiam folam regnum calorum ego Jionoi QfX. oTAt ifjuit. if ouesv» S*-' AoioTi S xsvsm nB 'jixit/Ja. ^ i » ^ Aoy» ? 9iS «tJiyotifeTixaf xnmns ^a.t axvaai ^es- yiis ‘r^Hsx.wa.n. Tao-m ^ Ttl TBIOO& ^opb^t rS- OBf oli^ loieatra., umTt, " «Tu-* " At* 7s 9 *»«A’s tvt® *) ^Mo*, t n/ii- nej* *?* 71 X) Xoyoi , 7^ otatqi 'O^yofi.l^a/jSii, ^ i liuJ* a*K\0y •ofit »/ ^ ^ ys ff ro tt/pr^eTVTTM, y luv t tpiair- ojuv 7* 1^ xst-m 'deurit 3/5 5* /utxf Ji TVio* px^Toi, V ttoti Sno r! Vlrrat ip')axiia.r ro jtirres* oluQui, JlAtinta- Aixa; «mj/)*T4 rvs »o/U^o*@4, ^ t? ■CTcSs Aojd j •? /utxcteia.; A^e»$ tilordla, «(»i'T?o/«»a*, rtflt ¥ law^i aans jj' ix^oirrm % yShLfi» /ula.rinTSvf llonAcu- 011, '!pt‘opituira. vis 'Qa vira Si lA- xjdj{/« m i/uiuiv , laum. Jcllajf As>oui *yyt\ui n i *i9fa7mr, owi fuiSii* t •oj>3$ S 'nA@' >ta^ r Juna-ii fiurixSf CMntffUBjuftat euims %tcn \o')ai ? Pu/utUfyy ^ ct'agj<7t$i'a< StiTUcntiTS fuiMii au(ffiiat iauTt/f o\^s, ^ *is^^T^i-i(vs ets %i*s H^ycii* e*l» 7 »»eiir/«tT©' OVfWTDUlJ iSlOTtIloS tUs trbians ^ p9o^s auot^zlfuAs <^4»Sf, S* QfX ajj>^ uoirieo/u*^', a\fMT@^ O^TBl Slxn-T^ limffUi- •ns ch/tk ■ ?i i /tJi ^^iiTcn, S ~s a^ms \(y.a(ua'ci^i, >i* « ^tss 'iSt&llUS liVfUil^, 5 TOJ t trapofitum, neque prxteritum ne- que futurum ; gaudium enim di- cunt neque triftitiara nofle prxte- ritam, neque ex timore fatietatem accepturum ire fpeiSandam, ficut dcicdatio. Unde etiam veluti de- monftrativam a^llationem futu- rx veritatis fubfmentem decreve- runt ubique Deo infpirati fer- mones& ex eis divina fapientes my- fteria Patres noltri. Itaque quem- admodum in tranfitu apparet per me paululum, & naturaliter (c per tScripturamI Patres oltenlumeft, quomodo nullum eorum qux fada bint, unqnam filht motu, neque in fe fecundum divinam fpeculatip- nem accepit quietem,cum his quo- que, quomodo impoifibile eit in Deo per manlionis dignorum re- prehendi firmitatem. Quomodo e- nim elf pofllbile, fut his qux dida funt parvum quoddam ad confir- mationem ex ratiocinationibus de- mus adjutorium^ lemel in Deo fub- ftantialiter fados, ingratam per defiderium acccpifle fatietatem, dum omnis fatietas fecundum fu- am rationem & definitionem con- (tituta defiderium extingnat, & fe- cundum duosconftituatur modos. Aut enim qux fubjeda funt veluti parva circumferibens defiderium extinguit : aut fpernens veluti tur ^uoif Via ^ T oci- ’ •zrumi si, ot c^fanxZu! Suutr- IM 'ISC5* 1® TlBiVi 1B i* ? (tijxjf Jr m' y TD irSf f mS^fV , eqifar, or«(Sv^ puatKas ^ aAjiJor, '' fM 'Smo u' ^ 1»^ y 70 7^ orra» M^etAoiSV, ^ 70 SiciTCH Axa-: av 6« • *^'*^*»“ 'HKUfMOf, fim fun» /ii\- Aoi- ^ ^ fMTl» Awirla», '(^cLcQat ■7^«A0v^, /a*i7» •? oi IS», vHj mjiSxy- ^0» nwxn imA^Ciis Ati^tcK, 9fi« Sk 'TV7WS >i, dt ttfurijaio» •? oi .71^ 5*5 imt[umsT@' «r^^iyxAi- ^icu 70 ni, ^ 7^ mW^ 0XiAco;<^ x^v 7V7V ytuoti oiu/((0^a>iy, "ya /4ii 70 a;«idoy ifi‘zSei^-£l(n •mia/u’)a. ^ ari/wy , is ■ tifci Tiil 't&nf^S/atoi, ly ftlnetS a(- Tioi ynSfimi (x eA0«y Ttfxuiei^ t «. ^y97»f X5U^> ^MfUt ior 0^104 OcQtii, oMci y oMms ayisTou vias t- ^ui,^>iyas 'Cki^uf^i fta ■? t ««»( a^iomsutf, V X5cAc& «omi* 'Og^ioloyQi, aM ixtSiiti a^»y- 71$ a( auToi tuoiCoft t >9ua ItiTkaxaAv 'SC?< toT; (tpx/Jioi$ ^ Xjw 4^»i mmaafui ^Sim. OuK oT|^Jf “? cLiifinnns aiiii y*ii- nms cVtoo^ aMa •? '^^rytvo/uiyiif a«- 7« 7»AacTO6ia{ ajr»^ a^ir/logcq /SvAitQo^* ^fxyioM F aufULl@^ x- fSjf^ lAimoTjrya. Jia' f UTruy • “» -f “ oiy^u> % 3 ‘Ofifiavni2fjt^inp>ims'iJai ^ a^iat tF #7$ ni^x.iu^ ^ ■? juJ auT^w 0D9«7i(7yt$ 'o^ntas,' Sml v f iliat, “ TI5 X e/« oop/a ; % t) S ‘'(Ui)a TW70 /ui^tt ; Jxa^ i! Awoiy 2} ro natura rubfifteas infinitos ac pre- ciofus, extendere magis frucntium fe per participationem ad id quod infinitum eft, defiderium confue- vit^i autem hoc verum,ficut & eftj non erat igitur illa, qua: diiila eft, unitas rationabilium, qua fatieta* tem accipiens perfeverantia q^ in Dco,partita eft,& ex propria oif- ciffione mundi hujus generatio- nem. cointroduxit ; nc optimum bonum circumferiptum faciamd & vile, veluti fatietate quadam c* cumfinitum, & (editionis caufam fad^m illis, quorum defiderium, id quod incommutabile eft, tenere non potuit. Et ne vanitatem talem quidam de extero adorent, ut mi- hi videtur, ea qux non fuutftngen- tes, & quod eo gravius beatum hunc Patrem, veluti talia fapien- tem, calumnientur, in quo non fo- Ium fe ex priori fpecie vitx animas in corpora venire in ultioncmeo- rnmjynx ante perpetrata funt ma- lorum dicentes confequenter pof- funt, fed & alios feducere fic habe- re rationabiliter conando per per- fonamm probitatem, neque oene neqne fande agentes, fed illos qui fic habent habere dimittentes, nos ipfi pie intelledum magiftri cum his qux dida funt etiam per alium contemplabimur modum. Non arbitror igitur humanx eum generationis hic,fed ingenitx eimilerix caufam narrare voluifle. Lngens enim corporis noftri mife- riam per hoc dicendo, 0 conjunSio- nem 6f feparationem quam dum ti- me» eircumfequir, £# quad amo dedi, & reliqua .• & veluti apud lemet ipfum deliberans de caufa eorum quibus dehoneftamur malorum, & contra eam fapientilfima pruden- tia difputans, per hoc quod dicit, qu* erga me fapientia, (i quod magnum mvflerium } addidit, folu- tionem plane fiiciens fic : jfn Vl(lt In Gregorium Theologum. S. MAXIMI Scholia vult tartem not ejji Dei, (i defur- fum fluentes, ut non per dignitatem exaltati & calejlia contemplantes dejpiciamus creatorem in luBatione ac pugna gute contra corpus efl ad ipfum femper a/pictendum (i con~ junBam infirmitatem nutrituram ejffe dignitatis ; ac fi fic {liceret, quo- niam quidem ex anima & corpore per bonitatem it Deo ladlus eft ho- mo, in hoc meditabitur quod fibi fationalis & intellcdlualis data fit OTima, quippe fecundum imagi- nem facientis eam fubftituta, qu® per defiderium quidem, Sc ex tota virtute univerlalcm caritatem fir- miter Deum cognitione poffidet, & fecundum fimilitudinem deifi- cationem accipiet, fecundum veto difciplinalem ad fubjedtum provi- dentiam & de diligendo proximo ficut feipfam jubens mandatum, prudenter corpus recipit, per vir- tutes etiam illud famulari Deo ef- ficit, ut confervum, & per fuam medietatem fai^orem faciet pof- feflurum, & data immortalitate infolubili vinculo illud fibi conjun- dtunini, ut quod Deus animae, hoc anima corpori fiat, & unus often- datiir omnium creator, propor- tionaliter per humanitatem o- mnia ingredieus.qu® funt, & in linum veniant multo k* fe invicem fecuiuluin naturam diftantia, cir- ca unam hominis naturam fibi in- vicem convenientia, fic fit omnia in omnibus ipfc Deus omnia com- prehendens, fic unum fubftituens tibimet, eo qupd nullum amplius eorum qu® idnt finitur poffidere motum, & ipfius expers praefenti*, per quam St Dii & filii fic corpus & membra fic pars Dei Sc horum fimi- liafic fumus & dicimur ea qux ad finem ell relatione divinxfpccu- lationis. Quoniam igitur fic Iioc fic in hoc homo fafifus eft, in primo vero pa- ^(ueSs vtos* “ H “ futfjp ii/uU ^ (tioflw pnuoai* ‘‘ (»* fui a/51 T al/V/z ^ “ ci' 'IV -opis tb aa/ua, na/tif “ tOfos cwTvt 0 .U sintus, ^ ¥ ‘‘ cuoi^^yfuihu tttdnu{ •opU 'li •afomiae, ^ 'V ts atyasias T ut ieunw xa- oi-reA»», ift^iiiius ? ua| tt ii apt7%f cuItb, ^ oixiiuoai fta ols s/Uu/vAoi, ii iaumis fctoiTAioM T TmwtLo «01x0» ij ■? Mu~ ave ajarooiof efAute* SiojMi euit^7i«i)i- aofiutcu ourr^, 'f oiwiim.noi, a omp c?i ytoi TVTB ou/sten }«ll 3 • ue T 3 a«» Svut^fjie, aVo- Aux>is iut 'Tve ctidpatiitJ))®', aon» 'Qn tbTj voh ^ de fi tA 3 »i tit tiuA,- A^ aA\»A«u> HjCtitl^ pus-ii ilcTKXsl^ - g^c T /tdeu ? ittSfunv (pion, aViiAois auv~ «tuoira, ^ >*"i3 !ia'Ta Of nant xvnie e ftoe • irirTa ^lAsifiar, 5 ciu 7 iefV(rat tcuTJl^ hei 5" /Oidi» ¥ etTOit aptm X4- KTVedof 4 ^ xliwn, ^ Tve au^aiccuiesi TO' fVeneie, iui9 l!i ^ Juii ey nxw, ^ aufice, ^ A » tofof 10 T( A@' aiopog^ ,f (TK01TV. Etredii te/luo tvto 1^ 'fiftnVxa a «»9forr^ ci Jll 'OC?*awe/, In Gregoriam Thcologdm. 25 vmim flf 5 * «IvffUM ’^ 5 lJ -re ;^eTej» fa-nnytuui o« ? •ofJs 70 xixaAw.t^o* ¥ oft^iy, j IcJ oeoTi^Voi®-, i ? xoMrtSfyen XMeia ^ 'ii mai/ia. y*u^, -ri xoAAnfl^ro) TropiM ^ ii* ffSfta, yiiecQoj, aTOTTiSws /BcjuActo, X, ^ fiacxsi^ n.(ynv ()ui> 1007» oon^iraicr» • ? 9*5? fciTi, ti ytiicdai Vf-^' Afmt «ocyn- fiiaa,f. cn ®^j(Aoya x«>i<7^ iris ci i/iut nt^s J^uuifaas, •tri>t'^jtA^lu' Aoitus tUiitftoitLou in^tr, euiii acuto iv^ rfstia. T etxdru Apjp* ru>7j.aa.S 9»*ot«, 7^1 0 'V AjtTti *5* /u>ai{ ')■•? ^*arv/iiilu> i^S ttyiins SiuitLfUi xjntfpn^a/uft. Ira, ? fxtvfttos i- fUTTMS Sia f n^it mii fia^iits, -ofos m 70 J* jibAi* ^MiTioy Imtaytir SlSh^^fat # Svjuofod. imf ^?«/yVoj*> «a. TicJ "tVtois SjttTO* a’*«/uo« 7 o' fdf^ot fitjoffuaafitja. 71' " it i'mi)it ^ OTOTTi ii^M J^v\aattaa., ''eljr /uifii XfUiiot /mfi w\|Mo 7 ipo* t ** ^ 0 *TO* 2 ^* 0 U<^ Aoxtiv^, ^7«. ■ "xoT Hxoro 97« ytjptfiwi eucjJo*^ tre eo qnod paratam elt ad poten- tiam, aouius cft ad malnm, tran»- ferens ex eo quod concefllim efl: ad id quod prohibitum eft defideriuni, ^tenim erat per le potens, & adhz- rere Domino 6c in fpiritum fieri, adhzrere metetrici & in corpus fie- ri fedudus elegit, & divina & bea- ta vifione volens feipfum expulit, fic dnm efiet Dens gratia,tetra fie- ri per voluntatem przhonorans fapienter fimul & milericorditer 8c fux convenienter bonitati noftrz falntis difpenfator Dens, irratio- nabili motui iateilc(3ualis virtutis, quz in nobis eft, confeqaentem op- portune affixit vindidlram illud i- pfum fortaffis juxta rationem pu- niens morte pro quo fecundum a- nimum foli Deo debitam caritatis projecimus virtutem ; ut nihil a- mantes^per paffionem quandoque poenitentiam agentes, ad id quod eft iterum eandem reducere difee- remus virtutem. Quod quidem procedens manifidiius facit di- cens, jtd mihi quidem per hoc vide- tur nihtl hic bonorum ejji fidele ho- minibus neque lon^nvitatem, at fi quid aliud (3 hoc bene artifici verbo (3 omnem intelleSum fuperante Ja- pientia machinatum eji deludenda nos vifibilibut in aliudque aliter tranfmotatis (3 tranfmotantibus, & furfum (3 deorfum ferentibus, (3 ti- tubantibus, (3 priufquam compre- hendantur abeuntibus (3 fugienti- bus, ut in his inflabile (3 anomalum contemplantes, ad futuram tranjea- mus. G^id enim faceremus in prm- fenti dum nobis ad bene agendum tiott permaneat, tantum ei attribuimus (3 fic nos erga ipfum delegatio C3 error habet fervitutifubjiciensdta ut nihil melius neque excelfius prafentibus in- telligere valeamus,(3fihiec audientes & credentes fecundum imaginem Dei nos JaHos fui fle furfum attendentem ■, ij mrtuot^ ■V ILiee Tt veor ^ «fis V d tf 36 S. MAXIMI Scholia a ad feipfatn trabtnttm. £t iterum ia fermone ad urbane vivcintes, di- cens, utfciamtunihilnotejftadya- ram [abientiam 3 primam, fed 'ad ipfum Jfmper intendamus folummodo 3 quaramus qui inde funt fplendori- buf corufcare, Squidem per inaqua- litatem vifibilium 3 titubantium tranf ducit nes in ea qua Jiant '3 per- manent. Non igitur, ucarbritror, ipfius qux fecundum generatio- nem Jmmanitatis eft caufa: in tali- bus,, ut didbim eft, Magifter facit declarationenf, fcd ipfe ufquc poft generationem uollram aggravat vitam infelicitatis propter prasva- ricationem, quemadmodum cnrio- fius atque ftudioHus divinas ipfius literas cogitantibus eft manife- ftum. Illius enim caulam unde, & per quid, 8c ex quo, Sc prop^r quid per hax: nobis addidit verba pro- g ter eam admmiilratam nollram picnter ^ Deo falutcm declarans ; illius vero, in quo fa&a c(l mylle- rio infinuans virtutem altero ver- borum ufused modo, totam fui de hoc piam voluntatem faciens ma- nifellam i ficut in eo qui cil in id eft, nativitates, fermone manifcllat dicens, antmus ifitur jam 3 fenjus, fic a fe invicem mftre- ti prepriis definitionibus, tntus fte- terunt 3 creatoris verbi magnitudi- nem in feipfis ferebant, flentes lau- dabant magnificentiam, magnivpci pradicatores, nondum vero erat con- cretio ex utrifque, neque quadam mixtura contrariorum /apientia ma- joris 3 circa naturas multa perfeRio- nis indicia, neque omnes Tbofauri bonitatis cognitis hoc autem volens artifex ‘verbum ojlendere, animal to- num ex invifibili dico 3 vifibili na- tura hominem creat i 3 ex materia quidem accipiens torpus jam ante fubjiituta, a feip/Tvere -vitam impo- nit, (intelleBualem quoque anintam 3 imaginem Dei ttovit verbum) vel- " luurAa (Axy^. Kou m\n de -efi «fit rdt '7to\irdLifiliVt >iyif ^Juextn- “ uJ^fte» TB ftuSit ornf -ofoti^ «Aa- " 3n!i» nytiV i) •Ofydss/, oM* 'Of Jf *' «uro S ? "inui aiTtae, Sld TViBu ilfiit r incn li ourni ^ itxetiifiyfwlut ifdjl awpas -df] it ^ au-neidv • ixeltnt A, 4^ c^’ u-yi-yim^ lut/mieuf irntM^en ituajua, f-iifu oAoi tuu Tinv ^ iunCa oxosni ipaetfbr fW- it de dt -tecytuBhuL >iyce /uxfu^ A»ja»' • " Ut fi. Sun alv ^ 4«3»- ott, \i-ntf tere- ctMaA^ ^j^fxftjtrits. v ilwn op*i irros U5ax»i^, i^tb • yS Aoyw fiJiXuot it iutmTstytfat, oryattes i-supimt Tas /ttJkWfyiat ^ Sjg.«fliauii xMfuxis, vim Si iH Xffifsat, vA' -nt fts^ r itaentotrf " yeiese/ta, ^ rat 1 ' -nie ^o^e 'nAtmAua^, 0 iSaa " -xKvr@- Tat aJkjoTnliSp' " tvtb li j8vAa9»t a n^rnit '£itj\d~ Aay@-, 5 ^aoi s ^ dftpa-n- "fcn,fUctciy Afja ^ i^L-nit ^inpe, Pe- " T aeBfa-nm, ^ fi xottfem AaCai ts eu/aa uPeea^rxafiaeit,-spfi ‘‘ iwf A i,ttleD isfols, £ 4«^ In Grcgoriam Tkeblogtlm. 9 « olJV» 0 Aay©-, Ttat •nta. ' “ xotftot AJ'ne$y oi lutfot turytu '&tt “«nis yhf Ifutnij iyftMt oiMoy, Ktwmltu fwcwt, ^ in i^nf. Bt Si ■lil i»^TO. Aay» • “ila J^ifTO “ i) TV7D • »Ai a' /tui loTf aia /Mata» "lici “ TIICK 19 XStI» 'OCJaXMWnSIW Vn 7 »A)t- “ f»9» ui mna, Si^tif 9w, i-rti ^ 9i5, 5^ TV 7 B ar0piiw@' “ 9 ^ 'n/jui 6 tis ^ tixa>i. Afxut 'fi ^ Qum et ^uucg^ Tvy^f^i, ^ mrnt ^lAaeetxatf ^ T» fui^^ 'QnS^vf xeimut IS hSu^uQoi -F «Aleo ‘S^i ¥ ufM/tee«y Uf^ouu. u Si^-n ^1 ims ^Sr (juifyii 0 ilSilaxoA'^ )!/uU ixstAe- atr TrtMct^s fi )!j«©' 5 /MKfie/o! Sibn^A^ areuA©', 0 ^ ^^x 4 x/v/v<y xscTO^acnasc.;, 'iw i- (Jt- T 4*'^’ •‘.Tif^mf, cu^mivi toi$,* Ti -7^ 'v!9i^ini iy X&t?^, «iytt'g$E.$ cuiTsy CA. vtKfcSi,:^ xcL')ua,sau- C( rjy ii A|iijb eui^il 7sT$ V^fsT;, ‘US^i 37 crtf ^tundam mundum fecuildum^ in 4 arva'^af7num , in terra ngelum alium, adorat er ety} mt»-‘ tum, Sc reliqua. In eqdkro q(& eft in ♦iy*, hoc eft, BaptiTmlRfa Iw"* mone : ^^eniam fit hm, ait hoc ; a* fertebat veramon bis qui furfum Ju^t folunmod» adoratithem circnm/cri- bi, fea ejje quofdam (i dearfumada- ratoret, ut implerentur odini^h- ria Dei, quoniam (i Dei j (i proptef* ea trearbr hemo^anu Dei, honori- ficatus etiam imar^e. Haec qui- dem fufficere lUicipio/ etii parva conftituaut, non oinhino conten- doie difceruenci & folummodo pugnare gloriofumnon ^diqanti, ad oilendcndam totam Magidri de his qua; dida funt intelligen- lia m. ^ i autem de hoc, quomo- do portionen^ Magiftec nos vocavit repugnatus ; multiplicitet quidem jam.fuperius de hoc red- dita eft ratio ; ut autem fidelior fiat fpirituaiibus contendens ver- bis , fandps Sc beatus. Apoftolus Paulus occultAn in Deo ante lan- cula laudans fapientiam,, Sc o- mnem tcnebrofam humani^m vi- tam illuminans,. Sc ignorantiae caliginem animabus abigens, de hoc fatisfacit Ephefiis, dicens haec .- Vt Deus Domini nojiri ^efu Chrifti Pater gloria, detmbis Spiritum /a- pientia (i reielJKonis, in cognitio- ne ejus s illuminatos oculos cprdfs ve- firi, ut 'fidatis vos, qua fit fipes vocationis ejus, qua divitia glo- ria hareditatis ejus tn fianBis, fS qua, fit fittptreminens 'magnitudo virtutit ejus in nos, tredentes fiecundum t- . * perationem petentis virtutis ejus, quam operatus eft tn Chrifto, Jupci- tans.eum ex- mortuis, & eum fedt- re faciens in dextra fiua in calefti- but, fiuper omifev principatum ■& poteftatem (i vit tutem d domina- iiet mons % l^mas, ^ J^i/ssus, ^ td 3 tienem, r 28 S. MAXIMI Scholia tionem,fti omne nomen nonmatnm ih f*(uh boe, ^ etiam « i oi ‘r^ci^m rireei «3r»f, uniufcujufque ^ mtrAri ; jncremen^ „ ^ A* « Xe<9f> V Ro> ‘Ts «apta, auvof- **.fio\oyif4U»i, *) aVft&tCei^i/um “moM W^;:^/»0«<)Ut3’*>/pj4et» “ iios «utFV /u/aot ■f oui^oait U etepa.- “ -re; tls^^fbPin tam itdygirn. tum tofporis facit in adificationem Jiimst.in dileBione, g J .f***uA t» Nod xftimo h cstteTO alicujus Omt. 01 ^ Mnm 3mm* indigere icftimoiiii picvivereco- pjtfnvelmstsuatCriijeaxiTavfos^eui- gnokentem ad maniftftationem W fecundam Chriftian« ve^ , ^ ^ ^ jrentatis, aperte dilcentem peni- , , lud quia & mejnhra (d cerpue d ple- a^ume, « *, At*A», 5 ow/« 5 -TtKefafta. nitudo fumur omnia in omniipsim- “loftit 7 ntl uarra li xwn 'nKefUistiv plMUis Chrifti Detfecupftum ante / W 'f «r»i ? i* cula in Deo d Patre occultam voiun- o„«. 1 • • . • / « fecapitulati ,n ipfum per fi- ««!» lium fttujit ^ Dominum Jefum Cbri- ,“«*»M^etA«^V/t«ol ar «rreta/^ Fqv yhm Dominum nojhtm. Myftcrium « ^ x<;c(- * •- ^aZis aygu ao? aofxif, aaocf jri aVecp;^; lom^ aiiurm^^fiiiv, % » % ^jU/7D> tea/7^ *»J) xip ■r 01«? et»9pora4rj?- ■ia Mm^iwnur7@-', 'OC?*i!*'3*^ ^ tif* T o^ton ti ^Tix«r ?>t•>♦• noitiC^ intelle- Qualiter & rational^^^nimatam fandam fuam carnei veluti nec primitia# fitjlthet cop\^avit; S a- num & id ipfum^bimet e0eper faam hamanitacein dignatos eftj ficut pr#deftinatiun eft antqftfaecu* la in ipfo effe velutj membra cor- poris fui, in modum animx ad co^ pns, in fbiritu compaginavit fibi, S contulit & in menlnra induxit aetatis fpiritualis; fec^dum ipAun plenitudinis: o^ri|K’frtiam nos in hoc fados tuifTe fic antefxcufa tUcdof, ^ ^ ? oqatav -s&i a >«V V 9iS rKcnm, /out icaA' erga nos opimam Dei voluntatem non accipiendam per idiquam no- vitatem, fecundum^ropriam ve- oTiaua, x^ ‘f iWi \S>)pt, ut .to rationem, in pl^mitiiaiacm ve- ‘aKapoMii si i\^7ttt^Sx xMv alium^mtjfedQ introdu* dum miitodi® modum; opor- 9*V (oun^ efuiw iySjt lS> t^ur TUf auS etja^TH']©- ^9ixi5« wteoCa y>i>tiafia.m, ^ it r-tqwoft MtTmnttll^, t «f tvi» to i fit ^vm iui Tiis T* ‘^u9i9^ J^uuJLfuetl tfbat enim.DcnH fimifes nbs fticUntem, habei^s bonitatis ii^siparticioaliter f|p- ta ind^ia,"]^ ^n fe efle ante faecu- la videntbmiv& iii hunc omnino beatiffimurh finem 4uccntem, mo- dum nobis per bonum umm. na- turalibus potentiis largidvtem. i sJypwiaf, ^ Si Uveutt nmt homine vero voluntarie hunc mo- _ 5 * tri ~ st'. dura expellente per abufionem na- ^amtfmv . ? > ~ turalibus potentiis) ut non longe J^iufXftttit, Ita. f/jn 'n^fu Ji Dco heret peregrinans homo, a- yit^^ 0 ttiTita- liom introducerepriorimirabilio- . cuj^Uuan ^ lO^^jfSh^oTtfit TiT^ rem ^5c^^j|injorem, quantum -eo ^nt V tuL-m ’6^, to ■ vl^cp ^iaii (t liter ergo ditium eft k It^giftro partis vox {ecundum redditos mo*^ dos ^ & onyiis ingenuus & animam & [.membraiani^ modum, accepe- rit lic diiftun vocem, nullam ubi coptationum nequ1tiar%afferens, fciens id ipfunr eOe membrum & partem in talibus. Si enim portio corpqris lubliftit membri, por- tio autem' id ipfum elt & pars, id ipfum itaque membrum & pars eft. Si. autem id i|ltum membrum eft & pars, membrorum vero cumu- latio & compoiitio corpus facit organicumtlt^rpus autem organi- cum anim£ unitum intelleSuali hominem perfedunvjoftendit, igi- tur paften» hominis qui dicit elle animam leu oorpus feu membrum ejus, i vectate non aberrabit. Si, autem intellei^alis animx, utpo- te hominis, fabj^jt cof^us orga- num, w totiit^Mjero corpus t^- ta implens aniralriverS ei 8?mo- v<^ aat, ut rymql^yr naturam, &'mcorporalis, nod ronditertita autconclufa ineo, Icd tolfi^ uni- cuiquh membrorum ejus fic con- luevit^m fufcipere juxta natura- liter uSjeiftam libi acceptivam o- peratio&is animx virtutem tota prxfens difierenter eam accipien- tia membra proportionaliter ad obfervationem unum heri corpus adjungit; introdudlum eft in ma- gnum & ineffabile Cj^rflbanorum ^atx ipei myfteriumjpEparvis2( iecundum nos, magU^s St fiipra nos non alienas accipiens dmili- tudines, qui quietam & bene fa- cileth de talibus a^huc intelligen- tiara Creavit. Ac de hdc> qubd animx ante corpora fubliftant ir- r^oua^ilem opinionem relin- qnra^nobilcum credu Doimno dic^d de* his qui in rersrremo- nem furgedt uon^Mir^mori pro- pter ipfiTis videlicet puH^ftlmajp jure iioviffimi dati ,!^^R||||^io- nem & participatlopem. * MI SchoHa* •net pmotf Stu A(.oxaAa a' 'ivf /tuigftf ^aiii x/ltoI iv« ^ SOS to-yttiis ^ ^ ly ^oTm, Si^ofTB ii i-m Mjpfiiilu/ ¥ genitu, iMtifticu icuri^ xvCuao ttSiis '^itrni fuAu /uo7(fir ci tbTs tviVtdiS. a ^ /uif^ 5" TB /ti\@', n Si /ni- A@- rf ftoigjk • '^tnit i6 /ttiA©- TH ftalfo. t^. u Ji ‘Qunof njS pttAj '^1 a' fmgfi, ut?iSt si iSfoiofios ^ ouv%ms oS/ua, ‘asi^ op^aiix», oa/ta.Ji ofyatiKoi 4v;^j Kic$c, itflpaim -rt- Aeio^iuxTueji * /ti(@' aifipenrv » AajJ»^ 'i' 4*'V* ^ S /ti> Slhioiit 'it a'^a n>c\u!ifthn aln^, aAa’ 'o?\a ^ butra t is Tnpuj^r atu-du> luim r ^vanuts-x^jBvtttfHfUv JbtTnta» ra* itifytlxs ccuras iu^fuiy eAa sr^oa, m aj!jt^«pa$ «oTas Sx-Toat /tiAa, ataAf- •)af ‘orlt rlu/ a iili^ cZfvt rauTapaoj» 'Qtotpiy^ • cS*yuad») to /ui-yx ^ oppatai Tas ¥ Xe«s«t»»* •/U«t>tetejas «A- •70/'®' yUUVaC/O», 6x T fuxfcA ^ Jcofl’ a*- fAy T ftfya\ai ^ -vljwtp a'pSs cht, «t- / t/ » «N. ywifi 7% ^ tuii(xixi-ni 'B%i TVtai irn SlxmJf/ xiHn^ y 4* -s^t ? «l»cyjatip^» ¥ auftor- •rni ^ i*- euAs^v x^(,/SSr iftii 'jnTtuai TUteta A«5p»ti >e^) ¥ ^ ¥xix^nasi i^yttfoftiimiyfttf SuoxiQm abr». Xla ^ ain xtcix/miifaur, . is ^euifctm •n y ptlvaijri -In Gregoriafn Theologum. m\if, “mti ^ 'TTifivin lif “ i/a, V jUM 'aion^ix u(t ifiict. H mri, cLtuiMm Iw, i( •/lafiiiiK^, T ritx oitf Sinm- 71 tt Ko) T ^uai)^ t^et /tui 0CHUTO Kayia~ fUff, af^iuirit ^ chc -^l 4*'^'* £t iterum, emnit qui vivitd ctt-^ dit in me, nen mertetur in mternum, Qjipd quidem, fi ante fieret ali' auando, impolfibiile edet, ut ante datum eft, per converfipuem quan< dam qualemcunque retiperc mor-> tem. • Et extra naturales non egredia-* tur rationes, ner vanitatem, non* J^ue u /itM, xet-' exiftentem de anima opinionem 3Jt ^ s admirans. Si emm homi- TUY^iAidi, TO ftifA T ei: ii ■Of«s Tt '- W»©' A»y@-. Kii] ■ << ^m 9’ tu^ uJi@' tafl u eiiio.w i8<» »' 4^ « -ra uSfuL • w- /)| oMb TVBHy «K»7ip«> MT» t1(0 4»^ «V»* 70 ffa/ut euaBtatiy i ail/tx» T@' 4‘Ojh sSamA^, h jta^m xmtetf TVT» i mtftaJm, ^ u’ /£ uu^ffTXf mmtifajnt «t Cnc iit i|(- {ocjMM, ^ ^8«V3- «j Ji mptauruiy TV 70 ^ 7 B -xt^taU if^ain^ JSiAo- Mn, ^ i)’,f\i‘ao 7 f aroMt^ k' ? /UiTIIMt^-TVadU,. ')S| T» euMx. *A\’ Cnc|H^ « w» tS uaiut S T 1 C r /Mfai funfp J^uaxfuete UM.TX ^ OfU 9et7l(»l ^71f« ««iit a' xar’ £iV'@' citfjjAiifarK, . wr -«etoT* i/M uAT uJ^ Sam nis partes, fient ante redditum eft, corpus & anima conftituuntur, par* tes autem neceflario relationem ad aliquid accipiunt, (totum enind habet omnino prxolcamentum.) Qux vero fic dicuntur ad aliquid, eorum fiint qua; fimul ubique & femper fecundum gentrationem lunt, quemadmodum partes Ipe- ciem totam coitu perficiunt, lola intelligentia ad noc dignofccn* dum quitf fit fe^&dum effentiam’ unumquodque' invicemfepa- rata j animam igitur & corpus me- rito p^es hominis inter fe in#2 cem Ipte' fubfiftcrc temporaliter aut poft fuBBftere impoflibilc eft, alioqni ratio illa qua; fic dicitur ad aliquid Iblvetur. Et iterum, fi per fe fpecies ante corpus eft anima, aut corpus ; fpd- ciem vero aliam horum utrumque fecundum animae ad coipus com* politionem aut corporis ad animam perficit, aut patientia omnino hoc laciunt am^paturaliter exiftentia .* K fi quidem patientia, patiuntor, id, quod nonprant,exiftere, & cor- rumpuntur ; fi vero naturaliter exi- ftentia, Icmper hoc, eo quod natu- rale eft, profcdo operabuntur, 8t nunquam qniefcet anima coincor» potari, neque coinanimari corpus. Sed non ut arbitror, pafiipni< ant Ijmiun^ naturalis potentne, fe- cunOTm alterius coitum ad alte- ram, xotius kcundum fpeciem ple- nitudo^c^^ipfis fimul fccandnm Ipecie^ft^m generationis eft. Nonne % S. MAXIMI Scholia Nonne igitur poffibile fine corru- pctone cx fpecie in ipeciem tranl- mitterc qualemcunque Ipeciem ? Si autem quia poit mortem & fo* lutionem corporis, eft anima & fubfiftit, dicunt etiam ante corpus cfle eam pofle & fubfiftere ; incon- fiderate, ut mihi videtur, ratio eo- rum procedit. Non enim eadem eft generationis & effenti* ratio. Ea enim quando & ubi efle & ad quid eft, ea vero efle & quid & quo- modo efle eft declarat. Si autem hoc, eft ^idem femper, poftquam fit, per eflentiam anima, enimvero non abfoluta, per generationem, fed cum conjundlione temporis & loci & ad aliquid. Non enim fim- pliciter dicitur anima poft mor- tem corporis, ipfa anima y- fed ho- minis anima, 8r cujufdam hominis anima : habet enim & poft corpus fic Ipeciem fuam totam lecundum habitum veluti partis prscdicatam humanam. Similiter autem 5t cor- pus, mortuum quidem per natu- ram, non vero abfolutum per ge- nerationem. Non enim fimpliciter dicitur corpus poft feparationem ab anima,corpus ; led hominis cor- pus, & cujufaam hominis co^us, etfi corrumpatur, & in ea ex qui- bus eft refolvi elementa confuef- cat : habet enim & fic quafi fpe- ciem totam fuam fecundum haoi- tum, veluti partis praedicatam hu- manam. In ambobus itaque habi- tus, anima dico & corpore, veluti totius formae humanae partesi in- leparabiliter intelledhis, demon- ftrat & fimul eorum genefin, & fe- cundum eflentiam ad fe invicem diSierentiam oftendit imllomodo fecundum eflentiam in eis infitas oflendeus rationes. Igitur omni- no impoflibile corpus aut anynam i invenire aut dicere fine habi^ fi- mulenim cum altero introducitur alicnjus efle alterum. Itaque fi al- terum fubfiftat ante alterum quo- ytunas. cntmSw ^ uJ^w uf /tiimCoMuf t1 oioij» ; «I /i Stj /aut -f Kf Auffi» ? vni/ut)©-, t9tt a* ^ X) ■Ofo euiilui hwdeQtu ^ * V xa.119- ^giaftiias, 'ijMiyt i aoiM i^o etuToS ytuatas iy. ollis Aoy^. 0 9fiS ri ^< 9 r<£ t 5 NAorntM. (I TVn, 191 fi ati paia, | Ts yvifcQm Jli yiw a COt £- a' Jlct T yiiiira, aMa /aut ^ qjmas y •tibt», ^ ®v, ^ “Ofes tu .* oiKas ^ 4'v;|a /aut-f 5" aa/ioi^ , I a' xtifarty ^ f TiMS «t»flp«arv •i’U^ • ^ i /ttuiTo * aSfta. ( 7 ^^ aoTxS To oAof Jwtm lUi as /tffV* xant>»5»|iV/«»o*To nifvxtt, 5 yias as tihSy TO ' 0 M 1 auiTV xetui ^11 fUfVS xx- 'iaypv/ai' 0 * ri a»flpfl*'7no». iw x/xfolt tBiyafii a’ S eafixl^^ as aifiparmv/opai, ti’atp/vaiStt4< tMfXsmi, i/4* i» uj^uviit V ^*yv TD etx/iS;, 0* o« t£u TstVioi ifiTenii^ini y^unu i In Grcgorium Theologum. 33 modo [ut alicuja*]au(cu]tandum ^ Habitus eoim immutabilis eil. Ha* {kegiis dc his.£tliquidem it veritate iermo non reccl&t.Dco gratias per vcftras orationes ad bene iRtedU- gendum ducenti : fi vero alicubi i veritate deficit, vos reformate ra- tionis diligentiam cf Deo talium infpirati fcientiam. K E $. r . Ex, ? cuiTv ?Jyv. «* 'I* • *»* a» " loums » 2ah ' iB i'mx,'nt acaaf m ftufuttu O l/un % T ^StiA f Aoyv «xoTit», -5 5" 3^19(04 ^xi^oAof*. Ait^eA^f ^sTi'3A.{!a ‘Ofaf rys ^lAuAv* 'It ^ ^CXoaviwtiti, ‘QZvx, hm}4 is irrfjSiif Suu(t, 'iih&iMst* Via*- cupittfmem -n ct^- 1*010« 3sv useno^vatoju'»®* . a a,t5fitr(^ oo Jli ■? -aei coiroi uAiui* ^outs ^ iuImv* AiSlu/ V 'i*')!*' -iSftorS* /uaMoi JliJiSr, v ^ ^ -441;^ %uJ^c£ aai4- •xtu irnnivn,^ yii/jun aJ^tXS^7a,Juat ■vja^oi 4^ nf!& l- eaTHC*^ sixofo- itof^ni • i itlvit It m/ta,- r@' i T ^wiB*, at» Jia3@' iJsiU-iSasw xi*»on t» ^ '£h- 'luJ^TTmt • oM* 5 ■? o«tJ< ^^1 «•- Tsi oAouis voio( (S asuos) ^ tiwfmMt, ^ •OfU S «tMuVedet/ (fot 19 lutm piaa igfc^r t-#- ■miiLycin 'f IMS d-^tytisn rofls ia! iforoc, TCJUt o»iw» xa%Xij^ ^osiui, Xtt9’ is 0eun nonSisCiDius m li- . fUi%est- i|iac8ixi xbSii, ti txsirv fosrv ,, nipSs 19 •f SAns^rt^r»Ki<» Tisirtu! awfTV- /awi, S* ioas Vii aa- (ftxA-nxftef a/jl iytoiau. ?dco ^ /luMVoifs r,A^» t»tVo)M/u5B. • »x7t- ' CMS xWtHt ^ ciioiCvs a»4*MS £ 1 n,/^t<^^ yeuf«top>\ In Gregoriuhi Thecdogom. 'T9ii «Mi»$ '3£fri5»3 ,*>9fi<»'!r©^, iirSf 041^* ? «au^ T» a<\o?nr« '0£>f ibL /em* oi/ptTtAsx* ^eutpatfa) r -iMi xMXfUfif/^Uu ij\iAuip, mx' -tbT^ fiMSif i-nif iLo Stfff-io^cdt^ J^tu/A/tims, fj.n ^ ^Jvn Tf S^ aafutT@^ )(St'TO fSr T n!Q^^}Ux■IorJ]fi^fta T T^TO* i^pn/UjTM» iTiaJpeaStt/, eas i V?>S- on. ifetuxt ^ai, ^ t ^So^f ‘Z&'ixumei tciutIm >e^ 1 S» )i ifo^ ^ »' d’A\o/iv(n;, ttJ^AV eifT@^ f tA&« -J r aufuur^ ^ T o*"™'* 'oe^tjiUXTO» a.toiJAhla.s ”n ^ rn^pc;^; ouin~s cvftCtimrwi. -jvtb^ oip^ Xtyu* cuiTBt, 3^ V, tas eu ,iy *' 'xlns ^9o^i ^ ctMoiaiot) ’i^ ■nm ‘TB xw, ^ 7s cm/M. 4 ‘^'irutaoMus ‘iSfotufuia, Xi'!aas "nts currv lUi tftifvm axdtiu^ ‘jn?\MTtfoTmf uumT$ '\isaoul/u'joL, /MI xaT xM^o» naifd~ fti/ja. a^sf ^ 'tSfTif*is oLitaiiTnrit, xMa' (mMot ou^psTi A»><^a ttIs ifmi/M ^aeas iia/ut?Jj/ii^»fM\!me/jdti, mST Smui «AAu-vjxif TO(S hfSjf curriP a»x- vti^i^oAitts, JlJ % n* «%aa, ozo/(;^p>idii -stiAjTiuicQtu a,eu/tit.- Aiit, W )i’ f ci Aoyv jWx- yitif «t7B Xayv i %ct- eias Ti I* SaIu/ ^ tJ atifxiaf TV7B «7» hiyur, «7» 'acynd^u/tfua, &tS ovvfti«e8»i, s 7^ <$ ynnut- - • Aort^SinM ^ oAixii» Srtiht. v»»«c8«p 3^ I* ci tJ TC^iSt ravulrUu h^TTiTtu j» Eri ^ QfX eTp«,», ? Wk«»A« x^l'» Tii«, if y*. Yefupoitt, In Gregorinm Theologum. 3^7 ni» « 9 /u^vcn, S", Apya bitrantur, per hoc ratione & coa- % 9««^ fUYcri 'ocy^x.ltxjis jq;» 9*i> T »'ha9o»70» cutloli piAcn^w a- TVnfcMTio» a' Stn|m/ui'2(t' 'nj >1^1 ras 4 'Ogjt^tas 5 «ir auitj xeiitas Tf %aeiae -z^ii^/uinis, ijpnp A*yv At 5 Tctaxut r t 0*9» 3«^»» Ti»i 1^ ifja \eytofjLu -? templatione folninmodo fine aA. , ’ .reaa ratiocinatione ab eoquicll «f9S eiTBTTi:^; ffloMcS bTnvD/tcaiaJ «.*a>ou- . . r fP a ■ M 1 1 inconlequentiam meatu dilci' ti^9it(^, j«, 7B TO lutAi&vpn- . pliiialitet rctcntum, coutcniplatio- 9i»m It xfi^rra, i^gptas «jp^oStq nis vero qua: bene intelleda atque ■/ fuioy \t nis; ut per participationem boni •MTvST»Tirsyjtx« 4 Sioftu©', S 0 -ofis imtasr^t xa-ni >}«<^ donis fruentem. Et fine earum per corpus ad manifeftum appro- batione non eft incongruum dice- re. Qui igitur pie per contempla- tionem intelligit , quomodo na- bcnt ea qua; funt, & per rationa- bile confli iumtonfiderate ac reiSc de ipfis rationem diffinit ; & cufto- dit fibimet judicium magiS' vero feipfum judicio irreprehehfibilcm, omnem ^mul comprehendens ha- bet virtutem; ad nihil aliud poft cognitam veritatem adhuc mo^ tus, & omnia prsteriit fellinanter nullius omnino ratiodem faciens eorum quaccunque carnis & mundi funt Sc dicuntur ; informatam ha-- bens jam ratione comprehenfam, fine pugna, adfionem ; quippe o- mnes fibimet in^lledtualis noftri potentiffimas impaffibiles inferens rationes, per quas omnis virtus & fcientia eft fle coiffittit jure dum finr rationabilis animse pbtenti*; ut fiut quidem omnino corpote nou indigentes, ut ver^manijjefta fint propter caufas praa®£fas, fe- cundum tempus, eo uti non vitu- perantur. Dicunt enim intelle- ctualis cfTe, fpccialiter notioiies in- telligibilium, virtutes, kientias, artium rationes, propofitum, con- filium, generaliter Vwo judicia , comparationes, fugas' appetitus, flt quxdain quidem cCfe Iblius fe- cundum auimum contemplatio- nis, quxdam vero fecandum ratio- nem difciplinaiis poMentise. Si au- tem talibus cnftoditam propriam vitam Sandli confcrvaveroot, igi- tur comprehcnfim per rationem fle contemplationem 'Beatus ifte vir omnes, qu* funt fecundumVirtu- tem flt fcientiam , introduxit ja- tionfls i fandis comprehenfas, per quas divinam notitiam per con- templationem feienter accipien- tes, prudenter fecundum rationem per virtutes divinam fibimet coa- 1? kC^wjifutdi. ah T?S TVTO» Jl@4 ^ofouit, ‘Ofit fi S TOf «onirus T vgxTOV, ms 'ttfttvLt, tds 'ShTBfuct, rit T tt^ycA Ao^f, n «oe^ffnxai) n ^vA^rocor, •yiuxSt si tas uffaut, nw aijyxa.ta.Jt^ aut, ttlt "^anpuyis, ttlt ip/ait, x, nis jS, “f?), fiint •? xitui »5i m; Si, ■nisxttliW-Aajjif «A' TVTOis pfVpv/JJxttt' «<* kynt -1* ijt*r BXWitifx^, 3.fO. t^iXn-xlnot 5" Aayv X, tvi Jweiir 8 dtip 71»^ TiJf xetr’ apttiw ^ yrSmt umyraa/n AayvS nts a>i3iS aauu\xft- fWVI ^ ji »* TW xAittioriai V 9iV xasj 9M»i!aa }famSt 't»C5oitv ^aut(^t >4- *n^ "ri My/jdf/of ^Aoi» oi T ai9 li/MS 'O^^fui-w {t a,xfiCticiS fwnA%wn TVf f \ryiKV, td jtt «wq 9l«p)^ •fixe», 10 JII 'o^yxlirun, ^ %ctf>rTi)ce/ ft, 10 XATcd »5», ds T* eim, C/x Tos oPnAS T ‘Ofa^tt XATX TO tixei, aAa’ CSX' 6«. TXS iiAiiS aicfia.ati o !v9Vtexq|^(^ \oya, paiJlS» TiM!fSfin e^i» «cc 3 ^, ^7xs vms aurrnt eij, ixs 1 «. Sina,xf latas, 5 um •oftirVol /xwru ^ "j^i ut ■^f^A* «1^*71» ^Mo^tji^ei • TVS si it Aptitts Ajtpemm 5t« XAitcj^wi» •aAJWiA^oitStj^TyiVTWXAmioieij 10 ' /tAAsteio» xMfm/J&ivs , -ofls ««mlt /te»e> tot 9to» t ledationem, non recipit. Si vero opus efl& aliter hoc a- pertius facere ; iterum qui fecun- dum virtutem perfedionis ratio- nes exercent.dicunt quofdam non- dum ad materiam fecundum habi- tum communione purgatos, circa adiones' effici,dum ut mixta adhuc eis circa ea qux funt judicatio, Sc funt conver^iles, nondum circa converfibilia habitum deponentes: Quofdam vero, per virtutis fummi- tateni, Deo fecundum habitum ap- proximantes,6t ipflus lecundum in- telligentiam bcatitudine fluentes, ad feipros iblummodo fit Deum converfos, rumpendo fincere ma- terialis ^bitudiaisi.vincula, adio- nibus qoidem it materia perfede alie- S> M A X I «lienantur, contemplatione vero 8c Deo familiares fiunt ; propterea, inquiunt, manent inconverfibiles, non habentes adhuc ad maceriam habitudinem, per quam, cum ma- teria naturaliter mobili, contra naturam commoveri ex neceflita- te confuevit qui materia: per habi- tudinem concretus%ft, & maximae videns indigere potentis acLdepq- fitionem materialis palllbilitatis, ab ea liberari volentem, aitMa- gilter, (ui icitur licitum fuit per ra- titnem (i contemplationem pertranf- tunti materiam, li carnale hoc, five nimbum oportet dicere five vela- men, cum Deo fitri j &c. MI Scholta TH 9s»eiot, s 9ia X»o ^ fuivm i- tfi-Hti, 1*10 «yms f-n t* uAlia xah ii Tf uAn ^uatxas aMoiV- . ■ ^ • rifift Ksi iip@^i^'ovK»^/*f*fi; ^ . n oof^. A • 4 \ ' F“' Ay- 71 si tlip^ ^/OCSKScAb^i/stt mfxa. f «on 0 Svhb»xaA@- , ets in nas euSp«-»ti@- »W M*»©', li lutTK '^sbmeuaii xs- liotas, tSft xa 9 ®-, >i c^aSucn, ^ eqe&rm ■^1»^ ■V xliwi» OfX. 1;^» £mo^ tib» XI- Dtif 3»b (puovtos pifians x*. limus sfstMxfTmaf, 5 Ji^A» ntfn^ “f uaS^ OKfxie ^ uipvsfi le l*a.rl^ 'Quto. SriXuawi' nyttuwa TVS 'fibbXOTV», 70 o»p)M)M» xa 9 ©', xaj X xaT axizTW, mTs 'iitpcueleus ¥ «lioStnw etujltiS ^ rxs >»7» SlaCtlatus It ui Ax92w r d)tt, %^s 5 . i In Gregorinm Theologum. ^ x'(J^Ta(, Jlst T uft/juten d-Oftit^s ip^~ Ctfxvm- 4 * nes per ea qus di^ fuut inhone- ftas invenit. * riiife ^ « ■'* ■' Ha m x'A*>i T a.jn')ff^/wcn c/k naSvs SuL fUMS tUifQivitit ‘ofos rt TOBTUi >ifc0a( utpuM» etjaSvTO», vA 5m» 7i' ihdk, i cV "tS «cJaSvma S\d rttU «ioSvrv ftaf- fVftini, >1 <4a>nxX5 iwpyaas, ^ xat’ ’(if)vfjueu aMyi ctuiifd.fat^‘ ^ us ri- Sbilto earri im-yMait, j oqaSwJf &t’ «« x^^ra., x'- ec-dr>«CO» 70 ajaSvTo'» Cvm. ytoiTti KOI 01 iytoi, ori S\x yt- • 'mi va,fx,oi, t>f\i "F t AZ«/ X 4*^^ ipuoi» xitVftetK, ijt?*** #tof^x* 'vl»»- iiltTot), Jli /lUcrxr^jUotMo* 4 *'V® ’'^*'*’* ■^UOI» «W70I «f 0« t 9l0». )UW,tt«X«, ^ tUu aetfxa. 9 *? ‘OffTimtui cixalffsn Jlnox- 3»f, Jx & unum f quidem i 1 42 S. MAXIMI Scholia quidem lymplum & iaterpretatio- ne carenrem per\.iyvs 5^ xaj /teioi /Mf (pa-nTtVi ov^, tcum / tHfytlaS jutr JV xa.i’ ii| ? tKiis ifun os tx. rpeh avju&Am To^TOl T'ds\ly\is, ■OfMteiuTluiita.- MynhixpwSs h* TSnot xanl t ■tAnSii ^ ef^otji^i Ilis xxvTK mr a^ws iui fiicv f Aoyvf^jvsf T.i?f TVf T ojeSmor ‘ vn«<» 2^ ¥ irWrcA uu-mf tsfh '«*’ i/mpimn nfis %ot ‘rf>ryifom, ati- fut tf) yititoi i^KmmZi ctA- . XiAsis '^ta. •f ^ ^ia^t "ra a' ajc0llff^, ^ 'jtt-Ttfa V* •nift •\!;??5wt'33oT, Tf XJtT imMaylu/ "ra «111»» ■^1» iJlamiij % /mA'» tviw», m 3’ «eeuim Asy» uSi- 5{*^7s «Aeo9»gy», ^ “4^^' j»>»iffnf4w* io7* ^irror* ^ iMtpSfiftcdai n 9 '^e/(ynptcd'** ii*$ .4*')^ i^t 10 «^'niii» ^ attufiiv», /u»<)( ')'t^ 1 ^ &^icLt«, ^ a««- cJcw di^fa, ’tiAvia« «aurvs irStcfiSt T^$ xig^tv % OK/XM arfigAioljif «»tW^3»if tmf 'di Toms dftni it ^ y$’inc$t T^iifani. oT/< 9 f ^ n'. A©^, cJma lifinit li^i nl T 01- TW» ^W»ll»2) ^ »>«<> Chc, ’0a t$ emck «xIki 'ae^yv/<««s Jti- etUOdi 11 ^ ^aicq koB ifuU uAuiZt MTUmj, I» eevTD» xarian ^ o» xavi» oiitt n % ^»«^**o» ^*, mAu- Tfintit Cfa!iaul:al 6 ian. uAnpS- 111 W» i Aojp* ^ ojcSiiiri» ts)*»s 1 « »oiri^ 5 '^LrAuj afd»- l{u!, oSacip ^ Ao^> 9f\s «»fM^'i», ? )(j:' iscypoepl», ^ »S» tv«s iflS njm^ f «>i3)|i»xi 7 i« 3“^ im/onclitot r «Jt? contemplationem conftitnta Phi- lofophia, per^nam etiam corporis nece{]anonobiUt;atur natura, abf- 3 ac errore, divmo fauciati fandti efi(lerio, per iniitas eis naturales ad divina •)ntelligei\tias digne ac pulcre ad Deumjiervenerunt j cor- pus & mundum militariter per- tranfeuntes,(ibi invicem ha:c C(^u- lata contemplantes, mundum qui- dem natura:, coipus vero fenfui, & alterum alteri iuccumbcre per con- fequcntiam alterius ad alterum quAlicuoque proprietate : Sc nihil horum per ieiplum ratione, cir- cum icriptionis lubfiilere liberum, 8t tuijie duceutes mortalibus & cir- cumfcriptis corrumpi & circum- fcribi anims^mraortale Sc fcmper mobile, ibli Deo imlnortali Co- rnui infinitate fupcriori infolubili- ter feipfos alligaverunt, nullo mo- do mundi atque camis /efinxioni- bus inditi. Hzc eft omnis virtutis & fcientia: plenitudo. iElUmc^vero quia & finis. Sed fi aliquando circa eorum qux funt l^culamina, moti lunt fandU ; non in hoc illa ipfa principaliter cSntemplari Sc cognofcere, ficut nQs,materiaIiter moti {unt, ut per^^mnia Sc in amnibus & exiftentem &*apparen- tem Deuni multiformiter lauda- rent, & multum fibimet ajd mira- tionis colligerent virtutem' & glo- ‘'rincationis caufam. Animam nam- que ii Deo accipientes, intelledum & rationem & i^fum habentem, cum intelligibili & hancfenfibilem, ficut Sc rationem qiuc eft per enun- ciationem cum ea qux inteparAbir liter elt, &inteUe<3:uffl cum iutelk lectuali pafiibilem, (quem etiam phantafiam vocmt animalis, per quem & reliqua animalia, & fe in- vicem & nos Sc locos quos peragra- vere cognolcqnti cire» quam phan- tafiam lenfum coaftitui dicunt qui talia fapiunt, organum ipfius dum fit, per quod recipit qux per eam f 2 imaginata S. MAXIMI Scholia imaginata fune ;). opportunum efle arbitrati iuut horum operationes confequenter, nu;i-flbimet, fcd do- nanti l)eo, per quem & cx quo ha:c,funt refereudo.-Treseijin\exi- ftpntcs univerfaleS' modos, 'quan- tum homiriibus^eft polubile, cx ipfa circa ea qux lunt diligenti ^onfi- derationc eruditi, in quibus Dpus omuia feoit, fiu hoc namque efle & bene efle & feipppr efle Amditor nos Jubftituit) & duos quidem extremos.il folo Deo habitos utk caufa, alium vero medium & no- ftro penden'tem arbitrio & motu,& per feipfum 'extremis proprie dici pratllautem, &eoabfente abufive eis etiam appellatio conftituitur, illud bene.non habeiitibus conjun- gium, non’^litcrque pofle adefle cis, ’& cuilodiri quae in extremis eft veritatem, quam facete confuevit id quqd e^fl bene efle per medium extremis admixtum, quam ex ip(o ad IJcum femper motu intellexe- runt i & deincpps naturali ratione hinc contemplativum animae ex- tendentes, & modo quodam non oportere cohferfibiliter uti natu- ralibus operationibus, propter fu- perantem .neceflarib corruptio- nem, eo inodo qui eft per abufio- nem naturalibus potentiis, ipfa non utMte ratione,- a^rte audien- tes, ac plane per decentem natura: rationem ad ipfius caufam ferri*di« dicerunt j ut unde fimpliciter eis eft efle, .6t vere tSe quandoque ad- je(ftum,accipiant. Quid enim for- taflls lucri erit, ad f^ipfos atque ra- tiocinantes dicebant, non d feipfo exiftenti cadfalfad leipfum auta- liud qufd, prxtct' Deum, moto ; quando in rationem ipflus efle nihil flbimet a leipla aut ab a- lio quodam prxter Deum ac- quirere poterit. ■ Per hoc ani- mum quidem cir^a*folum De'dm & virtutes ejus intelligi, & inefla- bili Gloria: bcacitudinis ejus ad- •reudsenu»,) «»9»^ iviw» mr »»tp- yuat, uxaiuf, iou-rsis, iihato'a ^ v awm, eni*/i(sn. ^ e/Qi as ai9pa-7rsis c« ^ -r» e>m ixxeiCirs xsOatoimas uru^^ms, ip 01$ 0 ^os ^ Tovlg, on-avfnxir, ip- ■ S -n t? *f?), ^ xsi, i. ^ ffiams nfuU 'xlxviVJiffsi.-re , ^ tV5 /S 1, S 'T? ■pp>5$ ^01 (x«X4T)Kn& ^ Aorarof xaToi puvii iiT£l9*i tS oiflixii ttis (TO/i7rtTuicuT»$ Aoy«, ^ Jii-Tnw ti- la! /i«i «PtsTi ei)Ti<;fSpas ^iT«Qtu Tot)$ o-iitjjs i«r/“W, T »iTW$f tot»$ Ai^iooo- /MIOI, n-nOI, 'SP'0$ (ItUTOI S oAAo Tl •f %3i xjassfiua, 70 oTiort ei$ -f ■ f Aojpi frA'i ioon^, SoAW» T(io$ ^loi Trotooa) AiaJ Tvro f ft iSr» 1^1 /loiV ^iS ^ t" oJtv apt- . w» 2i/j»o{o8ai, 7^ iffifTCf SS^x rUs ■ curtv i In Gregorium Theologum. 45 cton eL}*a<^ '£hocL^~ A«», T xctm Aojpi luyvif^^f. ms oi narn ii ^ ifip- 7««S (fajrnjunvaiiUti, rVf c# -rois am* «c Jpixtw T? 4“;y 2^Y)^ut \oyvf Mt^auni, ^ JVt >a 19 a Aoya «cDip rsttil 4^ 4*'V’ oloMlTIUTtS, 4^ 0^1 Toutlw ^ wfa/zvi, Xf oA\o'n &M«$ ^tpo- /iiiUu, X) 4 ^ oijaSw» '^x/J^v£ ? 0ia X4A^V> l^*M|/. dici, rationem vero interpretem intelligibilium fieri, 8c laudatricem & ad ea unificos redte difpatarc modos, ienfum vero per rationem nobilitatum ipfas in univerfo dif> ferentes virtutes Sc operationes imaginantem, in*his quae funt, qdantum poilibile' eil, anima; an- nunciarc rationes docentes, fle per animilm fle rationem veluti navim fapienter animam gubernantes, lubricam hanc fle initabilem fle in aliud *aliter ferentem, fleTenfum agitantem vitx viam, ficcis per* tranfiemnt veftigiis. » ■ 4 « EniSTOAHnPQTH TOTATTOT ' ritci »>w, AioNTsroT w rPHTOPior, : n p o ‘ / " © M A N . t iyioafuiM. Ttyiouoftiud V ©«, ntre/ urA/uvot» 5 hJknwAt^ Kw^ 0 £1 M A M A S I M O S TaxwIs 5 j f/mSferi^’ ■ V epistola prima . EJUSDEM MAXIMI '*' * • AD ■ . T H O M A M Virum fauAum de diverfis quaeftioaibtis cx SS. PP. DIONYSIO & GREGORIO petitis. Interprete Tbo. Gnle Argie, Saudillimo Dei fervo. Patri fpirituali & magiftio. Domino T H O M ^ .MAXIMUS Humilis» Peccator, iiidignus fervus fit difcipulus, S. C laCA res divinas eo ftudii te- A riAANOTS ^ i/2®- « «... pulcritudo cum adfaone conjunda ^ ovMTtAupir- cognitio, live fapienter inftituta /uw®-, 0 riTt %(«.( 'Zt^aUt ^ adiio. Ex his porro, tanquam ex utrifq; efflorefeens nafeitur cbaradler quidam, quem dixerim divihx tum neis In Gf^orium- Theolognm. 47 nvs Abt®'. KetS’ 'it ttfiQiiarl r totw providentia: tum judicii contem- a,\iiJSs ms 0 9«5j **t’ i4wrx 9iS Tnpvut atSfu-nBt • tw it 7r\ih»f »>« 9 o'niT@' xx-jiCTeai ytuttfUT, mKvnXiSs xoAm t irarnot ci «uouiTi^ «Tiiwus T 9«Ji mTs’ttfiToijj ou/utr^iiM/iti, V, avfifittfitmt /MfiTiai 4^ xiiamt' ia> i/4V Am^iams' ix^ix |>i7^ St m-mtjas platiopcm. Quemadmodum tu quoqUe mentem fenfui per fpiri- tum indidiilij &; plane doenSti ra- tionem qu« lecundum'fnam ima- ginem tteus hommem condidiile intelligatur ; iimulqne divitias ejus benigni^tis man4tcttavifti , qui pulcherrima *illa rerum Ipontc iua disjdnftarum mifcella, qux in tc cernitur, ofteudilti Deum virtuti- bus polle incorporari ; Dei inquam imitatus es non incongrue fubliini- iyus 4-' E.oJ, ti Aittvoiv i Fpn- es non incongrue fublimi- > , / , & humiliationem, dum non _ w?x;H«-* r«.^uKut«t\j^^ decRgnasisetiamadmc dercende- (pStfutt 1» ^ fULMLaut iLtSftSi; T?s 01- re. Quabris utique de me ea, qua: ixAo)3< T di()ut9u Kfi%palam exhibuille;ut jam ' ' " ’ ' • - - non amplius credere par fit ab illis orta ^fle quse proponuntur, fed po- tius ab ipfo Chrifto, qui per cou- defcentitnem in ipfis loquitur.Ego interim quis fum, qui ore meo u- furpem dominum Jemhi, cum nec durtf Spiritum fandtificationis ac- ceperim ? Quomodo ego eloquar S»f 'OTiSro n3Lt 7 i»xS eniiiaui euIrS.o xtt^sr, 5 pars placabilior eft) quaffn inobe- diens, cujus culpa: veniam minus cenfeo impetrabilem. 1-irtus igitur Cum fandiorum omnium benevo- lentia, tum veftraruin orationum adjutorio, de unoquoque capitulo quam fieri poteft, breviter refpon- debo*Chrifto aufpicc,qui Deus ma- gnus qft & fervator ii 9 ^r,quique & fapere pie & loqui t^^rtune lar- gietur.Nobis fanc cum eo magillro res eft qui etiam panmlis magna donare poteft. Ordior i^tur i^tii- viniffimo Gregorio , qui^ nolais tempore propinquior exiftimatur. cht xJtjua ttaf u'tSf' piAvAa a^- 9 toi{ mto ^ian '6^1 itw V TsA/uigji Teff i}iois ci a,^, ^ tbTs iMjafais •f etXjtSa/TBi. Ai’ 0 l^TnnLfJui j p 9 i*, T riif 'O^fTnruof 4^* (poC6- f^©'} w "Xhiof ifihix.ui •? »•»«• Seiaf f xlihtoi. hioTi Sutu tVtvis juiu^ Tw 'acyrntiuf , I /uDAsT t -^oy» af ttlSXTBgj*;* fteijiit J Ss rils Siru^uxs ^ ] 5 'lij (jutmua. r ajia», ^ fk^ua. t if/aTtpu» y ftiyaW 9w 1 ^ uuriif©^ ;^ps>V»r®'’, S »3^* uioiCcJs ij Asyti» hinaf-, iSfi instTTf «yn -Tniii- s «repm oiumfui’ oj»Js ^ JvTitTXccAoy 0 Asy®-, /JMfotS ‘fi Jta-a/two». tx/^Sjuuti^ ■;!!») rpsjpilv ■ , ? Jiltpoi^y i)S fuc^ai S/ur Sni^ ^ ^iiu C A P. I. . Sanftus Gregorias prima Oratione dc Filio; §^oeirca unitas a principio, in bina- riummota, iwTrinitate cofijijlit. Et iterum ; Idem in fecunda o- ratrone de Pace. Vni^te nimi- rum ob divitias mota, binario au- tem fttperato, propter materiam (3 'formam, ex quibus corpor»ton- Jiant. Trinitate vero 'propter per- feSionem definita. H Is in terbis, o Dei ferve, fpc- culantitibi apparet quedam • KEip.a. ■> . ■T5*i>!y rfsjptitf d« 5" "iSfi Hvf 'Qfurrv Xiyv, ut ii, Aix t5tb fMiai ftff’ a/^s ut h/xSbe. !S1-)(VL 'TCwJ'®' t5K. KoeJ sraAir V ouifV ooc fi SilCrifV Ufim- XV, lis 'td, Ms»*/®- /S xtnil)um;s S^gJ 70 'M.Vaio», AiaW'®' ‘CsO^ ’->» Ga.Seims 5^5 t t» 5» TO ai/Mm. ^veist/®- Jli lejuQtl- oK 'i'" i' . E I ^ V Sixv^ Ot^i^iar, «AvA»'’ miam, Sii.iSfi avfupaifdp >r7i*p>i_ In Gregorium Theologam. 49 lmifiica.1, cix XSct’ tVto» eOi: diflbnantia, fi verodiligeatins ¥ ®«,cA «.x*TiV ToUtb,-^ qusfiveris eorum conlbnantiam.at « o> cv?- fv'(v ■ ~ vera &fimplicimma fecundum fen- is?/. JVxik, *,/« wo<< tensiam deprehendes. Idem enim ij jibAi» otm ^ . . Ei’ ' /i xlnwu aaVJas, iiau/jutms oras a JiSm, x'- fSjii’, QOc ««inif To t fjM cht , is id 'OOaa-no nSfiyv}^o.fiiuilui •* 4 to\i. aTtwtJoi is us asruzii y^to/wUu. «iM’ Iw 9sMs, 4>ix xa9y Jy^pi* pfa tmitas eft, non quidem com- pofita ex numero di^^to, (aefief- let unitatuo\^olledW),^qux divilio- ni eflet obnoxia'5 .fed eft Ulii-eflen- tialis fubftantia .unitatis , in qua funt tres hypoftafesjurtitas enim eft Trinitas, quoniam falis eft ejus ef- fentia, & Tunicas Stiam, quoniam tali modo fubftftit; quandoquidem deitas,* in unit^te-eHenti^fic in Trinita^fubfiftentix, una^. Si vero motum audiens, miratus fueris, qui mopefi pollit deitas, qos nullis terminis continetur i fciendum elr, eum affectum non ab g ♦ . ipfa S. MAXIMI Scholia ’ ipfa e£Tc deitate, fed a nobis. Ita enim prima effentias ejus ratio no- bis (e manifeftat. Itaque de modo, quo jpfa fubliiHt, illuminamur. Prius liquidem eft.in cognitione ^5 ed^, quam hoc modo eUe. Deita- tis igitur mutus ell cjus^cognitio, per quamjis, qui c^aces lunt, & ede cju^ & modus lubOftendi de- claratur. * 'CAK VI. * Idem in priipa Oratione de Filio, in id. Vt rem in pauca contraham, hoc ti- bi faciendum eji ; altioret vocet deitati, ® natura illi quee pajfio- nibus & corpote fublimior ejl, at- tribuas : humiliores autem accom- modes illi, qui tui gratia 'componi, & exinaniri incarnari, &, (quid enim vetat fic loqui ^'inhumanati /ujhnuit. D Ei verbum totum qi^deme- rat plena edentia, ntpote Deus j & totum erat perfefta hy- poftafis, utTCte Filius ■, cum fe exinaniret, luam dbi>carnem lemi- navit saneffabili deindjp coi\^^tio- ne cqalefcens, carifi quam aiTum- feratndem ^pofta^n prxftjtjt. At- que ita, novo hoc myfterio, Atum verbum fine.ujla converfione fa- dium eft homo, idemque hypofta- dsduarutn naturarum increatxSc creatx, impadibilis Sc paffibilis j ita ut omuss omnino earum natura- rum rationes deciperet cdentiales, quarum erat hyppdads. Jam fi o- mnes, ut dixi, rationes naturaru|p, quaruincfthypoftafis, edentialiter fiifccpit4ncompqptofii S V iras uioL{ nanos 'a^jnrw^. Kinms Sus/ %o- •»- /SUO tS oufxis, XjtSt 'djameit' mau' ob^js s IiAwjwi-» ■ In Gregorium if» IM VKjtUaSS- m ^ «V « 4 « a-ot^s iiaSit auri •n ^ aeifX^s '\!jB‘Hf^orn, 5 lytT au- ' -Tiii iXuCfiSl 0171 9 *“ !ra3irs^ 3{JP ■? i/«,p7JiK. Ovow 75 / Itu/ 3Ut9 Sf 5 ffo^xaSet; a^t\VS fuiAnui 0 Aoy©^, S \jcvxna!, UscQ ?» 'Oe#o'Ai->|'“ ®*T "xo« >ijpn oKo9tT@-', 9*^ roSuTBf «ixoiotMxSs i^fnuooTioi» , AixaoS t(o« a yif!wxotA@-', ^iuTW. ?)n- oir, “ ha. ftii -m. •? •\lasifaai4is x>7n - “ 5PfS>7»S, jJ.Jtffwi tis Aptieuas, “ 9*0* '0£JT)C!«/?»7I5. Ow- Siyuivn^oi- @ 4 , 5 TVTIJ» TljS {foira 7B 7»A640* •? k>9 i/4*s 5" AayV ^inm, i ai 9*^77It(^ 7ia3«7B* ouItw ttov- puW, aM.’ 7 »ot5s eA 4 u;^/ 4 ini;, owTVpyJ* oumejuu. urSf lyt- Ttt wWTrt, a/Mfriw;, ns xAiS Ty ^uai toitiA»? i»icooi.p 3 Ao- f V tpuoBuif uipyuoi^, ttAii')';^* 7^5*'»' aiSpaTT®', ?« 0 Ao- y©'» ap@' ■? VatiS m>@4 ©tXTTltl^a» ^iKTwif, oif KStT i’ ap@' ao'r^ iauit ‘£ilr i nm-raf »' ^ipiaiS, (pQofjc* ^uaiac t oit »» ? ^uo. r. t 5 ew-rif ? «uTV Xeyv, US 75, P' Ow©- e *uS ni Si 07» ioxif ai hr 0 rlu a»9p«'!r©', 5 ioua9trl^ Si. o ju Si, Sltftmai, 0 Si QfxSi oJ ct/f!^ 5», «icqTioi;. 71» ^ oiiTia 9«V, oMct ^ UT, O fff oaSSwq f iCcir )li, of 2 ^ tuto •e^i- ^pOl|» 9*077)7», 071 T OTII TOj^uTTIT» 7Ut7»Jll|a76, 5^ /UOW 100», 0fU\!pU6 e»pxj, ^ »i9po)T©' o xjt- 7», 9<°s. otwaftxpxdi) 9*», & T^it* Mf, xpaTloi©* tjwixroai- T@-y 7ict yio*/i//iiot cto^^^r©-, 5 7^/ 00 » auisjuT^f' , nfis nui 'S chi Si ■'/iysiu '\la35;»oii iwt9tT@-, 2/51- ftinu o7i»p Si, ^uoti aTiKys. 7ta ai ouoH ?• ii9po(7tov, fffu-djjL/ fs •? oapiu- XH» ewTV ^tZw ecpTioV/ ')'Vir\aius, ic awnSsas ipooioi», S» i/t»a9wi X.«' 9a7np Ti na;^©', S toSutoi, /toSw loos i^oUiiot» oapiu, ■ytif^i© ai9pofw© 0 9*^*' vonp aoUTtn In Grcgoriiim Theologum. lao-nn ytrifietl^, em. -? »VS, efm'i e 5aliT@^, 'n.wim dee tvto» 4»flp«7»w ofa/uiee 2/^^ S nvfum. Avri: euti Tuutuen Ji;;* 'j^emM 6 ns^' ifiAS (pu7u .m3n7sy t^ioBus o \o^s, ^ '\lasi! •F plWBwi» oAnJtils 2^ COLfui- naf ytiofuiet eijadmf, 9tJs egjtTos ^ XftTO Jtes 2^ mfMi i mmmutns itw7./Mi. ierei iv ouuouttx^- 9» fui <®yi^4is >t m^ 1^ yljpitf 5 f V xpa-fl}*©- tx^uciirarr^ -^l^avx-wcS ^TB-m-n Mueias atrvMt i' 'TOyyA»- C«fT(^ Ao/v $jaffxrr(^-. Ei« «fi y*- y>ia, dffC it 0 JlJitaxttA^ UTltt, Siaauf 'iti ^^gll Ttj TeoiTsin-n •? /uis fitfttnyutt -n ^U3i«i ¥ >i- tafifiat t-n^yrtif «ioi/yjjoTBf. «7«p 5 \javr«ap(jp -TDirSfitfi 9 « 2 #, ent ,«« 10 « eet^fet-tni, One t/eot Aiyut 7 pu- ■5ra5«*’ra« i/uttfTiei ^ -nAuas ■? oV- TO« «OJiS ceiejiiKlvtTBS ^aw, ctM up^ T ■2CT»A44v ymmf&liat. t?to ^ ti •nAtiame, 'O^ye S» ansu/voi» @ raunlui eoAnSoS eotttQwp «TO>jtA«a* i '7nTBUffct»'nf. pro omnibus faiStus eft.quae quidem in nobis funt, prseter peccatura, corpus, anima, mens, .per qu® pec- catum pervaierat, commune quid ex his homo, Deus i^tfibilis per in- telle ad fervos fefe demittit, at- 'que alienam formam fujcipit, to- ,tum me fimul cum infirmitatibus meisinjeipfo ferens, ut, quod dt- teriiis ejt,in feipfo abjumat, & con- ficiat, bon fetus qc ceram ignis, aut terra vaporem folis radius j atque ipfetob bujufmodi conjunSio- kem bonorum illtus particeps fi- am: Quocirca re ipfa obedientiam hond^fficit, eamque perpetiendis doloribiS^peritur.' Neque enim fufficiebat animi affeSie, quemad- modum nec nobis, ni fi manum quo- que operibus admoveamus j opus ' enim affeSionis animi declaratio ejl. jie fbrttgp illud quoque non incommodi ^ififfnare queamus, 'eum oludientiam nojlram, expior a- * p^ionibufque fuis omnta me- tiri^ artfquaaantbumanitatis (3 bene9ole'ntia ergirgenus nejirum f ita ut sx fuis nojlra ajlimare que- * • at, quantumque (3 a nobis exigi, & condonari debeat,expenfa nimirum cum pajjionibus virium nojlrarum imbecillitate. ."IN quantumenim verb^ eft na- .turaliter Deus ita nec obediens • nec Inobcdiens dici pqteft. Quo- niam naturaliter dominus elt o- mnis pnccepti, cujos & audiqf exi- ftitj prxeepti porro obfervatioeft obedientia, tranfgrellio autem in- obedfeutia. Adimpletio enim & csanCgrcflio legis & prxeepti ex eo K E % t5 cwtv CSC ? SbuTtfV “nSj Afr- yv, us 10 , m SU ^ AojPf,' «n tiu, •vlan "edu- 10., ^ T SuCiifui- 10 jS T tu}fa- /luyi@', 3ri ^ (piou mssos «tbAh*. aS Kucs@' intif^u SoTxp, Ss n ftofi i-xaxoti ripnois '^ 1 , i Si /a^^giun iGf^^Caais, T ^ ^dau xavfitiin iiio\>it ^ i M.T ourtoi isho- panis In Grcgonum Theologum, 55 % mi^^cuns, f TO jswis 16?/». SU si J^y\v fju{^ ;tSt’ tn» ii- 9u7u ouijXst-ii- •Cx O/KV^i/Aoic ^vAm$ ^p^m9u's "ji «Mbt)^» , -T^ ^ 7B v9 ■ '\l»'9«2) jraBuTes i^taBuf, ttgjt -afei «i(- TW is o!)«9o> 0 /^ ^ ^iAt!» 9 pa 7 zs», %t- fUTM ^ ovyxsi-niJoxins, i ^^atdfmTn? I<7I» 0 AAwXetA^, “«AO» Cj fM/7^ >»»<»» M /) r* * •/ n T > TVT t9J, r arB/ttinUu tfivoit iAoK\yieyif 'aiau lij jUtfl’ t>7fD;aoi», /uTci t etuTVS ailstCAV •»»» sraBJi, 0'!s Atira»»»»? to S» 0 ™ ^!;<»« 7 B TaSirTo» Jaii- ' nxffylt Ji •?■ ci«e •? »»- /«» 4 afMfnaf V iLfx-ns 16?^» >i Ve^ 9 J 01 » -niis i^ufjiejcs ^ajMS «/<:in9e»a/ tv$ ^uo(a$ ('m- ffeeyVOB. lutT aveiri» ^ ’ 6 ^T 7 tx.vii. v ^uj- fo» aiauxn ittA irs a/uup-rias kats^- fuiatf, ^u/rs-nm, tois tpya Ti/ia» 7 ^ SiL-xatii^ ii ^u(si, as rerum genere funt qu£ motum lia> beat, nequaquam autem ad eum referri debent, cujus natura &ef- fentia eft iplidima quies. Vt autem fervi forma, i. c. homo natura (i&vs.derrti fit fe ad conjervot, imo fervoi, in ahenam formam mu- tatus, fimul cum nat;.ura etiam pal- Cbilitatem nofthj naturWfufcepit,- eft utique peccantis merces alie- num quiddam e> qui per naturam peccare nelj^it: illa autem merces eft condemnatio tutius naturat, ut patiatur propter tranfgreffionem. Si veco^xinanitus fettvi forma, hoc qft, homo fadtus fuit, & con- defceddit ia alienam formam, hoc eft, 4 homo fit natura palhbilis per exinanitionem ■, fanc in co cqplpi- citur, & benigno & erga homines benc»»olo, condefeentio, quae illam demonftrat non fqjum vere homi- nem, fed Sf natura vere paflibilem hominem. Quapropter Magifter dicit, totum me fimul cum infirmita- tibus meis in fttpjo ferens, hoc eft, totam humanato naturam, perhy- poftaticam unionem, ilna cum e- jus affedlibusnnlepar^ilibus. His ita geftis, -& eo abfumto quod erat, in nobis deterius, per quod etiam noftrae naturx iofinuavit fefe »' paf- fibNci (hoc auKm, ut planius di- calh, erat p,cc«i fex & tranlgref- fioui^ quae viresfumitk prava no- ftra: voluntatis inclinatione, quae naswn fponie fua paffibili affeCtus fuperinfunuit nunc remiiTos, nunC vehementes/ fub peccato detentos non tantum Icrvavit, verum etiam divins virtutis' participes eflfccit, pretium pro nobis ipfe deponens. Nam per voluntatis corfftantiam circa id. quod re ipfa bonum eft, & auimx firmitas, & corporis immortalitasjfndafcitur omnibus iis, qui tantnm gratiam non fide excoluifle adlaborant. Hoc enim eftquod/andiflimus Magifter vo- lint, cum diceret, ut,quoddeterius 56 S. MAXIMI Scholia $jl, in feipfo abjumat £# confidat, non « j) a.TfjLiSn. /ecut aynamifrnii, aut terra vapo- c. 5: ^«/yxe?- rem foliJ radius, atque ipfc.ob buju/~ „ > » < ■ / n ,2 conjunaionem, binorum il/ius .t, ;^e.-n partiteps jiam : id eft, a paffionibus 6««» •<”>« ew«m per gratiam mundatus, ei iimibs „ |. c ■ \. ^ i ^V* ^ W-* Eft porro & alia expolitio horum ~~ > / • r. > /k, • > vcTbomm.ilienamformamfufcepit, •« -n,^ damus ptb iUo Adamo^veteri, per tw, «tA„- naturam; eamque dolores patiendo , , > , dejiujlat, dam fc,6 nobis unum facit ^ .xaama.., per paiSones eafdem. Quid enim lWi)io*», iAN/nna, ^ hyotta^, ^ «- aliud docet inagmls revera Magi* dfue crifiAiot' '0 ii oapUs /atratus ejl,/dmea/- a/#*e»««f, 6 T)i« ofas Tv'< ofuJyyAoti t* ^ JyyKmf 'iCxpitsoi avyxaiaCiiotaf- Auwims ptloi ni/wxiat, ^ jyy)as Si i/ii r (ptliri AvAbi >«o^*oS , 7 »tt aninv/ Sicaiirtluu, 5 " si «.tottis 'rvgsc.incSs xu- eieuoaiass, a/j tvto to fi Acccoaix^f Htpydly TVT esj oapxiKSt ^xZit , T a^ot^il S piaA<8pa». tcL exaltavit Deus j itaque potentiam Siaoo-n-ti Si VWA« 5 i, t 5 t impaflibnem& plane dominam c- . io^> ~ u tiar^carnecTemonftravit. qua: ^ r per palfionem omnem aboleret Aljcnno Sia •cmfx«s ara 3 irr»< corruptionem, pefqqe morttm pa- ^ cl-xcu, rrf ^9egjt reret vitam immortafem. Rurius, tanquam ’ lervus domini partes adminiftravit,Dfeum fe ij carnem demit- tens, ineftabilem humiliationejp declaravit, per quam deificavit gfe- nus noftium univerium, in carne paflibili, quod per corriiptimiem in ten- feUus ejl, fili laboravit, mortemex~ pavit, lacrymdt emi jit ;• corporis ni- mirum hxc erant omnia; fimulqne clara demonftratio tum afteous minime inertis, necnbn indicium condefeentionis eua confervo^St fervos. Domiilu^uiftem& naTO- ra fuit, & permanfit, fed propter mequiuacim lervus eram, radus eft lervus, ut me ejus fieret domi- num, qui per fraudem tyrannice In Gfegoriutn Theologum. 57 T« nivm aviifc& % ^ J ♦ * ^ 7%f 'H ^U9iS t»1 CtL79f ais h, 5 eurrif iaiiSus iyifyiw Sljfiut/ runrift "» cufws 'hemf tuj «,- /«1 xaT «V CC07D$ 'V..;09(Tt9I$ J». «1^ icCDT^ «OiyoTpuafe /cufitfixai, rfr’ tw, itcaX:£ «epyJl" ^ ji T uir’ cu/TV ii] Jiuulitu •ms lat^' ^3TiiT@^ aauvc- ^turat 'nj**o’ix««t oapxos ifip/«^A* eulrv Hof orr©', iA’» vnuittfos, yj^ cum n*\i» T leum crarisAcJi (ramun-Tipor, H cuma-nfct. 3^ tvto 5 *> clAuJus, ly fcu//ja.~ Tnjyat S.yifcdct^' nt i eu/tcS, xA)i9c£. OTi tj ipuaten ei\y^tSi xa9’ lycmt Sfpn- •nt u7io;a<7js ■?», «tAnS»’*. ctfS 1» y 'Zi^trtfftc&iyffyJi, ihixyv- ■78 -aa^ay cuitis ei\n9as, aa^o/uu@'- ej-df xtoSuV /utftujixi 4 XOdlTO;, X^XTctT©' ^ ^TdV, oestieV 5 os ^'jcti %5f y ^uaii lyBfinr@' h auns. Ovms j£ Si xcLT i/u ^iycii i\}ttt. i* u‘7rms, y thi- gpt^ o* f ■!ra9«»’ V;^ "ix ao- C l **«Y* !•*■’£ /* M fioyoi -ms fia/g t xirx^ jpuoji "^xaSu^s S »x •¥ yiiuiifisu 8TX>^!i7 SMiiM/ni, luut- • 3x7417 ITj^tU^ T S,ueiifoy T» xx9’ 7|p« ^ ^Cix^Tsi 'iyios T» 'ns i/^iT ooluiixs fUl^k&ICl- X7r0(p«/I4«3» ^ »98* {*^7<^ rena.N-fbrdes plane degeneraverat. Hac enim communicatione pro- prietatum conflat eum Ac polleaifle naturas, quarum hypoftafis erati- pfc; & earundem ellc;ntiales opera- tiones morufque, quorum ipfc.fine confufione, erat unitio, Sr quidem talis, qux fecundum naturas in eo hypoftaticc exittentes, nullam ca- peret divifionem. Certe operatus cft congruenter fibi-ipfi, una & u- niformis erat omnis ejus ac^io; in unoqucxsue per eum opere editou- na cum deitatis potentia fimul de- clarabat propriae carnis operatio- nem; unus quippe erat, & eo uno nihil potuit efle magis unum nec eorum, qn* ad eum pertinebant, magis unitivum,& confervativum: ideoque Ac qui patiebatur Deus erat revera. Ac qui miracula patrabat non minus vere idem homo fuit ; quoniam in eo naturx verae per u- nionem ineffabilem hypoftaticam vere uniebantur.His inquam appo- fite Ac Congruenter operatus ipfas vere copfervabit, ipfe interim fine confufione permanens. Erat enim Ac natura impaffibilis Ac paffibilis, immortalis Ac mortalis, vifibilis Ac intelligibilis, natura Dens Ac idem natura homo. 'Hoc modo, ut quod ego fentio, loquar, obedientfam honbre afficit Dciiminus, £# ejus experientiam per- petiendis mala eapit,non tantum ut' falvet nos, , totam i vitio purga ndo naturam, verum etiam ut exploret noftram obedienciam. Ac nolrra o- mnia intelligat experiendo, qui a- lias omnem cognitionem fua natu- ■ ra complei^itur; ita nimirum di- fpiccret quantum Ac h nobis exigi xquum foret. Ac quantum condo- nari, ad perfeiSam obedientiam ; per hanc enirh eos fuo patri addu- cere folct,qui falnte digni videban- tur. Quam magnum, quam vere treme^um eft noftrac ialutismy- fterluml Tantnmil nobis exigitur, h quan- c 8 S. MAXIMI Scholia quantum ab ipfo in noftra natura conftituto. Nifi forte ubi volunta- tis ad peccatum prona: inclinatio natura: imbecillitate ad mali occa- lionem abutatur. Huius opinionis manifedo elt magnus ruc Magifter, eamque in fcquentibus confirmat. Nam cum lucemitlam, propter corbo- rit ttfumentum in tenebrts, hoc ejtia hac vha, lucens, tenebra nlie, hoc tjl, pravM ille 0 tentator infeBatus jit : quanto magis tenebras ipfas, ut- pote infirmiores f Et quid mirum, p cum ille hojliles laqueos omnino effu- gerit, nos quadantenut comprehenda- mur} Majus quippe illi'ejl, quod ho- Jlis cum perfecutus Jit, quam nobis, quod nos affequatur atque comprehen- dat, apud eos utique qui hac reSa rat tione perpendunt. CAP. V. . In Epiftolam S. Dionyfii A- reopagicae Athenarum Epi- ^ fcopi ad Caium Monachum. ^omodo, inquis, Jefus qui ejl omni- “^his fuperior, in eundem cum cate- ris hominibtu effentia ordinem re- daSus ejl } Neque enim hoc in loco tanquam caufa hominum tonpde- ratur, fedutper effenttam totam reipfa homo. Q U AN DO dyn>®M fecundum fimplicem facrae feripturae in- tellc^um Deus etiam denomina- tur ab omnibus rebus quas produ- xit ; idcirco poft incarnationem c- tiam eodem modo Deum didam fuifle hominem ne' forte exifti- maret Caius monachus, his verbis eum inftruit magnus Dionyfius. O- ftendit enim quod univerforum Deas ab incarnatione aoafimpli- qiuou )oc9 TSfiAS, u (uh atV yu/MS e^is xaiuat ilAfo/, t7s 9«s 'QZ- ‘*TO A»>i^o^oif. K E ♦. V. Eis -Bfos raioi -f ^^ordlnlu) V>\ra ? i>« ^unoiv H Apto^iretTi- TV ’£hnaorv ASmas, rias, ^7s, Irwvs 0 imsiat (TifuiM, . en et»9p»‘yws ibiaJ^s ouum- yJil ^ as arri@- xV- ' 0p«TO» «y^A ttT0|>ac!r©-, as au/rls xdf iaiae 'i?du/ tt\e- Sas xyGpacr©- a». E riEIAH jg;' 4* «TiX^y ret ayuf as na-ru> oc}ti^ 0 9*0« awri» mugci^ lols t ojotv 010/juLen, oiofosot, 'ivy», j /itm ^ edfxaair nro fum ^Inta «Aiy l»8pa7rey f ^lir oKfuh^toQof ri- • TOis i FaVoy ieteuifiS^ tbTs 'fi/ia-an o moAvs AnyuVi@4 'Ai- Slisncat as kithZs o ¥ Jtht oop. In Gregorium Theolognm. 59 aofiutius \iy*^ oM ii «070 xsil Vow» oAltw «AiiSofe a»0p«7ros it. « /10*11 7» ^ i3»o ’^?J* n' usita, pii^a« a*9p«7io» 3*7» aijtfpiirai/ 'SJot- / /5^ ♦ / ,>!%«♦ ^y*a/(CO^* V xvCMitS tij Tt-ira- ^/tofa*, ^ it\iioi* tt*9fa7ruta5 v<*ia- a/^Tiiio/Ai^ ^ow. “ o'/U?« “ /i •f loov* CVX «’*9f«7nxtfj «yofio^o- “ /3^. Eore» /iitA -«{lAo» «*9p»7TO* «oto* SiyfJULti^o/jSi/ , 7»/iio*7i{ T 7rip e**oi«r ftaoi*, Voia/o&^, «AA CVXa$«»9p^ TO* «ijTlV, iir’ OOTV V ^00^ 3»V, X5tfl n'/£§voiois / 10 * 0 *, 071 ^ tt*9pa'ir@' o «070$, «7^ /U1 •vflXsS £*9pOfW^, /1«7» yjfttai oora/p^i Jios* “ «AA «*9p»7jw “ aAn')«« 0 a/^epo*70« ^iAji«9p»7»o;. Aortipa ■3o)-(!* laiyo «*')p«7*oi< ot^ ’iS?i* «Ao^aJ, «070 w xo*aoiao, /1117» 71 77)$ a*9pa7n*)i$ 3^ «ppirro» ‘QpoffAuvJii «/tti-vlxit j ftuimi, 70 mioV citer dicitur homo, led tota eflen- tia & vere homo. Hanc eflientiam nihil aliud vere declarat, prseter Iblam illam potentiam, quae iplius naturam Conftituit ; cam ii quis na- turalem operationem dixerit, non multum, opinor, ^ fcopo aberrave- rit i nam & eam proprie & primo definit, utpote ejus fpecifica 5c com- munis operatio, in qua omnis ei naturaliter competens proprietas comprehenditur ; extra quam ni- hil cit,prxter id quod non eft ; nam ex fententia hujus magni Magillri, folum id, quod nullo modo elt, nec operationem habet nec epeiAen- tiam. ManifeAiffime igitur docet Deum incarnatum nihil omnino humani il fe alienum exiAimalle, praiter peccatum, c^uod quidem ad naturam non pertinebat qiiare nec hominem (impliciter dixit, fed hominem fecundum totam elTen- tiam conceptis verbis defignavit. Hujus igitur in fequentibus & effen- tiam proprie, & nomen, poA inhu- manationem progrediendo expia- nat ; Nos vero JeJum non definimus per hominem. Neque enim merum hominem efie decernimus, ita c- nim fcinderemus unitatem, qiuein- telle^m fuperat ; (ed de Deo, qui vere (ecundum nos ellentiam no- (tram alTumfit, nomen hoc, homo, affirmemus elTencialiter, non au- tem, ac fi folummodo canfa homi- num eCTet & efiedor. Neque enim folummodo homo rj?,fed & Deus idem eft: Neque Jitper ejfentiam nojlram fo- lum efti quoniam idem etiam homo eft j nec enim merus homo, aut nu- dus Deus eft: fed revera hamo, pr»- cipuo quodam amore er^a homines affeBus. Per infinitum erga homi- nes amorem fadus eft illud iplum; & quidem verilfime, quod amabat; ita tamen ut fuaipfius clTentia ni- hil amitteret per hanc ineffabilem exinanitionem ; nec natura huma- na quicquam omnino vel mutatio- * nis I io S. MAXI nis veldiminutionisper aflumtio- uem inenarrabilem pateretur. Ab eo habuit definitionem, ab eo& conftitutionem. Subra captum hu- manum, quia fine homiuisope, fecundum hominem, nam more hu* mauos quia per partum. Ex homi- nis JubJiantia, cum fuper fubfianttam txtjleret,fubjlantiam ajfumjit. Non enim, lecundum nugatores Mani* chxos, meram carnis fux fpeciem & phantafma in fcipfo nobis.forma tenus ofientavit ; aut, fecundum A< pollinarii labulas, carnem fibi olim confubilautiatam de coelo fecum deduxit ■, fed fecundum ellentiam totam vere homo fatflus eft, aflum- tione fcilicet carnis anima Sa men- te prxditx, unitxque fibi per hy- poltafin. EJt tamen nihilominui fuperfub- JlantiaUtate fuperabundans, utpote ejui pemper fupra fubflantiam Jitiidc- que enim cnm fieret homo naturz lubjedtus fuit, fed potius vice verfa ad ie lublimavit naturam, in ea a- liud myiterium efficiens; ipfe enim incomprehenfibilis permanfit ; Sc fuam incarnationem omni niyfte- rio magis incomprehenfibilem o- ftendit, per generationem lupra omnem lubftantiam: Tanto qui- dem per illam fa&us comprebenfi- bilis, quanto per illam dimofeitur efle magis incomprehenfibilis. Ob- f conditus enim mmnet etiam poji ma- nijeftationem, ut dicit Magilfer ille, aut, ut divinius loquar, in ipfa mani- fejlatione, etenim hoc etiam ipfius fe- J'u occultatur rnyfierium, nec ullo fer- mone vel intelleUu exprimitur, quin imo dum profertur, arcanum, dum intellipitur, manet ignotum. Quid elf quod divinam fuperfubftantia- litatem plenius hoc demonilrare queat, quz per fuam manifeftatio- nem fe occultat, & per lermonem fe ineffabilem declarat,& per men- tem eminentiffime fe incognofei- bilcm probat, ut majus aliquid MI Scholia Aoj, qibnas. St i xueiees tamis, nst9i9»«» avfticis. “ Xtrif lit- “ 871 'jnauiS irjyls ^ XStTA ctlOpaTTK^, ttl9p«7n/.af 871 ti/jM xuimus, “ Ex 'tUs dtifamt “ Voioi e vmaftit^, v 4dfo;yi* iytatncu, x, noSn/t^^ct addam, per lubftantix affumtionem \{sta- In Gregorium Theologum. 6i iffiaaii 70 ; “ aL,ui\u tij '^jL- (e cflc fupra omnem fubftantiam »• “ 77is 7^E<«aw.« «5 i'7iaf «AoJ»* “eAjai uT«f ioiat ^(TiaSit. Tvs io/ut( ly^njTOjtMOTW ■? KscTti ^utt<«7o,7^i-!ra7^ 'fili ^ajj.osvs af ’£ii tSiiipoii, ^ rf T«* w*? Jio77)7o< ci;)«ei?v$ airt-of ^•TobCtoi»; To; oiuncSs, Siittiv quTpuiS S ftks eSfM, XivVons, T 'ra£jtf iojof itffyjat, aaasf, au-dut vmiifj i etTOf, \jo-’ vaicu sccnaan, ^ uTcifit»- ^fflCTre» evapj^ t» diifaorv, oJm’ »- ii^a i‘7( njtpjs-rnia T ^o- TOi ci tt! fMn/juTJeli t aa^o- /jiiUu xiyaa. Si vSii t enat '£iit e^ tfiv. £i ra\aues curiis Ittfytleu; a^ocjpeaiS, )coi8 t/'cSfo;n«l ’£iii "^!ti^a.a-is, 'nu Aoia i- cuiiful ("ir OLfjtspw ‘luas 018^011», rlis fi Txs it@" oi/y-ttTixii* eurr7s otyeqpWpct^®- awdui ^ valeu ofuAoyifacL/utt che OiiJvniroeTti tVt’ »si 3c«t8’ iounlui, O.M ci cu/n^ xaI clAmSeici# au/ilw »lcu ‘iTBini7a/a*)i /w- motost oi Tot^ T iiifyiiar ^ tvacir. _ aS^pcio$ ci TiS (pwnto %ufii/wtw \i~ yu ? n'y»/U7«>, t Si xavJ^TOs ci t& fUfuSvia ytat^oftjnn {foTa t ■)iiofiitcit, •n ^ -nt, mS n ir£> mrcilirt-nf yero/MHi Stwi/utvs J T» xi. 9 oA« /UiiJli fUM Suuxfui, VT isTi ’&ii, vit tw t/s «ot5 •>ra/It~ Aas 9*ffis, '(pnojr i thAvs SxS^nx- •A®-- F.i a' tvto» A« 7 (^ V 0071$ o7n~a.oJ\xa$, Hytuu tiouJ^Sif iftfyar, ^ jrWTaV et;^»- T? 9i»x? S^xwiftu, raotx^oito» T?$. oixtiaS 0Rpxo$ 4^ iuflutu. ms ^ «5WJ pooij 5*»?> ^ pu»KT®' ; T 7 np voja» niu vinaSu , yttinas S yunaias t-ngjt* t? fj<7i j^/uvp>wac$. 2 oM)i^ 9«$ /2 TTis aapxos, A', »y, «? 7 r«p F otti- xjufiiiai ^ ywjno7$, «» ci« ^>0010$ ClfX if cr eminentiam naturalium cjufdem potentiarum continent negationem. Faduseff homo, fed modum eflendi habuit, qui natu- ram fupereminebat , connexum cum eflendi modo fecundum natu- ram ; ut Sc patiiram, ex novitate ifforum modorum, non admiflfle in eflentia altcrationem offende- ret, fimulquc fuperimmcnfam po- tentiam in contrariorum effedfio- ne confpicuam daret- Qpippe quod naturx infirmitites fu* fecit indi- cia poteftatis, non neceflitatis na- turalis, ut funt qu* nos gerimus,ef- ieiSfa ; fccufque quam (e habet in nobis, natur* pafubilitatem admi- niffravit. Quod enim in nobis nb- ffram voluntatem fblet commove- re, ille, infe, non nifl ex fuo arbi- trio moveri docuit, ogid aliud di- .citMagifler infcqucntibus,ubihoc ipfum explanat, ^id vero cetera qua valde multa, quis commemoret } in qua fi divinus quijpiam intueatur, fupra intelleUum intelliget etiam ea, qua de JeJis humanitate affirmantur i \fC^ Tt/ T harnat yuiati yea&t^o- /utllw xutXu i|voi« «p>« onattiwiis 'ad JiaSu ■? ipvnus, aAA at £/i^c xsxIxtK "dmaiMafexatt. (puanuis, ifina,- A(» S ip 70 xsi9 yi/exs pilav toSoto*» Jli|»A^i, i^oia, xm, ODf tp iatSij OB mipuxof ip’ )*afm XITUTHM». O-S^ 70~r c^iTs oapmf^ai , pmf o SiSumca^ A®-. “ ai ii ais ad Asim an^TioA- “ ist oiaa. hcA%i j St a» 0 fiio; ofJi “ Jartf loiw *i ad rf “ pi^euBpamix 7 ItioS xg.aeupajrx(iAia. “ Suuaxfui ua^o^^s "dmpiaimt l^s- irtutem exeellentit negationis centi- In Gregorium Thcolognm. 6 ^ ^ T» 4 piffiaf Ttia-nt. , /tevi. ■? (puffius Kf' ifpuTB) -vlzwft/'? i V52'^ca(^ «*- yfamm (fvovui Asia xs^mpa.n,3,uiKi, 'i pl 5 {foVa T!^ ipi5 ^ Asjp» •'jfclt- “ KaJ ^ i'»x ctu/tAsms um'ijui, “ iii lv9pa'Jf@' itJ, oTi JCf' X»X7XH5 a*a}n®' ^ Jytuts COt UOTt;^Se» **- ^pasr@^ ay “ x»9paOTy Jsrecuyas, 1 aiiftOxais Um xutbs a pji^ty ’£?neque enim homo tantum. Sed Deusfailtu homo novam quandam Dei-vifilem o- perattonem nobifeum converfando ex- hibuit. Aflumtione enim, carnis, mente animaque praedita;, vere ho- mo fa ^ aa-fitbs «tm' o>( ia, ^ otSii fuLfoi nij ts-m (pvm Siwx/ui ? ^ JeoifixU naSmv T? ipuavi ^ auri Jao- /u«,ivpySvT(^ »b 3 >|tix.? ov/i- ris aa.(xii^ orsf uit^ o ro Aoittw luiTO “ -rei j-uu, i/y>aoa 5 . ' 0-n fJi /lam JiiruM Ut^atlopLeix aa.fyiii‘ V jS u- rSf\imai fqeiot. . “ OuaV -ni aiipimiix “ Kxrti tt*9(xr7re»*' 'bn fu\ /miii aTxpuxZi xi^ueiojitix w xrUpctTns A«w. “ AM. xtJ^%'tTBi 9s5 '■(ffiltu “mx JtajiJ]/>txlul ifipyvai i/xa m~ “ 'm>\iTdl)fdins. K«J oap- xos mfis x\n}us cit9pa~ fJLf^ifoiras ipi^fSpams- rlui 1« hipyiiip xa9 1x61$ xi- <®^5va5(tm itipyuew. ilrSf (pjav ^ -ama-ni-n xxtr’ vJlIrot. r^yrm ebe Txf iidnas 0 t t!ia- fiitaf iaiuS^s fitfula^ Ao jpS- xM.' d( TiKS 'Slbre^ctaii T xxpm, ruis /juhv ntiV- fiMoi KXTXfxair Ctx tm ^ ti /linr In Gregorium Theologum. ^7 T» T ilxfCH \fm,~ mari poteft. dixit, hoc cft ^€un.i/j5t>tt. Ket(i»» fi, af /MJtpieM myllcrium charai^rizat; ~ /r^ 'oi i cuius ratio eft incdabilis modus na« conluudtioms. Quis enim T®' T mtu^vus^. Ti< ji *pfa novit, quomodo Deus incarnatur, ms aa.fx.i^ M>>u • atif futm & tamen manet Deus? quomodo Sis «tAnSas, «9p«r@- (iAx9iis. «U- ”!f ^ N ' 'E _ oftendons fe vere efle utrumque A.uvs .«.r« 1 ?» S i* “UitsfV S /uiAtifa trum utrumque in neutro alteratus. ‘xetut^n®'. Qiu'^ fun 'irins (foj Hxc fides fola capit, filentio venc» «nptSiwTAaV* irTO» ransrrriai»; cujus naturae nulla in . _> .1 .• n ' •■Q. „ ■ ' A> ’ • rebus creatis oratio refpondet. Sa.J)«ca.A,vx /)e/.w>,7rm addidn, non os aaWo/, vi» m^yiA-n euojtw, ^ » quod inl;clligst, vel fimplicem ope* ftiiof x>^»5s af' ^voif SiTut»*» S A“»a< ritionem, vel rcipla compofitam, *lsAMiia,W«6p«i».77)»s,WSTV eam qux lolins nudx- , f tr , , c qne cilet deitatis,aut folius &c meras ay«. aut poftremo,natur« aM. atJ<^%rn SM$p«uWm ' 0 £)irputjvi-du/. iji du efletinterduo extrema; fedeam, atUif, pude- is xsi ilMas ^ w «“tnraliffime competeret Dra nis, 3ucy‘Vion iSo^u, j puxs iUMtp^ms* . TntJ-niTDS aM. « TnwoTJtTBS i w»- ('iru % 9uon ^ iiUxifS 'uumj cui/iiJa^u-TDUfujlu/,^ uc^ aadxs poauts 4 ■? eunrit Infytlat xjt- iSvns ^»^s* h> V Hira m7 ®*. inhumanato, hoc eft, quiperfedo fatftus eft homo.Rurfus unam.dixit, non tamen ita, ac fi «ova operatio nonpofiet inteiliglnifi per unam, ut nonnullis placet ; nam ad qua-, iitatem, non vero ad quantitatem innovar» tKsrtinet, quoniam naturam neceftario inducit talem; nam omnis naturx definitio ped* tuc ab ejus >«11000x115 operationis ratione s quam duplicem efle ns ri4& ,J^Tuw JbSW i t5u, i, quidem dixerit, qui tragelapho. «s^MteJs pua# i;^ai oipyiMo ^ QiWf" rum fabulas a mploftitur. ^oatufi -i^ ‘ovT^ m Imo,- hoc dato, talis qui fuerit, p«*m i .'(s 5 aiSa Ao'-/« «na tantum operatione, eaque na- . . / torali praeditus, quomodo per eam Ah. & mimcula.& paffioDcio^ndit, cvf^aiinfor.s ttj r quoram ratio aaturaliccr multum «A’i ^ T aran fu£ ^ irj edrni irtf- diverfa eft; quin habitos corruptio* 7«'«. m.«rn'a ^ux* J^t, ifcf' privatio confequatnr. Nihil ., I . \ enim eft quocLuna eademque ope- puenas. pu^, contraria poteft eficere, fi catK'Ii a pussui. SoTatos maneat intra fuae naturx terminum 5 a^xos «fpTHclt- Asyu» V S'p«s. & radoncm.oaapropternon eft fas fMlwTi, iumW. S»-rw i affirmaredeChriftideitatc&car- j ~ , nc unam fimpliciter& naturalem «1TH ^ *( J TSTgsts operationem, fi modo idem non fit penes qualitatem naturalem deitas & caro. Hoc eaim pado Sc unam ia naturam I ^8 <-** . S. MAXIMI Scholia naturam aflSrmabimus, & trinitas n vAil ^ ? mpvxtt »J) a/jl * fiet quaternitas. Filius enim idem erat Patri & fpiritui per unitatem eflentiz, fed non fuit idem carni per unionem>etiamfi vivificam eam 'KCit, cum eam fibi uniret ,• -habuit enim ea in fe adhuc mortalem for- tem* Et ipfe Chriftus naturz muta- bilis fiiifle reperietur j etiam carnis c{Tentiam,in id, quod non erat,mu- tavit,& unionem cum natura iden- tidem conciliavit. Confideremus enimoei-virilem opcrationem.qua- lis apparuit s certe non lui, fed no- ftri gratia hic verfatuseft, naturam- que ad fupernaturalem-xonditio- nem evexit. Jam politia eft vita fecundam naturx leges tradud^a; & Oirifius natura eft duplex i mo- tito igitur vitam fuam bftendit le- gi divinx Sc legi humanx congru- entem, &ad utramque, finecon- fufione, contemperatam. Nova vi- ta iuit, non tantum incognita & mira eorum refpe&u qui in terris tunc erant & adhuc rerum natura incompertajverum etiani quoniam chara^er erat novx cujufdamo- perationis, ejus, qui novo ritu vive- bat. Hanc forte qui primus huic myfterio appellationem conveni- entem excogitavit, Dei-virilem di- xit, ut oftenderet modum illum communicationis in ineffabili u- nione, qui facit ut viciflim proprie- tates naturales, qnx alten Chrifti parti conveniunt, funt utriulque, abfque tamen illius partis cum hac, penes naturalem rationem,permu- tatione aut confufione. Quemad- modum enim in gladio ignito fe- candi vis fit uftio, & ultio viciflim: fecandi vis; nam ficut gladio ignis, ita& gladii asioni, quafecat, u- nitur VIS ignis qux urit, perque u- nionem hanc» gladius nancifeU tur urendi axonem,. & ignis Ic- fueu VoicV/ nare) ^ mwtia. ii rauTBi i reunit ry oofXt (Mtorii ](5tV oirAi ham rS 'oes* S rif Clhc MI 4 rwrm immmeis rf -i® ?i»vif. ^ ^ 9o/ta os9u'« ^ «i 8 p«mi^, aviii cLovl^^tai nfiu- xfohfwor’ i(s1111« mTmnfuw, tXA-npv (ufHf -Ofaf ^'-nfoi xa.1» -f fun jEwmCoAMS ^ ov/ic- ^CncH. ucatf ^ y •jrecyocJ«5s*T®' ^i^ois ti rfurraet yiyn xavfnut, TB JtMtvcii Tfuduui, MiaSs uccBtf ti "rSf, yta ^ ?. vij^v TfmlixS ti y tmi^ luu/vncw, >*)Pit ^ xxwmif i oii^p^ haau ry •Ofif ti teSf, xj TfuiTOcoi io teSf fi« 0 » ry Bflt f ySittgfi candi. neutrum tamen ex hac u- , i - .• » ■_ .i . ’ ■ A TPyim ry mB nvaa arrihm nionc&commumcatione aliq^m o. > < patitur inunutationem { fisu ii- ."ry “Ofot rnyi ^Avnwjti, UX> >1^ Itwnitst ^'o< oapuunas %S^s ^ aidi^irn-nif, KSt®' '^Jm^a.aa, piA-ng^f •? iifpyMof a/ji ^ ■? nftjuiimt ^ ■? ouM^ifwni» a/5- xoififtiitui. «Ay :|S T>r eifSpirmriiiM J^uuLfut, atifituxias %3( ai inif^ m ^a»ia.vt, a/5 oapxo; ^U0<1 nodnrfif nfiT^nfV/jS/JO. ^ %ixaf 2i9pa'?r®' a» Tsi iraSn 'trif puataf jcjct’ i^oiof ' 1 ^ -nAv/uia ^'lun* A' yfiSj^ot %aiJ^xas, is %U e^v ^ iu ^-po«r@'. S» toT* i/uis tcunils iSun- tlhU ^a,ifi'Qi, “vn^ y*yiofiir "ms li, tlAai ifuis icu/v^ yuo/utots, ^t* Ai^», ^ li aft^oiifui 'tnTVfW@^ i-' T. ^ o# oT; ■n, ^ i-Wf imfjfi» «aMiicv, is fui(^ aA)i3ii$ ^ 'tnqss, ’srytf tt (iuf, fUftiawoQ» -1^ ^/ua.1, 5 -f A vsittooi t I ' ' n ^ ^xis T» fui T t/ift(ffutai pit^Wfa- 47171 $ )fi- Hnnc igitur, o fanidiilime& vei^ bo Scopere, quoniam in vobifinec poffidetis formatum, ejus, quxfb imitamini longanimitatem; hanc fcriptionem accipite, ita, ut expe- riar vos judices eorum qux attuli, clementes, vedra xquanimitas fer- vi vedri errata tegat, qui nullam quxrit alium obedientix fux fru- aum. Edote mihi apud Chridum reconciliationis fequedri, paccm- que conficite illam, qux omnem intelle&um fuperat,- iervator fo- lused pacis princeps; Iblustimen- tes fe a pamonum falo per habi- tus praidicos liberat; folus Pater venturi fxculi , per caritatem {t ‘cognitionem in fpiritu generat i 3 9 eos •jh ‘ MAXIMI Scholia »wt T AMHN. u Emendationes ' & Variantes Ledliones ex MS. Codice Parifienll, S. MSS. & A G. I. lin. 6 . Poli ita fieri repc- rio, M. Codex Parificnlls adoit, Efi igitnr tutur* gtnnule ntmen, ut diximus, omnium qu* funt & quu HOttfuHt. V. Bft quidem ; nihil enim in univerfo cqgiutioniius nofha potejl occurre- re,quod ult vocxlulo vuleat arere. Af. Quo- niam igitur. Eli porfo notandum, Icri- bam nollrum in illa voce Q^um perpe- tuo erralTe. Nam Quonium hic’& infinitis aliis locis oportuit Icripfiflc, quod hic lemcl admonitus ledlor facile per Te alibi deprehendet. Idem Ixpe accidit in voce cum pro quonium. 1 . aa. Nam de aliis tibi, lege, aliis rriiiH. 1 . 27 . Dequalpe- cie pr. adde fp. nuturs. I. 31. Primor- dio rationem, ccSdairutiocinutiouem. Pag. a. 1 . 8. lege pia cmin. 1 . 12. Qua- dam virtute, lege q. nuturuli virt. 1. 13. lege naturarum ireturum & creatur. 1.18. cll, quum, lege i;u/corp. 1 . 27. poli caufas, adde, pr«/r^a homo ison ejl ef- fentielu motus intelfeSUiSlu cire* Deum C)* rerum eeufue, cademque-^pro perveniunt, forte legendum perveniut ,vel perveniet. 1.40. pro finibus, Icgc/iMiiar. I.43. ullo loco, lege vel loco. 1. yo. & faduri, le- ge /iiriin fainrii /«nr. 1. 3 a. tertius fpc- cialiter. Alter Codex legit fesuudus, led nihil mutandum. Pag. 3. 1.4. Spatiis tcmporibulquc . lege temporumque, motib. 1. 7. proprifc liiblillit, lege fuhjliiit. 1. 8. perdidit, adde, ef- ideo dicitur non effe. L 13 . Deus putet per. 1. ai. pruter pro propter. I. a7- Ineo, adde fivenonuUudJint, live aliud fiut. 1. 38. apparitiones, addc.na» uutem ipfus rutiones. 1. 41. quod dixit, lege diximus. 1. 47. noudl autem, lege non ell ergo. Pag. 4. 1 . 3 8. mortis, lege mentis excef. 1.48. quotus, lege fii^r. Pag. 3. 1 . 1. Atque fubtilillime ; alter fublimifime. L 7. ex ipfa igitur Dei ; al- ter, fupientU Dei. I. a8. fic ut ; alter. ficut enim aer. I. 33. cum folare, lege cum vrr» f. I 39. fiiaderi vis, lege fuu- dere. 1. 40. autem hac, lege A/r. 1.47.000 periplum, lege per /irip/«m. 1. 30. mani- Rlbilit, lege munifefiul/itur. Maximi Ambiguis aliunde. . . Pag. 6 . 1 . 27 . Omnium creans, legp emniu, I.27. quia in feiplb, lege inipfo & per ipfum fubf. utque moventur, b 34. & fiquidem, legera^iiquidem. 1. 4?. vi- am expeto, lege expelle. Pag. 7. 1 . 14. Ut fint, quonium c(t pj. 1.32. remotum. fit, lege rnmra. 1. 3<5. accepit, lege ucceperit. Pag. 8. 1 . II.' Huic enim, lege bine e- niin. 1. id. ipfi namque, lege ipfius nam- que. 1. 38. virtutis atque, lege unitutii, ic mox nullu. L 48. Bonitatem. Neu- trius codicis ledio hic fana ell, lege igi- tur bonitatem in unius efentiu tribus flantfis, fic illi) /iiMentiu effe conflhutuw: mallem quoque Infra pro lubllantias, le- gere liiblillentias. (^nquam Hilarius 1 . VI. de 7 (ii»r.iuloCutus fit. Pag. p. 1.33. Habitus ejus, lege hab. uutem. 1 . 3$. cundaqueinnuin. Icgera- teruque. 1. 38. llulcamquc, alter fiut- titiumque, _ Pag. IO. 1 . I.3- Sive quid, alter dum ejulH. l.fp. Non ell, adde, aarprrqiitf- litutes naturales, aut per abf. 1 . 38. Dii- cedens nomine, lege nomen non reperiatur. 'B.tqued. 1.39. led cum div. lege fNONiaiM div. 1.40. Creatorem rejatx s alter, truiiflutu. Pag. II. 1.19. Quod cll ellcntialis, le- ge fupereIfenAulU. 1 . ai. D. Ego ; alter. Et ego. 1.22. Qtjura hanc inquis, lege iMii fpernendum inquis. 1 . 40. Veflit. eam Ipoliarc, l^c 'imtwnrj eam f. Pag. 12. 1 . 3. Cognofeo, adde, cum e- nim dicitur, fuperejfentiulu ejl, nihil uliud detur intelligi, quum negutio efentiu—Qui enim. 1. 28. prxdidorum jmrriii». Pag. 13. 1.33. Proprie de deo aut dici. Pag. 14. L Habitu uhfentiu rationis; quomodo non aliunde rationabilis vaca- tur, nili habitu prxfentix rationis. 1. 40. Eadem raiig ell. 1 . 43. Diverfas quunti- tutes. 1 . 34. Dicitur Pag. 13. 1.2. Priterea, Icfft preptereu, ibid. fubfillit ; adde, num quod omnium ejl, nullius proprie ejl, fed itu ejl in omnibus, ut in feipfu fubfiftut. 1. 18. Non aliter ejfe pofle. Pag. 7 t l'ag.' idJ J2. Qui) Rrmur - f onmir, aut perfcSe. l._4.7, •rerbu m ^er qued. l,_j . aliis artibus re- peries. Pj»g. i2J^^Contempfatil)nibus/«»i- f«i luc. l,_7:_?/4nari«nfigurarum. I,4>^ qux funt in motu (cibili natur. Proport. ^rmoniam. ’ &c. ufquc ad D. alter codcit bic non habet, fcd ru|)ra, peruchis. l._4^Puto i margine ui utriimquc codicem irrepCfle. l^^reluerint. !.-}!)■ aliter cnipi vera ratit non Jinit. 1^ ~3ilfcrendum arbi- tro. l_r agnovimus, eofuorimus. botifllq^is, generaVtbufquc. Pag. 2-J. f Dun^per fe ipfam, ' Pagi 2a_l d. J nllajte, lege interflan- te. \.jy_^qttalitateque frigidit. 1 . ; lu- pcrfrmrf, aliterfl^et. ^1 /i»» compreh. 1^?. dicentes non aliquo. Pag.- 2; Nam qui Iococ#-fem- pore cuar^Mtur. l._y diffinitiones cfle judices. * Pag. 24.. 1.^ . Sumere, iher fuperare. Pag.-? r,. I. ■>! ^- “Pjrrea unjus corporis. l._2iLJuminare/«4m. * , Pag. 2 1 . 2S, «no incorruptibilem. 1^^9. accipiam. /ed prius, l^yo. non& iriar, vidctur hiqdeefle in^utroque codi- ce «iri« ; ut fit (l-ntcntia, «oa igitur commu- nis efl. Pag. 28. 1 . iX. Invicem dfrijis. l._j j. leu pbant/^ici ; & mox. minui ita ut pe- nitus. Pag. 2". 1^. Quibus corpus confici- tur.' l._2ii^ diximus," tatuF» in fingulis fuit. l._4t. membrorum atque difiinSio. Pag. 3 J j_Si itac^ne luJ. q. corporis. L ■ . materia lupcradditam. tale corpus. Pag. 3 j. 1._3 ^. Duobus crf/t«)it& nutr. 1^". aliquo contuitum, fic alter. 1 . 47. nec rctradationc, Jege re- traSione. loca, corpora. Pag. 2->, 1^. Utrum tu iple. 1 . '2- a - liumk enim formari. , Pag. 3,vJ.Ji;: Da/uant habere. l._}f . mollnies enim {#• bieubitale, eat. Pag. 34. l.j._Nullaquc earum que. I.-I3. virtutes harum v. a. i. inv. con. naturar.im materialem fic uterque. I.^i. . . nullo modo per fe 1 'ubf. 1 .^. Deforme ' remanebit. 1.^;. cui enim incognitum, uterque cod. Pag. 3 ' I._y,- Superfua non efie. videtur, ^Tec &. Pag. 3 l._2i^Confiderantur, augeri pofiunt. I.J.- ficut lux oculis, l.j' fubftantiam, alter l._4 ve naturaliter l. q. evenientibus. , ^ Pag. ? 7 . 1 . " jjfccidunt fublh J.jy. J fummumque /trino/tam. 1 . 1~. p oftfinet, addit alter codex, Defi enim nullam eate- J goriam proprie & fecundum accidens pojfede J Deo pradieari, quod non finit ratio vacil- | lare. 1^ huic lo^^oiei. l._yJ* & J fimplicitati coarA. mallem ianiflitatc ; eft 1 enim apud Dionyf. Mim", & lin. 57. al- 1 ter codex legit fanSitate. 9 Pag. 3 . 1 . 4. datura, periret. l._f .9 nec oranu. ptxdicati eftiment, M alter examinent, {dTceferiptum fuit exi- w Jliment. • * Pag. 30^ Ut fpecie, repone fpiritus, I._5j dumTmMrm matum. 1,_3 '. decx-' teris item. I,_yi. cqoperta, in noftra comperta; in altero reperu, male. l._y^ non tam clare. Pag. 4 l.jt. Motum illum ; Sc natu- raliter. l._2-. immobile, & paulo p fi. Talem fic uterque codex. lemper tfff, lc%eefl, bene. l^yi. libenter t«fM)ii fecundum. l._yc. totum f#re. Pag. 41. 1 . a Uege eft fuperefle Divin. ; ergo erat facere. 1 P.i • 42. l._j/I)Mmin gencral. l.jio. per fe ipfum eft, vere eft, acciph; fic cod. ; P. mallem vere effe ac. 1,_4 . dum de Jl draprzd. l._yrf. fiveaaima/onrTLjS. me- H liorum & fupe^fitorum. > P. 4:. I. • Compreh. fHinam. l._ti,_ < eo vero yaiifo», dele quidem. 1. 32. fub- | fidens dicitur, lege cum utroque, Deus. , l.jfz. prorumpere. I._y4- femet iplis per \ femet ipfat plena. \._q 6 .~per motent. P?4^ I . 4-I-. StatiiTuve (ede. I . 48I adifeati dele. 1 . ; . p rovenientem. 1 54. ~ dnceri deum, - • * ' AD LIBRUM SECUNDUM. P AG. ii; L ^ Nedfteluj, non cft. — ji; Hfcno. Hoc in loco mulca in ucloque libro deiiderantur; ea autem refticuamex S. Maximi ambiguis, quorum verliu latina, per hunc ipfumj. ^ocum, penes me cft. Sequitur igitur — Htmt, veluti ctujunUie qutAtm utturAlu unirerftiiter per prepriti partes medietatem facietu extremitatibus, & iu unum duteus iti feipft, multe fecundum naturum a ft invi- cem dijiantia fpatie ; sr ad Denm.utpete cau- falemmmnia unitatem tin^egante, ex pre- 0apms divifiine imboans, ac deinde per medta cinnexitne trdineque prtgrediens in Deum acciperet finem ipfius ex imnitus faSa per unitatem afcenfienis excelf* i in que utn eft divifie. Ipfqpt nulli medi pendetUem vi- Micet adverfus primtrdialem rattinem ipfiju circa generatiinebu bimink divini prtpe^t fecundum mafculum & ftxminampnprieta- tem in ipfa Mea divinam virtutem impafii- bihfma cipufa ubique natura extenturus, ita ut eflenderetur futurum btminem fecun- dum divinum pripofitumficc. ufque ad fub- fiflst. Grxea horum nondum adipilci pa- tui. Pag. fo. r . Confiftit, lege fubfifiit. L I L. in eo fecundum panium. L in- feparabilcm, ut qua. L ; gravitate cerpotali det. L non frparatam. P. 1. ; . creatarum. L IU- dicitur prater fimil. L li. lege. Accipient i fe- ipfe,vidilieet,DeiDeam,& ipfuniPeum velu- ti afceniiinu pramium ipfum fingulariJSimum pifieff'urus,utpste6cc. L2^ quantum er. L veluti diverfit. L 'aH, pradicate Evang. P. L Qua mundo apparuit, io m. P. Li 2. Liirra voluntatis. L'j^. ^ariaTibero f. v. arb. tufitditut. Alter. ■ P. ' i _ Medum. L -9. Se j . lege ex lam^iguis Maximi — cempletam oft. & ad leip. intu. p. un. fubfifientiam ; juxta unamSc fimplam & indilT. exeo q. deeft enim vox lubftanciam, etiam in cod. P. mam, • • P. Multis enno videtur. 1, hominTBus)!i)ir«ii]un4o. ; contem^ piatio pramiui^. Divtnxprivi- dentia. L ^jMlumpfit, qdanavtr, quis. P. ^ L 2 ^Tcrfc(fti creatura. L lO. intcllcdlualemquc creaiuram-, Ic, Terra vero. -M.. lege, efle quam errata raa- fa creatarum rerum, nibilque vicinius ad nin vereejfe, quam. - . P. S ■ LjjL. Varie tradant ; S^^terra erat inanit & vac. L eflentix infirmi- tatem. -1. 3 ' ■ certis 6nib. 1. ;r. intel- Iciftualis ^nu vita. L adhuc in ei intcll. . P. £|4 L Jl; Humilitas, inde etiam fle. I . . in fpiritualiumpknthritm. 1. <;7. - rcftituc mundi hujus vifibilii. P. -i v.rL ?■•*. Tenebnfque fua exqel. .Pag. ^ lin. ^ Omnium caufa atque przc^. L 12 . cendita univerf. L-u£^ cognitionis excellentia. L nec hoc Tbeelegia videtur. L At. vis feminum, qua!.' _ f7. cceleftium invifibiliumque efl. P. <1l,L ?. Priqcipiorum pr/ari/ii»», fin. L lij Tquas, vel, & fpiritus dei fa- cundabat aquas, Icqui. L cognitio- nis facultatem. Ij-ajLf lege,. terr*v. vo- cabulo v//i^. i verbo ^ i« rrri», D. L fi; coxterna fibi efle. Lfi;Pa-' trem allequent. P. ^ L 12 . Et tui vult fil. revelare, Sc mox— rai vult pater revelare. 1. i.y. -Pa- tris Sc filii Sc Ip. L per feipfas. i. ; -. ex utere genuit. L ? r . ii. iterumr lege uterum hic. i- j;!. in qua fubft. L i;£. feroci (t- fimul.l^ ^ omnia unum funt. P. i. L 1®. Cognitique dr» lubft. l..t ' . Tl^nitiVdignifcitur coiift. L i v. ortum fecundum carnem iolis. LfJj m que Sc pet quem nut. 1 . 4 # plus mihi pejfefiienit hebitum, quum reletie- nit vicifitudinem videtur pgnipeure. Non nutem r /7 uccident putri pepidere plium, nec p(io peffidere putrem, M. ^cxt. 1 . accideutium diffinite fubpAUtie, eiuccidere rMhrm ef dubiture. P. 8 1. j Amant rxm quueunquee- muut, lire Iciant quiu umun^ live nefe. 1.43. finem, incemprebenpbile, l._j_na- 'tura incomprehenpbilique, P. 8 ;. 4 fPfterent. 1^ . (ii- pereminent ordines engelicos, 1_4;. mixta eft, Nen igiiorAinus tumen S. Augupinuni tropice hunc locum explunere, ut piius horni- nit nefeire dicetur diem judicii , quiu nes nefeire pnit. P. 82 Primum in CAtegoriit, lic ambo. 1.42. liibjeda, cui metus ille ge- nereliPnuus illique [f. nullique] cutegtrie obnoxius, qqe [f. quo] omnin de nihilo in ejfe procedunt ; -Putus quoque, in quem omnie Inotuum fui terminum conPituent, qui etium nulli CAtneriA fuccumbit , fnbdividuntur, I.43 dmerenceideut fubpuntiui. Lyo. polTapparere, & podibilium quidem exem- plum put, quidem homo poteft prolem gignere, fed umore nrginitutu detentui, fpernit pro- lem hebere; impofibilinm vero, rttioneNlt nnimul impofibile effi irrAtionAbile efe, uut cenrerpm. De quibus. P. 8 . P. L II. Oeiutera IjiS. Sfaiti Bciuu gigiuHs. _ 19. procedens, cr nm ingtniu, «ec genita nec gignent, & tres caule (nbflantialet unum (unt. L 4 f , 4 ?- hxc mnia de patre pr*dicantur~i^ fu». Pag. S . . Im. z. Et nifi ipfa lux men- tinm noBT L llj nemo &c. haec linea dcell MS. Par. forrne rernm. 1 - ai. frefertienaUtatum, Hic in cod. P. aliquid «Jeell. L. ' . invifibilium ««»- P. L Quare fofuifii. L dn» quapiam. P. 1 . Poil effeUut, lincx quin- que ufquc ad effeSns proced. defunt in cod. P._ » Pag. iLi. 4.^.^ Confundit dualitatem. procedens lina fnifantia fit. P. 2 i_; L £3^ In toto patre gignente, Utm pater gignens, & tetus filint genant in toto Ipiritu lando. L ££ ex ^n» amor. P . 2^ 1 * Poft fpiritu fanR» ejl fc- quitur in cod. P. £* bg atque fimilUns teftimeniit nonne credet» & intelligere datuV, fiUnm fecnndunf carnem de fp. fanS» fuije eenceptum o’ natnm , atque fecundum fa- cunditatem dirinam, fpiritum fanSum d patre per fifiinm precedere ; fecundum ver» carni a/umtienem filium de fpiritu f. t»n~ eeptumfuife & natum non dubitamus ; quid enim in ea natum efl de fpiritu f. uatum ifi. Sed&. £ naCci invenies. 1. ;+jcre- deretur: nip forte qui dixerit praMarum naturalium fimilitudiuum virtutem confide- rant, ab igne per radium fplendirem proce- dere videmus, no» autem ab igne per fplen- dorm radium nafei. Similiter ab animo pir rationem fenfum intetiorem mitti, non autem per ipfum fenfum rationem -ab animo gigni, naturalis theoria docet ordo. Sed de divina- rum fubjlantiarumgeneratione & procefion* fuadenda feu afiirmanda fortafis exempla natura non funt idonea. L Abba pater. Item pfalmifia verbo dei c.f, f, & fpiritu o. 0. 0. virt. e. P- Lyi. In Qoftro, lubemus, vel jubemur, in cod. P. habens. L|^ eam attingit. l,£jj angelos proximos, in u« troqueeod. f P'_L- L- il Cognitus efl, quia hficb- nonalius efi. r * P. .^ 21. Ipfarum rafa/iBw. & L42. deinde p ame ularitet eas participa», tium. L eorum partic. ' 1. quantum centro^n, * AD LIBRUM TERTIUM. P AG.J)4.^22. Sic lege univerlalis autem nlturx f. conlideratio eJl, iu ea. ' I. 41 . procedunt. , V .. . Queeunquep»/! fe. f. 4f . 4 'inf»»|ege, iu. Li Sicut naarintent. P . 'L. j_. In omni Ipatio Cea linea. L'i providentia. . iX, fubfifiunt. LgjL. intcUcdui vel fenfui cogn. P. loi. L aj^ Dcfiniuque fubftantU. diferentiifque proprietatibufq; circumferib. • P. Principium univerfale. I. 5;. extremos ordines. FT io;. 1 . 14 . Cod. P. L Natura dat, gr. donat ; fiquidem omnis citura perfeSa ex natura confiat & gratia. . .iX. imo omnia r^. intra fc habet omnia. P. f04- L iL Non efCc,fid fuperior ef- fe*tiaUi~\. luperellentialis.] 1 . yo. fuf- ceperit, exiftimatur fignificari, 1 . yr. eC- fentie. Hic quzdam defidcrantur in cod./. P., 2 ^ L li; Tu&z funt, ita ut. P* 1 «:^ Immortalia ririaiM/ia. P. iby. L 44 - Hic cod. Par. nonnulla omiiit. P. ' • Genita Innt ti-ad quem. P. iu^. L i t- Iplius enim eurfus pev omnia multipl». P. t^-y. u 17 r i S. y trifimiles & cerro* berata. non quidem frtnprrc. non ramra. y. 110. Lz. CatCa planetarum. LiJ. conglob. - T*. III. L yy. EITcnt, non fecundum eos, fed dei ic. ~ X yy. -, & ars fui patru. P. 11^ L ta ^ . /w ea enim cauf aliter. L 12^ eam in infin. tend. P^I3_. Lli Principium, medium 8C ‘ flnis. L £4; C non ipjorum. 1 . ya. mo- nade irrri/{ii»«in arrip/ ar^am. fi unitas nu- merorum efi unitas, nunquam erat unitas fine numeris, quorum efi umtas ; item fi numeri ex monade veluti. P . 1 14. . L Et Icxta, qua funt tria & unum, quar, 1.29. ^ nemo fapiens d. *. n, dubitabit fol. iTyi. aliorum fi- mi liter peren. 1^* P.iiJ. Pig. liy. l - ? Per iMelleSum ** ii» niticHtm Tdtiniii defcend. . P. 1 1 ■■ . omnia qux. omnium in miude. l^ll. thetfhtniu MrifuBtct, LjJL^led L natura tun ita. 1.J ■ quomodo Mtjfcs jiftfltlu i» ffititiulii vifutiU mentem, hee eft, nltitudinem mptu dppxrnit ? " in- vifibilii ittyipiitibut apcftelnm fpiritihit veluri. Samuclis, qiiemede invifi Uliter tdnqudii yifibilit lecuu eft !>jhI ; nai» 6:Jffe, [icut Aptfteli in fpirit» uptns ttlid vidit pquidem credendi. l ._4 animam fdnSdm. 1 legat fdn^um Aug. in li- bet de curd defunBtram. l._j i_quod per tcultt (entitur. F.j I X. 1 . I',. . Sit nbi ex intell. retnm c. I^jl 2 ^_noq autem ipf* 1 .^ 2 , nihil in ordine ntturdliiim, P. i '^. erant, defiderantur hic i(i cod. P.. nonnulla vocabula. Iia ;. poli eifnt, hic itidem quafdam in ilIo~ cod. P. exciderunt. l._ 4 ; aflumpta iunt. tq quibus funt nec. P. rii— Rationem, btc eft per in prtmordialibus (dufis, omnium condititnem. 1 . 4 f dum myft. ill||||^ anim. 1 . ai. timeutid fuper. P. 1 I 1. i^Vult, quid omnipotens. P. I4£^1 . 44 Pateficfi? dc per btc ipfd fit quod dppdtct, non dc fctpfd, fed de dtiqun mdterid epetdtionet futu per egent. 1. yj. ^ fentiri. Quid fi ipfd meteries in qud putd^ tur dppdtere & agere ex qudUtdtibut incer- < poralibtts originem ducere pnbdtur, nenne conficitur non aliunde yim feminum decipere illa in quibus operatur, fed k feipfa & in fe- ipfd, li c. in naturalibus fuit virtutibus ; itd ut mirabili modo fiat, & faciat, d- ma- teria fua, 0 - operatio & operatrix. P. i 2 t, l._a InSpientet t &, intelli- gibilia videt, fed. l._y fententiam pro- ferre. P. 1. Divinas unitatis. intra ieipfum. l ._4 intra deam ; moxT' ex dee. 1 . ■ folus deus Bc fibi ctejfen- tiali. P. I 2 i. I . Ubique deum efle. 1 . ^ 4 . hoc peraSum eft. • P. 1 2 >'. 1 . 11 . Infinitus finitum, & in- circum 'criptus. L a,'N. aliorum mentibus ytpeftotorum dico & Saul apparuerunt, miror quxaaac. I ._44 condiderit fed extra, l.j contineat, fed ipfe fub- ftantiahter eft quod omne in fe continet. 1 ^ non enim omnia corpora. • P, Orra/fi/fin»*» tc fit ubi- que. 1; f. quod eft nihilum, Di- vin* bonitatis. l._>- mentis obtutibus. vilibilis corpora. L4 quoniam ultra omnia qua funt & qua non funi nulla. 1^4 vifibilium & iurifibitium. l._t ■ creatura 0 - circa omnem creaturam. Pag. Revertentur. 1^4 « cognitione. Ly r fiquidem in dee. P. i zj. Iwj r. "Corruptiones. vi/iiC«a^ quefotm. I _LZ._fi «mnia iji omnib. i_a;. profedo, fed curfim repetende. 1^ SanUt Dion, l^y fai^ lunt rrraram audi. K P. l ; l ^y. t-ttentix negatitnetuSignif. vel babitudinu ejm ptivationem. l!j_pa- teretur, dum jam non erat, aut fi erat non de privatione fui erat. I J cad eft rat. de ejfeinia negatione, eft enim negatio tei exiftentis vel fieri valrxta perfeda abfentia : fi ergo. 1 jS_naturx privatione babiti- dinis vel efientia thlen. 1. inter nos Sc illum. Lj yrifata iri & creat. l._y nimium errare, fiquid. Ly poteft.aaa ergo [f. unus] ab uno, non unum ab stno, filim a patre. Sed. P. 1 l .J Libro ecbavo. P. I t 'C L _<^Mofes in rubo, ita uter- qne: Tj^Apoftoli dein ic nofter j mox poftintrodudi, bde autem dico quia in fpi- Titu Apoftols transformationem domini vide- runt. l._y ; nunc dies unus. p. I : : T Zg Tenebrarum fignificatur, nterque MS& 1 -8. l^f Operimento. Hic in acod. Far. duae lineae defiderantur. P. aor, l._j. ^Tres, fol^inter fe conti- nentur. P. a f' 1 _ 3 ^ Poft rfadif, linea tota. P. gi<.’. l._i 1 . Lineae aliquot. Haec la- tis eft oblervafleT F.Y4!, 1 .49. Littoribns cinRa. P. 1 41 1 yi.~C oncurfu nota funi, j P. I 4>< 1 . 24. Amplitudo circa terram convolvitur. 1 . yX. umbra ferra mag. P. Li;7]_l ji^Duo millia faciunt. P. 1 4 . l^_Cubitus ii.^^paftui l^y feiplum, rediens quotiefeunque mul- tipheaveris quinarium in feipfum redire. Fair. 1 : 0 i' 8.^ ]uxta Piilofophorum esaftimationem exponas poftulo. M. Primus. P. 1 1 1 4 Mors. Non emm deas mer- tem fecit, nec Utatur in perditione vivorum, quoniam fumma effentia fecit omne quod eft i unde & effentia dicitur, mors autem non ejfe cogit, qtttcquift moritur. Hxc quidem, ut & alia, qu* ex cod. P. reftituo, reperittn- tur etiam in noftro cod. Sed breviutis caufa noi\ Iolco utrumque codicem do- lignare, . Pag.ifJ. 77 Pag. 1 i L»o. Paftc. tfetniiiur, b>e. qooqne fcriba noder omiflt. impitentitT ejl in pATtt qutm in tttt, Hxc <> AD LIBRUM QUARHIM. P A G. i">p. nunc. nunc. nunc. nuue. P. 174 - 1 . i Poflidet in feipfa. 1 . 24- homo efe. TTjS_. iutelliguntur, ibi. P. 17 i. L ^ Et cfle, tSr velle non au- tem quid fit, & illa. P. i7oT:LI. 47. Nodra concretione habe- tur, hoc anima infe^ P. jp?.. L*id, ^naculum interieris. 1. HBiimriiiined. . PT i'^4. I. jX Loco. Abfit ut. P. ipp.' L 49- Ipla irrationabilis mut. P. wt!. L ri. Ad perallam. 'L iI- ma- gider fortafis non. P. I L L. Profuit, & non femper profero habebat. L 2X & beatitudint fpoliatus. P. 199 , L 12. Invidebat coluber in Par. L4 s' lenfum, in an. mentifque tjpo vi- rum condituens. Lfi. naturx, vel ad. I 78 L; ~ Icgifti I in efi, Pag. 200, Li^ (^i erat dfftehtniit. Lyj. condicionis Oli imagino» ili. P. r 1. 1 . 1. Inde vir» m. Lr c qua (trpcrdliter. L Wtiiicac. Beati q»i t[. & fitimit lujUtiiinr I. na»< COiX. prtpe cnumeutarium Njfffeni in Latinum fer- manem vertife. P. f c4. Cujus gnftns <#■ com. P. aoy. Deus cft, infra materiam ttrpus duo folum nihil ejl. LCl.. motum, riMtritiram dico ritam. P. 207 . 1 . II. Cujus fonseft Cbrifiusd. q- Ljd.17* ligno vitx fvti Para - difo quod. Scoci adveriarii clamitabant eum, ne f. pagina verba tenere, fi Cf hoc loco arripucrilk calumniandi anlam, nec videntur tariscandido-cum co*cgi(Te. P. 2 fp‘. 1 . c )' Quod etiam S. Ambr. P. gi 1 . j . Ognorerunt. Inter. 1 . 16. an forte, omma ulque_ ad fM funt Maximi verba : viKo hoc jam infpcftis Maximi Ambiguis, quae non erant tum penes me, cum' Scotum prxio fubjicerem. Caeterum, cod. Par. in hac perioefie S. Maximi, quxdam mutat, quidem in pejus; Nofterccxlcx omnino cum Scoti rerfione Ambiguorum conientit; ex hoc igitur loco conftat noftrum codicem efle finceriorem. incircumSexa vita & m. 1 ' aii L •_ Aut ante illos ; Cc con- ftituo hunc locum, partium ex cod. P. partim conjedtura. Aut ante illos qui vora refurreltionu tcjles f^, refuirexife, prim, quam ipfe cujus refurrelliouu tefies funt, tt- fuigereu P. 2^^. 1 . .1'-,.' Attrahere, jf prim creato- rk cognitionem,' quam creatura vellet habere. Ljj_ perfrui [hoc dix. pr. al. ut] hxc Parenthefis noneft Par. G.. noftro codici addita eft inter lineas alia manu, led an- tiqua. P. r. 1 1 Lao. Quxrmtet,inquibmpro- feSo ereattrk cognitio creatura cognitionem pracedit. ■ P. 2 I_l_ Quos folum cath. P. IZ^^TMe liui explanatum \fpet. P. Perfidis. vr»»»afi/j»»Aa- reticu. L28 qua laaxi lapient. 1 non enim aternaliter. & femen tuum& femen. P. Mp! L: 4- Utriufquc angelica vie,. & humana creaturx. puft locus f{^^£t nunc breviter colligendum, qaad tor- pora ilU naturalia, qua in conditione angeli- ca natura faRa funt, quemadmodum lelefiet nrtntes, qua nunquam creatoqfn fuum de- feruere, ita etiam Apofata virtutes, infepa- rabiliter, aternaliter poJTidebunt; quaniam fpiritifplia & incorruptibilia funt. Superad- dita vero eu ex qualitatibus hujus mundi, merito nequitia fua velnli quadam indumen- ta vetera, fcieniia [veterafeentia] cum ipfo de quo fumpta funt, mundo peritura, credi- bile eft. Hxc opportune fupplct cod. P.- P. aii, I Dc Paradi/o prxd. Lj_ in quinto feoUorum. /dic locm extat in tomo uperumS. Max. Quaft.V. inS.Srritt. p.sj^Edit. Parif. P. sy.r,- L4t. SandificationAn & bea- tipeationem. Sane in MS. noftro ubi inter- pretationes nominum Hebrxorum de Ge- nefi habentur, po^Adoram-gen.excel. le- gitur Afer, Beatudo- In editis hxc non . apparent, ' » AD T9 AD LIBRUM QIIINTUM. P AG. - 1.4^. Aerntlittr Se fidic. P. -; 7 . -L Sivc ledtnet, ac- cidentibus nmtitiim, intervallo 1 nnCttrt oninium. t P. lap. 1 ; . QuidniJ?. P. ■ ' -. .i l. s ■ Hununa nttmrd. P. ; . L il. Quaerere quii ctrfviit hu- uuni. Lvj ulla fri»ii/m«rati»»f. 4 . iii - corpordles fujfi rtiire. ^ P. .1,. Pirinugue fcriptnrae. 1 , ;r. mos^entur & jftnf. P. ■ ^ II. Angelica umtdte qMa- tum luet, i. ; .nec ege rec. P. . - 1 . . Spiritus orudtum enim ih ucH erat fubtiUtM queiam ffiritm cerfus peuiertfum actepit ; jed ut ejlenderet quia bee corruptibile nojtrum iuduetur iueer- rupiionentnrerirate. Nam fimertaleejl in- duet idfettortalitatem ; intrareit quidem januit claufii ut efleuderet eraft-memhe fubtili- meimrre, & mortale immortale, ef', corrupti- bile iucorxuptibile: ut autem increiulot rt- iargueret, r« tiofra falute, dico autem re- furreStoae, in ^btilem tranfmutaur corput fpiritum contemperavit refurreAionem, & «n fubtilitatem incomprehenfibilem reditum omni tarditate &• qualitate terrena molit. Hxc cod. P. » P. ' Tamen poft Deum, quomodo femper creator. I- 40. feniper jerrient creatura. P. r'. 1. In verbo Dei L fa^um eft carnem pro loto homine po- fuit, eo -modo -loquendi que totum il parte fignifieatur. P,h .\.L. l. IL. Qu* funt & qua nonfunt. L contemni, pofi Ic. I. 55. verbi Vei. P. 2^ L Animalia & germina. L quod regtt, Sc q. «r. L i!_. appetitivv«/rnrr»i redire perni. P. 2fy. l. 21 . Codex Par. multa hic mutat in vcrlione horuiii verborum. Aut igitur Scotus non ell auiflor utriufquc veriionis, At Scotus ex alia aliqua ver- iione (forte DionyliaiiaJ luam emenda- vit, quenudmodum in nollro codice nunc legitur; aut melius exemplar Grx- cum pollea naiius fuerit. Nam L ■ motum. Neque ad id quod cont. eft, mot. lufccperit ; cum vero, legerat • JV, at in Gtxco eft «' A, & nofter. Sin vertit, Sc ubi. Mox fecundum byputherm, Parifi- enfis vertit fecundum materiam. Reliqua omitto, quoniam longius recedunt H Graxis. L”j^ liquidem quamvu qualit. P. ^.iL, Mcafixncircumponieraui faSorit fapientta eft, quemadmodum igitur aliquu homo corporu coarSatur & menfura fibi fubft. P. ■ . L 1. Id genus. Divina auSo- ritat clamat, ero mori tua, e Mors, &inor- fut tuus, _ inferne ; item noviftimus inimi- cus deftruetur mers , b. e. diabolus auSor mortis vel certa ipf a mors, cujus umni apud Gracos mafculinum eft idrarQr, ita quippe feriptum eft Jiera-m, inimicus hdiesnt. In vijienibut quoque Daniel Propheta Ange- lus iuquit. Septuaginta hebdomades &c. nt in textu, ad juftitia fempitetna. Mpftico viz.. 70, Jiebdomadum numero abbreviata- rum, totum tempus a primo adventu falr are- ris ufuuead fecundum ftgnifteans , feptenario fiquidem numero eurfus hujus vitajepienis dierum revolutionibus convolutus inftnuatur, qui eurfus abbreviatus dicitur : omnia nam- que tempora in comparatione aternitatis dcelle aliquid videtur. P. 21^1, 1 . jj_. Sciendi bonum & malum. V.262. L f Omnia quz hic vides uncissinclufardclunt in cod. ParifienG. Pr 2d~- ■ 'L 20. eia malum : ab hoc vocabulo cetera omnia, in cod. Par. ad malum appetmtt, non parum dilcrepant. P. ‘2i?i . i, i. Intra univerfttatem. L 14. occaho perverfa vix. voluntas. La I tiis corporalihufve. ~ ■" P il. 1. £i. Cirengenerationem Sc corr. L 5 L iftimntabilem prater quem vifibilium. In Ambiguis Maximi rcAius legitur per quem. P. 2-1. 1 , ^4. Donec in* terrena. P. 2>'2. L Gratia duce ad comni. P. InGnitum rfafl^atam. L IZ. inter exteros rviarrr. Liil. qua eft per d. L : ■ explanat traSatum eft. P. / ■ l. ;, . VidentufpoGe, non au- tem puniri, P. L. ; Padum eft incorruptibile elfe necejfe eft, omne igitur quod ex una 0- iqniiim caufa failum fi, panos pati. 1, 41. omnino impunibile. P. . z,- Generali purgatione. L ; r . nunquam enim Dadalus Scc. ad ferturTe^ quuntur vocem infipienies p. 28 : . L 7 ^ cod. P. L veritati non efle. P. 28 . L Vero fuperioribus , per eum, L PhantaGis, quas theopbanias vocant, q. P. 2S2. 1 . j. Sive intelligat qui fenis i i aufcul- * 8a_ MfcHltdt, quii iu ii iuUtiinm &fulcritu- ditum ifiiiut , pft ntn inteUigut , ineft tamen. l.ozJnfeftam efe futurum- P. 2 84- I. i - Diyim pravideutU. omnia? numquid iu cum, qui ornuU fuptrut (fi- umiit (fi- iu quo funt. In ipfum. P. aSy. lij;. Quia jufi* efi. coadunari poliunt, hot ejf iutru rrriwiMx udturu & virtutes C^iti*- P. 2 'HtiA^iL-Pinn 4 turuli xtet, 1.4.^ natura nuuquum imaginem. 14-T- Prrta- tum oriri. P. 288. Cecidere, hoc ejl, fi nullum tonum iu huc vitu peregerunt, quo mereun- tur miferitoriiam in fututu. Efi etium uliu formu poenarum. P. 29 iJ . 24. E jus conpurutione. P. 2^;4_I._iil— Faciet ieutum, abf. P. 2 97. 1.-JH . Apparebit. Hic omiiit feriba nofter <^^«»r & uppuAtunt, fi tamen OrailEo ifta dicenda fit. P. a oS. 1. dn- Oltundunt uufetunt. P. i . 147. Praccdit caufa filium. 1.40. in arcana truniformutione i forte. Pag. j oz. 1. 7. C opiofilfimague sttque infin. 1 . 1 j. e metfit, {orte emijit. P.j ci.l .j . Ou umoruliu funt. I.47. Hine red. ” P. j cig? l .jg. Intelligentiam exercen- di, fudoris.' P '.oT ■ \ ._t?_^JZapacit. pofident. 1. 31. integritati , veluti cuiium virginituti na* tur* inovruptib. l._4. 8. j fid. ejus ^ invefiig. vU ejus io o. P. 3 08, Pinguedine feientiu. P. j o'.'. l._24- Reditum fuudendum. I.4J . ait enim in ar Utre ie Civ- D. eup.~Er. 1 ,)9- !;’unri o iventum ini. Pag. 3’ V2. 1 .^' . Nobia non ell, item slp^olut, videmus nune perfpeculum in un. & uliti ex purte cegn. I . Frater in Chrillo. Hunc fuifle Wlfadum, priltao Rcmcnlcm Canonicam , deinde Bituri> cenfem Epilcopum exillimat vir dodut Petras Afixius. De Wlfado coniule Hinenurum & Marlotum in Metropoli Remenfi, Ijii. T. i._ 1. 47. fbliciti. Cod. P. felseitus, idem numerum plura- lem in fingularem revocat, io Detiti &_ lutorutitu : A4>oiler quzdam hic muut. Qux tamen monere, non ell opere pre- tium. •Emendationes ad Appendicem; 11^ £ ad . SL Maximi Ambigua. ;SS1> r . . n,- iMm,Lmctim. Mox fer fi- ^ A' wi/Wti " « N'EpJl«ffliyO Lege L eft hujus appeh- r t£i. dios litulus. Kadii'5ri«/u aliud opUse^ icft iffum. L^it StotUi, A’ faviir, quod proba I Maximi. Horum 'Amb^uunm ij|c L 40. Pjfos.W, verte, /rrfr»^/, Grxo» , " !r . Jnf^ahlitrr. Verte, pae t “JCrrc* Ftmtmmm. Verte, ( fX:).. IUS p. I f • Tomi X. operum cdicorutrf^lS^iait Phbtit^ meminit Ba- ius, &lnc6dicibw,Vaticii<$sfcrvatite- P- T.mr4mu,M C4ni^^ Aof finem, Ei^tkptut. l^dem manu in Strrmtttt. ~ _ ' ® * margine (citp^ rejpea Tf^^. Credu ,^P- io. Vrouifab fMiifb wugK ~ ~ mmfltri iciitam, po m i ttm ^ SeotumGratoiifieiaa(fc,uralftr. *« ^ P. jlT- ■" /mfsffljfflBixSrc. Hxcito- perite vertit Scotu: •, ' quid^bb ' Bertiniii,a(li ^ t .qbooiami Mttum. I io Latinis Legt^ deftf' - ,. D^vK&t yerv^wK frvflrr rmm pUnm .j, eurim» miMttmitm - ^ .'.joi ' trSkmm. ^ P-- ' a -. hanc fpere ; A notae Appendicem S. ' mi j^biguoTun. A BnJiaii^l>Mmnevfa, 1)6. Ab)r^steaebto&,, 5Z> Acci4co|. '<• t. Accidentia confthaantcorport, *)l> }). AiCcidencia invifibiiia. Fernunent in^mutabilitAi 21. Adnm primas dciccondui, Atb. A. fi, AdooMiu nacqrarum/ ' ^ 24«. fobibiatiaraiB, , v 4^ Jkletnfia, jl, Apor, ■ 4». Aiwlynce.t v ' 'iW4<. Angui & faomi w affinitas, x 80. .Aogeli, # .a, j,X7<, ^omodo muTciplicaatar, .49«X9A. Ancorani corpora, • Cognitio, 4 Qgomodo (entiun^ Non font animalia, Animx compedas, Anifta humana, *Ejus operatio,* 'Ubi fjUltpr, M' Non punicar,, jOif^us (ibi crut. ^ Aflima'irrationaIis, ^nina aoantecorpos. Anima Samuelis, 4 *ia non tjni, Cluirubun, Chriilas rerc homo, Sinepeento, Qualis reffirrexit, ' Corpus gus poft refu. Exaltatio, * Incarnatio, Injpterain hoc mundoj ). A* Ai» fecundum' ApoI|i)uii|as, A. f x< Ccbluto novam, apf.. Coa{cJci)tia'^nitar, • \al8. Cor^ dnifc fiat, , ‘ ibs ; ' d]* Quale io Faradilb, .71. Datum io poenam, • 77,2)7. CoroosutabffTcntiadifleac^ 07. Cmute corpus animafiim, i)a. Corpus refurget^ .I 0 a,ap). .UUpus non luj^fi ft i r fine aacideutibns,34. ''2^* At Geometrica, ap. ^Corporea ex incftporeis, ' ti 8 . Optio, foj. dnplicitcr oonfideratoi, wj. Cubkn arcjt Noai^a^ Ifo. * AtOm & domim,^ Dzmones oanra bo^ B. Aptilina ^clefiz folnni Obeiat h D • .Eorum $fdus, & homo par^<%mau, Deusomoium eiTentia, • <,4r. EJusnomina, d,xi,la. ^us apparitio Dtnsdkitiu:,, j. t>A] .^.morte, ^SlHrius nupieras, Boiiltas & efodOy axd. A,4«- 101. ^uc.motut, Ekfiniri non potefts &us_5upereminentia, ueari mcitur. Ei niUl co9!iernam« Canmfimilium&dtflimiliiimi an^amnvbilis, ‘ ( 6. 7>. IO, Soifia. d,40,io]. ^7,V9- ’ 7' A. D e Came Cluifti error ApoUanatii, A. tfo, * , , '■ eSaro, nnbe% .t > . x A» 3^,4^ '•- '' . t " ■, Intraeomoffli^ ^ jta^ , Sabteatis colligitfr, \ Prlfi(ipiam, fteifinmu &■><>, omaiamif • J*.4<-^ , . t Ddigoonotit» v. I'. < ■ ® • :»6 DeDeo multa dicnntur.iBCtypliorice. Deificatio r <9b9.1A.1lZ/ Dei no$ pan fumua, A- 14. JDjw, - A. ♦«,.^.104. •■CDeo, Elenientf, . ‘ !«• 80^ai5t««, • ‘ ■ zp^. inmSm, , 14. EUniili modi, . Appetitus;' . za8. tffentia, id. 79.101,1/4. Efleutia milia per fe iateUigibllis.' 1. a;. Etniouiani, , 9 « Ij^rpo^ica nnioi . /. < ' r - * . '• ’ - w - ryODci8. .(jciiolaphat fallis, '■ Infimum, Judicii extremi locus, ' a * — itt , » ’ r'**- 4*'*5>4- app. 284. „ayp. F,« F Acere, qnid> Pelicitadiaaftorum, . j. Ficus paradifi, Firmamentum, , ''134, l8a. Forma materiflis, • Subftantialis, Ibid. G Enetarpruffl, ' ‘ }l/ Generatio ante motum, ■ ^..A. Geneleos cap. i. quj|m Varie «rp^^ Grxei 8^ liutini de S. Trinitate, 849*0.' pa. ■ .* Gtscorum codA ^ Latin. dllerepao'. fla, 120, a8p# ■ 'i H Abitus tn omni ^at*;. * *t- Hecaemmn, jd. Bce* 131, 14». .J43,ljd. ij8, idi,idy;i82,aay/«K. Homo primus qualb/’ ipSi^os. A)mnia (iimma,* 4®» J4» *4^- .t Definitio, ;•* S7y. ■ Dififib in Sexus, • 4?»U' ' Duz conlUtlAionm, .l9 J- A.aZjZJx 'Xapfus,- , yy.iSi.ai-a. •-^Expulfio^Paradifo, - ' * •Nuditas, , '' ' a*4- - Tartei, ' , ' ■ i^**>4- 'Snbftanda.' ' 17J. ’ A>mo Dei, i84.\8* ao. Homo quamdiu ftetit, «- ' 07. ^dmo perChriftjimfljfalii, » Homo animalis,» .• < i Hominum & Apgelorum affioiluy kip. Haiedlia mens nequit iulilliglr* . - i/y. MmanitasChriin.' A44., T /ApfiSs homhus, fj, iri. z 73. ' Latinorum & Geac. de S. Xiinitale ita- di loquendi, - , 4 . 84; 8y. LJberales difctplinas ,aa8. L^um fcientue, ^ » 3 }^olU Lotulis motio, * j Lpeus, ’ 19» Diffi»'t f corpore, ao.aa, vDefinitionesIocaootparuinr *o4.' Aip®-, , . 7j. aIto-, - k lofl. Luclfiti, i ’ da. Luna,; _ I45,i4d;aj«f. Lunse centmjn, 9 144. lnji. _ «fajjJ. AL' -.' . • f Aldhnnde, _ IncauUe, A<4|*noftraqii^c Maitichxi, *%etia, V, Jnformit, .tir ’ .^1 ,1 .. itf. '' •J|87. lo^Ctqaqyttr.. A.134 ^ 118. A. do. AbteruE inftabilitat,' ■ - 33. VWchifedcc. Meninx, .. . ijj.. Mens humana ini ntelligl^ ‘«8- Metapl^ice^ Deo multa dicuntur, K. Modi enendi^ ... xyA, Monas in numf ris. -. liA Mofis anima.' i i7,iad,4O0. ; Motus, t y, 34,44, 7d, 84 A. 8, a»' Motos anime, . 71. Motus naturalis, Mu^m, ^ Noneft locus, T?ec qus partes, ® . Pe eo f iulos. & E :^ina, Mufica, . ..2 ' " ' "N* -.A N Asura,- 'b Nsduns.liumaaafinufla^idi ;i Rer^tu^ . . i. ajx.' Confiderado. f * ^r- [' i 'Confideratlofx. ', • Qyanclute dcoaHa folet fignificvi', Mon qaSlis', ' ’ " ; aji. " 'Suffra^i. ; . NiBl qipc modis,' ' zo4,tiS, XI/; 24f. Scaphia, - • Nm-m ldlaT«terant, ■ J.^x- Scicntftelibetjcs, . Nomioa Dd mctaphorka, n. Scr1ptur«,S.audorita»i « XJaonxxlo aSr. & neg. ii> S^lu^ . N«, • J3»/*j/W' SMarius nomerus, Nubes, ^ }Oo. Sexus it^homiiie,uadei Nukicxiu, # iii,ti3,ae. Stcjrtiisconlilium,, Nuotf rus icdunendorom, 304.)^. Sol, ' « **’ ai«. d A 37 * }o(. yXz. Nuptiae, ex peccato, Laudantiirv I. JiS. X46. o. O N. , > ■ . ■ ' OpcraiioM Oppolitt, . •'‘‘XM. OcDUo non proprie dicuntur, ' *; ' ' St. pi. Ordinet rerum iitnrfSt, Originale peccatum, 0 » W «, * ^«6?: Sophic,diviCo. Spptns definitio* V^^- Spiritus Dd fq^n^iUH/ - Scprifonnlsi ' • « Dona, PtoedHo, • Stanu, ■ ‘ ■ f Stellx, " ' Sq^Panti4 omnis incomprjfenfibilis, * ' • / 9 . • ' xtd,at/. Sabftantianimadanatio, 49, So>^ 3 * Saj^ntiarnm dirinaniqc Inter Aliabi» tudo, ^ f» • ' P* ‘SxnfiiM.Tli I/, 2)8, * • V ' Su^i bonvprogrdCo in oinxu, iv. P AnboIarumtranfitns, Supplicia damriatomiSi 2/8, a8i, apx- Paradifns, )0, 70, 198, 203, aia, 293. 213,243,227,289. • ‘"frit An animalia iodeexpulla, 224. ^ ‘ ' Ti Pati, quid, ' •- • ‘ • Pallio, , 10. A'.‘*>T'Empi^ • . 239. ' Peccatum qnaeiecutalinit, ‘X 9 f> X' SiTa Mifu-M, '’'* 4 >, 94 '. nir<«x« quot, ■ J«4>fi'^8, 103,121. Pbaiimfij 8e Phautafnia, iX7,mk sinit, 1(10,170,248, 289,36^ Ptenkentia ietadamnatorum pcena, 2^4. Theolcigica duplex, KmttmJ 8 c v-m*na- • 283,283,288. ^ PnedelUnaiio divina. Proceffio Spiritus S i filint. Prodigus f Prolepiis in Scriptora S. ProTidenm divina. PptboniS, , »3* TormcotaianamL k 90. Tr^forniatio ChxilU, ' 'xiA jof. Trilbgulum, - , V ■■ 377. 21J. Tjigonns, A ibid. 21J. .Tfigonns, ‘ T>wn. i*i' 284. A.Io,49 .' h' ’ R. 117. Error circa e«n, ' OO,. Larini &(3Mci de ea, 84^,’ 90,9*. O Nini quaaernitas, >' ■ A. 48. SPrinitas humana natur% 23,271 3d. * •= ' H ■ ■ ■ ' jj ' .,T) AptntS.Pauli, 7>i28.3oo.A.ia. 68, 73,81,233,248. • XV Tnnicx Pellicex, 4'* ■‘4(^4, 2g9, 3^- _ ' ■ . TPe eo nemo lcripfit,ex pfafeflo, 223. Rdano noneft iulPmtia, P.192 12, 230 An' fecundum gratiam an ex nututt. S. Relnrreaio. 33,190, T91, 230. ^PErbum Dd, prixdpla t, V ' * HI- oRbbetuven, ' O^Samoeli* A. 14. ’ ^ Vis Semlhum mirer VlfipDel, V « * ' va^, A. t$. V& fpdciet, . * ' Ii7,tad. t»as . • X * 34, p. lam V *>i- 3 X. Umfa^ ■'T' V- i > er .f w tJinbM, • I UidtM&Trin. Uttiverfitatb «ternitas . 1 s ^olunutisDaonumaH«an>Uiciti» ,_ ST Volopti». . ^4*' J2J. - iWom, * ' ?3* ^•p.A. ^ Ejut »b cflitntia 4i fe wnu»» .,A. ““ ’ < . * . I Vplnntat diyiiu, ** A* ^ ^j“* VpIttntBs [fuiiit^, . ' p. . . o Errata w Pr^atioiii-^ •, j . ■/• ■• - •• . . .', ' . ■' '.tf . TjAg.l.JI«^ ’ lacaifciMf. u.anno 884,»»/88y. piPvVhjR- »^?Kj^eioend. 741 - /Vm». 7,8. «»« videntur. “ . , .. T-.' •• . ■ ■‘•' ;.wR ,TT, - * ■{ • ”’ v ' ■ • Wf • . ' '■■ - \ 'J . wa. Vk\ !jl • . . ■» ' • . ='•<■■. . . >« '■ 'T iKfjiar . “■' - ■ W' ■' 'S..M % . . ■ s.^ /j i -ssn j-- •(! ZiQie. • • I